सुवेलम् आरोढुं मतिं कृत्वा लक्ष्मणानुगतः रामः सुग्रीवं, धर्मज्ञम् अनुरक्तं मन्त्रज्ञं विधिज्ञं च निशाचरं विभीषणं मधुरया परया गिरा अवदत्। ‘अयं सुवेलः शैलेन्द्रः धातुशतैः चितः। वयं सर्वे एनम् अध्यारोहामः, इमां निशाम् अत्र एव वसामः। इतः तस्य रक्षसः निलयं लङ्कां च आलोकयिष्यामः, येन दुरात्मना स्वस्य एव मरणाय मम भार्या हृता।’ ततः रामः रावणस्य दोषान् स्मरति — ‘तेन न धर्मः ज्ञातः, न सदाचारः, न कुलम्; केवलं राक्षसस्य नीचया बुद्ध्या तत् गर्हितं कर्म कृतम्। तस्य अधमस्य नाम्नि कीर्तिते एव मम रोषः वर्धते। तस्य एकस्य नीचस्य अपराधात् अहं सर्वेषां रक्षसां वधं द्रक्ष्यामि। कालपाशवशं गतः एकः एव पापं करोति, किन्तु तस्य आत्मापचारेण समग्रं कुलं नश्यति।’ अत्र रामस्य क्रोधः व्यक्तिगतः न, धर्मस्य रक्षणार्थं च इति कविः सूचयति। रावणः राक्षसकुलस्य नाशस्य हेतुः इति भविष्यत्कथायाः बीजम् अपि अत्र न्यस्तम्। एकस्य दोषेण कुलक्षयः इति नीतिवाक्यं सर्वेषु कालेषु सत्यम्। रामस्य वचने शान्तिः अपि दृश्यते — सः युद्धात् पूर्वं शत्रोः नगरं द्रष्टुम् इच्छति, न सहसा प्रवर्तते। विभीषणस्य विशेषणानि ‘धर्मज्ञः, मन्त्रज्ञः, विधिज्ञः’ इति तस्य विश्वसनीयतां दृढीकुर्वन्ति, यतः सः अपि राक्षसः एव। तस्य मन्त्रः युद्धे अतीव उपयुक्तः भविष्यति। रामः स्वयं रावणस्य नाम न गृह्णाति, ‘तस्य रक्षसः’, ‘दुरात्मना’, ‘राक्षसाधमे’ इति एव वदति — तेन तस्य अवज्ञा प्रकटीभवति। ‘मरणान्ताय हृता’ इति वचनेन सीताहरणम् एव रावणस्य मृत्योः कारणं भविष्यति इति निश्चयः अपि उक्तः। अतः अयं संकल्पः न केवलं पर्वतारोहणस्य, अपि तु युद्धस्य आरम्भस्य अपि सूचकः।

एवं रावणं प्रति सक्रोधः सन् मन्त्रयन् एव रामः वासाय चित्रसानुं सुवेलम् आरुरोह। तस्य पृष्ठतः समाहितः लक्ष्मणः सशरं चापम् उद्यम्य अन्वगच्छत्, महति विक्रमे रतः। ततः सामात्यः सविभीषणः सुग्रीवः अन्वारोहत्। हनुमान्, अङ्गदः, नीलः, मैन्दः, द्विविदः, गजः, गवाक्षः, गवयः, शरभः, गन्धमादनः, पनसः, कुमुदः, हरः, यूथपः रम्भः, जाम्बवान्, सुषेणः, महामतिः ऋषभः, महातेजाः दुर्मुखः, शतवलिः कपिः च — एते अन्ये च बहवः शीघ्रगामिनः वायुवेगाः गिरिचारिणः वानराः शतशः तं गिरिम् आरुरुहुः, यत्र राघवः आसीत्। ते अदीर्घेण कालेन सर्वतः गिरिम् आरुह्य स्थिताः। अत्र कविः यूथपानां नामानि गणयति, येन सेनायाः विस्तारः प्रमुखवीराणां च बाहुल्यं सूच्यते। लक्ष्मणस्य चापधारणं तस्य नित्यं जागरूकतां दर्शयति — विश्रामस्थाने अपि सः रामस्य रक्षणे सज्जः। गिरिचारिणां वानराणां कृते पर्वतारोहणं सहजम् एव, अतः ते शीघ्रम् एव शिखरं प्राप्ताः। जाम्बवत्सुषेणदुर्मुखानां नामानि समीक्षितपाठे अत्र न सन्ति। यूथपानां क्रमः अपि अर्थपूर्णः — प्रथमं सुग्रीवः सविभीषणः, ततः प्रमुखाः सेनापतयः, ततः अन्ये शतशः वानराः इति सेनायाः श्रेणीविन्यासः स्फुटः भवति। रामः क्रुद्धः अपि सन् संयमं न त्यजति — सः प्रथमं वासाय एव पर्वतम् आरोहति, न तु सद्यः आक्रमणाय। एषा युद्धनीतिः — शत्रोः नगरस्य स्थितिं दृष्ट्वा, सेनां विश्राम्य, ततः एव प्रहर्तव्यम्। वानराणां ‘वायुवेगप्रवणाः’ इति विशेषणं तेषां स्वभावं दर्शयति; ते युद्धाय उत्सुकाः, किन्तु रामस्य आज्ञाम् अनुसरन्ति। सर्वे यूथपाः रामस्य समीपे एव स्थातुम् इच्छन्ति इति तेषां भक्तिः अपि सूच्यते।

तस्य शिखरे स्थिताः हरियूथपाः आकाशे विषक्ताम् इव पुरीं ददृशुः — शुभां प्रवरद्वारां प्राकारवरशोभितां राक्षससम्पूर्णां लङ्काम्। उत्तमेषु प्राकारेषु स्थिताः नीलवर्णाः राक्षसाः एवं दृष्टाः यथा प्राकारस्य उपरि अपरः प्राकारः कृतः स्यात्। युद्धकाङ्क्षिणः तान् राक्षसान् दृष्ट्वा सर्वे वानराः रामस्य पश्यतः विविधान् विपुलान् नादान् मुमुचुः। ‘अपरः प्राकारः’ इति उपमा राक्षसानां बाहुल्यं निश्चलतां च दर्शयति। उच्चस्थानात् दृष्टा लङ्का खे विषक्ता इव भाति, यतः सा त्रिकूटस्य शिखरे निविष्टा। मूले सप्तदशः श्लोकः एकेन एव अर्धेन निबद्धः इति मुद्रणस्य स्वरूपम्। सुन्दरकाण्डे हनुमान् एकः एव लङ्कां प्रविष्टवान्; अधुना सर्वा वानरसेना तां पुरीं प्रत्यक्षं पश्यति। शत्रुं दृष्ट्वा वानराणां नादः तेषाम् उत्साहं निर्भयतां च प्रकटयति, राक्षसानां च मनसि भयम् उत्पादयति। रामस्य समक्षम् एव ते नदन्ति, यतः तस्य सान्निध्यं तेषां बलम्।

ततः संध्यया प्रतिरञ्जितः सूर्यः अस्तम् अगमत्, पूर्णचन्द्रेण प्रदीप्ता रात्रिः च प्रावर्तत। ततः हरिवाहिनीपतिः रामः विभीषणेन प्रतिनन्द्य सत्कृतः, सलक्ष्मणः यूथपानां यूथैः संयुतः सुवेलस्य पृष्ठे यथासुखं न्यवसत्। युद्धात् पूर्वम् इयं शान्ता पूर्णिमारात्रिः अग्रिमस्य घोरस्य संग्रामस्य विपरीतं चित्रम्। विभीषणः आतिथेयः इव रामं सत्करोति, यतः सः एव भाविः लङ्कापतिः। सर्गान्ते वंशस्थवृत्तेन कविः विश्रामस्य शान्तं चित्रं समापयति।

సువేలాన్ని ఎక్కాలని నిశ్చయించుకుని, లక్ష్మణుడు వెంటరాగా రాముడు సుగ్రీవునితో, ధర్మజ్ఞుడూ అనురాగం గలవాడూ మంత్రజ్ఞుడూ విధిజ్ఞుడూ అయిన నిశాచరుడు విభీషణునితో మధురమైన ఉత్తమమైన మాటతో ఇలా అన్నాడు: ‘ఈ సువేలం పర్వతరాజం, వందలాది ధాతువులతో నిండినది. మనమందరం దీనిని ఎక్కుదాం, ఈ రాత్రి ఇక్కడే ఉందాం. ఇక్కడి నుంచి ఆ రాక్షసుని నివాసమైన లంకను చూద్దాం; ఆ దురాత్ముడు తన మరణం కోసమే నా భార్యను అపహరించాడు.’ తరువాత రాముడు రావణుని దోషాలను తలచుకుంటాడు: ‘అతనికి ధర్మం తెలియదు, సదాచారం తెలియదు, కులం తెలియదు; రాక్షసుని నీచబుద్ధితో మాత్రమే ఆ గర్హితమైన కర్మ చేశాడు. ఆ అధముని పేరు చెప్పగానే నా రోషం పెరుగుతుంది. ఆ ఒక్క నీచుని అపరాధం వల్ల నేను రాక్షసులందరి వధను చూస్తాను. కాలపాశానికి వశుడైన ఒక్కడే పాపం చేస్తాడు, కాని అతని ఆత్మాపచారం వల్ల కులమంతా నశిస్తుంది.’ ఇక్కడ రాముని క్రోధం వ్యక్తిగతం కాదు, ధర్మరక్షణ కోసం కూడా అని కవి సూచిస్తున్నాడు. రాక్షసకుల నాశనానికి రావణుడే హేతువన్న భవిష్యత్కథా బీజం కూడా ఇక్కడ నాటబడింది. ఒక్కని దోషంతో కులక్షయం అనే నీతివాక్యం అన్ని కాలాలలోనూ సత్యం. రాముని మాటలో శాంతి కూడా కనిపిస్తుంది — యుద్ధానికి ముందు శత్రువు నగరాన్ని చూడాలనుకుంటాడు, హఠాత్తుగా దిగడు. విభీషణుని విశేషణాలు ‘ధర్మజ్ఞుడు, మంత్రజ్ఞుడు, విధిజ్ఞుడు’ అతని విశ్వసనీయతను దృఢపరుస్తాయి, ఎందుకంటే అతడు కూడా రాక్షసుడే. అతని మంత్రాంగం యుద్ధంలో ఎంతో ఉపయోగపడుతుంది. రాముడు స్వయంగా రావణుని పేరు ఎత్తడు, ‘ఆ రాక్షసుడు’, ‘దురాత్ముడు’, ‘రాక్షసాధముడు’ అనే అంటాడు — దానితో అతని అవజ్ఞ వ్యక్తమవుతుంది. ‘మరణాంతాయ హృతా’ (మరణం కోసమే అపహరించబడింది) అనే మాటతో సీతాపహరణమే రావణుని మృత్యువుకు కారణమవుతుందనే నిశ్చయం కూడా చెప్పబడింది. అందువల్ల ఈ సంకల్పం కేవలం పర్వతారోహణానికి కాదు, యుద్ధారంభానికి కూడా సూచన.

ఈ విధంగా రావణునిపై క్రోధంతో మంత్రాలోచన చేస్తూనే రాముడు విడిది కోసం చిత్రవిచిత్రమైన చరియలు గల సువేలాన్ని ఎక్కాడు. అతని వెనుక ఏకాగ్రచిత్తుడైన లక్ష్మణుడు బాణంతో కూడిన ధనుస్సును ఎత్తిపట్టి, మహాపరాక్రమంలో ఆసక్తుడై అనుసరించాడు. ఆ తరువాత అమాత్యులతో, విభీషణునితో కలిసి సుగ్రీవుడు ఎక్కాడు. హనుమంతుడు, అంగదుడు, నీలుడు, మైందుడు, ద్వివిదుడు, గజుడు, గవాక్షుడు, గవయుడు, శరభుడు, గంధమాదనుడు, పనసుడు, కుముదుడు, హరుడు, యూథపతి రంభుడు, జాంబవంతుడు, సుషేణుడు, మహాబుద్ధిమంతుడైన ఋషభుడు, మహాతేజస్వి దుర్ముఖుడు, శతవలి అనే వానరుడు — వీరూ ఇంకా ఇతర అనేక శీఘ్రగాములూ వాయువేగులూ పర్వతసంచారులూ అయిన వానరులు వందలకొద్దీ రాఘవుడు ఉన్న ఆ పర్వతాన్ని ఎక్కారు. వారు ఎక్కువ సమయం పట్టకుండానే అన్నివైపులా పర్వతాన్ని ఎక్కి నిలిచారు. ఇక్కడ కవి యూథపతుల పేర్లను లెక్కిస్తున్నాడు; దానివల్ల సేన విస్తారమూ ప్రముఖవీరుల బాహుళ్యమూ సూచించబడతాయి. లక్ష్మణుడు ధనుస్సు ధరించడం అతని నిత్యజాగరూకతను చూపుతుంది — విశ్రాంతి స్థలంలో కూడా అతడు రాముని రక్షణకు సిద్ధంగా ఉంటాడు. పర్వతసంచారులైన వానరులకు పర్వతారోహణం సహజమే, కాబట్టి వారు త్వరగానే శిఖరాన్ని చేరారు. జాంబవంతుడు, సుషేణుడు, దుర్ముఖుడు — ఈ పేర్లు సమీక్షిత పాఠంలో ఇక్కడ లేవు. యూథపతుల క్రమం కూడా అర్థవంతం — మొదట విభీషణసహితుడైన సుగ్రీవుడు, తరువాత ప్రముఖ సేనాపతులు, తరువాత ఇతర వందలాది వానరులు — ఈ విధంగా సేన శ్రేణీవిన్యాసం స్ఫుటమవుతుంది. క్రుద్ధుడైనప్పటికీ రాముడు సంయమాన్ని విడిచిపెట్టడు — మొదట విడిది కోసమే పర్వతం ఎక్కుతాడు, వెంటనే దాడి కోసం కాదు. ఇదే యుద్ధనీతి — శత్రునగరపు స్థితిని చూసి, సేనకు విశ్రాంతి ఇచ్చి, ఆ తరువాతే దెబ్బతీయాలి. వానరుల ‘వాయువేగప్రవణాః’ (వాయువేగం గలవారు) అనే విశేషణం వారి స్వభావాన్ని చూపుతుంది; వారు యుద్ధానికి ఉత్సుకులు, కాని రాముని ఆజ్ఞను అనుసరిస్తారు. యూథపతులందరూ రాముని సమీపంలోనే ఉండాలనుకోవడం వారి భక్తిని కూడా సూచిస్తుంది.

ఆ శిఖరంపై నిలిచిన వానరయూథపతులు ఆకాశంలో వేలాడుతున్నట్లున్న పురిని చూశారు — శుభకరమైన, శ్రేష్ఠమైన ద్వారాలు గల, ఉత్తమ ప్రాకారాలతో శోభిల్లే, రాక్షసులతో నిండిన లంకను. ఉత్తమ ప్రాకారాలపై నిలిచిన నల్లని రాక్షసులు ప్రాకారం మీద మరో ప్రాకారం కట్టినట్లు కనిపించారు. యుద్ధం కోరే ఆ రాక్షసులను చూసి వానరులందరూ రాముడు చూస్తుండగా విధవిధాలైన పెద్ద నాదాలు చేశారు. ‘మరో ప్రాకారం’ అనే ఉపమానం రాక్షసుల బాహుళ్యాన్నీ నిశ్చలత్వాన్నీ చూపుతుంది. త్రికూటపర్వత శిఖరంపై నిర్మించబడినందువల్ల, ఎత్తైన చోటి నుంచి చూసిన లంక ఆకాశంలో వేలాడుతున్నట్లు ప్రకాశిస్తుంది. మూలంలో పదిహేడవ శ్లోకం ఒకే అర్ధభాగంతో కూర్చబడిందన్నది ముద్రణ స్వరూపం. సుందరకాండలో హనుమంతుడు ఒక్కడే లంకలో ప్రవేశించాడు; ఇప్పుడు వానరసేన అంతా ఆ పురిని ప్రత్యక్షంగా చూస్తోంది. శత్రువును చూసి వానరులు చేసిన నాదం వారి ఉత్సాహాన్నీ నిర్భయత్వాన్నీ వ్యక్తపరుస్తుంది, రాక్షసుల మనసులో భయం పుట్టిస్తుంది. రాముని సమక్షంలోనే వారు గర్జిస్తారు, ఎందుకంటే అతని సాన్నిధ్యమే వారి బలం.

ఆ తరువాత సంధ్యారాగంతో ఎర్రబడిన సూర్యుడు అస్తమించాడు, పూర్ణచంద్రునితో ప్రకాశించే రాత్రి ప్రారంభమైంది. అప్పుడు వానరసేనాపతి అయిన రాముడు విభీషణుని చేత అభినందించబడి సత్కరించబడి, లక్ష్మణునితో, యూథపతుల సమూహాలతో కలిసి సువేల శిఖరంపై సుఖంగా నివసించాడు. యుద్ధానికి ముందున్న ఈ ప్రశాంతమైన పౌర్ణమి రాత్రి రాబోయే ఘోరసంగ్రామానికి విపరీతమైన చిత్రం. విభీషణుడు ఆతిథేయునిలా రాముని సత్కరిస్తాడు, ఎందుకంటే కాబోయే లంకాపతి అతడే. సర్గ చివర వంశస్థ వృత్తంతో కవి విశ్రాంతి యొక్క ప్రశాంతచిత్రాన్ని ముగిస్తాడు.

சுவேல மலையில் ஏற முடிவு செய்து, லக்ஷ்மணன் பின்தொடர, ராமன் சுக்ரீவனிடமும், தர்மம் அறிந்தவனும் அன்புடையவனும் ஆலோசனை அறிந்தவனும் முறைமைகள் அறிந்தவனுமான இரவில் உலவும் விபீஷணனிடமும் மிக இனிய சொல்லால் பேசினான்: ‘நூற்றுக்கணக்கான தாதுக்கள் நிறைந்த மலைகளின் அரசனான சுவேலம் இதுதான். நாம் அனைவரும் இதன்மேல் ஏறுவோம்; இந்த இரவு இங்கேயே தங்குவோம். தன் சாவுக்காகவே தீய உள்ளமுடைய எவன் என் மனைவியைக் கவர்ந்தானோ, அந்த ராக்ஷசனின் இருப்பிடமான இலங்கையை இங்கிருந்து பார்ப்போம்.’ பின்னர் ராமன் ராவணனின் குற்றங்களை நினைவுகூர்கிறான்: ‘அவன் தர்மத்தையும் அறியவில்லை, நன்னடத்தையையும் அறியவில்லை, குலத்தையும் அறியவில்லை; ராக்ஷசனுக்குரிய இழிந்த புத்தியால் மட்டுமே அந்த இழிசெயலைச் செய்தான். அந்த இழிந்தவனின் பெயர் சொல்லப்பட்டாலே என் சினம் பெருகுகிறது. அந்த ஒரு இழிந்தவனின் குற்றத்தால் ராக்ஷசர்கள் அனைவரும் அழிவதை நான் காண்பேன். காலனின் பாசக்கயிற்றின் வசப்பட்ட ஒருவனே பாவம் செய்கிறான்; ஆனால் அவன் தானே செய்த தவறால் குலம் முழுவதும் அழிகிறது.’ இங்கே ராமனின் சினம் தனிப்பட்டதல்ல, தர்மத்தைக் காப்பதற்கானது என்று கவி சுட்டுகிறார். ராவணனே ராக்ஷசக் குலத்தின் அழிவுக்குக் காரணம் என்ற வருங்காலக் கதையின் விதையும் இங்கே ஊன்றப்பட்டுள்ளது. ஒருவனின் குற்றத்தால் குலம் அழியும் என்ற நீதிவாக்கியம் எல்லாக் காலங்களிலும் உண்மை. ராமனின் சொல்லில் அமைதியும் தெரிகிறது — போருக்கு முன் பகைவனின் நகரைப் பார்க்க அவன் விரும்புகிறான்; திடீரென்று இறங்குவதில்லை. ‘தர்மம் அறிந்தவன், ஆலோசனை அறிந்தவன், முறைமைகள் அறிந்தவன்’ என்ற விபீஷணனின் அடைமொழிகள் அவனுடைய நம்பகத்தன்மையை உறுதிப்படுத்துகின்றன; ஏனெனில் அவனும் ஒரு ராக்ஷசனே. அவனுடைய ஆலோசனை போரில் மிகவும் பயன்படும். ராமன் ராவணனின் பெயரைத் தானே சொல்வதில்லை; ‘அந்த ராக்ஷசன்’, ‘தீய உள்ளமுடையவன்’, ‘ராக்ஷசர்களில் இழிந்தவன்’ என்றே சொல்கிறான் — அதனால் அவன்மீதான அலட்சியம் வெளிப்படுகிறது. ‘சாவுக்காகவே கவர்ந்தான்’ என்ற சொல்லால், சீதையைக் கவர்ந்ததே ராவணனின் சாவுக்குக் காரணமாகும் என்ற உறுதியும் சொல்லப்படுகிறது. ஆகவே இந்த முடிவு மலையேறுவதை மட்டுமல்ல, போரின் தொடக்கத்தையும் சுட்டுகிறது.

இவ்வாறு ராவணன்மீது சினத்தோடு ஆலோசித்துக்கொண்டே ராமன் தங்குவதற்காக அழகிய சரிவுகளுடைய சுவேல மலையில் ஏறினான். அவனுக்குப் பின்னால் கவனத்தோடு லக்ஷ்மணன் அம்போடு வில்லை ஏந்தியபடி, பெரும் பராக்கிரமத்தில் ஈடுபாடுடையவனாய்ப் பின்தொடர்ந்தான். பின்னர் அமைச்சர்களோடும் விபீஷணனோடும் சுக்ரீவன் ஏறினான். அனுமன், அங்கதன், நீலன், மைந்தன், த்விவிதன், கஜன், கவாக்ஷன், கவயன், சரபன், கந்தமாதனன், பனஸன், குமுதன், ஹரன், படைத்தலைவன் ரம்பன், ஜாம்பவான், சுஷேணன், பேரறிவுடைய ரிஷபன், பேரொளியுடைய துர்முகன், வானரன் சதவலி — இவர்களும் இன்னும் பலரும், விரைந்து செல்பவர்களும் காற்றின் வேகமுடையவர்களும் மலைகளில் திரிபவர்களுமான வானரர்கள் நூற்றுக்கணக்கில் ராகவன் இருந்த அந்த மலையில் ஏறினர். நீண்ட நேரம் ஆகாமலேயே அவர்கள் மலையின் எல்லாப் பக்கங்களிலும் ஏறி நின்றனர். இங்கே கவி படைத்தலைவர்களின் பெயர்களை எண்ணுகிறார்; அதனால் படையின் பரப்பும் முதன்மை வீரர்களின் மிகுதியும் சுட்டப்படுகின்றன. லக்ஷ்மணன் வில் ஏந்தியிருப்பது அவனுடைய இடையறாத விழிப்பைக் காட்டுகிறது — ஓய்வெடுக்கும் இடத்திலும் அவன் ராமனைக் காக்க ஆயத்தமாக இருக்கிறான். மலைகளில் திரியும் வானரர்களுக்கு மலையேறுவது இயல்பானதே; ஆகவே அவர்கள் விரைவிலேயே உச்சியை அடைந்தனர். ஜாம்பவான், சுஷேணன், துர்முகன் ஆகியோரின் பெயர்கள் திறனாய்வுப் பதிப்பில் இங்கே இல்லை. படைத்தலைவர்களின் வரிசையும் பொருள் பொதிந்தது — முதலில் விபீஷணனோடு சுக்ரீவன், பிறகு முதன்மைப் படைத்தலைவர்கள், அதன்பின் நூற்றுக்கணக்கான மற்ற வானரர்கள் — இவ்வாறு படையின் படிநிலை அமைப்பு தெளிவாகிறது. சினமுற்றிருந்தும் ராமன் தன்னடக்கத்தைக் கைவிடவில்லை — அவன் முதலில் தங்குவதற்காகவே மலையேறுகிறான், உடனே தாக்குவதற்காக அல்ல. இது போர் நீதி — பகைவனின் நகரின் நிலையைக் கண்டு, படைக்கு ஓய்வளித்து, அதன் பின்பே தாக்க வேண்டும். ‘வாயுவேகப்ரவணா:’ (காற்றின் வேகமுடையவர்கள்) என்ற வானரர்களின் அடைமொழி அவர்களுடைய இயல்பைக் காட்டுகிறது; அவர்கள் போருக்கு ஆவலுடையவர்கள்; ஆனாலும் ராமனின் ஆணையைப் பின்பற்றுகிறார்கள். படைத்தலைவர்கள் அனைவரும் ராமனின் அருகிலேயே இருக்க விரும்புவதால் அவர்களுடைய பக்தியும் சுட்டப்படுகிறது.

அதன் உச்சியில் நின்ற வானரப் படைத்தலைவர்கள் வானில் தொங்குவது போன்ற நகரைக் கண்டனர் — சிறந்த வாயில்களுடைய, சிறந்த மதில்களால் அழகுபெற்ற, ராக்ஷசர்களால் நிறைந்த அழகிய இலங்கையை. சிறந்த மதில்களின்மேல் நின்ற கருநிற ராக்ஷசர்கள், மதிலின்மேல் மற்றொரு மதில் கட்டப்பட்டது போலக் காணப்பட்டனர். போரை விரும்பும் அந்த ராக்ஷசர்களைக் கண்டு வானரர்கள் அனைவரும் ராமன் பார்த்துக்கொண்டிருக்கும்போதே பல்வேறு பெரும் முழக்கங்களை எழுப்பினர். ‘மற்றொரு மதில்’ என்ற உவமை ராக்ஷசர்களின் மிகுதியையும் அசைவின்மையையும் காட்டுகிறது. திரிகூட மலையின் உச்சியில் அமைந்திருப்பதால், உயரத்திலிருந்து பார்க்கும்போது இலங்கை வானில் தொங்குவது போலத் தோன்றுகிறது. மூலத்தில் பதினேழாம் சுலோகம் ஒரே பாதியால் அமைந்துள்ளது என்பது அச்சுப் பதிப்பின் வடிவம். சுந்தர காண்டத்தில் அனுமன் ஒருவனே இலங்கைக்குள் நுழைந்தான்; இப்போது வானரப் படை முழுவதும் அந்த நகரை நேரில் காண்கிறது. பகைவரைக் கண்டு வானரர்கள் எழுப்பிய முழக்கம் அவர்களுடைய ஊக்கத்தையும் அச்சமின்மையையும் வெளிப்படுத்துகிறது; ராக்ஷசர்களின் மனத்தில் அச்சத்தையும் உண்டாக்குகிறது. ராமனின் கண்முன்னேயே அவர்கள் முழங்குகிறார்கள்; ஏனெனில் அவனுடைய அருகாமையே அவர்களுடைய வலிமை.

பின்னர் அந்திச் செவ்வானத்தால் சிவந்த சூரியன் மறைந்தான்; முழுநிலவால் ஒளிர்ந்த இரவு தொடங்கியது. பின்னர் வானரப் படையின் தலைவனான ராமன், விபீஷணனால் வரவேற்கப்பட்டு உபசரிக்கப்பட்டு, லக்ஷ்மணனோடும் படைத்தலைவர்களின் கூட்டங்களோடும் சுவேல மலையின் உச்சியில் சுகமாகத் தங்கினான். போருக்கு முந்தைய இந்த அமைதியான முழுநிலவு இரவு, வரப்போகும் கொடிய போருக்கு எதிரான சித்திரம். விருந்தோம்புபவன் போல விபீஷணன் ராமனை உபசரிக்கிறான்; ஏனெனில் இலங்கையின் வருங்காலத் தலைவன் அவனே. சர்க்கத்தின் இறுதியில் வம்சஸ்த யாப்பில் கவி ஓய்வின் அமைதியான சித்திரத்தை நிறைவு செய்கிறார்.

ಸುವೇಲವನ್ನು ಏರಲು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಮನು ಸುಗ್ರೀವನಿಗೂ, ಧರ್ಮಜ್ಞನೂ ಅನುರಕ್ತನೂ ಮಂತ್ರಜ್ಞನೂ ವಿಧಿಜ್ಞನೂ ಆದ ನಿಶಾಚರ ವಿಭೀಷಣನಿಗೂ ಅತಿ ಮಧುರವಾದ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು — ‘ಈ ಪರ್ವತರಾಜ ಸುವೇಲ ನೂರಾರು ಧಾತುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಇದನ್ನು ಏರೋಣ, ಈ ರಾತ್ರಿ ಇಲ್ಲೇ ವಾಸಮಾಡೋಣ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಆ ರಾಕ್ಷಸನ ನಿವಾಸವಾದ ಲಂಕೆಯನ್ನು ನೋಡೋಣ; ಆ ದುರಾತ್ಮನು ತನ್ನದೇ ಮರಣಕ್ಕಾಗಿ ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದನು.’ ಆಮೇಲೆ ರಾಮನು ರಾವಣನ ದೋಷಗಳನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಾನೆ — ‘ಅವನು ಧರ್ಮವನ್ನಾಗಲಿ ಸದಾಚಾರವನ್ನಾಗಲಿ ಕುಲವನ್ನಾಗಲಿ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ ರಾಕ್ಷಸನ ನೀಚಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಆ ನಿಂದ್ಯಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಆ ಅಧಮನ ಹೆಸರು ಎತ್ತಿದರೆ ಸಾಕು ನನ್ನ ರೋಷ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಆ ಒಬ್ಬ ನೀಚನ ಅಪರಾಧದಿಂದ ನಾನು ಎಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸರ ವಧೆಯನ್ನು ಕಾಣಲಿದ್ದೇನೆ. ಕಾಲಪಾಶಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿದ ಒಬ್ಬನೇ ಪಾಪ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವನ ಸ್ವಂತ ಅಪಚಾರದಿಂದ ಇಡೀ ಕುಲವೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.’ ಇಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಕ್ರೋಧ ವೈಯಕ್ತಿಕವಲ್ಲ, ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿಯೂ ಹೌದು ಎಂದು ಕವಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾವಣನು ರಾಕ್ಷಸಕುಲದ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಾಗುವನು ಎಂಬ ಮುಂದಿನ ಕಥೆಯ ಬೀಜವನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಒಬ್ಬನ ದೋಷದಿಂದ ಕುಲಕ್ಷಯ ಎಂಬ ನೀತಿವಾಕ್ಯ ಎಲ್ಲ ಕಾಲಕ್ಕೂ ಸತ್ಯ. ರಾಮನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ — ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಅವನು ಶತ್ರುವಿನ ನಗರವನ್ನು ನೋಡಬಯಸುತ್ತಾನೆ, ಆತುರದಿಂದ ಮುನ್ನುಗ್ಗುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಭೀಷಣನ ‘ಧರ್ಮಜ್ಞ, ಮಂತ್ರಜ್ಞ, ವಿಧಿಜ್ಞ’ ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣಗಳು ಅವನ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನೂ ರಾಕ್ಷಸನೇ. ಅವನ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಲಿದೆ. ರಾಮನು ತಾನೇ ರಾವಣನ ಹೆಸರನ್ನು ಎತ್ತುವುದಿಲ್ಲ, ‘ಆ ರಾಕ್ಷಸನ’, ‘ದುರಾತ್ಮನಿಂದ’, ‘ರಾಕ್ಷಸಾಧಮನಲ್ಲಿ’ ಎಂದೇ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಇದರಿಂದ ಅವನ ಬಗೆಗಿನ ಅವಜ್ಞೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಮರಣಾಂತಾಯ ಹೃತಾ’ (ತನ್ನ ಮರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಪಹರಿಸಿದನು) ಎಂಬ ಮಾತಿನಿಂದ ಸೀತಾಪಹರಣವೇ ರಾವಣನ ಮೃತ್ಯುವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದು ಎಂಬ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಂಕಲ್ಪ ಕೇವಲ ಪರ್ವತಾರೋಹಣದ್ದಲ್ಲ, ಯುದ್ಧದ ಆರಂಭದ ಸೂಚಕವೂ ಹೌದು.

ಹೀಗೆ ರಾವಣನ ಮೇಲೆ ಕೋಪದಿಂದ ಮಾತನಾಡುತ್ತಲೇ ರಾಮನು ರಾತ್ರಿವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ತಪ್ಪಲುಗಳುಳ್ಳ ಸುವೇಲವನ್ನು ಏರಿದನು. ಅವನ ಹಿಂದೆ, ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ ಬಾಣಸಹಿತ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದನು. ಆಮೇಲೆ ಅಮಾತ್ಯರೊಡನೆ, ವಿಭೀಷಣನೊಡನೆ ಸುಗ್ರೀವನು ಏರಿದನು. ಹನುಮಂತ, ಅಂಗದ, ನೀಲ, ಮೈಂದ, ದ್ವಿವಿದ, ಗಜ, ಗವಾಕ್ಷ, ಗವಯ, ಶರಭ, ಗಂಧಮಾದನ, ಪನಸ, ಕುಮುದ, ಹರ, ಯೂಥಪತಿ ರಂಭ, ಜಾಂಬವಂತ, ಸುಷೇಣ, ಮಹಾಮತಿ ಋಷಭ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ದುರ್ಮುಖ, ಕಪಿ ಶತವಲಿ — ಇವರೂ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಶೀಘ್ರಗಾಮಿಗಳೂ ವಾಯುವೇಗಿಗಳೂ ಗಿರಿಸಂಚಾರಿಗಳೂ ಆದ ನೂರಾರು ವಾನರರು ರಾಘವನಿದ್ದ ಆ ಗಿರಿಯನ್ನು ಏರಿದರು. ಅವರು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಗಿರಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಏರಿ ನೆಲೆಗೊಂಡರು. ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ಯೂಥಪತಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇದರಿಂದ ಸೇನೆಯ ವಿಸ್ತಾರವೂ ಪ್ರಮುಖ ವೀರರ ಬಾಹುಳ್ಯವೂ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವುದು ಅವನ ನಿತ್ಯಜಾಗರೂಕತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ — ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೂ ಅವನು ರಾಮನ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಿದ್ಧ. ಗಿರಿಸಂಚಾರಿಗಳಾದ ವಾನರರಿಗೆ ಪರ್ವತಾರೋಹಣ ಸಹಜವೇ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಬೇಗನೆ ಶಿಖರವನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ಜಾಂಬವಂತ, ಸುಷೇಣ, ದುರ್ಮುಖರ ಹೆಸರುಗಳು ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಯೂಥಪತಿಗಳ ಕ್ರಮವೂ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ — ಮೊದಲು ವಿಭೀಷಣನೊಡನೆ ಸುಗ್ರೀವ, ಆಮೇಲೆ ಪ್ರಮುಖ ಸೇನಾಪತಿಗಳು, ಆಮೇಲೆ ಉಳಿದ ನೂರಾರು ವಾನರರು — ಹೀಗೆ ಸೇನೆಯ ಶ್ರೇಣೀವಿನ್ಯಾಸ ಸ್ಫುಟವಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಮನು ಕೋಪಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಸಂಯಮವನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ — ಅವನು ಮೊದಲು ರಾತ್ರಿವಾಸಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಪರ್ವತವನ್ನು ಏರುತ್ತಾನೆ, ಕೂಡಲೇ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ಇದು ಯುದ್ಧನೀತಿ — ಶತ್ರುನಗರದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಂಡು, ಸೇನೆಗೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ನೀಡಿ, ಆಮೇಲೆಯೇ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ವಾನರರ ‘ವಾಯುವೇಗಪ್ರವಣಾಃ’ ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣ ಅವರ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ಅವರು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಉತ್ಸುಕರು, ಆದರೆ ರಾಮನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲ ಯೂಥಪತಿಗಳೂ ರಾಮನ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಇರಬಯಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಭಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಅದರ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ವಾನರಯೂಥಪರು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ತೂಗುಬಿದ್ದಂತಿದ್ದ ನಗರಿಯನ್ನು ಕಂಡರು — ಶುಭವಾದ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬಾಗಿಲುಗಳುಳ್ಳ, ಉತ್ತಮ ಕೋಟೆಗೋಡೆಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುವ, ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ತುಂಬಿದ ಲಂಕೆಯನ್ನು. ಉತ್ತಮವಾದ ಕೋಟೆಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತ ನೀಲವರ್ಣದ ರಾಕ್ಷಸರು, ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದಂತೆ ಕಂಡರು. ಯುದ್ಧಾಕಾಂಕ್ಷಿಗಳಾದ ಆ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಕಂಡು ಎಲ್ಲ ವಾನರರೂ ರಾಮನು ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ಬಗೆಬಗೆಯ ಭಾರೀ ಗರ್ಜನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ‘ಅಪರಃ ಪ್ರಾಕಾರಃ’ (ಇನ್ನೊಂದು ಕೋಟೆ) ಎಂಬ ಉಪಮೆ ರಾಕ್ಷಸರ ಬಾಹುಳ್ಯವನ್ನೂ ನಿಶ್ಚಲತೆಯನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ತ್ರಿಕೂಟದ ಶಿಖರದ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಸಿರುವುದರಿಂದ, ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಕಂಡ ಲಂಕೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ತೂಗುಬಿದ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಹದಿನೇಳನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದೇ ಅರ್ಧದಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಮುದ್ರಣದ ಸ್ವರೂಪ. ಸುಂದರಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನೊಬ್ಬನೇ ಲಂಕೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದನು; ಈಗ ಇಡೀ ವಾನರಸೇನೆ ಆ ನಗರಿಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಿದೆ. ಶತ್ರುವನ್ನು ಕಂಡು ವಾನರರು ಮಾಡುವ ಗರ್ಜನೆ ಅವರ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನೂ ನಿರ್ಭಯತೆಯನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ರಾಕ್ಷಸರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಮನ ಎದುರಿನಲ್ಲೇ ಅವರು ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವೇ ಅವರ ಬಲ.

ಆಮೇಲೆ ಸಂಧ್ಯೆಯಿಂದ ಕೆಂಪೇರಿದ ಸೂರ್ಯನು ಅಸ್ತಂಗತನಾದನು, ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಿಂದ ಬೆಳಗಿದ ರಾತ್ರಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆಗ ವಾನರಸೇನೆಯ ಒಡೆಯನಾದ ರಾಮನು ವಿಭೀಷಣನಿಂದ ಅಭಿನಂದಿತನಾಗಿ ಸತ್ಕೃತನಾಗಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಡನೆ, ಯೂಥಪತಿಗಳ ತಂಡಗಳೊಡನೆ ಸುವೇಲದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಮಾಡಿದನು. ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮುನ್ನಿನ ಈ ಶಾಂತ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ರಾತ್ರಿ ಮುಂಬರುವ ಘೋರ ಸಂಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾದ ಚಿತ್ರ. ವಿಭೀಷಣನು ಆತಿಥೇಯನಂತೆ ರಾಮನನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನೇ ಮುಂದಿನ ಲಂಕಾಪತಿ. ಸರ್ಗದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವಂಶಸ್ಥ ವೃತ್ತದಿಂದ ಕವಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ಶಾಂತ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತಾನೆ.

സുവേലത്തിൽ കയറാൻ തീരുമാനിച്ച്, ലക്ഷ്മണൻ പിന്തുടരുന്ന രാമൻ സുഗ്രീവനോടും, ധർമജ്ഞനും അനുരക്തനും മന്ത്രജ്ഞനും വിധിജ്ഞനുമായ നിശാചരൻ വിഭീഷണനോടും അതിമധുരമായ വാക്കുകളിൽ പറഞ്ഞു: ‘നൂറുകണക്കിനു ധാതുക്കൾ നിറഞ്ഞ പർവതശ്രേഷ്ഠമാണ് ഈ സുവേലം. നമ്മളെല്ലാം ഇതിൽ കയറും, ഈ രാത്രി ഇവിടെത്തന്നെ വസിക്കും. ഇവിടെനിന്ന് ആ രാക്ഷസന്റെ വാസസ്ഥാനമായ ലങ്കയെ നോക്കിക്കാണും; ആ ദുരാത്മാവ് സ്വന്തം മരണത്തിനായിത്തന്നെയാണ് എന്റെ ഭാര്യയെ അപഹരിച്ചത്.’ പിന്നെ രാമൻ രാവണന്റെ ദോഷങ്ങൾ ഓർക്കുന്നു: ‘അവൻ ധർമം അറിഞ്ഞില്ല, സദാചാരം അറിഞ്ഞില്ല, കുലമഹിമയും അറിഞ്ഞില്ല; രാക്ഷസന്റെ നീചബുദ്ധികൊണ്ടു മാത്രമാണ് ആ നിന്ദ്യകർമം ചെയ്തത്. ആ അധമന്റെ പേരു കേൾക്കുമ്പോൾത്തന്നെ എന്റെ രോഷം വർധിക്കുന്നു. ആ ഒരു നീചന്റെ അപരാധംകൊണ്ട് സകല രാക്ഷസരുടെയും വധം ഞാൻ കാണും. കാലപാശത്തിനു വശംവദനായ ഒരുവൻ മാത്രമാണ് പാപം ചെയ്യുന്നത്, എന്നാൽ അവന്റെ സ്വന്തം അപരാധംകൊണ്ട് കുലം മുഴുവൻ നശിക്കുന്നു.’ ഇവിടെ രാമന്റെ ക്രോധം വ്യക്തിപരമല്ല, ധർമരക്ഷയ്ക്കായുള്ളതാണെന്ന് കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രാക്ഷസകുലത്തിന്റെ നാശത്തിനു കാരണം രാവണനാണ് എന്ന ഭാവികഥയുടെ വിത്തും ഇവിടെ പാകിയിരിക്കുന്നു. ഒരാളുടെ ദോഷംകൊണ്ട് കുലക്ഷയം എന്ന നീതിവാക്യം എല്ലാ കാലത്തും സത്യമാണ്. രാമന്റെ വാക്കിൽ ശാന്തിയും കാണാം — യുദ്ധത്തിനുമുൻപ് ശത്രുവിന്റെ നഗരം കാണാൻ അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, എടുത്തുചാടി പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല. ‘ധർമജ്ഞൻ, മന്ത്രജ്ഞൻ, വിധിജ്ഞൻ’ എന്ന വിഭീഷണന്റെ വിശേഷണങ്ങൾ അവന്റെ വിശ്വസനീയത ഉറപ്പിക്കുന്നു, കാരണം അവനും ഒരു രാക്ഷസനാണല്ലോ. അവന്റെ ഉപദേശം യുദ്ധത്തിൽ ഏറെ ഉപകാരപ്പെടും. രാമൻ രാവണന്റെ പേരു സ്വയം ഉച്ചരിക്കുന്നില്ല; ‘ആ രാക്ഷസൻ’, ‘ദുരാത്മാവ്’, ‘രാക്ഷസാധമൻ’ എന്നു മാത്രമാണ് പറയുന്നത് — അതിലൂടെ അവനോടുള്ള അവജ്ഞ പ്രകടമാകുന്നു. ‘മരണാന്തായ ഹൃതാ’ (മരണത്തിനായി അപഹരിച്ചു) എന്ന വാക്കിലൂടെ സീതാപഹരണംതന്നെ രാവണന്റെ മരണത്തിനു കാരണമാകുമെന്ന നിശ്ചയവും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഈ സങ്കല്പം പർവതാരോഹണത്തിന്റേതു മാത്രമല്ല, യുദ്ധാരംഭത്തിന്റെയും സൂചനയാണ്.

ഇങ്ങനെ രാവണനോടു ക്രോധത്തോടെ ആലോചിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ രാമൻ രാത്രി വസിക്കാനായി വിചിത്രമായ ചരിവുകളുള്ള സുവേലത്തിൽ കയറി. മഹാപരാക്രമത്തിൽ തത്പരനായ ലക്ഷ്മണൻ ശ്രദ്ധയോടെ ശരത്തോടുകൂടിയ വില്ലുയർത്തിപ്പിടിച്ച് അവന്റെ പിന്നാലെ ചെന്നു. തുടർന്ന് അമാത്യന്മാരോടും വിഭീഷണനോടുംകൂടി സുഗ്രീവൻ പിന്നാലെ കയറി. ഹനുമാൻ, അംഗദൻ, നീലൻ, മൈന്ദൻ, ദ്വിവിദൻ, ഗജൻ, ഗവാക്ഷൻ, ഗവയൻ, ശരഭൻ, ഗന്ധമാദനൻ, പനസൻ, കുമുദൻ, ഹരൻ, യൂഥപനായ രംഭൻ, ജാംബവാൻ, സുഷേണൻ, മഹാമതിയായ ഋഷഭൻ, മഹാതേജസ്വിയായ ദുർമുഖൻ, ശതവലി എന്ന വാനരൻ — ഇവരും വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവരും വായുവേഗമുള്ളവരും മലകളിൽ ചരിക്കുന്നവരുമായ മറ്റനേകം വാനരന്മാരും നൂറുകണക്കിന് രാഘവൻ ഇരുന്ന ആ പർവതത്തിൽ കയറി. അധികം താമസിയാതെ അവർ പർവതത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗത്തും കയറി നിലയുറപ്പിച്ചു. ഇവിടെ കവി യൂഥപന്മാരുടെ പേരുകൾ എണ്ണുന്നു; അതിലൂടെ സേനയുടെ വിസ്താരവും പ്രമുഖവീരന്മാരുടെ ബാഹുല്യവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ലക്ഷ്മണന്റെ വില്ലേന്തൽ അവന്റെ നിത്യജാഗ്രത കാണിക്കുന്നു — വിശ്രമസ്ഥലത്തുപോലും അവൻ രാമന്റെ രക്ഷയ്ക്കു സജ്ജനാണ്. മലകളിൽ ചരിക്കുന്ന വാനരന്മാർക്ക് പർവതാരോഹണം സ്വാഭാവികമാണ്; അതിനാൽ അവർ വേഗം ശിഖരത്തിലെത്തി. ജാംബവാൻ, സുഷേണൻ, ദുർമുഖൻ എന്നിവരുടെ പേരുകൾ സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ഇവിടെയില്ല. യൂഥപന്മാരുടെ ക്രമവും അർഥവത്താണ് — ആദ്യം വിഭീഷണനോടുകൂടിയ സുഗ്രീവൻ, പിന്നെ പ്രമുഖസേനാപതികൾ, പിന്നെ മറ്റു നൂറുകണക്കിനു വാനരന്മാർ — ഇങ്ങനെ സേനയുടെ ശ്രേണീവിന്യാസം വ്യക്തമാകുന്നു. ക്രുദ്ധനായിരുന്നിട്ടും രാമൻ സംയമം കൈവിടുന്നില്ല — അവൻ ആദ്യം പർവതത്തിൽ കയറുന്നത് വസിക്കാനാണ്, ഉടനെ ആക്രമിക്കാനല്ല. ഇതാണ് യുദ്ധനീതി — ശത്രുനഗരത്തിന്റെ സ്ഥിതി കണ്ട്, സേനയ്ക്കു വിശ്രമം നൽകി, പിന്നെ മാത്രമേ പ്രഹരിക്കാവൂ. ‘വായുവേഗപ്രവണാഃ’ (വായുവേഗമുള്ളവർ) എന്ന വാനരന്മാരുടെ വിശേഷണം അവരുടെ സ്വഭാവം കാണിക്കുന്നു; അവർ യുദ്ധത്തിന് ഉത്സുകരാണ്, എങ്കിലും രാമന്റെ ആജ്ഞ അനുസരിക്കുന്നു. എല്ലാ യൂഥപന്മാരും രാമന്റെ അരികിൽത്തന്നെ നിൽക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു എന്നതിലൂടെ അവരുടെ ഭക്തിയും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

അതിന്റെ ശിഖരത്തിൽ നിന്ന വാനരയൂഥപന്മാർ ആകാശത്തിൽ തൂങ്ങിനിൽക്കുന്നതുപോലുള്ള ആ നഗരം കണ്ടു — ഉത്തമകവാടങ്ങളുള്ളതും ശ്രേഷ്ഠമായ കോട്ടമതിലുകളാൽ ശോഭിക്കുന്നതും രാക്ഷസരാൽ നിറഞ്ഞതുമായ മനോഹരിയായ ലങ്കയെ. ഉത്തമമായ കോട്ടമതിലുകളിൽ നിന്നിരുന്ന നീലവർണരായ രാക്ഷസർ, മതിലിനു മുകളിൽ മറ്റൊരു മതിൽ കെട്ടിയതുപോലെ കാണപ്പെട്ടു. യുദ്ധം കൊതിക്കുന്ന ആ രാക്ഷസരെ കണ്ട് വാനരന്മാരെല്ലാം രാമൻ നോക്കിനിൽക്കെ പലതരത്തിലുള്ള വലിയ നാദങ്ങൾ മുഴക്കി. ‘മറ്റൊരു മതിൽ’ എന്ന ഉപമ രാക്ഷസരുടെ ബാഹുല്യവും നിശ്ചലതയും കാണിക്കുന്നു. ഉയർന്ന സ്ഥലത്തുനിന്നു കാണുമ്പോൾ ലങ്ക ആകാശത്തിൽ തൂങ്ങിനിൽക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു, കാരണം അതു ത്രികൂടത്തിന്റെ ശിഖരത്തിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. മൂലത്തിൽ പതിനേഴാം ശ്ലോകം ഒരൊറ്റ അർധം മാത്രമാണ് — ഇതാണ് അച്ചടിപ്പതിപ്പിന്റെ രൂപം. സുന്ദരകാണ്ഡത്തിൽ ഹനുമാൻ ഒറ്റയ്ക്കാണ് ലങ്കയിൽ കടന്നത്; ഇപ്പോൾ വാനരസേന മുഴുവനും ആ നഗരം നേരിട്ടു കാണുന്നു. ശത്രുവിനെ കണ്ടുള്ള വാനരന്മാരുടെ നാദം അവരുടെ ഉത്സാഹവും നിർഭയതയും പ്രകടമാക്കുന്നു, രാക്ഷസരുടെ മനസ്സിൽ ഭയം ജനിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. രാമന്റെ സാന്നിധ്യമാണ് അവരുടെ ബലം; അതിനാൽ അവന്റെ മുന്നിൽവച്ചുതന്നെ അവർ ഗർജിക്കുന്നു.

പിന്നീട് സന്ധ്യയാൽ ചുവപ്പിക്കപ്പെട്ട സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചു; പൂർണചന്ദ്രനാൽ പ്രകാശിതമായ രാത്രി ആരംഭിച്ചു. അപ്പോൾ വാനരസേനാപതിയായ രാമൻ, വിഭീഷണനാൽ അഭിനന്ദിക്കപ്പെട്ടും സൽക്കരിക്കപ്പെട്ടും, ലക്ഷ്മണനോടും യൂഥപന്മാരുടെ സംഘങ്ങളോടുംകൂടി സുവേലത്തിന്റെ മുകളിൽ സുഖമായി വസിച്ചു. യുദ്ധത്തിനുമുൻപുള്ള ഈ ശാന്തമായ പൗർണമിരാത്രി വരാനിരിക്കുന്ന ഘോരസംഗ്രാമത്തിന്റെ വിപരീതചിത്രമാണ്. ഭാവിലങ്കാപതിയായതിനാൽ വിഭീഷണൻ ആതിഥേയനെപ്പോലെ രാമനെ സൽക്കരിക്കുന്നു. സർഗാന്തത്തിൽ വംശസ്ഥവൃത്തത്തിലൂടെ കവി വിശ്രമത്തിന്റെ ശാന്തചിത്രം പൂർത്തിയാക്കുന്നു.

Having made up his mind to climb Suvela, Rāma, with Lakṣmaṇa following him, spoke in gentle and excellent words to Sugrīva and to the night-ranger Vibhīṣaṇa, who was devoted to him, knew dharma, and was skilled in counsel and in procedure. "Let us all climb this great mountain Suvela, covered with hundreds of minerals, and spend the night here. From here we will look upon Laṅkā, home of that rākṣasa, the wicked one who carried off my wife and so brought about his own death." Then Rāma remembered Rāvaṇa's wrongs. "He has known neither dharma nor right conduct nor what is owed to his family; only with a rākṣasa's base mind could he have done that contemptible deed. My anger rises whenever that vilest of rākṣasas is named. For the crime of that one base creature I shall see all the rākṣasas slaughtered. One alone, caught in the noose of Death, commits the sin, and through his own misconduct his whole race perishes." The poet shows that Rāma's anger is not personal but for the defence of dharma. The seed of what is to come is sown here too: Rāvaṇa will be the cause of the ruin of the whole rākṣasa race, and the saying that one man's fault destroys a whole family holds true in every age. There is calm in Rāma's words as well: before the battle he wants to see the enemy's city, not rush in headlong. Vibhīṣaṇa's epithets — knowing dharma, skilled in counsel and procedure — confirm that he can be trusted, rākṣasa though he is, and his counsel will serve well in the war. Rāma does not speak Rāvaṇa's name himself; he says only "that rākṣasa," "the wicked one," "the vilest of rākṣasas," and so shows his contempt. "Who carried off my wife to his own death" declares that the abduction of Sītā will be the cause of Rāvaṇa's death, so that this resolve marks not just the climbing of a mountain but the beginning of the war.

Still speaking of Rāvaṇa in anger, Rāma climbed Suvela with its bright slopes to spend the night there. Behind him, alert, came Lakṣmaṇa, bow and arrow raised, intent on great deeds of valour. After them climbed Sugrīva with his ministers, and Vibhīṣaṇa; and Hanūmān, Aṅgada, Nīla, Mainda and Dvivida, Gaja, Gavākṣa, Gavaya, Śarabha, Gandhamādana, Panasa, Kumuda, Hara and the troop-leader Rambha, Jāmbavān, Suṣeṇa, the wise Ṛṣabha, the mighty Durmukha and the monkey Śatavali. These and many other monkeys, swift as the wind and at home on the mountains, climbed in their hundreds to where Rāghava was, and before long they had climbed the mountain on every side and stood there. The poet counts off the troop-leaders to show the size of the army and the number of its heroes, and the order is meaningful too: first Sugrīva with Vibhīṣaṇa, then the chief commanders, then the monkeys in their hundreds, so that the ranks of the army stand out clearly. Lakṣmaṇa's raised bow shows his constant watchfulness: even on the way to rest he is ready to guard Rāma. For monkeys at home on the mountains the climb was easy, and they soon reached the top. Angry as he is, Rāma does not lose his self-control: he climbs the mountain first to rest, not to attack at once. That is sound tactics — see how the enemy's city lies, rest the army, and only then strike. The monkeys are swift as the wind and eager for battle, yet they follow Rāma's command, and that all the troop-leaders want to be near him shows their devotion.

From its summit the monkey leaders saw a city that seemed to hang in the sky: Laṅkā, lovely, with fine gates, adorned with splendid ramparts and crowded with rākṣasas. Dark rākṣasas were posted on its excellent ramparts, so that the monkeys seemed to see a second rampart built on top of the first. Seeing those rākṣasas eager for battle, all the monkeys let loose great shouts of every kind while Rāma watched. The "second rampart" shows how many the rākṣasas were and how still they stood. Seen from that height Laṅkā seemed to hang in the sky, for it stood on the summit of Mount Trikūṭa. In the Sundara Kāṇḍa Hanūmān alone had entered Laṅkā; now the whole monkey army saw the city with its own eyes. Their shouts at the sight of the enemy show their zeal and fearlessness and strike fear into the rākṣasas; and they shout in Rāma's very presence, for his nearness is their strength.

Then the sun, reddened by twilight, went down, and the night came on, lit by the full moon. Rāma, lord of the monkey host, was welcomed and honoured by Vibhīṣaṇa, and he spent the night at ease on the heights of Suvela with Lakṣmaṇa, surrounded by the troops of the troop-leaders. This quiet full-moon night before the war is the opposite of the terrible battle to come. Vibhīṣaṇa honours Rāma like a host, for he is the future lord of Laṅkā; and the poet closes the sarga with this peaceful picture of rest.