॥वाल्मीकिरामायणम् బాలకాండ · 67వ సర్గ

బాలకాండ

సర్గ

శ్రీరాముడు ధనుస్సును విరచడం

విశ్వామిత్రుడి కోరికపై ధనుస్సును తీసుకురావడం, ఎనిమిది చక్రాల పెట్టె, జనకుడు ధనుస్సు మాహాత్మ్యాన్ని వర్ణించడం, రాముడు అవలీలగా ఎక్కుపెట్టి విరచడం, జనకుడి ప్రతిజ్ఞ నెరవేరడం, దశరథుణ్ణి తీసుకురావడానికి దూతలను పంపడం

క్రిందటి సర్గలో జనకుడు విశ్వామిత్రుడికి శివధనుస్సు వృత్తాంతాన్ని చెప్పి, ‘నా కుమార్తె వీర్యశుల్క’ అనే తన ప్రతిజ్ఞను తెలిపాడు. జనకుడి ఆ మాట విని మహాముని విశ్వామిత్రుడు భూపతి అయిన జనకుడితో ‘రాముడికి ధనుస్సును చూపించు’ అన్నాడు. ఈ ఒక్క మాటతోనే సర్గలోని కథ అంతా నడుస్తుంది; ముని ప్రార్థించడు, వాదించడు, కేవలం చూపమని మాత్రమే అడుగుతాడు. అప్పుడు రాజు జనకుడు ‘గంధమాల్యాలతో అలంకరించబడిన ఆ దివ్య ధనుస్సును ఇక్కడికి తీసుకురండి’ అని మంత్రులను ఆజ్ఞాపించాడు. ఇక్కడ గమనించవలసినది: ఆ ధనుస్సును కేవలం ఒక ఆయుధంగా లెక్కించరు, దేవతల అనుగ్రహరూపమైన పూజనీయ వస్తువుగా భావిస్తారు; అందుకే చందనంతో, పూలమాలలతో అలంకరించే దానిని సభకు తెస్తారు. జనకుడి ఆజ్ఞ ఆలస్యాన్ని సహించదు; ఆ క్షణంలోనే మంత్రులు నియమించబడ్డారు.

జనకుడి ఆజ్ఞ పొందిన అపారమైన తేజస్సు గల మంత్రులు నగరంలోకి ప్రవేశించి, ఆ ధనుస్సును ముందుంచుకొని నగరం నుండి బయలుదేరారు. పొడవైన దేహాలు గల మహాబలులైన మనుషులు యాభై వందలమంది, అంటే ఐదువేల మంది, ఎనిమిది చక్రాల ఆ పెట్టెను అతికష్టం మీద లాగుకొని వచ్చారు. ‘కథంచన’ (ఎలాగోలా, అతికష్టం మీద) అనే పదంతో కవి ధనుస్సు యొక్క సాటిలేని బరువును సూచిస్తున్నాడు; ఐదువేల మంది బలశాలులు కూడా ఆ చక్రాల పెట్టెను కష్టం మీదనే కదిలించగలిగారు. గుర్రాలు కాదు, ఏనుగులు కాదు, మనుషులే దానిని మోస్తున్నారు; దీనితో ధనుస్సు యొక్క అలౌకికత కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపబడుతుంది. ఇనుముతో చేసిన ఆ చక్కని పెట్టెను తీసుకొని రాజమంత్రులు దేవసమానుడైన జనకుడితో మాట్లాడారు. ఆ పెట్టె ఎనిమిది చక్రాలది, అంటే ఎనిమిది చక్రాలు అమర్చిన బండి ఆకారపు పెట్టె; చక్రాలు లేకుండా దానిని కదల్చడమే సాధ్యం కాదు.

మంత్రులు ఇలా విన్నవించారు: ‘రాజా, మిథిలాధిపా, రాజేంద్రా, రాజులందరిచేత పూజించబడిన ఈ శ్రేష్ఠమైన ధనుస్సు వచ్చి ఉన్నది; చూపదలచుకుంటే దీనిని చూపవచ్చు.’ వారి మాట విని రాజు చేతులు జోడించి మహాత్ముడైన విశ్వామిత్రుడితో, ఆ రామలక్ష్మణులిద్దరితో ఇలా అన్నాడు: ‘బ్రహ్మర్షీ, ఈ శ్రేష్ఠమైన ధనుస్సు జనకవంశపు రాజులచేత పూజించబడింది; మహాపరాక్రమవంతులైన రాజులు కూడా దీనిని ఎక్కుపెట్టలేకపోయారు, అయినా పూర్వకాలంలో వారిచేత ఇది గౌరవించబడింది.’ ఇక్కడ జనకుడు ధనుస్సు చరిత్రనే వర్ణిస్తున్నాడు: వంశపారంపర్యంగా పూజించబడింది, ఎందరో వీరులు ప్రయత్నించినా ఎక్కుపెట్టలేకపోయారు; దీనితో వినేవారి మనస్సులో ఉత్కంఠ పెరుగుతుంది. ‘రాజులందరిచేత పూజించబడింది’ అనే మంత్రుల మాట కూడా అదే అర్థాన్ని దృఢపరుస్తుంది.

‘ఈ ధనుస్సును అసురులతో కలిసి దేవగణాలన్నీ ఎక్కుపెట్టలేకపోయాయి; రాక్షసులు గానీ, గంధర్వ యక్ష శ్రేష్ఠులు గానీ, కిన్నరులు గానీ, మహాసర్పాలు గానీ ఎక్కుపెట్టలేకపోయారు. ఈ ధనుస్సును లాగడంలో, ఎక్కుపెట్టడంలో, నారిని తొడిగి బాణం సంధించడంలో, కదిలించడంలో, ఎత్తడంలో మనుషుల గతి ఏమిటి? ధనుస్సులలో శ్రేష్ఠమైన ఆ ధనుస్సు ఇదే ఇక్కడికి తీసుకురాబడింది; ఓ మునిపుంగవా, మహాభాగా, దీనిని ఈ రాజకుమారులిద్దరికీ చూపించండి.’ ఇలా జనకుడు స్వయంగానే ధనుస్సు యొక్క అసాధ్యతను విస్తారంగా వర్ణిస్తున్నాడు; దానివల్ల ముందు రాముడు చేసే కార్యం మరింత గొప్పగా కనిపిస్తుంది. అయినా అతడు చూపడాన్ని నిరాకరించడు; కన్య తండ్రి హృదయంలో ఆశ కూడా ఉన్నది. ‘మనుషుల గతి ఏమిటి’ అనే ప్రశ్న ఇక్కడ నిషేధార్థకం: మనుషులకు అక్కడ గతే లేదని భావం.

జనకుడి మాట విని, రాముడితో కూర్చొని ఉన్న విశ్వామిత్రుడు రాఘవుడితో ‘నాయనా రామా, ధనుస్సును చూడు’ అన్నాడు. మహర్షి మాట ప్రకారం రాముడు ఆ ధనుస్సు ఉన్నచోటికి వెళ్ళి, ఆ పెట్టె మూత తెరిచి, ధనుస్సును చూసి ఇలా అన్నాడు: ‘ఈ దివ్యమైన శ్రేష్ఠ ధనుస్సును నేను ఇప్పుడు చేతితో తాకుతాను; దీనిని ఎత్తడానికి, ఎక్కుపెట్టడానికి ప్రయత్నిస్తాను.’ ఇక్కడ రాముడి మాట గర్వంతో కూడినది కాదు, వినయంతో కూడినది; ‘చేస్తాను’ అని కాదు, ‘ప్రయత్నిస్తాను’ అని మాత్రమే అంటాడు. గురువు ఆజ్ఞ, శిష్యుడి వినయం, కార్యంలో నిశ్చయం — మూడూ ఒకేచోట కనిపిస్తాయి. విశ్వామిత్రుడిని ‘సరామః’ (రాముడితో కూడినవాడు) అని చెప్పడం వల్ల, అతడు రాముడితో కలిసే అక్కడ కూర్చొని ఉన్నాడని తెలుస్తుంది.

‘సరే’ అని రాజు అన్నాడు, ముని కూడా అలాగే అన్నాడు. ముని మాట మేరకు రాముడు అవలీలగా ధనుస్సును మధ్యలో పట్టుకున్నాడు. వేలాది మంది మనుషులు చూస్తుండగా ధర్మాత్ముడైన ఆ రఘునందనుడు ఆటలాడినట్లుగా ఆ ధనుస్సును ఎక్కుపెట్టాడు. దేవతలకు, అసురులకు, గంధర్వులకు కూడా సాధ్యం కానిది రాముడికి కేవలం ఆట అయింది. ‘లీలయా’, ‘సలీలమ్’ (అవలీలగా, ఆటలాగా) అనే రెండు పదాలతో కవి ఆ శ్రమలేనితనాన్ని రెండుసార్లు సూచిస్తున్నాడు; ‘వేలాది మంది చూస్తుండగా’ అనే మాటతో ఆ కార్యం ఎంత ప్రసిద్ధమైనదో చూపుతున్నాడు: ఇది రహస్యంగా కాదు, ఎంతో మంది జనం సమక్షంలోనే జరిగింది. ధనుస్సును మధ్యలో పట్టుకున్నాడు, ఎందుకంటే పిడికిలి పట్టే స్థానం అక్కడే; ఇది ధనుర్వేద పద్ధతి. రాజు, ముని ఇద్దరూ ఒకేసారి అనుమతి ఇచ్చారు; అందువల్ల రాముడి కార్యం ఇద్దరి ఆమోదం పొందినదైంది.

నారిని తొడిగి అతడు ఆ ధనుస్సును చెవి దాకా లాగాడు; అప్పుడు మహాకీర్తిమంతుడైన ఆ నరశ్రేష్ఠుడు ఆ ధనుస్సును మధ్యలో విరిచాడు. పిడుగుపాటు వంటి మహా శబ్దం పుట్టింది; పర్వతం బద్దలైనట్లుగా గొప్ప భూకంపం కలిగింది. మునిశ్రేష్ఠుడు, రాజు, ఆ ఇద్దరు రాఘవులు తప్ప మిగిలిన మనుషులంతా ఆ శబ్దానికి మూర్ఛపోయి కిందపడ్డారు. తపస్సుచేత, తేజస్సుచేత ఆ శబ్దాన్ని అధిగమించిన ఆ నలుగురు మాత్రమే చలించకుండా నిలిచారు. ధనుస్సు విరగడం పొరపాటు కాదు; ఎక్కుపెట్టడాన్ని మించిపోయి సిద్ధించిన ప్రమాణం అది; దానితో జనకుడి ప్రతిజ్ఞ నెరవేరుతుంది. ‘ఆ ఇద్దరు రాఘవులు’ అంటే ఇక్కడ రామలక్ష్మణులిద్దరూ. శబ్దం పిడుగుపాటు వంటిది, భూకంపం పర్వతం బద్దలవడం వంటిది; ఈ రెండు ఉపమానాలతో కవి దాని గొప్పతనాన్ని వర్ణిస్తున్నాడు.

జనం తేరుకున్నాక, భయం తొలగిన రాజు, మాట నేర్పు గలవాడై, చేతులు జోడించి మునిపుంగవుడితో ఇలా అన్నాడు: ‘భగవాన్, దశరథ కుమారుడైన రాముడి పరాక్రమాన్ని నేను కళ్ళారా చూశాను; ఇది అత్యద్భుతం, ఊహకందనిది, ఎవరూ ఊహించనిది. నా కుమార్తె సీత దశరథ కుమారుడైన రాముణ్ణి భర్తగా పొంది జనకుల వంశానికి కీర్తి తెస్తుంది. ఓ కౌశికా, ‘నా కుమార్తె వీర్యశుల్క’ అనే నా ప్రతిజ్ఞ సత్యమైంది; ప్రాణాలకంటే ప్రియమైన సీతను రాముడికి ఇవ్వాలి.’ ఇక్కడ జనకుడు ధనం కోసమో, రాజ్యం కోసమో కాదు, తన ప్రతిజ్ఞ సత్యమైనందుకే సంతోషిస్తున్నాడు; కుమార్తెను ‘ప్రాణాలకంటే ప్రియమైనది’ అని అంటున్నాడు. సీతను క్రిందటి సర్గలో ‘అయోనిజ’ అని చెప్పాడు; ఇక్కడ మాత్రం ‘నా కుమార్తె’ అని ప్రేమతోనే పేర్కొంటున్నాడు.

‘బ్రహ్మర్షీ కౌశికా, మీ అనుమతితో నా మంత్రులు రథాలపై త్వరగా అయోధ్యకు వెళ్ళుదురు గాక; మీకు శుభం. వారు వినయపూర్వకమైన మాటలతో దశరథ మహారాజును నా నగరానికి తీసుకువత్తురు గాక; వీర్యశుల్క అయిన కన్యను ఇవ్వడం గురించి సమస్తమూ తెలియజేయుదురు గాక. ‘ముని రక్షణలో ఉన్న కాకుత్స్థులిద్దరూ ఇక్కడ ఉన్నారు’ అని కూడా రాజుకు చెప్పుదురు గాక; ఇలా సంతోషించిన రాజును అతివేగంగా ప్రయాణించే వారు తీసుకువత్తురు గాక.’ ఇంతవరకూ జనకుడు పదే పదే విశ్వామిత్రుడి అనుమతి కోరుతున్నాడు; ఇక్కడ అన్ని కార్యాలకూ మునియే ప్రమాణం. ఇలా వివాహ నిశ్చయం దూతలను పంపడంగా పరిణమిస్తుంది. దూతలు చేయవలసిన పనులు మూడు: వృత్తాంతాన్ని చెప్పడం, వివాహం గురించి విన్నవించడం, దశరథుణ్ణి తీసుకురావడం.

కౌశికుడు ‘అలాగే’ అన్నాడు. అప్పుడు ధర్మాత్ముడైన రాజు జనకుడు మంత్రులను పిలిచి, ఆజ్ఞలు పొందిన వారిని జరిగినది జరిగినట్లు చెప్పడానికి, దశరథ మహారాజును తీసుకురావడానికి అయోధ్యకు పంపాడు. ఈ విధంగా ఈ సర్గ ధనుర్భంగంతో సీతారాముల వివాహాన్ని నిశ్చయం చేసి, రాబోయే సర్గలో దూతలు అయోధ్యలోకి ప్రవేశించడం, దశరథుడి సమక్షంలో సందేశాన్ని విన్నవించడం అనే కథను ప్రస్తావిస్తుంది. కథాసంధి ఇక్కడ స్పష్టం: మిథిలలో జరిగిన వృత్తాంతం అయోధ్య వైపు సాగుతుంది. ‘కృతశాసనాన్’ (ఆజ్ఞ పొందినవారిని) అనే పదం దూతలకు స్పష్టమైన ఆదేశం ఇవ్వబడిందని సూచిస్తుంది.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे सप्तषष्टितमः सर्गः॥ ६७॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి