सुग्रीवः रामाय आत्मनः वैरस्य मूलं कथयितुम् आरभते। ‘वाली नाम मम ज्येष्ठः भ्राता, शत्रूणां निषूदनः; पिता तं नित्यं बहु मन्यते स्म, वैरात् पूर्वं मम अपि सः तथैव बहुमतः आसीत्’ इति। अनेन प्रथमेन एव वचनेन सुग्रीवः सूचयति — इदं वैरं जन्मना सह न जातम्, अपितु पश्चात् उत्पन्नम्। पितरि उपरते मन्त्रिणः ‘अयम् एव ज्येष्ठः’ इति निश्चित्य तं कपीनाम् ईश्वरं राज्ये अभ्यषिञ्चन्; सः च सर्वेषां परमसम्मतः अभवत्। ‘परमसम्मतः’ इति पदेन कविः दर्शयति — वालिना राज्यं बलात् न गृहीतम्, अपितु सर्वैः अनुमोदितम्; अतः तत्र सुग्रीवस्य न कोऽपि विवादः। पितृपैतामहं महत् राज्यं प्रशासति तस्मिन् वालिनि सुग्रीवः सर्वेषु कालेषु प्रणतः प्रेष्यवत् स्थितः। ‘प्रेष्यवत्’ इति उपमया आत्मनः विनयः प्रकाशितः — सः भ्रातुः भृत्यः इव आसीत्, न तु प्रतिद्वन्द्वी। एवं वैरस्य पूर्वभूमिका सौहार्देन एव आरब्धा, येन अग्रे वर्णनीयः विच्छेदः अधिकं कारुणिकः भवति। अत्र कविः सुग्रीवस्य वाक्ये कञ्चित् अपि दोषारोपं न दर्शयति; प्रथमेषु एव त्रिषु श्लोकेषु वालिनः ज्येष्ठत्वं, मन्त्रिणाम् अनुमतिः, सुग्रीवस्य च सेवा इति त्रीणि सत्यानि स्पष्टीकृतानि, येन रामः वैरस्य निष्पक्षं चित्रं लभते।

मायावी नाम तेजस्वी दानवः, दुन्दुभेः पूर्वजः; तेन सह वालिनः स्त्रीनिमित्तं महत् वैरम् आसीत्। ‘स्त्रीकृतम्’ इति पदेन वैरस्य मूलं सूच्यते, विस्तरः तु न क्रियते। एकदा रात्रौ सर्वस्मिन् जने सुप्ते सः किष्किन्धाद्वारम् आगत्य सुसंरब्धः नर्दन् वालिनं रणे आह्वयत्। रात्रिः, सुप्तं नगरम्, द्वारे नादः — एतेन चित्रेण कविः आकस्मिकं भयम् उत्पादयति। प्रसुप्तः अपि वाली तं भैरवस्वनं श्रुत्वा न अमृष्यत, जवात् च निष्पपात; ‘न ममृषे’ इति पदेन तस्य असहिष्णुः स्वभावः दर्शितः, यः एव अग्रे अनर्थस्य हेतुः भविष्यति। क्रोधात् निःसृतं तम् असुरोत्तमं हन्तुं गच्छन्तं स्त्रियः सुग्रीवश्च प्रणतात्मना वारयन्ति स्म, किन्तु महाबलः सः सर्वान् निर्धूय निर्जगाम। ततः सौहार्दात् सुग्रीवः अपि तेन सह निःसृतः। अत्र ‘सौहार्दात्’ इति पदं महत्त्वपूर्णम् — सुग्रीवः न लोभेन न भयेन, अपितु स्नेहेन एव भ्रातरम् अनुगतवान्। रात्रौ आगतः, द्वारे नर्दन्, स्त्रीकृतं वैरं स्मारयन् — एवं मायावी सर्वथा आक्रमणकारी दृश्यते। वालिनः तु एकः एव दोषः यत् सः अमर्षवशात् एकाकी रात्रौ निर्गतः। सुग्रीवस्य अनुगमनं तु शुद्धस्नेहमूलम्, इति अग्रिमकथायाः आधारः; एतत् सर्वं रामाय स्पष्टं भवतु इति सुग्रीवस्य आशयः।

असुरः दूरात् एव भ्रातरौ दृष्ट्वा जातसंत्रासः भृशं प्रदुद्राव। तस्मिन् द्रवति तौ द्रुततरं गतौ; तदा उद्गच्छता चन्द्रेण मार्गः प्रकाशितः — अन्धकारे अपि पलायनं न सिध्यति इति सूचयन् कविः चन्द्रम् एव साक्षिणं करोति। सः तृणैः आवृतं दुर्गं धरण्याः महत् विवरं वेगात् प्राविशत्; तौ च तत्र आसाद्य द्वारि विष्ठितौ। प्रविष्टं रिपुं दृष्ट्वा रोषवशं गतः क्षुभितेन्द्रियः वाली सुग्रीवम् अवदत् — ‘इह अद्य बिलद्वारि समाहितः तिष्ठ, यावत् अत्र प्रविश्य समरे रिपुं निहन्मि’ इति। ‘क्षुभितेन्द्रियः’ इति पदेन वालिनः विचारशक्तेः नाशः सूचितः। सुग्रीवः तत् वचः श्रुत्वा सहगमनं याचितवान्, किन्तु सः परन्तपः पद्भ्यां शापयित्वा — चरणयोः शपथं दापयित्वा — एकाकी एव बिलं प्रविवेश। एवं यः आदेशः पश्चात् वैरस्य निमित्तं भविष्यति, सः अत्र स्नेहेन एव दत्तः इति ज्ञेयम्। बिलद्वारे स्थानम् इति आदेशः वालिना एव दत्तः, न सुग्रीवेण स्वेच्छया गृहीतः — एतत् अग्रे महत्त्वं भजते, यतः वाली एव पश्चात् सुग्रीवं तत्र स्थितम् इति दोषं वक्ष्यति। ‘पद्भ्यां शापयित्वा’ इति क्रिया वालिनः अतिविश्वासं दर्शयति; सः भ्रातरं बन्धुम् इव न, अपितु प्रतिज्ञाबद्धं प्रहरिणम् इव स्थापयति।

प्रविष्टस्य तस्य साग्रः संवत्सरः अतीतः; द्वारि स्थितस्य सुग्रीवस्य अपि सः एव कालः व्यतीतः। ‘नष्टः’ इति ज्ञात्वा स्नेहात् आगतसम्भ्रमः सः भ्रातरं न प्रपश्यति, मनः च पापशङ्कि अभवत्। अथ दीर्घस्य कालस्य अनन्तरं तस्मात् बिलात् सफेनं रुधिरं विनिःसृतम्; तत् दृष्ट्वा सः भृशदुःखितः। नर्दताम् असुराणां ध्वनिः एव तस्य श्रोत्रम् आगतः, संग्रामे रतस्य क्रोशतः अपि गुरोः स्वनः तु न आगतः। एतानि त्रीणि चिह्नानि — रुधिरम्, असुराणां नादः, भ्रातुः स्वनस्य अभावः — दृष्ट्वा सुग्रीवः बुद्ध्या भ्रातरं हतम् अवगतवान्। अत्र कविः सुग्रीवस्य निर्णयं न दुष्टं दर्शयति, अपितु साक्ष्यानुसारिणम्। ततः असुराः मा निर्गच्छन्तु इति गिरिमात्रया शिलया बिलद्वारं पिधाय, भ्रातुः उदकं कृत्वा, शोकार्तः सः किष्किन्धाम् आगतः। तत्त्वं गूहमानस्य अपि तस्य वृत्तं मन्त्रिभिः यत्नतः श्रुतम्। संवत्सरः इति कालमानं महत्; तावन्तं कालं द्वारे स्थितः सुग्रीवः न पलायितः, इति तस्य निष्ठा सिद्धा। शिलापिधानं च न लोभेन, अपितु असुराणां निर्गमनभयेन कृतम्; उदकक्रिया च भ्राता मृतः इति बुद्ध्या। एते द्वे अपि कर्मणी धर्म्ये, तथापि ते एव वालिना पश्चात् अपराधत्वेन गणिते इति सुग्रीवस्य वेदना।

ततः समेतैः मन्त्रिभिः सह समागम्य सुग्रीवः राज्ये अभिषिक्तः; न्यायतः तस्मिन् राज्यं प्रशासति सति वाली दानवं हत्वा प्रत्यागतः। अभिषिक्तं तं दृष्ट्वा क्रोधात् संरक्तलोचनः सः सुग्रीवस्य मन्त्रिणः बद्ध्वा परुषं वाक्यम् अब्रवीत्। निग्रहे समर्थस्य अपि सुग्रीवस्य बुद्धिः भ्रातृगौरवेण यन्त्रिता सती तं पापं प्रति न प्रावर्तत। अत्र सुग्रीवः आत्मनः औदार्यं न श्लाघते, अपितु ‘भ्रातृगौरवयन्त्रिता’ इति एकेन पदेन एव आत्मनः धर्मनिष्ठां रामाय निवेदयति। शत्रुं हत्वा भ्राता पुरं प्रविष्टः; तं महात्मानं मानयन् सुग्रीवः यथावत् अभिवादयत्, प्रहृष्टेन अन्तरात्मना च तेन आशिषः न उक्ताः। अन्ते सुग्रीवः मुकुटेन तस्य पादौ स्पृशन् नत्वा स्थितः, तथापि वाली क्रोधात् प्रसादं न चकार। एवं सर्गस्य अन्ते वैरस्य कारणं रामाय सम्पूर्णतया निवेदितम्। ‘मदीयान् मन्त्रिणः’ इति पदेन ज्ञायते यत् वाली क्रोधं सुग्रीवे एव न, अपितु तस्य पक्षपातिषु अपि प्रावर्तयत्। सुग्रीवः तु न प्रत्यवदत्, न च प्रतीकारम् आरभत। मुकुटस्पर्शः इति परमः विनयः — राजचिह्नेन एव भ्रातुः चरणौ स्पृष्टौ, येन आत्मनः राज्यं तस्मै समर्पितम् इति सूचितम्। तथापि वाली न प्रसन्नः; अनेन एव सर्गान्तेन कविः श्रोतुः सहानुभूतिं सुग्रीवे स्थापयति।

సుగ్రీవుడు రామునికి తన వైరపు మూలాన్ని చెప్పడం మొదలుపెడతాడు. ‘వాలి అనేవాడు నా అన్న, శత్రువులను సంహరించేవాడు; తండ్రి అతనిని ఎప్పుడూ ఎంతో గౌరవించేవాడు, వైరానికి ముందు నాకు కూడా అతడు అలాగే గౌరవనీయుడు’ అని. ఈ మొదటి మాటతోనే సుగ్రీవుడు సూచిస్తాడు — ఈ వైరం పుట్టుకతో పుట్టినది కాదు, తరువాత కలిగింది అని. తండ్రి మరణించాక మంత్రులు ‘ఇతడే పెద్దవాడు’ అని నిశ్చయించి అతనిని కపులకు ఈశ్వరునిగా రాజ్యంలో అభిషేకించారు; అతడు అందరికీ పరమ సమ్మతుడయ్యాడు. ‘పరమ సమ్మతుడు’ అనే పదంతో కవి చూపిస్తాడు — వాలి రాజ్యాన్ని బలవంతంగా తీసుకోలేదు, అందరూ ఆమోదించారు; అందుచేత అక్కడ సుగ్రీవునికి ఏ వివాదమూ లేదు. తండ్రి తాతల నుండి వచ్చిన గొప్ప రాజ్యాన్ని వాలి పాలిస్తుండగా సుగ్రీవుడు అన్ని కాలాలలోనూ వినమ్రుడై సేవకునిలా ఉన్నాడు. ‘సేవకునిలా’ అనే ఉపమానంతో తన వినయం ప్రకాశించబడింది — అతడు అన్నకు భృత్యునిలా ఉన్నాడు, ప్రత్యర్థిలా కాదు. ఇలా వైరపు పూర్వభూమిక సౌహార్దంతోనే ఆరంభమైంది, దానితో ముందు వర్ణించబోయే విచ్ఛేదం మరింత కారుణికమవుతుంది. ఇక్కడ కవి సుగ్రీవుని మాటలో ఏ దోషారోపణనూ చూపించడు; మొదటి మూడు శ్లోకాలలోనే వాలి జ్యేష్ఠత్వం, మంత్రుల అనుమతి, సుగ్రీవుని సేవ అనే మూడు సత్యాలు స్పష్టం చేయబడ్డాయి, దానితో రామునికి వైరపు నిష్పక్షపాత చిత్రం లభిస్తుంది.

మాయావి అనే తేజస్వి అయిన దానవుడు ఉండేవాడు, దుందుభికి అన్న; ఒక స్త్రీ కారణంగా అతనికీ వాలికీ గొప్ప వైరం ఉండేది. ‘స్త్రీకృతమ్’ (స్త్రీ కారణంగా కలిగిన) అనే పదంతో వైరపు మూలం సూచించబడుతుంది, విస్తారం మాత్రం చేయబడదు. ఒకనాటి రాత్రి జనులందరూ నిద్రిస్తుండగా అతడు కిష్కింధ ద్వారానికి వచ్చి మిక్కిలి ఆవేశంతో గర్జిస్తూ వాలిని యుద్ధానికి పిలిచాడు. రాత్రి, నిద్రిస్తున్న నగరం, ద్వారంలో గర్జన — ఈ చిత్రంతో కవి ఆకస్మిక భయాన్ని పుట్టిస్తాడు. నిద్రలో ఉన్నా వాలి ఆ భయంకరమైన శబ్దాన్ని విని సహించలేకపోయాడు, వేగంగా బయటికి దూకాడు; ‘న మమృషే’ (సహించలేకపోయాడు) అనే పదంతో అతని అసహనస్వభావం చూపబడింది, అదే ముందు అనర్థానికి కారణమవుతుంది. క్రోధంతో బయలుదేరి ఆ అసురోత్తముణ్ణి చంపడానికి వెళుతున్న అతనిని స్త్రీలూ సుగ్రీవుడూ వినయంతో వారించారు, కాని మహాబలుడైన అతడు అందరినీ తోసివేసి బయటికి వెళ్ళాడు. అప్పుడు సౌహార్దంతో సుగ్రీవుడు కూడా అతనితో బయలుదేరాడు. ఇక్కడ ‘సౌహార్దాత్’ (సౌహార్దంతో) అనే పదం ముఖ్యమైనది — సుగ్రీవుడు లోభంతో కాదు, భయంతో కాదు, స్నేహంతోనే అన్నను అనుసరించాడు. రాత్రి వచ్చి, ద్వారంలో గర్జించి, స్త్రీ కారణంగా కలిగిన వైరాన్ని గుర్తుచేస్తూ — ఇలా మాయావి పూర్తిగా ఆక్రమణకారిగా కనిపిస్తాడు. వాలికి మాత్రం ఒకటే దోషం — అసహనానికి లొంగి రాత్రిపూట ఒంటరిగా బయలుదేరాడు. సుగ్రీవుని అనుగమనం మాత్రం శుద్ధమైన స్నేహమూలకం, ఇదే తరువాతి కథకు ఆధారం; ఇదంతా రామునికి స్పష్టమవాలని సుగ్రీవుని ఆశయం.

అసురుడు దూరం నుండే సోదరులిద్దరినీ చూసి భయపడి వేగంగా పారిపోయాడు. అతడు పారిపోతుండగా వారిద్దరూ ఇంకా వేగంగా వెళ్ళారు; అప్పుడు ఉదయిస్తున్న చంద్రుడు దారిని ప్రకాశింపజేశాడు — చీకటిలో కూడా పలాయనం సిద్ధించదని సూచిస్తూ కవి చంద్రునే సాక్షిగా చేస్తాడు. అతడు గడ్డితో కప్పబడినదీ, దుర్గమమైనదీ అయిన భూమిలోని గొప్ప బిలంలోకి వేగంగా ప్రవేశించాడు; వారిద్దరూ అక్కడికి చేరి ద్వారం దగ్గర నిలిచారు. శత్రువు ప్రవేశించడం చూసి రోషానికి వశుడై ఇంద్రియాలు కలవరపడిన వాలి సుగ్రీవునితో అన్నాడు — ‘నేను లోపలికి ప్రవేశించి యుద్ధంలో శత్రువును చంపేవరకు నువ్వు ఈరోజు ఇక్కడ బిలద్వారం దగ్గర జాగ్రత్తగా నిలిచి ఉండు’ అని. ‘క్షుభితేంద్రియః’ (ఇంద్రియాలు కలవరపడినవాడు) అనే పదంతో వాలి విచారశక్తి నశించడం సూచించబడింది. సుగ్రీవుడు ఆ మాట విని తానూ వెంట వస్తానని యాచించాడు, కాని శత్రువులను తపింపజేసే అతడు తన పాదాలపై ఒట్టు పెట్టించి — పాదాలపై శపథం చేయించి — ఒంటరిగానే బిలంలోకి ప్రవేశించాడు. ఇలా తరువాత వైరానికి కారణమయ్యే ఆదేశం ఇక్కడ స్నేహంతోనే ఇవ్వబడిందని తెలుసుకోవాలి. బిలద్వారం దగ్గర ఉండమనే ఆదేశం వాలి స్వయంగా ఇచ్చినది, సుగ్రీవుడు తనంతట తాను స్వీకరించినది కాదు — ఇది ముందు ప్రాముఖ్యం పొందుతుంది, ఎందుకంటే అక్కడ ఉన్నాడని వాలే తరువాత సుగ్రీవునిపై దోషం మోపుతాడు. ‘పాదాలపై ఒట్టు పెట్టించి’ అనే క్రియ వాలి అతివిశ్వాసాన్ని చూపిస్తుంది; అతడు తమ్ముణ్ణి బంధువులా కాకుండా ప్రతిజ్ఞాబద్ధుడైన కావలివానిలా నిలుపుతాడు.

అతడు ప్రవేశించి ఒక సంవత్సరానికి పైగా గడిచిపోయింది; ద్వారం దగ్గర నిలిచిన సుగ్రీవునికి కూడా అంతే కాలం గడిచింది. ‘నశించాడు’ అని భావించి స్నేహంతో కలవరపడిన అతడు అన్నను చూడలేకపోయాడు, మనస్సు కీడును శంకించింది. తరువాత దీర్ఘకాలం గడిచాక ఆ బిలం నుండి నురుగుతో కూడిన రక్తం బయటికి ప్రవహించింది; అది చూసి అతడు మిక్కిలి దుఃఖించాడు. గర్జిస్తున్న అసురుల ధ్వనే అతని చెవులకు చేరింది, యుద్ధంలో నిమగ్నుడై అరుస్తున్న అన్న స్వరం మాత్రం చేరలేదు. ఈ మూడు చిహ్నాలను — రక్తం, అసురుల గర్జన, అన్న స్వరం లేకపోవడం — చూసి సుగ్రీవుడు బుద్ధితో అన్న చంపబడ్డాడని గ్రహించాడు. ఇక్కడ కవి సుగ్రీవుని నిర్ణయాన్ని దుష్టమైనదిగా కాకుండా సాక్ష్యాన్ని అనుసరించినదిగా చూపిస్తాడు. తరువాత అసురులు బయటికి రాకూడదని కొండంత శిలతో బిలద్వారాన్ని మూసివేసి, అన్నకు జలతర్పణం చేసి, శోకార్తుడై అతడు కిష్కింధకు వచ్చాడు. యథార్థాన్ని దాచిపెట్టినా అతని వృత్తాంతాన్ని మంత్రులు ప్రయత్నంతో విన్నారు. సంవత్సరం అనేది గొప్ప కాలపరిమాణం; అంతకాలం ద్వారం దగ్గర నిలిచిన సుగ్రీవుడు పారిపోలేదు, దానితో అతని నిష్ఠ నిరూపితమైంది. శిలతో మూయడం లోభంతో కాదు, అసురులు బయటికి వస్తారనే భయంతో చేయబడింది; జలతర్పణం కూడా అన్న మరణించాడనే బుద్ధితో. ఈ రెండు పనులూ ధర్మబద్ధమైనవే, అయినా వాలి తరువాత వాటినే అపరాధాలుగా లెక్కించాడు అనేది సుగ్రీవుని వేదన.

తరువాత కలిసి వచ్చిన మంత్రులతో సమావేశమై సుగ్రీవుడు రాజ్యంలో అభిషేకించబడ్డాడు; అతడు న్యాయంగా రాజ్యాన్ని పాలిస్తుండగా వాలి దానవుణ్ణి చంపి తిరిగి వచ్చాడు. అభిషిక్తుడైన అతనిని చూసి క్రోధంతో ఎర్రబడిన కళ్ళతో అతడు సుగ్రీవుని మంత్రులను బంధించి కఠినమైన మాటలు అన్నాడు. నిగ్రహించడానికి సమర్థుడైనా సుగ్రీవుని బుద్ధి అన్నపట్ల గౌరవంతో కట్టుబడి ఆ పాపి వైపు ప్రవర్తించలేదు. ఇక్కడ సుగ్రీవుడు తన ఔదార్యాన్ని పొగడుకోడు, ‘భ్రాతృగౌరవయంత్రితా’ (అన్నపట్ల గౌరవంతో కట్టుబడినది) అనే ఒక్క పదంతోనే తన ధర్మనిష్ఠను రామునికి నివేదిస్తాడు. శత్రువును చంపి అన్న నగరంలోకి ప్రవేశించాడు; ఆ మహాత్మునికి గౌరవం చూపుతూ సుగ్రీవుడు యథోచితంగా నమస్కరించాడు, సంతోషించిన అంతరాత్మతో నమస్కరించినా అతడు (వాలి) ఆశీస్సులు పలకలేదు. చివరకు సుగ్రీవుడు కిరీటంతో అతని పాదాలను తాకుతూ వంగి నిలిచాడు, అయినా వాలి క్రోధంతో అనుగ్రహించలేదు. ఇలా సర్గ చివరకు వైరకారణం రామునికి సంపూర్ణంగా నివేదించబడింది. ‘నా మంత్రులను’ అనే పదంతో వాలి తన క్రోధాన్ని సుగ్రీవునిపైనే కాదు, అతని పక్షంవారిపైనా ప్రయోగించాడని తెలుస్తుంది. సుగ్రీవుడు మాత్రం ఎదురుమాట్లాడలేదు, ప్రతీకారమూ మొదలుపెట్టలేదు. కిరీటంతో తాకడం పరమ వినయం — రాజచిహ్నంతోనే అన్న పాదాలను తాకాడు, దానితో తన రాజ్యాన్ని అతనికి సమర్పించాడని సూచించబడింది. అయినా వాలి ప్రసన్నుడు కాలేదు; ఈ సర్గాంతంతోనే కవి శ్రోత సహానుభూతిని సుగ్రీవునిపై నిలుపుతాడు.

சுக்ரீவன் ராமனிடம் தன் பகையின் வேரைச் சொல்லத் தொடங்குகிறான். ‘வாலி என்பவன் என் அண்ணன், பகைவரை அழிப்பவன்; தந்தை அவனை எப்போதும் மிகவும் மதித்தார்; பகை உண்டாவதற்கு முன் எனக்கும் அவன் அப்படியே மதிப்புக்குரியவனாக இருந்தான்.’ இந்த முதல் சொல்லாலேயே சுக்ரீவன் சுட்டுகிறான் — இந்தப் பகை பிறப்போடு பிறந்ததல்ல; பின்னால் உண்டானது. தந்தை இறந்ததும் அமைச்சர்கள் ‘இவனே மூத்தவன்’ என்று தீர்மானித்து, அவனை வானரர்களின் தலைவனாக ராஜ்யத்தில் முடிசூட்டினார்கள்; அவனும் எல்லாராலும் மிகவும் ஏற்கப்பட்டவனானான். ‘பரமஸம்மத:’ (மிகவும் ஏற்கப்பட்டவன்) என்ற சொல்லால் கவி காட்டுகிறார் — வாலி ராஜ்யத்தை வலிமையால் கைப்பற்றவில்லை; எல்லாராலும் ஒப்புக்கொள்ளப்பட்டான்; ஆகவே அதில் சுக்ரீவனுக்கு எந்த முரண்பாடும் இல்லை. தந்தை, பாட்டன் வழிவந்த பெரும் ராஜ்யத்தை அந்த வாலி ஆண்டுவந்தபோது, சுக்ரீவன் எல்லாக் காலத்திலும் பணிந்து ஒரு பணியாளனைப்போல நின்றான். ‘பணியாளனைப்போல’ என்ற உவமையால் தன் பணிவு வெளிப்படுத்தப்படுகிறது — அவன் அண்ணனுக்கு ஒரு வேலையாள்போல இருந்தான்; போட்டியாளனாக அல்ல. இவ்வாறு பகையின் முன்கதை நல்லுறவோடேயே தொடங்குகிறது; அதனால் பின்னால் வர்ணிக்கப்படும் பிளவு மேலும் இரங்கத்தக்கதாகிறது. இங்கே கவி சுக்ரீவனின் சொல்லில் எந்தக் குற்றச்சாட்டையும் காட்டவில்லை; முதல் மூன்று சுலோகங்களிலேயே வாலியின் மூப்பு, அமைச்சர்களின் ஒப்புதல், சுக்ரீவனின் சேவை என்ற மூன்று உண்மைகள் தெளிவாக்கப்படுகின்றன; அதனால் ராமனுக்குப் பகையின் சார்பற்ற சித்திரம் கிடைக்கிறது.

மாயாவி என்ற ஒளிமிக்க தானவன் இருந்தான்; அவன் துந்துபியின் அண்ணன்; அவனுக்கும் வாலிக்கும் ஒரு பெண்ணின் பொருட்டுப் பெரும் பகை இருந்தது. ‘ஸ்த்ரீக்ருதம்’ (பெண்ணால் உண்டானது) என்ற சொல்லால் பகையின் வேர் சுட்டப்படுகிறது; விரிவு சொல்லப்படுவதில்லை. ஒருநாள் இரவில் எல்லா மக்களும் உறங்கிக்கொண்டிருந்தபோது, அவன் கிஷ்கிந்தையின் வாயிலுக்கு வந்து, கடுஞ்சினத்தோடு கர்ஜித்து வாலியைப் போருக்கு அழைத்தான். இரவு, உறங்கும் நகரம், வாயிலில் கர்ஜனை — இந்தச் சித்திரத்தால் கவி திடீர் அச்சத்தை உண்டாக்குகிறார். உறங்கிக்கொண்டிருந்த வாலியும் அந்தப் பயங்கர ஒலியைக் கேட்டுப் பொறுக்கவில்லை; வேகமாக வெளியே பாய்ந்தான்; ‘ந மம்ருஷே’ (பொறுக்கவில்லை) என்ற சொல்லால் அவனுடைய பொறுமையற்ற இயல்பு காட்டப்படுகிறது; அதுவே பின்னால் கேட்டுக்குக் காரணமாகும். சினத்தோடு வெளிப்பட்டு அந்த அசுரருள் சிறந்தவனைக் கொல்லச் சென்ற அவனைப் பெண்களும் சுக்ரீவனும் பணிந்த மனத்தோடு தடுத்தனர்; ஆனால் பெருவலிமையுடைய அவன் அனைவரையும் உதறித்தள்ளிவிட்டு வெளியேறினான். பிறகு அன்பால் சுக்ரீவனும் அவனோடு வெளியேறினான். இங்கே ‘ஸௌஹார்தாத்’ (அன்பால்) என்ற சொல் முக்கியமானது — சுக்ரீவன் ஆசையாலோ அச்சத்தாலோ அல்ல, அன்பாலேயே அண்ணனைப் பின்தொடர்ந்தான். இரவில் வந்து, வாயிலில் கர்ஜித்து, பெண்ணால் உண்டான பகையை நினைவூட்டி — இவ்வாறு மாயாவி முழுக்க முழுக்கத் தாக்குதல் தொடுப்பவனாகவே காணப்படுகிறான். வாலியிடமோ ஒரே குறைதான் — பொறுமையின்மையால் அவன் இரவில் தனியாக வெளியேறினான். சுக்ரீவன் பின்தொடர்ந்ததோ தூய அன்பின் வேரிலிருந்து; இதுவே அடுத்த கதையின் அடிப்படை; இவை அனைத்தும் ராமனுக்குத் தெளிவாக வேண்டும் என்பது சுக்ரீவனின் நோக்கம்.

தொலைவிலிருந்தே உடன்பிறந்தோர் இருவரையும் கண்டு அச்சமுற்ற அசுரன் வேகமாக ஓடினான். அவன் ஓடும்போது அவ்விருவரும் இன்னும் வேகமாகச் சென்றனர்; அப்போது உதித்த சந்திரன் வழியை ஒளிரச் செய்தது — இருளிலும் தப்பியோடுதல் வெற்றிபெறாது என்று சுட்டி, கவி சந்திரனையே சாட்சியாக்குகிறார். அவன் புல்லால் மூடப்பட்ட, அணுகுதற்கரிய, பூமியின் ஒரு பெரும் குழிக்குள் வேகமாக நுழைந்தான்; அவ்விருவரும் அங்கே வந்து வாயிலில் நின்றனர். பகைவன் உள்ளே நுழைந்ததைக் கண்டு, சினத்தின் வசப்பட்டு, புலன்கள் கலங்கிய வாலி சுக்ரீவனிடம் சொன்னான் — ‘இன்று இங்கே குகை வாயிலில் கவனத்தோடு நில்; நான் உள்ளே நுழைந்து போரில் பகைவனைக் கொல்லும் வரை.’ ‘க்ஷுபிதேந்த்ரிய:’ (புலன்கள் கலங்கியவன்) என்ற சொல்லால் வாலியின் சிந்திக்கும் ஆற்றல் அழிந்தது சுட்டப்படுகிறது. அந்தச் சொல்லைக் கேட்டுச் சுக்ரீவன் உடன்வர வேண்டினான்; ஆனால் பகைவரை வாட்டும் அவன் தன் பாதங்கள்மேல் சபதம் செய்வித்து — கால்களின்மேல் ஆணையிடச் செய்து — தனியாகவே குகைக்குள் நுழைந்தான். இவ்வாறு பின்னால் பகைக்குக் காரணமாகும் கட்டளை இங்கே அன்போடேயே தரப்பட்டது என்று அறிய வேண்டும். குகை வாயிலில் நிற்கும்படி கட்டளையிட்டது வாலியே; சுக்ரீவன் தன் விருப்பத்தால் அந்த இடத்தை எடுத்துக்கொள்ளவில்லை — இது பின்னால் முக்கியத்துவம் பெறுகிறது; ஏனெனில் அங்கே நின்ற சுக்ரீவனையே பின்னால் வாலி குற்றம் சாட்டுவான். ‘பாதங்கள்மேல் சபதம் செய்வித்து’ என்ற செயல் வாலியின் மிகுந்த நம்பிக்கையைக் காட்டுகிறது; அவன் தம்பியை உறவினனாக அல்ல, சபதத்தால் கட்டுண்ட காவலனாக நிறுத்துகிறான்.

உள்ளே நுழைந்த அவனுக்கு ஓராண்டுக்கும் மேல் கடந்தது; வாயிலில் நின்ற சுக்ரீவனுக்கும் அதே காலம் கழிந்தது. ‘அவன் அழிந்துவிட்டான்’ என்று எண்ணி, அன்பால் பதற்றமடைந்த அவன் அண்ணனைக் காணவில்லை; மனமும் தீங்கை ஐயுற்றது. நீண்ட காலத்துக்குப் பிறகு அந்தக் குகையிலிருந்து நுரையோடு கூடிய இரத்தம் வெளிவந்தது; அதைக் கண்டு அவன் மிகவும் துயருற்றான். கர்ஜிக்கும் அசுரர்களின் ஒலியே அவன் காதுகளை எட்டியது; போரில் ஈடுபட்டுக் கூக்குரலிடும் அண்ணனின் குரலோ எட்டவில்லை. இந்த மூன்று அடையாளங்களையும் — இரத்தம், அசுரர்களின் கர்ஜனை, அண்ணனின் குரல் இல்லாமை — கண்டு, சுக்ரீவன் அறிவால் அண்ணன் கொல்லப்பட்டான் என்று உணர்ந்தான். இங்கே கவி சுக்ரீவனின் முடிவைத் தீயதாகக் காட்டவில்லை; சான்றுகளைப் பின்பற்றியதாகவே காட்டுகிறார். பிறகு அசுரர்கள் வெளியேறக்கூடாது என்று மலையளவுப் பாறையால் குகை வாயிலை மூடி, அண்ணனுக்கு நீர்க்கடன் செய்து, சோகத்தால் வருந்தியவனாக அவன் கிஷ்கிந்தைக்கு வந்தான். உண்மையை அவன் மறைத்தபோதும், அமைச்சர்கள் முயன்று நடந்ததைக் கேட்டறிந்தார்கள். ஓராண்டு என்ற கால அளவு பெரியது; அவ்வளவு காலம் வாயிலில் நின்ற சுக்ரீவன் ஓடிவிடவில்லை; இதனால் அவனுடைய நிஷ்டை நிறுவப்படுகிறது. பாறையால் மூடியதும் ஆசையால் அல்ல; அசுரர்கள் வெளியேறுவார்கள் என்ற அச்சத்தாலேயே செய்யப்பட்டது; நீர்க்கடனும் அண்ணன் இறந்தான் என்ற எண்ணத்தாலேயே. இவ்விரு செயல்களும் தர்மத்துக்கு உட்பட்டவையே; இருந்தும் அவையே பின்னால் வாலியால் குற்றங்களாகக் கணக்கிடப்பட்டன என்பதே சுக்ரீவனின் வேதனை.

பிறகு ஒன்றுகூடிய அமைச்சர்களோடு சேர்ந்து சுக்ரீவன் ராஜ்யத்தில் முடிசூட்டப்பட்டான்; அவன் நியாயமாக ராஜ்யத்தை ஆண்டுவந்தபோது வாலி தானவனைக் கொன்று திரும்பி வந்தான். முடிசூட்டப்பட்ட அவனைக் கண்டு, சினத்தால் சிவந்த கண்களுடன், அவன் சுக்ரீவனின் அமைச்சர்களைக் கட்டிவைத்துக் கடுஞ்சொல் சொன்னான். அடக்க வல்லவனாக இருந்தும் சுக்ரீவனின் அறிவு அண்ணன்பால் உள்ள மரியாதையால் கட்டுப்படுத்தப்பட்டு, அந்தப் பாவியை எதிர்க்கத் துணியவில்லை. இங்கே சுக்ரீவன் தன் பெருந்தன்மையைப் புகழ்ந்துகொள்வதில்லை; ‘அண்ணன்பால் உள்ள மரியாதையால் கட்டுப்படுத்தப்பட்டு’ என்ற ஒரே சொல்லால் தன் தர்மநிஷ்டையை ராமனிடம் எடுத்துரைக்கிறான். பகைவனைக் கொன்று அண்ணன் நகருக்குள் நுழைந்தான்; அந்த மகாத்மாவை மதித்துச் சுக்ரீவன் முறைப்படி வணங்கினான்; அவனோ மகிழ்ந்த உள்ளத்தோடு ஆசிகள் சொல்லவில்லை. இறுதியில் சுக்ரீவன் தன் மகுடத்தால் அவனுடைய பாதங்களைத் தொட்டுப் பணிந்து நின்றான்; இருந்தும் வாலி சினத்தால் அருள்புரியவில்லை. இவ்வாறு சர்க்கத்தின் இறுதியில் பகையின் காரணம் ராமனுக்கு முழுமையாக எடுத்துரைக்கப்பட்டது. ‘என் அமைச்சர்களை’ என்ற சொல்லால், வாலி தன் சினத்தைச் சுக்ரீவன்மேல் மட்டுமல்ல, அவன் பக்கம் இருந்தவர்கள்மேலும் செலுத்தினான் என்று அறிகிறோம். சுக்ரீவனோ பதில் பேசவில்லை; எதிர்நடவடிக்கையும் தொடங்கவில்லை. மகுடத்தால் தொடுவது உச்சப் பணிவு — அரச அடையாளத்தாலேயே அண்ணனின் பாதங்கள் தொடப்பட்டன; அதனால் தன் ராஜ்யத்தை அவனிடம் ஒப்படைத்தது சுட்டப்படுகிறது. இருந்தும் வாலி மகிழவில்லை; இந்தச் சர்க்க முடிவாலேயே கவி கேட்போனின் இரக்கத்தைச் சுக்ரீவன்பால் நிலைநிறுத்துகிறார்.

ಸುಗ್ರೀವನು ರಾಮನಿಗೆ ತನ್ನ ವೈರದ ಮೂಲವನ್ನು ಹೇಳಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ — ‘ವಾಲಿ ಎಂಬವನು ನನ್ನ ಅಣ್ಣ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು; ತಂದೆ ಅವನನ್ನು ಸದಾ ಬಹಳ ಗೌರವಿಸುತ್ತಿದ್ದನು, ವೈರಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ನನಗೂ ಅವನು ಹಾಗೆಯೇ ಗೌರವಾರ್ಹನಾಗಿದ್ದನು.’ ಈ ಮೊದಲ ಮಾತಿನಿಂದಲೇ ಸುಗ್ರೀವನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ — ಈ ವೈರ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಬಂದದ್ದಲ್ಲ, ಆಮೇಲೆ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು. ‘ತಂದೆ ತೀರಿಕೊಂಡಾಗ ಮಂತ್ರಿಗಳು “ಇವನೇ ಹಿರಿಯವನು” ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಕಪಿಗಳ ಒಡೆಯನನ್ನಾಗಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದರು; ಅವನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪರಮ ಸಮ್ಮತನಾದನು.’ ‘ಪರಮ ಸಮ್ಮತ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕವಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ — ವಾಲಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ, ಎಲ್ಲರೂ ಅನುಮೋದಿಸಿದರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಯಾವ ವಿವಾದವೂ ಇಲ್ಲ. ‘ತಂದೆ-ತಾತಂದಿರಿಂದ ಬಂದ ಆ ಮಹಾರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಾಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನಾನು ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ವಿನೀತನಾಗಿ ಸೇವಕನಂತೆ ಇದ್ದೆನು.’ ‘ಸೇವಕನಂತೆ’ ಎಂಬ ಉಪಮೆಯಿಂದ ತನ್ನ ವಿನಯವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದ್ದಾನೆ — ಅವನು ಅಣ್ಣನ ಭೃತ್ಯನಂತಿದ್ದನು, ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ವೈರದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸೌಹಾರ್ದದಿಂದಲೇ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ, ಅದರಿಂದ ಮುಂದೆ ವರ್ಣಿಸಲಾಗುವ ಬಿರುಕು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕರುಣಾಜನಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ಸುಗ್ರೀವನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ದೋಷಾರೋಪಣೆಯನ್ನೂ ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಮೊದಲ ಮೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲೇ ವಾಲಿಯ ಹಿರಿತನ, ಮಂತ್ರಿಗಳ ಅನುಮತಿ, ಸುಗ್ರೀವನ ಸೇವೆ ಎಂಬ ಮೂರು ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅದರಿಂದ ರಾಮನಿಗೆ ವೈರದ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತ ಚಿತ್ರ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ಮಾಯಾವಿ ಎಂಬ ತೇಜಸ್ವಿ ದಾನವನಿದ್ದನು, ದುಂದುಭಿಯ ಅಣ್ಣ; ಅವನಿಗೂ ವಾಲಿಗೂ ಒಬ್ಬ ಸ್ತ್ರೀಯ ನಿಮಿತ್ತ ದೊಡ್ಡ ವೈರವಿತ್ತು. ‘ಸ್ತ್ರೀಕೃತ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ವೈರದ ಮೂಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ, ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಒಮ್ಮೆ ರಾತ್ರಿ ಜನರೆಲ್ಲರೂ ಮಲಗಿದ್ದಾಗ ಅವನು ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದು ಬಹಳ ಕೆರಳಿ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ ವಾಲಿಯನ್ನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದನು. ರಾತ್ರಿ, ಮಲಗಿದ ನಗರ, ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಗರ್ಜನೆ — ಈ ಚಿತ್ರದಿಂದ ಕವಿ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಭಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗಾಢನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ವಾಲಿ ಆ ಭೈರವ ಸ್ವರವನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಹಿಸಲಾರದೆ ವೇಗದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಧಾವಿಸಿದನು; ‘ನ ಮಮೃಷೇ’ (ಸಹಿಸಲಿಲ್ಲ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅವನ ಅಸಹಿಷ್ಣು ಸ್ವಭಾವ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅದೇ ಮುಂದೆ ಅನರ್ಥಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಹೊರಟು ಆ ಅಸುರೋತ್ತಮನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಸುಗ್ರೀವನೂ ವಿನಯದಿಂದ ತಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಅವನು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ತಳ್ಳಿ ಹೊರಟನು. ಆಗ ಸೌಹಾರ್ದದಿಂದ ಸುಗ್ರೀವನೂ ಅವನೊಡನೆ ಹೊರಟನು. ಇಲ್ಲಿ ‘ಸೌಹಾರ್ದದಿಂದ’ ಎಂಬ ಪದ ಮಹತ್ತ್ವದ್ದು — ಸುಗ್ರೀವನು ಲೋಭದಿಂದಲ್ಲ, ಭಯದಿಂದಲ್ಲ, ಸ್ನೇಹದಿಂದಲೇ ಅಣ್ಣನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದನು. ರಾತ್ರಿ ಬಂದು, ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಗರ್ಜಿಸಿ, ಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾರಣದ ವೈರವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾ — ಹೀಗೆ ಮಾಯಾವಿ ಸರ್ವಥಾ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ವಾಲಿಯದಾದರೋ ಒಂದೇ ದೋಷ — ಅಸಹನೆಯಿಂದ ಅವನು ರಾತ್ರಿ ಒಬ್ಬನೇ ಹೊರಟನು. ಸುಗ್ರೀವನ ಅನುಗಮನ ಶುದ್ಧ ಸ್ನೇಹಮೂಲವಾದುದು, ಇದೇ ಮುಂದಿನ ಕಥೆಯ ಆಧಾರ; ಇದೆಲ್ಲವೂ ರಾಮನಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಲಿ ಎಂಬುದು ಸುಗ್ರೀವನ ಆಶಯ.

ಅಸುರನು ದೂರದಿಂದಲೇ ಸೋದರರಿಬ್ಬರನ್ನು ಕಂಡು ಭಯಗೊಂಡು ವೇಗವಾಗಿ ಓಡಿದನು. ಅವನು ಓಡುತ್ತಿರಲು ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಇನ್ನಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದರು; ಆಗ ಉದಯಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಚಂದ್ರನಿಂದ ದಾರಿ ಬೆಳಗಿತು — ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲೂ ಪಲಾಯನ ಸಫಲವಾಗದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾ ಕವಿ ಚಂದ್ರನನ್ನೇ ಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನಾಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ, ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾದ, ಭೂಮಿಯ ದೊಡ್ಡ ಬಿಲವನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಹೊಕ್ಕನು; ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಿ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನಿಂತರು. ಶತ್ರು ಒಳಹೊಕ್ಕದ್ದನ್ನು ಕಂಡು ರೋಷಕ್ಕೆ ವಶನಾಗಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಕ್ಷೋಭೆಗೊಂಡ ವಾಲಿ ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು — ‘ನಾನು ಒಳಹೊಕ್ಕು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವರೆಗೆ ನೀನು ಇಂದು ಇಲ್ಲಿ ಬಿಲದ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರದಿಂದ ನಿಲ್ಲು.’ ‘ಕ್ಷುಭಿತೇಂದ್ರಿಯ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ವಾಲಿಯ ವಿಚಾರಶಕ್ತಿಯ ನಾಶ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ. ಸುಗ್ರೀವನು ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ತಾನೂ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದಾಗಿ ಬೇಡಿದನು, ಆದರೆ ಶತ್ರುತಾಪನನಾದ ಅವನು ಪಾದಗಳ ಮೇಲೆ ಆಣೆಯಿಡಿಸಿ — ತನ್ನ ಚರಣಗಳ ಮೇಲೆ ಶಪಥ ಮಾಡಿಸಿ — ಒಬ್ಬನೇ ಬಿಲವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಮುಂದೆ ವೈರಕ್ಕೆ ನಿಮಿತ್ತವಾಗುವ ಆದೇಶವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹದಿಂದಲೇ ಕೊಡಲಾಯಿತು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಬಿಲದ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕೆಂಬ ಆದೇಶವನ್ನು ವಾಲಿಯೇ ಕೊಟ್ಟನು, ಸುಗ್ರೀವನು ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ — ಇದು ಮುಂದೆ ಮಹತ್ತ್ವ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ವಾಲಿಯೇ ಆಮೇಲೆ ಸುಗ್ರೀವನು ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದನ್ನೇ ದೋಷವಾಗಿ ಹೇಳುವನು. ‘ಪಾದಗಳ ಮೇಲೆ ಆಣೆಯಿಡಿಸಿ’ ಎಂಬ ಕ್ರಿಯೆ ವಾಲಿಯ ಅತಿವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ಅವನು ತಮ್ಮನನ್ನು ಬಂಧುವಿನಂತಲ್ಲ, ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಬದ್ಧ ಕಾವಲುಗಾರನಂತೆ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಒಳಹೊಕ್ಕ ಅವನಿಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕಳೆಯಿತು; ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಸುಗ್ರೀವನಿಗೂ ಅಷ್ಟೇ ಕಾಲ ಕಳೆಯಿತು. ‘ನಾಶವಾದನು’ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಕಳವಳಗೊಂಡ ಅವನಿಗೆ ಅಣ್ಣ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸು ಕೆಡುಕನ್ನು ಶಂಕಿಸತೊಡಗಿತು. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಂತರ ಆ ಬಿಲದಿಂದ ನೊರೆಯುಕ್ತ ರಕ್ತ ಹೊರಬಂತು; ಅದನ್ನು ಕಂಡು ಅವನು ಬಹಳ ದುಃಖಿತನಾದನು. ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಸುರರ ಧ್ವನಿ ಮಾತ್ರ ಅವನ ಕಿವಿಗೆ ಬಿತ್ತು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದ ಹಿರಿಯವನ ಸ್ವರ ಮಾತ್ರ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಮೂರು ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು — ರಕ್ತ, ಅಸುರರ ಗರ್ಜನೆ, ಅಣ್ಣನ ಸ್ವರದ ಅಭಾವ — ಕಂಡು ಸುಗ್ರೀವನು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಅಣ್ಣ ಹತನಾದನೆಂದು ತಿಳಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ಸುಗ್ರೀವನ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ದುಷ್ಟವಾದುದೆಂದು ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಸಾಕ್ಷ್ಯಾನುಸಾರಿಯಾದುದೆಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅನಂತರ ಅಸುರರು ಹೊರಬರದಿರಲಿ ಎಂದು ಬೆಟ್ಟದಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಯಿಂದ ಬಿಲದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ, ಅಣ್ಣನಿಗೆ ಜಲತರ್ಪಣ ಮಾಡಿ, ಶೋಕಾರ್ತನಾಗಿ ಅವನು ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಗೆ ಬಂದನು. ಅವನು ಸತ್ಯವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಕೇಳಿ ತಿಳಿದರು. ಒಂದು ವರ್ಷ ಎಂಬುದು ದೀರ್ಘ ಕಾಲಮಾನ; ಅಷ್ಟು ಕಾಲ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಸುಗ್ರೀವನು ಓಡಿಹೋಗಲಿಲ್ಲ, ಇದರಿಂದ ಅವನ ನಿಷ್ಠೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಬಂಡೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದುದೂ ಲೋಭದಿಂದಲ್ಲ, ಅಸುರರು ಹೊರಬಂದಾರೆಂಬ ಭಯದಿಂದ; ಜಲತರ್ಪಣವೂ ಅಣ್ಣ ಸತ್ತನೆಂಬ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ. ಈ ಎರಡೂ ಕರ್ಮಗಳು ಧರ್ಮಸಮ್ಮತವಾದವು, ಆದರೂ ಅವನ್ನೇ ವಾಲಿ ಆಮೇಲೆ ಅಪರಾಧವೆಂದು ಎಣಿಸಿದನು ಎಂಬುದು ಸುಗ್ರೀವನ ವೇದನೆ.

ಅನಂತರ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ ಮಂತ್ರಿಗಳೊಡನೆ ಸೇರಿ ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕವಾಯಿತು; ಅವನು ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ವಾಲಿ ದಾನವನನ್ನು ಕೊಂದು ಮರಳಿ ಬಂದನು. ಅಭಿಷಿಕ್ತನಾದ ಅವನನ್ನು ಕಂಡು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕೆಂಪಾದ ವಾಲಿ ಸುಗ್ರೀವನ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಕಠೋರವಾದ ಮಾತನ್ನಾಡಿದನು. ಅವನನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದರೂ, ಅಣ್ಣನ ಮೇಲಿನ ಗೌರವದಿಂದ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ಸುಗ್ರೀವನ ಬುದ್ಧಿ ಆ ಪಾಪಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಸುಗ್ರೀವನು ತನ್ನ ಔದಾರ್ಯವನ್ನು ಹೊಗಳಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ‘ಭ್ರಾತೃಗೌರವಯಂತ್ರಿತಾ’ (ಅಣ್ಣನ ಮೇಲಿನ ಗೌರವದಿಂದ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ) ಎಂಬ ಒಂದೇ ಪದದಿಂದ ತನ್ನ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ನಿವೇದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶತ್ರುವನ್ನು ಕೊಂದು ಅಣ್ಣ ಪುರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು; ಆ ಮಹಾತ್ಮನನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾ ಸುಗ್ರೀವನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು, ಆದರೆ ಅವನು ಸಂತೋಷದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆಶೀರ್ವಾದದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಗ್ರೀವನು ತನ್ನ ಕಿರೀಟದಿಂದ ಅವನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತಾ ಬಾಗಿ ನಿಂತನು, ಆದರೂ ವಾಲಿ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಸರ್ಗದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವೈರದ ಕಾರಣವನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿವೇದಿಸಲಾಯಿತು. ‘ನನ್ನ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ವಾಲಿ ತನ್ನ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಸುಗ್ರೀವನ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅವನ ಪಕ್ಷದವರ ಮೇಲೂ ಹರಿಸಿದನು ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಸುಗ್ರೀವನಾದರೋ ಎದುರು ಮಾತಾಡಲಿಲ್ಲ, ಪ್ರತೀಕಾರವನ್ನೂ ಆರಂಭಿಸಲಿಲ್ಲ. ಕಿರೀಟದಿಂದ ಪಾದ ಮುಟ್ಟುವುದು ಪರಮ ವಿನಯ — ರಾಜಚಿಹ್ನೆಯಿಂದಲೇ ಅಣ್ಣನ ಚರಣಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದನು, ಅದರಿಂದ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದನು ಎಂದು ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ವಾಲಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಲಿಲ್ಲ; ಈ ಸರ್ಗಾಂತದಿಂದಲೇ ಕವಿ ಕೇಳುಗನ ಸಹಾನುಭೂತಿಯನ್ನು ಸುಗ್ರೀವನ ಕಡೆಗೆ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.

സുഗ്രീവൻ രാമനോട് തന്റെ വൈരത്തിന്റെ മൂലം പറയാൻ ആരംഭിക്കുന്നു. ‘ബാലി എന്നു പേരുള്ള, ശത്രുസംഹാരകനായ, എന്റെ ജ്യേഷ്ഠസഹോദരനുണ്ട്; അച്ഛൻ അവനെ എന്നും ഏറെ ആദരിച്ചിരുന്നു; വൈരത്തിനു മുമ്പ് എനിക്കും അവൻ അങ്ങനെതന്നെ ആദരണീയനായിരുന്നു’ എന്ന്. ഈ ആദ്യവചനത്താൽത്തന്നെ സുഗ്രീവൻ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഈ വൈരം ജനനത്തോടൊപ്പം ഉണ്ടായതല്ല, പിന്നീട് ഉദ്ഭവിച്ചതാണ്. അച്ഛൻ മരിച്ചപ്പോൾ മന്ത്രിമാർ ‘ഇവൻതന്നെ ജ്യേഷ്ഠൻ’ എന്നു നിശ്ചയിച്ച് അവനെ കപികളുടെ ഈശ്വരനായി രാജ്യത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തു; അവൻ എല്ലാവർക്കും പരമസമ്മതനായിത്തീർന്നു. ‘പരമസമ്മതൻ’ എന്ന പദത്താൽ കവി കാണിക്കുന്നു — ബാലി രാജ്യം ബലാൽ പിടിച്ചെടുത്തതല്ല, എല്ലാവരാലും അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടതാണ്; അതിനാൽ അതിൽ സുഗ്രീവന് ഒരു തർക്കവുമില്ല. അച്ഛനപ്പൂപ്പന്മാരിൽനിന്നു വന്ന മഹത്തായ രാജ്യം ആ ബാലി ഭരിക്കുമ്പോൾ, സുഗ്രീവൻ എല്ലാ കാലത്തും വിനയത്തോടെ ഒരു ഭൃത്യനെപ്പോലെ നിലകൊണ്ടു. ‘ഭൃത്യനെപ്പോലെ’ എന്ന ഉപമയാൽ തന്റെ വിനയം പ്രകാശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — അവൻ സഹോദരന്റെ ഭൃത്യനെപ്പോലെയായിരുന്നു, എതിരാളിയായിരുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ വൈരത്തിന്റെ പൂർവഭൂമിക സൗഹാർദത്തോടെതന്നെ ആരംഭിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഇനി വർണിക്കാനുള്ള വിച്ഛേദം കൂടുതൽ കാരുണികമാകുന്നു. ഇവിടെ കവി സുഗ്രീവന്റെ വാക്കിൽ ഒരു ദോഷാരോപണവും കാണിക്കുന്നില്ല; ആദ്യത്തെ മൂന്നു ശ്ലോകങ്ങളിൽത്തന്നെ ബാലിയുടെ ജ്യേഷ്ഠത്വം, മന്ത്രിമാരുടെ അനുമതി, സുഗ്രീവന്റെ സേവനം എന്നീ മൂന്നു സത്യങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ രാമന് വൈരത്തിന്റെ നിഷ്പക്ഷമായ ചിത്രം ലഭിക്കുന്നു.

മായാവി എന്നു പേരുള്ള തേജസ്വിയായ ഒരു ദാനവനുണ്ടായിരുന്നു, ദുന്ദുഭിയുടെ ജ്യേഷ്ഠൻ; അവനും ബാലിയും തമ്മിൽ ഒരു സ്ത്രീ നിമിത്തം വലിയ വൈരമുണ്ടായിരുന്നു. ‘സ്ത്രീകൃതം’ (സ്ത്രീ നിമിത്തമുണ്ടായത്) എന്ന പദത്താൽ വൈരത്തിന്റെ മൂലം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; വിസ്തരിക്കുന്നില്ല. ഒരിക്കൽ രാത്രിയിൽ എല്ലാവരും ഉറങ്ങുമ്പോൾ അവൻ കിഷ്കിന്ധയുടെ കവാടത്തിലെത്തി, അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായി ഗർജിച്ചുകൊണ്ട് ബാലിയെ യുദ്ധത്തിനു വെല്ലുവിളിച്ചു. രാത്രി, ഉറങ്ങുന്ന നഗരം, കവാടത്തിൽ ഗർജനം — ഈ ചിത്രത്താൽ കവി ആകസ്മികമായ ഭയം ജനിപ്പിക്കുന്നു. ഉറങ്ങുകയായിരുന്നിട്ടും ബാലി ആ ഭൈരവനാദം കേട്ട് സഹിച്ചില്ല, വേഗത്തിൽ ചാടിപ്പുറപ്പെട്ടു; ‘ന മമൃഷേ’ (സഹിച്ചില്ല) എന്ന പദത്താൽ അവന്റെ അസഹിഷ്ണുവായ സ്വഭാവം കാണിക്കപ്പെടുന്നു — അതുതന്നെയാണ് പിന്നീട് അനർഥത്തിനു ഹേതുവാകുന്നത്. ക്രോധത്തോടെ പുറപ്പെട്ട്, ആ അസുരശ്രേഷ്ഠനെ കൊല്ലാൻ പോകുന്ന അവനെ സ്ത്രീകളും സുഗ്രീവനും വിനയത്തോടെ തടഞ്ഞു; എന്നാൽ ആ മഹാബലൻ എല്ലാവരെയും തള്ളിമാറ്റി പുറത്തിറങ്ങി. പിന്നെ സൗഹാർദംകൊണ്ട് സുഗ്രീവനും അവനോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു. ഇവിടെ ‘സൗഹാർദാത്’ (സൗഹാർദംകൊണ്ട്) എന്ന പദം പ്രധാനമാണ് — സുഗ്രീവൻ ലോഭംകൊണ്ടോ ഭയംകൊണ്ടോ അല്ല, സ്നേഹംകൊണ്ടുമാത്രമാണ് സഹോദരനെ അനുഗമിച്ചത്. രാത്രിയിൽ വന്ന്, കവാടത്തിൽ ഗർജിച്ച്, സ്ത്രീ നിമിത്തമുള്ള വൈരം ഓർമിപ്പിച്ച് — ഇങ്ങനെ മായാവി എല്ലാ വിധത്തിലും ആക്രമണകാരിയായി കാണപ്പെടുന്നു. ബാലിക്കാകട്ടെ ഒരേയൊരു ദോഷമേയുള്ളൂ — അമർഷവശനായി അവൻ രാത്രിയിൽ ഒറ്റയ്ക്കു പുറപ്പെട്ടു. സുഗ്രീവന്റെ അനുഗമനം ശുദ്ധസ്നേഹമൂലമാണ്; ഇതാണ് തുടർന്നുള്ള കഥയുടെ അടിസ്ഥാനം; ഇതെല്ലാം രാമന് വ്യക്തമാകട്ടെ എന്നതാണ് സുഗ്രീവന്റെ ആശയം.

സഹോദരന്മാരെ ദൂരെനിന്നുതന്നെ കണ്ട് അസുരൻ ഭയന്ന് അതിവേഗം ഓടി. അവൻ ഓടുമ്പോൾ അവർ ഇരുവരും അതിലും വേഗത്തിൽ പിന്തുടർന്നു; അപ്പോൾ ഉദിച്ചുയരുന്ന ചന്ദ്രൻ വഴി പ്രകാശിപ്പിച്ചു — ഇരുട്ടിലും പലായനം സാധ്യമാകുന്നില്ല എന്നു സൂചിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് കവി ചന്ദ്രനെത്തന്നെ സാക്ഷിയാക്കുന്നു. അവൻ പുല്ലുമൂടിയ, ദുർഗമമായ, ഭൂമിയിലെ ഒരു വലിയ ഗുഹയിലേക്കു വേഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; അവർ ഇരുവരും അവിടെയെത്തി കവാടത്തിൽ നിന്നു. ശത്രു അകത്തു കടന്നതു കണ്ട്, രോഷത്തിനു വശംവദനായി ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ക്ഷോഭിച്ച ബാലി സുഗ്രീവനോടു പറഞ്ഞു — ‘ഞാൻ ഇതിനുള്ളിൽ കടന്ന് യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുവിനെ കൊല്ലുന്നതുവരെ ഇന്ന് ഈ ഗുഹാകവാടത്തിൽ ശ്രദ്ധയോടെ നിൽക്കൂ’ എന്ന്. ‘ക്ഷുഭിതേന്ദ്രിയഃ’ (ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ക്ഷോഭിച്ചവൻ) എന്ന പദത്താൽ ബാലിയുടെ വിചാരശക്തിയുടെ നാശം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ആ വാക്കു കേട്ട് സുഗ്രീവൻ കൂടെ പോകാൻ അനുവാദം യാചിച്ചു; എന്നാൽ ആ ശത്രുതാപകൻ തന്റെ പാദങ്ങളെക്കൊണ്ട് ശപഥം ചെയ്യിച്ച് — പാദങ്ങളിൽ തൊട്ടു സത്യം ചെയ്യിച്ച് — ഒറ്റയ്ക്കുതന്നെ ഗുഹയിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഇങ്ങനെ പിന്നീട് വൈരത്തിനു നിമിത്തമാകുന്ന ആജ്ഞ ഇവിടെ സ്നേഹത്തോടെതന്നെ നൽകപ്പെട്ടതാണെന്ന് അറിയണം. ഗുഹാകവാടത്തിൽ നിൽക്കാനുള്ള ആജ്ഞ നൽകിയത് ബാലിതന്നെയാണ്, സുഗ്രീവൻ സ്വേച്ഛയാ സ്വീകരിച്ചതല്ല — ഇതിന് പിന്നീട് പ്രാധാന്യമുണ്ട്; കാരണം സുഗ്രീവൻ അവിടെ നിന്നതുതന്നെ പിന്നീട് ബാലി ദോഷമായി പറയും. ‘പാദങ്ങളെക്കൊണ്ട് ശപഥം ചെയ്യിച്ച്’ എന്ന ക്രിയ ബാലിയുടെ അതിവിശ്വാസം കാണിക്കുന്നു; അവൻ സഹോദരനെ ഒരു ബന്ധുവിനെപ്പോലെയല്ല, പ്രതിജ്ഞാബദ്ധനായ ഒരു കാവൽക്കാരനെപ്പോലെയാണ് നിർത്തുന്നത്.

അവൻ അകത്തു കടന്നിട്ട് ഒരു വർഷത്തിലധികം കഴിഞ്ഞു; കവാടത്തിൽ നിൽക്കുന്ന സുഗ്രീവനും അത്രയും കാലം കടന്നുപോയി. ‘നഷ്ടപ്പെട്ടു’ എന്നു കരുതി സ്നേഹത്താൽ പരിഭ്രാന്തനായ അവൻ സഹോദരനെ കാണുന്നില്ല; മനസ്സ് ദുരന്തം ശങ്കിക്കുന്നതായി. പിന്നെ ദീർഘകാലത്തിനുശേഷം ആ ഗുഹയിൽനിന്ന് നുരയോടുകൂടിയ രക്തം പുറത്തേക്കൊഴുകി; അതു കണ്ട് അവൻ അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി. ഗർജിക്കുന്ന അസുരന്മാരുടെ ശബ്ദംമാത്രമാണ് അവന്റെ ചെവിയിലെത്തിയത്; യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ട്, ആക്രോശിക്കുന്ന ജ്യേഷ്ഠന്റെ സ്വരമോ എത്തിയില്ല. ഈ മൂന്ന് അടയാളങ്ങൾ — രക്തം, അസുരന്മാരുടെ നാദം, സഹോദരന്റെ സ്വരത്തിന്റെ അഭാവം — കണ്ട് സുഗ്രീവൻ ബുദ്ധികൊണ്ട് സഹോദരൻ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്ന് മനസ്സിലാക്കി. ഇവിടെ കവി സുഗ്രീവന്റെ തീരുമാനത്തെ ദുഷ്ടമായല്ല, സാക്ഷ്യങ്ങളെ അനുസരിക്കുന്നതായാണ് കാണിക്കുന്നത്. പിന്നെ അസുരന്മാർ പുറത്തുവരാതിരിക്കാൻ ഒരു മലയോളം വലുപ്പമുള്ള ശിലകൊണ്ട് ഗുഹാകവാടം അടച്ച്, സഹോദരന് ഉദകക്രിയ ചെയ്ത്, ശോകാർത്തനായി അവൻ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി. സത്യം മറച്ചുവെച്ചിട്ടും മന്ത്രിമാർ പ്രയത്നിച്ച് അവന്റെ വൃത്താന്തം കേട്ടറിഞ്ഞു. ഒരു വർഷം എന്ന കാലയളവ് വലുതാണ്; അത്രയും കാലം കവാടത്തിൽ നിന്ന സുഗ്രീവൻ ഓടിപ്പോയില്ല; ഇതിലൂടെ അവന്റെ നിഷ്ഠ സിദ്ധമാകുന്നു. ശിലകൊണ്ട് അടച്ചതാകട്ടെ ലോഭംകൊണ്ടല്ല, അസുരന്മാർ പുറത്തുവരുമെന്ന ഭയംകൊണ്ടാണ്; ഉദകക്രിയ സഹോദരൻ മരിച്ചുവെന്ന ബോധ്യത്താലും. ഈ രണ്ടു കർമങ്ങളും ധർമ്യമാണ്; എന്നിട്ടും അവതന്നെ പിന്നീട് ബാലി അപരാധമായി കണക്കാക്കി എന്നതാണ് സുഗ്രീവന്റെ വേദന.

പിന്നെ ഒത്തുകൂടിയ മന്ത്രിമാരോടു ചേർന്ന് സുഗ്രീവൻ രാജ്യത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ടു; അവൻ ന്യായമായി രാജ്യം ഭരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ബാലി ദാനവനെ കൊന്ന് തിരിച്ചെത്തി. അഭിഷിക്തനായ അവനെ കണ്ട്, ക്രോധത്താൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ, അവൻ സുഗ്രീവന്റെ മന്ത്രിമാരെ ബന്ധിച്ച് പരുഷമായ വാക്കു പറഞ്ഞു. നിഗ്രഹിക്കാൻ കഴിവുണ്ടായിരുന്നിട്ടും, സഹോദരനോടുള്ള ആദരത്താൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ട സുഗ്രീവന്റെ ബുദ്ധി ആ പാപിക്കെതിരെ തിരിഞ്ഞില്ല. ഇവിടെ സുഗ്രീവൻ സ്വന്തം ഔദാര്യത്തെ പുകഴ്ത്തുന്നില്ല; ‘ഭ്രാതൃഗൗരവയന്ത്രിതാ’ (സഹോദരനോടുള്ള ആദരത്താൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടത്) എന്ന ഒരൊറ്റ പദത്താൽത്തന്നെ തന്റെ ധർമനിഷ്ഠ രാമനെ അറിയിക്കുന്നു. ശത്രുവിനെ കൊന്ന് സഹോദരൻ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; ആ മഹാത്മാവിനെ ആദരിച്ചുകൊണ്ട് സുഗ്രീവൻ യഥാവിധി അഭിവാദ്യം ചെയ്തു; എന്നാൽ ഹർഷം നിറഞ്ഞ ഉള്ളത്തോടെ അവൻ ആശീർവാദങ്ങൾ പറഞ്ഞില്ല. ഒടുവിൽ സുഗ്രീവൻ കിരീടംകൊണ്ട് അവന്റെ പാദങ്ങളിൽ തൊട്ട് വണങ്ങിനിന്നു; എന്നിട്ടും ക്രോധത്താൽ ബാലി പ്രസാദിച്ചില്ല. ഇങ്ങനെ സർഗത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ വൈരത്തിന്റെ കാരണം രാമനോട് പൂർണമായി നിവേദിക്കപ്പെട്ടു. ‘എന്റെ മന്ത്രിമാരെ’ എന്ന പദത്താൽ ബാലി ക്രോധം സുഗ്രീവന്റെ നേർക്കുമാത്രമല്ല, അവന്റെ പക്ഷക്കാരുടെ നേർക്കും തിരിച്ചു എന്ന് അറിയാം. സുഗ്രീവനാകട്ടെ തിരിച്ചൊന്നും പറഞ്ഞില്ല, പ്രതികാരത്തിന് ഒരുങ്ങിയതുമില്ല. കിരീടംകൊണ്ടുള്ള സ്പർശം പരമമായ വിനയമാണ് — രാജചിഹ്നംകൊണ്ടുതന്നെ സഹോദരന്റെ പാദങ്ങൾ സ്പർശിച്ചു; അതിലൂടെ തന്റെ രാജ്യം അവനു സമർപ്പിച്ചു എന്നു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നിട്ടും ബാലി പ്രസന്നനായില്ല; ഈ സർഗാന്ത്യത്തിലൂടെതന്നെ കവി ശ്രോതാവിന്റെ സഹാനുഭൂതി സുഗ്രീവനിൽ ഉറപ്പിക്കുന്നു.

Sugrīva began to tell Rāma the root of the enmity. "Vālī is my elder brother, a destroyer of enemies. Our father always held him in high regard, and before this feud so did I." With these first words Sugrīva makes clear that the enmity was not born with them but arose later. "When our father died, the ministers decided, 'He is the elder,' and consecrated him king of the monkeys, with the full approval of everyone." Vālī did not seize the throne by force; everyone agreed to it, and Sugrīva had no quarrel with that. "While he ruled that great kingdom handed down from our father and grandfather, I stood before him at all times, bowing low like a servant." The comparison shows his humility: he was like his brother's servant, not his rival. So the background of the feud begins in affection, which makes the break to come all the more painful. Sugrīva lays no blame here; in the first three verses he sets out three facts — Vālī was the elder, the ministers approved, and he himself served — so that Rāma receives a fair picture of the quarrel.

"There was a mighty demon named Māyāvī, the elder brother of Dundubhi, and between him and Vālī there was a great feud over a woman." The root of the feud is named but not dwelt on. "One night, when everyone was asleep, he came to the gate of Kiṣkindhā, roaring in fury, and challenged Vālī to fight." Night, a sleeping city, a roar at the gate — with that picture the poet raises sudden alarm. "Fast asleep though he was, my brother heard that fearful roaring and could not bear it; he rushed out at once." His inability to bear the challenge shows the intolerant nature that will later cause great harm. "As he burst out in anger to kill that chief of demons, the women tried to hold him back, and so did I, bowing low before him. But the mighty one shook us all off and went out, and out of affection I followed him." "Out of affection" is important: Sugrīva followed his brother not from greed or fear but from love. Māyāvī appears as the aggressor in every way — coming at night, roaring at the gate, reviving an old feud over a woman; Vālī's one fault is that in his impatience he went out alone at night. Sugrīva's following him was pure love, and that is the foundation of all that follows, which Sugrīva wants Rāma to see clearly.

"Seeing my brother, and me standing a little way off, the demon was seized with terror and fled at full speed. As he ran we pursued him faster still, and the moon, rising just then, lit up the path for us" — the poet makes the moon a witness, as if to say that even in darkness there was no escape. "The demon plunged at great speed into a huge fissure in the earth, a stronghold hidden under grass, and we reached it and stopped at its mouth. Seeing his enemy gone into the cave, Vālī was overcome with rage, and with his senses in turmoil" — his power of judgement lost — "he said to me: 'Stay here at the mouth of the cave today, Sugrīva, alert and watchful, until I go in and kill this enemy in battle.' When I heard this I begged to go with him, but that scorcher of foes made me swear by his feet and went into the cave alone." So the order that would later be the cause of the feud was given in affection. It was Vālī himself who ordered Sugrīva to stand at the mouth of the cave; Sugrīva did not choose it, and this matters later, because it is Vālī who will blame him for staying there. Making him swear by his feet shows Vālī's confidence: he posts his brother not as a kinsman but as a sentry bound by oath.

"A full year and more passed after he went in, and all that time I stood at the mouth of the cave. Thinking him lost, I grew anxious out of love; I could not see my brother, and my mind began to fear the worst. Then, after that long time, foaming blood came flowing out of the cave, and seeing it I was overwhelmed with grief. The roaring of demons reached my ears, but no cry of my elder brother, though he was fighting and shouting." From these three signs — the blood, the roaring of the demons, and the silence of his brother — Sugrīva concluded that his brother had been killed; the poet shows his judgement to be not wicked but based on evidence. "So, so that the demons could not come out, I blocked the mouth of the cave with a rock as big as a hill, and, stricken with grief, I offered my brother the funeral water and returned to Kiṣkindhā, my friend. I tried to keep the truth hidden, but the ministers found it out by their efforts." A year is a long time, and in all that time Sugrīva did not run away, which proves his loyalty. He blocked the cave not from greed but for fear the demons would come out, and he performed the funeral rite believing his brother dead. Both acts were right and proper, yet it is these that Vālī later counted as crimes — and that is Sugrīva's pain.

"Then the ministers gathered, came to me together and consecrated me king. While I was ruling the kingdom lawfully, Rāghava, Vālī came back, having killed the demon. Seeing me consecrated, his eyes red with fury, he had my ministers bound and spoke harshly to me." Vālī turned his anger not only on Sugrīva but on his supporters too. "Though I was able to restrain him, Rāghava, my mind would not turn against that wrongdoer, held back by respect for my elder brother." Sugrīva does not boast of his generosity; in that one phrase he tells Rāma of his loyalty to dharma — he did not answer back or retaliate. "Having killed his enemy, my brother entered the city. Honouring that great one, I greeted him as was proper, but he spoke no blessing with a glad heart. I bowed and touched his feet with my crown, my lord, and still in his anger Vālī showed me no favour." Touching his brother's feet with his crown was the utmost humility: with the very emblem of kingship he touched Vālī's feet, as if surrendering the kingdom to him. Still Vālī would not be appeased. So by the end of the sarga the cause of the enmity has been fully laid before Rāma, and with this ending the poet sets the listener's sympathy with Sugrīva.