॥वाल्मीकिरामायणम् బాలకాండ · 68వ సర్గ

బాలకాండ

సర్గ

జనకుడి దూతలు అయోధ్యకు రావడం

దూతలు మూడు రాత్రులు దారిలో గడపడం, దశరథుడి దర్శనం, జనకుడి క్షేమసమాచార ప్రశ్న, వీర్యశుల్క అయిన సీతను రాముడికి ఇచ్చే ప్రస్తావన, ఆహ్వానం, దశరథుడు గురువులతో మంత్రులతో ఆలోచించడం, మరునాడే ప్రయాణం అని నిశ్చయించడం

క్రిందటి సర్గలో జనకుడు విశ్వామిత్రుడి అనుమతి పొంది తన మంత్రులను దూతలుగా అయోధ్యకు పంపాడు. జనకుడి ఆజ్ఞ పొందిన ఆ దూతలు వేగంగా బయలుదేరారు; దారిలో వారి వాహనాలు అలసిపోయాయి, అందుచేత వారు మూడు రాత్రులు బస చేసి నాలుగవ రోజున అయోధ్యా నగరంలోకి ప్రవేశించారు. రాజు ఆజ్ఞ మేరకు వారు రాజభవనానికి వెళ్ళి లోపలికి ప్రవేశపెట్టబడ్డారు; అక్కడ దేవసమానుడైన వృద్ధ నరపతి దశరథుణ్ణి చూశారు. అప్పుడు అందరూ చేతులు జోడించి, భయం విడిచి, రాజుతో వినయంతో కూడిన, మధురమైన అక్షరాలు గల మాటలు పలికారు. ఇక్కడ కవి దూత లక్షణాన్ని సూచిస్తున్నాడు: యజమాని సందేశాన్ని యథాతథంగా చెప్పడానికి నిర్భయత్వం అవసరం, మాటలో మాత్రం వినయమూ మాధుర్యమూ కాపాడుకోవాలి. ఈ రెండు గుణాలూ ఒకేచోట ఉన్నాయని ‘ప్రశ్రితం మధురాక్షరమ్’ (వినయపూర్వకమైన, మధురాక్షరాలు గల) అనే పదాలు చూపుతున్నాయి.

దూతలు ఇలా అన్నారు: ‘మిథిలా రాజు జనకుడు అగ్నిహోత్రాగ్నిని ముందుంచుకొని నిలిచి, ప్రేమతో నిండిన మధురమైన మాటలతో మీ కుశలాన్ని, నిరంతర క్షేమాన్ని మళ్ళీ మళ్ళీ అడుగుతున్నాడు; మీ కుశలమే కాదు, మీ ఉపాధ్యాయుల, పురోహితుల, పరిజనుల కుశలాన్ని కూడా తెలుసుకోగోరుతున్నాడు.’ ఈ విధంగా ప్రశాంత చిత్తంతో కుశలం అడిగి, ఆ మిథిలాధిపుడు, విదేహరాజు, కౌశికుడైన విశ్వామిత్రుడి అనుమతి తీసుకొని మీకు ఈ మాట చెప్పాడు. ఇక్కడ గమనించాలి: జనకుడు మొదట అగ్నిని సాక్షిగా చేసుకొని, తరువాత గురువులను, పురోహితులను ప్రేమతో స్మరించి, ఆ తరువాతనే తన ప్రయోజనాన్ని చెబుతున్నాడు. రాజధర్మ మర్యాద ఇదే: కుశలప్రశ్న ముందు, కార్యం తరువాత. ‘ముహుర్ముహుః’ (మళ్ళీ మళ్ళీ) అనే పదం దూతలు పదే పదే పలికిన సందేశంలోని ఆదరాన్ని సూచిస్తుంది.

జనకుడి సందేశం: ‘రాజా, నా కుమార్తె వీర్యశుల్క అనే నా ప్రతిజ్ఞ ఇంతకు ముందే లోకంలో అందరికీ తెలిసినదే. అది విని ఎందరో రాజులు అసహనంతో వచ్చారు; కానీ ధనుస్సుకు నారి తొడగలేక, పరాక్రమహీనులై వెనుదిరిగి పోయారు. ఆ నా కుమార్తెనే ఇప్పుడు విశ్వామిత్రుడిని ముందుంచుకొని యాదృచ్ఛికంగా వచ్చిన నీ కుమారులు గెలుచుకున్నారు. ఓ మహాబాహూ, రత్నం వంటి ఆ దివ్య ధనుస్సును కూడా మహాత్ముడైన రాముడు గొప్ప జనసభలో మధ్యకు విరిచాడు.’ ఇక్కడ ‘యదృచ్ఛయా’ (యాదృచ్ఛికంగా) అనే పదం ముఖ్యమైనది: రామలక్ష్మణులు వివాహం కోసం రాలేదు, విశ్వామిత్రుడి యజ్ఞరక్షణ కోసం వచ్చారు; అయినా దైవవశాత్తే ఈ సంబంధం కుదిరింది. ‘పుత్రకైః’ (చిన్నారి కుమారులు) అనే వాత్సల్యసూచకమైన పదం కూడా జనకుడి ప్రేమను వెల్లడిస్తుంది.

‘కాబట్టి వీర్యశుల్క అయిన సీతను నేను ఈ మహాత్ముడైన రాముడికి ఇవ్వాలి. ఆమె ద్వారానే నా ప్రతిజ్ఞను నెరవేర్చుకోవాలని కోరుకుంటున్నాను; దానికి మీరు అనుమతించాలి. మహారాజా, ఉపాధ్యాయులతో కలిసి, పురోహితులను ముందుంచుకొని త్వరగా రండి; మీకు శుభం కలుగుగాక; రాఘవులిద్దరినీ మీరు స్వయంగా చూడాలి. రాజేంద్రా, నా ప్రతిజ్ఞను మీరు నెరవేర్చాలి; ఇక్కడికి వచ్చి మీ ఇద్దరు కుమారుల విషయంలోనూ సంతోషాన్ని పొందుతారు.’ ఇక్కడ ‘ఇద్దరు కుమారుల’ అనే మాటతో జనకుడు సూక్ష్మంగా సూచిస్తున్నాడు: రాముడి వివాహమే కాదు, లక్ష్మణుడి వివాహం కూడా అక్కడ జరుగుతుంది; ఇది రాబోయే సర్గలలో స్పష్టమవుతుంది. ఇలా దూతల మాటలతోనే వివాహ మహోత్సవపు సూచన ఇవ్వబడింది. అంతేకాక జనకుడు ఆజ్ఞాపించడు, ‘అనుమతించాలి’ అని ప్రార్థిస్తాడు.

దూతలు తమ మాటను ఇలా ముగించారు: ‘ఈ విధంగా విదేహాధిపతి విశ్వామిత్రుడి అనుమతి పొంది, శతానందుడి అభిప్రాయానికి అనుగుణంగా ఈ మధురమైన మాట పలికాడు.’ దూతల ఆ మాట విని దశరథ మహారాజు ఎంతో సంతోషించి, వసిష్ఠుడిని, వామదేవుడిని, మంత్రులను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు. ఇక్కడ గమనించాలి: జనకుడు ఒక్కడే నిర్ణయించడు; విశ్వామిత్రుడి ఆజ్ఞను, కులపురోహితుడైన శతానందుడి సమ్మతిని తీసుకొనే సందేశం పంపుతాడు. అదే విధంగా దశరథుడు కూడా కేవలం సంతోషంతో ముందుకు సాగడు, మొదట గురువులను, మంత్రులను అడుగుతాడు.

దశరథుడు ఇలా అన్నాడు: ‘కుశికపుత్రుడైన విశ్వామిత్రుడి రక్షణలో, కౌసల్య ఆనందాన్ని పెంచే రాముడు తమ్ముడు లక్ష్మణుడితో కలిసి విదేహ దేశంలో ఉన్నాడు. మహాత్ముడైన జనకుడు ఆ కాకుత్స్థుడి పరాక్రమాన్ని కళ్ళారా చూశాడు; అందుచేత తన కుమార్తెను రాఘవుడికి ఇవ్వాలని కోరుకుంటున్నాడు. మహాత్ముడైన జనకుడి ఈ వృత్తాంతం మీకు నచ్చితే, త్వరగా ఆ నగరానికి వెళదాం; కాలయాపన కాకుండుగాక.’ ఇక్కడ ‘కౌసల్యానందవర్ధనః’ (కౌసల్య ఆనందాన్ని పెంచేవాడు) అనే పదంతో తల్లి సంతోషం కూడా సూచించబడింది; ‘మీకు నచ్చితే’ అనే మాటలో రాజు వినయం కనిపిస్తుంది: అతడు ఆజ్ఞ ఇవ్వడు, సమ్మతి కోరుతాడు. ‘కాలయాపన కాకుండుగాక’ అనే మాటలో తండ్రి ఉత్సుకత స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

అది విని మహర్షులందరితో కలిసి మంత్రులు ఏకకంఠంతో ‘మంచిది’ అన్నారు. ఎంతో సంతోషించిన రాజు మంత్రులతో ‘రేపే ప్రయాణం’ అన్నాడు. సర్వగుణసంపన్నులైన, రాజుచేత గొప్పగా సత్కరించబడిన నరేంద్రుడి ఆ మంత్రులు ఆనందంతో ఆ రాత్రి గడిపారు. ఎవరికీ భిన్నాభిప్రాయం లేదు, ఆలస్యం లేదు; అందరి మనస్సూ ఒక్కటే. ఈ విధంగా ఈ సర్గ జనకుడి ఆహ్వానాన్ని, దశరథుడి నిశ్చయాన్ని కలిపి, రాబోయే సర్గలోని మిథిలా యాత్రకు భూమికను సిద్ధం చేస్తుంది; ఇక్కడి నుండి బాలకాండలో వివాహపర్వం మొదలవుతుంది.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डेऽष्टषष्टितमः सर्गः॥ ६८॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి