॥वाल्मीकिरामायणम् కిష్కింధాకాండ · 44వ సర్గ

కిష్కింధాకాండ

సర్గ

హనుమంతునికి అంగుళీయకం ఇవ్వడం

సుగ్రీవుడు హనుమంతునికి ప్రత్యేకంగా నిర్దేశించడం, అతని గతి, వేగం, తేజస్సు, లాఘవాల ప్రశంస, రాముని ఆలోచన, తన పేరు చెక్కిన ఉంగరాన్ని గుర్తుగా ఇవ్వడం, హనుమంతుని ప్రయాణం

నాలుగు దిక్కులకూ వానరులను పంపిన తరువాత సుగ్రీవుడు ప్రత్యేకంగా హనుమంతునికి కార్యం గురించి చెప్పాడు; ఎందుకంటే ఆ వానరశ్రేష్ఠుని విషయంలో కార్యసాధన గురించి అతనికి నిశ్చయం ఉంది — అంటే కార్యసిద్ధి ఇతనిచేతనే జరుగుతుందని అతని నిశ్చయం. వనవాసులందరికీ ప్రభువైన సుగ్రీవుడు పరమప్రీతుడై పరాక్రమవంతుడూ వాయుపుత్రుడూ అయిన హనుమంతునితో ఇలా అన్నాడు — ‘వానరశ్రేష్ఠా, భూమిపైనా, అంతరిక్షంలోనూ, ఆకాశంలోనూ, దేవలోకంలోనూ, నీటిలోనూ నీ గమనానికి అడ్డంకి నాకు కనిపించదు. అసురులూ గంధర్వులూ నాగులూ మనుష్యులూ దేవతలూ సముద్రాలూ పర్వతాలతో కూడిన లోకాలన్నీ నీకు తెలుసు. మహాకపీ, నీ గమనమూ వేగమూ తేజస్సూ లాఘవమూ మహాతేజస్వి అయిన నీ తండ్రి వాయువుతో సమానమైనవి. తేజస్సులో నీకు సాటియైన ప్రాణి భూమిపై లేదు; కాబట్టి సీత ఏ విధంగా లభిస్తుందో ఆ తత్త్వాన్నే ఆలోచించు.’ ఈ ప్రశంస కేవలం స్తుతి కాదు, కార్యభారాన్ని అప్పగించడమే. ‘గతిసంగం న పశ్యామి’ (గమనానికి అడ్డంకి కనిపించదు) అనే పదంతో హనుమంతుని అప్రతిహతమైన గమనం సూచించబడింది; అది ముందు సముద్రలంఘనంలో నిరూపితమవుతుంది. నాలుగు దిక్కులకూ పంపేటప్పుడు సామాన్యమైన ఆదేశం ఇవ్వబడింది; ఇక్కడ మాత్రం ఒక్కనికే విశేషవచనం; దానితో కార్యభారం నిజానికి ఒక్కని భుజాలపైనే ఉందని కవి సూచిస్తున్నాడు. ‘విశేషేణ’ (ప్రత్యేకంగా) అనే మొదటి పదమే సర్గ స్వరాన్ని నిర్ధారిస్తుంది — సామాన్యం నుండి వేరుగా చెప్పవలసినది ఏదో ఉంది. హనుమంతుని అయిదు గుణాలు ఇక్కడ లెక్కించబడ్డాయి — గమనం, వేగం, తేజస్సు, లాఘవం, లోకజ్ఞానం; వీటిలో లాఘవం ప్రత్యేకంగా ముఖ్యమైనది, ఎందుకంటే దానితోనే సముద్రలంఘనం సాధ్యమవుతుంది.

‘హనుమా, బలమూ బుద్ధీ పరాక్రమమూ నీలోనే ఉన్నాయి; నీతికోవిదా, దేశకాలాలను అనుసరించడమూ నీతీ కూడా నీలోనే ఉన్నాయి’ — అని సుగ్రీవుడు అంటున్నాడు. బలబుద్ధిపరాక్రమాలనే మూడింటితో పాటు దేశకాలజ్ఞానమూ నీతీ కలవడమే దూతకు యోగ్యత. అప్పుడు కార్యభారం హనుమంతునిపై ఉంచబడిందని గ్రహించి, హనుమంతుని గురించి తెలుసుకొని రాఘవుడు ఇలా ఆలోచించాడు — ‘ఈ వానరేశ్వరుడు హనుమంతుని విషయంలో అన్నివిధాలా నిశ్చయంతో ఉన్నాడు; హనుమంతుడు కూడా కార్యసాధనలో మరింత నిశ్చయంతో ఉన్నాడు. కాబట్టి ఇలా బయలుదేరుతున్న, తన కార్యాలతో పరీక్షింపబడిన, స్వామి స్వీకరించిన ఇతనికి కార్యఫలం సిద్ధించడం నిశ్చయం.’ ఇక్కడ మూడు కారణాలు లెక్కించబడ్డాయి — తన ఉద్యమం, పూర్వకార్యాలతో సిద్ధించిన ప్రతిష్ఠ, స్వామి స్వీకారం; ఈ మూడూ కలిస్తే ఫలం నిశ్చితమని రాముని నీతిదృష్టి. ‘నిశ్చితార్థతరః’ (మరింత నిశ్చయం గలవాడు) అనే తరప్‌ప్రత్యయంతో సుగ్రీవుని కంటె కూడా హనుమంతుని ఆత్మనిష్ఠ ఎక్కువని సూచించబడింది. రాముడు ఇక్కడ మాట్లాడడు, కేవలం ఆలోచిస్తాడు; కవి అతని అంతర్మనస్సులోని ఆలోచననే ముద్రిస్తున్నాడు; దానితో పాఠకుడు రాముని విశ్వాసాన్ని నేరుగా తెలుసుకుంటాడు. ‘కార్యసమాసంగమవగమ్య’ (కార్యభారం ఉంచబడిందని గ్రహించి) అనే పదంతో రాముడు సుగ్రీవుని ఆశయాన్ని తానే ఊహించాడని సూచించబడింది.

కార్యనిశ్చయమే ప్రధానంగా గల ఆ వానరుని చూసి మహాతేజస్వి అయిన రాముడు కృతార్థునిలా సంతోషించి, ఇంద్రియాలూ మనస్సూ ఆనందంతో నిండినవాడయ్యాడు. అప్పుడు ప్రీతుడైన ఆ శత్రుతాపనుడు తన పేరు చెక్కబడి శోభించే ఉంగరాన్ని రాజపుత్రికి గుర్తుగా అతనికి ఇచ్చాడు. ‘వానరశ్రేష్ఠా, ఈ చిహ్నంతో జనకాత్మజ నిన్ను నా దగ్గరి నుండి వచ్చినవానిగా ఆందోళన లేకుండా చూస్తుంది’ — అన్నాడు. ఇదే సుందరకాండకు మూలసూత్రం; ఎందుకంటే గుర్తు లేకుండా సీత ఏ వానరుని నమ్మదు. ‘అనుద్విగ్నా’ (ఆందోళన లేకుండా) అనే పదంతో ఆమె భయనివృత్తి సూచించబడింది — రాక్షసీలతో చుట్టుముట్టబడిన ఆమె ఎందుకు ఆందోళన చెందదు? ‘వీరా, నీ ప్రయత్నమూ, సత్త్వంతో కూడిన పరాక్రమమూ, సుగ్రీవుని సందేశమూ నాకు సిద్ధిని చెబుతున్నట్లున్నాయి’ — అని రాముడు తన ఆశను కూడా ప్రకటిస్తున్నాడు. ‘స్వనామాంకోపశోభితమ్’ (తన పేరు చెక్కబడి శోభించేది) అనే విశేషణం ముఖ్యమైనది — ఉంగరంపై రాముని పేరు చెక్కబడి ఉంది, అందుకే అది గుర్తయింది. అంగుళీయకదానం ఈ సర్గకు కేంద్రబిందువు; దాని వల్లనే ఈ సర్గకు ఆ శీర్షిక. రాముడు తాను ఏదీ అర్థించడు, కేవలం చిహ్నాన్ని ఇస్తాడు — ఇందులో అతని సంయమం కనిపిస్తుంది. ‘సిద్ధిం కథయతీవ మే’ (నాకు సిద్ధిని చెబుతున్నట్లుంది) అనే మాటలోని ‘ఇవ’ (వలె) శబ్దంతో రాముడు తన ఆశను అతిశయంగా చెప్పడు, సూచనమాత్రంగానే చెబుతాడు.

ఆ వానరశ్రేష్ఠుడు ఆ ఉంగరాన్ని తీసుకొని తలపై ఉంచుకొని, చేతులు జోడించి పాదాలకు నమస్కరించి బయలుదేరాడు. తరువాత వంశస్థవృత్తంలో కవి అంటున్నాడు — వీరుడైన వాయుపుత్రుడైన ఆ కపి వానరుల మహాబలాన్ని వెంట లాక్కుపోతూ, మేఘాలు తొలగిన ఆకాశంలో నక్షత్రగణాలతో శోభిస్తున్న నిర్మలమండలం గల చంద్రునిలా ఉన్నాడు. ఈ ఉపమానం సర్గకు శిఖరం — హనుమంతుడు చంద్రుడు, వానరసేన నక్షత్రగణం, మేఘాలు లేని ఆకాశం నిర్విఘ్నమైన మార్గం. చివరలో రాముడు మళ్ళీ సంబోధిస్తున్నాడు — ‘అతిబలా, నేను నీ బలాన్ని ఆశ్రయించాను; వానరవరా, అపారమైన పరాక్రమాలు గల విక్రమశీలీ, పవనసుతా, హనుమా, ఆ జనకసుత ఏ విధంగా లభిస్తుందో ఆ విధంగా చేయి.’ ఇక్కడ రాముడు తానే హనుమంతుని బలాన్ని ఆశ్రయించానని అంగీకరిస్తున్నాడు; ఇది స్వామి నోటి నుండి వచ్చినప్పుడు అత్యంత గౌరవసూచకం. చివరి రెండు శ్లోకాలూ వేరువేరు వృత్తాలలో ఉన్నాయి — పదహారవది వంశస్థంలో, పదిహేడవది పుష్పితాగ్రలో కూర్చబడ్డాయి. ‘మూర్ధ్ని కృత్వా’ (తలపై ఉంచుకొని) అనే క్రియతో హనుమంతుని భక్తి ప్రకటమైంది — అతడు ఉంగరాన్ని ఆభరణంగా కాదు, ప్రసాదంగా స్వీకరించాడు. పదిహేడవ శ్లోకంలో అయిదు సంబోధనలు క్రమంగా ప్రయోగించబడ్డాయి; దానితో రాముని ఉత్సాహం మాటలోనే ప్రకాశిస్తుంది.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे चतुश्चत्वारिंशः सर्गः॥ ४४॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి