॥वाल्मीकिरामायणम् బాలకాండ · 49వ సర్గ

బాలకాండ

సర్గ

ఇంద్రుని సఫలీకరణం, అహల్యోద్ధారం

ఇంద్రుడు దేవతలకు నివేదించడం, పితృదేవతలు మేషవృషణాలను అమర్చడం, రామదర్శనంతో అహల్యకు శాపమోక్షం, గౌతముడు రాముని పూజించడం, మిథిలకు ప్రయాణం

గత సర్గలో గౌతముని శాపంతో సహస్రాక్షుడు ఫలరహితుడయ్యాడు; ఆ తరువాత జరిగిన వృత్తాంతాన్ని ఈ సర్గ చెబుతుంది. ఫలరహితుడైన శక్రుడు భయంతో నిండిన కన్నులతో అగ్ని మొదలైన దేవతలతో, సిద్ధగంధర్వచారణులతో ఇలా అన్నాడు: ‘మహాత్ముడైన గౌతముని తపస్సుకు విఘ్నం కలిగిస్తూ, అతనికి క్రోధాన్ని పుట్టించి నేను ఈ దేవకార్యమే చేశాను.’ ఇక్కడ గమనించాలి: ఇంద్రుడు అపరాధాన్ని ఒప్పుకోడు, తన పనిని దేవహితమని చెప్పుకుంటాడు. ‘త్రస్తనయనః’ (భయపడిన కన్నులు కలవాడు) అనే పదంతో కవి అతని లోలోపలి భయాన్ని సూచిస్తున్నాడు; మాట గర్వంతో నిండి ఉంది, కన్నులు మాత్రం సత్యాన్ని చెబుతున్నాయి. తన దోషాన్ని పరహితమనే ముసుగుతో కప్పేవాని మాటలు ఎక్కువ, బలం మాత్రం ఉండదు.

‘ఆ ముని క్రోధంతో నన్ను ఫలరహితుని చేశాడు, తన భార్యను కూడా తిరస్కరించాడు; గొప్ప శాపాన్ని విడువడంతో అతని తపస్సును నేను అపహరించాను’ అని ఇంద్రుడు చెబుతున్నాడు. శాపం తపస్సును ఖర్చుచేయడమే; కాబట్టి శాపానికి గురైనవాడు తపస్వి తపస్సును కూడా క్షీణింపజేస్తాడు: ఇది ప్రాచీనుల దృష్టి. తరువాత అతడు యాచిస్తాడు: ‘సురశ్రేష్ఠులారా, ఋషిసంఘాలారా, చారణులారా, దేవకార్యం చేసిన నన్ను మీరు సఫలుని చేయాలి.’ ఇక్కడ ‘సఫలమ్’ అనే పదం శ్లిష్టం: వృషణాలు కలవాడు అని కూడా, కార్యం సాధించినవాడు అని కూడా. తాను పరుల కోసం పని చేశానని భావించేవాడు తన ప్రతీకారాన్ని (పరిహారాన్ని) కూడా పరులనుండే కోరుకుంటాడు.

శతక్రతువు మాట విని అగ్ని మొదలైన దేవతలంతా మరుద్గణాలతో కలిసి పితృదేవతల దగ్గరకు వెళ్ళి అన్నారు: ‘మీ ఈ మేషం (పొట్టేలు) వృషణాలతో ఉంది, శక్రుడేమో వృషణాలు లేనివాడయ్యాడు; కాబట్టి మేషం వృషణాలను తీసుకొని త్వరగా శక్రునికి ఇవ్వండి.’ పితృదేవతలు శ్రాద్ధకర్మలో మేషంతో సంబంధం కలవారు; కాబట్టి వారి మేషమే ఇక్కడ ఉపాయమవుతుంది. ఇంకా గమనించాలి: దేవతలు బలవంతంగా హరించరు, యాచిస్తారు; పరులకు చెందినదానిని ప్రార్థనతోనే గ్రహించాలనేది శిష్టుల మర్యాద. అగ్ని ఇక్కడ ముందు నడుస్తాడు, ఎందుకంటే దేవతలకూ పితరులకూ మధ్య దూత అతడే, హవ్యాన్నీ కవ్యాన్నీ మోసేవాడు అతడే.

వారు ఇంకా అంటున్నారు: ‘ఫలరహితమైన ఈ మేషం మీకు పరమ తృప్తిని ఇస్తుంది. మీకు సంతోషం కలిగించడానికి ఏ మానవులు ఇలాంటి మేషాన్ని దానం చేస్తారో, వారికి మీరు సమృద్ధమైన, అక్షయమైన ఫలాన్ని ఇస్తారు.’ ఇక్కడ కవి ప్రస్తుత లోకాచారానికి పౌరాణిక మూలాన్ని చూపుతున్నాడు. దేవకార్యం కోసం చేసే త్యాగం నష్టం కాదు, అక్షయఫలానికి బీజం: ఇదే ఇక్కడి తాత్పర్యం.

అగ్ని మాట విని సమావేశమైన పితృదేవతలు మేషం వృషణాలను పెరికి సహస్రాక్షునికి అమర్చారు. తరువాత విశ్వామిత్రుడు రాముని సంబోధిస్తూ అంటాడు: ‘కాకుత్స్థా, అప్పటినుండి సమావేశమైన పితృదేవతలు వృషణాలు లేని మేషాలనే భుజిస్తున్నారు; వాటిని దానం చేసినవారికి ఫలాలను ప్రసాదించారు.’ ఈ విధంగా కథ ఆచారానికి మూలకారణాన్ని వర్ణిస్తుంది; కవి దృష్టిలో లోకంలో ప్రచలితమైన విధులు కూడా ఇతిహాసమూలకమైనవే. ఇక్కడ ఒక న్యాయం కూడా కనిపిస్తుంది: ఒకరినుండి పోయినది మరొకరి దానంతోనే పూరింపబడుతుంది; లోకం పరస్పరోపకారంతోనే నిలుస్తుంది.

‘రాఘవా, అప్పటినుండి ఇంద్రుడు మేషవృషణుడే; ఇది మహాత్ముడైన గౌతముని ప్రభావంతో, తపస్సుతో జరిగింది.’ ఈ విధంగా కథ ముగించి విశ్వామిత్రుడు రామునితో అంటాడు: ‘మహాతేజస్వీ, పుణ్యకర్ముడైన గౌతముని ఈ ఆశ్రమానికి రా; మహాభాగ, దేవరూపిణి అయిన ఈ అహల్యను ఉద్ధరించు.’ ఇక్కడ ‘తారయ’ (తరింపజేయి, ఉద్ధరించు) అనే పదం మననీయం: దండన కాదు, విచారణ కాదు, ప్రాయశ్చిత్త విధానం కాదు, కేవలం ఉద్ధారం. రాముని మొదటి లోకకార్యం తాటకావధ; ఇది రెండవది: శాపగ్రస్తురాలికి విముక్తి. ఒకచోట బాహుబలం, మరొకచోట కేవలం దర్శనం.

విశ్వామిత్రుని మాట విని లక్ష్మణునితో కూడిన రాఘవుడు విశ్వామిత్రుని ముందుంచుకొని ఆశ్రమంలోకి ప్రవేశించాడు. అక్కడ అతడు తపస్సుతో ప్రకాశించే కాంతిగల మహాభాగ అహల్యను చూశాడు; లోకులు, దేవాసురులు వచ్చినా ఆమెను చూడలేకపోయేవారు. తరువాత కవి నాలుగు ఉపమానాలతో ఆమెను వర్ణిస్తున్నాడు: బ్రహ్మ ప్రయత్నపూర్వకంగా సృష్టించిన దివ్యమైన మాయామూర్తిలా, పొగ ఆవరించిన ప్రజ్వలించే అగ్నిశిఖలా, మంచుతో మేఘంతో కప్పబడిన పూర్ణచంద్రుని కాంతిలా, నీటి మధ్య ప్రకాశించే, ఎదురుచూడ వీలుకాని సూర్యకాంతిలా. అన్ని ఉపమానాలలోనూ ఒకటే భావం: తేజస్సు అక్కడ ఉంది, కానీ ఆవరణతో కప్పబడి ఉంది. శాపం ఆమె తపస్సును నశింపజేయలేదు, కేవలం కప్పివేసింది; కాబట్టి మోక్షం కొత్త సృష్టి కాదు, ఆవరణ తొలగిపోవడమే. ఉపమానాలలో అగ్ని, చంద్రుడు, సూర్యుడు అనే మూడు జ్యోతులు గ్రహింపబడ్డాయి, ఒక్కొక్కటీ ఒక ఆవరణతో కూడి ఉంది: పొగతో, మేఘంతో, నీటితో.

గౌతముని మాట వల్ల రాముని దర్శనం అయ్యేవరకూ ఆమె ముల్లోకాలకూ చూడరానిదైంది. శాపం అంతానికి చేరి ఆమె వారికి కనిపించింది. అప్పుడు రాఘవులు సంతోషంతో ఆమె పాదాలను పట్టుకున్నారు; ఆమె కూడా గౌతముని మాటను గుర్తుచేసుకుంటూ వారిని స్వాగతించింది. ఏకాగ్రచిత్తంతో ఆమె పాద్యం, అర్ఘ్యం, ఆతిథ్యం సమర్పించింది; కాకుత్స్థుడు కూడా విధిప్రకారమైన కర్మతో దానిని స్వీకరించాడు. ఇక్కడ మంత్రం లేదు, హోమం లేదు, ప్రాయశ్చిత్తం లేదు: దర్శనమే శుద్ధి. అతిథిసత్కారం మళ్ళీ లోకసంబంధానికి చిహ్నం; ఎవరైనా అతిథిని పూజించనంతవరకూ లోకానికి బయటనే ఉంటారు. రాముడు కూడా పెద్దవారి పట్లలా ఆమె పాదాలను పట్టుకుంటాడు; దానితో ఆమె మాతృత్వం అంగీకరింపబడింది.

అప్పుడు దేవదుందుభుల నాదాలతో పాటు గొప్ప పుష్పవర్షం కురిసింది; గంధర్వులకూ అప్సరసలకూ గొప్ప ఉత్సవం జరిగింది. ‘బాగు బాగు’ అంటూ దేవతలు తపోబలంతో శుద్ధమైన శరీరం గల, గౌతముని అనుసరించే అహల్యను పూజించారు. గమనించాలి, దేవతలు ఆమె తపోబలాన్నే ప్రశంసిస్తున్నారు: శాపకాలం కూడా ఆమెకు తపస్సు కాలమే. బూడిదపై పడుకుని గాలిని భక్షించినదే ఈరోజు దేవతలచేత పూజింపబడుతోంది; తపస్సుతో సమస్తమూ శుద్ధమవుతుంది.

మహాతేజస్వి అయిన గౌతముడు కూడా అహల్యతో కలిసి సుఖించాడు; ఆ మహాతపస్వి రాముని విధిపూర్వకంగా పూజించి మళ్ళీ తపస్సు చేశాడు. రాముడు కూడా మహాముని గౌతముని నుండి విధిపూర్వకంగా పరమ పూజను పొంది అక్కడినుండి మిథిలకు వెళ్ళాడు. ఈ విధంగా ఈ సర్గ అహల్యాఖ్యానాన్ని ముగిస్తుంది, మిథిలాగమనానికి ద్వారం తెరుస్తుంది. విశ్వామిత్రుడు ఆరంభించినది సిద్ధించింది: దారిలో యజ్ఞరక్షణ జరిగింది, తాటక హతమైంది, అహల్య ఉద్ధరింపబడింది; ముందు మాత్రం ధనుర్యజ్ఞం, సీతాపరిణయం రాముని కోసం ఎదురుచూస్తున్నాయి.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे एकोनपञ्चाशः सर्गः॥ ४९॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి