॥वाल्मीकिरामायणम् బాలకాండ · 48వ సర్గ

బాలకాండ

సర్గ

అహల్యాశాప కథనం

సుమతి ప్రశ్న, మిథిలాగమనం, శూన్యాశ్రమ దర్శనం, గౌతముడు ఇంద్రునికీ అహల్యకూ ఇచ్చిన శాపం

గత సర్గలో విశ్వామిత్రుడు రామలక్ష్మణులతో కలిసి విశాలానగరానికి వచ్చాడు; అక్కడ ఇక్ష్వాకువంశీయుడైన సుమతి అనే రాజు ఉపాధ్యాయులతో, బంధువులతో ఎదురువెళ్ళి అతనిని పూజించి కుశలమడిగాడు. ఇప్పుడు పరస్పరం కలుసుకున్నప్పుడు కుశలమడిగి, సంభాషణ చివర ఆ సుమతి మహాముని విశ్వామిత్రునితో ఇలా అన్నాడు: ‘మీకు శుభమగుగాక. ఈ ఇద్దరు కుమారులు దేవతలతో సమానమైన పరాక్రమం కలవారు, ఏనుగు సింహాల వంటి నడక కలవారు, పెద్దపులి, వృషభాలతో సమానమైన వీరులు. వీరి కన్నులు పద్మపత్రాల్లా విశాలమైనవి; ఖడ్గాన్ని, అమ్ములపొదిని, ధనుస్సును ధరించి ఉన్నారు; రూపంలో అశ్వినీదేవతల్లా ప్రకాశిస్తున్నారు, వీరికి యౌవనం ఇప్పుడే వచ్చింది. యాదృచ్ఛికంగా దేవలోకం నుండి భూమికి దిగివచ్చిన అమరుల్లా ఉన్నారు. వీరు కాలినడకన ఇక్కడికి ఎలా వచ్చారు, ఎందుకు వచ్చారు, ఎవరి పుత్రులు: మునీ, ఇది చెప్పండి.’ ఇక్కడ గమనించాలి: రాజు సందేహంతో అడగడం లేదు, విస్మయంతో అడుగుతున్నాడు; ఇక్కడ రూపమే పరిచయానికి మొదటి ప్రమాణం.

రాజు మళ్ళీ అంటున్నాడు: ‘చంద్రసూర్యులు ఆకాశాన్ని అలంకరించినట్లు, వీరు ఈ దేశాన్ని అలంకరిస్తున్నారు. శరీర ప్రమాణంలో, ఇంగితంలో, చేష్టలలో వీరు ఒకరికొకరు సదృశులు. శ్రేష్ఠమైన ఆయుధాలు ధరించిన నరశ్రేష్ఠులైన ఈ వీరులు ఈ దుర్గమమైన దారిలో ఎందుకు వచ్చారో యథార్థంగా వినాలని కోరుతున్నాను.’ అతని ఆ మాట విని విశ్వామిత్రుడు జరిగినదంతా యథాతథంగా నివేదించాడు: సిద్ధాశ్రమంలో నివాసం, రాక్షసవధ ఎలా జరిగాయో అలాగే చెప్పాడు. విశ్వామిత్రుని మాట విని రాజు పరమ విస్మితుడయ్యాడు. ఈ ఏడవ శ్లోకంలో సమీక్షిత సంస్కరణలో అయితే ‘రాజా పరమహర్షితః’ (రాజు పరమ హర్షితుడయ్యాడు) అనే పాఠం ఉంది, అంటే విస్మయం కాదు హర్షం. ఇక్కడ కవి కథను అతి సంక్షిప్తంగా ముగిస్తాడు, ఎందుకంటే అది గత సర్గలలో విస్తారంగా చెప్పబడింది.

రాజు సుమతి దశరథుని ఆ ఇద్దరు పుత్రులనూ వచ్చిన పరమ అతిథులుగా భావించి, సత్కారానికి అర్హులైన ఆ మహాబలులను విధిపూర్వకంగా పూజించాడు. సుమతి నుండి పరమ సత్కారాన్ని పొంది రాఘవులు అక్కడ ఒక రాత్రి గడిపి, తరువాత మిథిల వైపు బయలుదేరారు. జనకుని ఆ శుభనగరాన్ని చూసి మునులందరూ ‘బాగు బాగు’ అని ప్రశంసిస్తూ మిథిలను గౌరవించారు. ఇక్కడ కవి నగరాన్ని మునులచేతనే ప్రశంసింపజేస్తాడు: జనకుని పురి సమృద్ధమైనదే కాదు, తపస్వులకు కూడా పూజనీయమైనది; దీనితో రాబోయే ధనుర్యజ్ఞానికి భూమి ముందుగానే పవిత్రమవుతుంది. ఈ విధంగా విశాల, మిథిలల సంధిలో కథ ఒక వంశవృత్తాంతం నుండి మరొకదానిలోకి ప్రవేశిస్తుంది.

మిథిల ఉపవనంలో రాముడు ఒక ఆశ్రమాన్ని చూశాడు: పురాతనమైనది, రమ్యమైనది, కానీ నిర్జనమైనది. ఆ ఆశ్రమాన్ని చూసి అతడు మునిపుంగవుని అడిగాడు: ‘భగవాన్, ఈ స్థలం ఆశ్రమంలాగే కనిపిస్తోంది, కానీ మునులు లేరు. ఇది పూర్వం ఎవరి ఆశ్రమమో వినాలని కోరుతున్నాను.’ రాఘవుడు పలికిన ఆ మాట విని, వాక్యవిశారదుడు, మహాతేజస్వి అయిన మహాముని విశ్వామిత్రుడు బదులిచ్చాడు. ఈ ప్రశ్నతో అహల్యాకథకు ప్రస్తావన జరుగుతుంది; రాముని కుతూహలమే కథకు ద్వారం. శూన్యమైనా రమ్యమైన ఆశ్రమం: ఈ విరోధకల్పనే పాఠకుని మనసులో ప్రశ్నను పుట్టిస్తుంది, దానినే రాముడు మాటల్లో వ్యక్తం చేస్తాడు. ‘పురాణం నిర్జనం రమ్యమ్’ (పురాతనమైనది, నిర్జనమైనది, రమ్యమైనది) అనే మూడు విశేషణాలతో కవి కథనంతా సూచిస్తున్నాడు.

విశ్వామిత్రుడు అన్నాడు: ‘సరే, రాఘవా, యథార్థంగా విను. ఏ మహాత్ముని కోపం వల్ల ఈ ఆశ్రమస్థలం శపించబడిందో అతని కథను నీకు చెబుతాను. నరశ్రేష్ఠా, పూర్వం ఇది మహాత్ముడైన గౌతముని ఆశ్రమం; దివ్యంగా ప్రకాశించే అది దేవతలచేత కూడా బాగా పూజింపబడింది. మహాయశస్వివైన రాజపుత్రా, ఆ గౌతముడు పూర్వం అహల్యతో కలిసి ఇక్కడ అనేక వేల సంవత్సరాలు తపస్సు చేశాడు.’ ఈ విధంగా ఆశ్రమానికి పూర్వం ఉన్న సౌభాగ్యాన్నీ, ఇప్పటి శూన్యతనూ రెండింటినీ కవి ఒకేచోట నిలుపుతాడు. ‘సురైరపి సుపూజితః’ (దేవతలచేత కూడా బాగా పూజింపబడినది) అనే పదంతో శాపం బయటినుండి ఎవరివల్లనో కాక ఇంటిలోపలే పుట్టిన దోషం వల్ల వచ్చిందని తెలుస్తుంది. ‘దంపతులు కలిసి తపస్సు చేశారు’ అనడంతో ఆశ్రమపు పూర్వసమృద్ధి సూచింపబడింది.

ఆ గౌతముని అంతరాన్ని, అంటే అతడు లేని సమయాన్నీ రంధ్రాన్నీ, తెలుసుకొని సహస్రాక్షుడు, శచీపతి అయిన ఇంద్రుడు మునివేషం ధరించి అహల్యతో ఇలా అన్నాడు: ‘సుసమాహితా (చక్కగా ఏకాగ్రమైనదానా), కోరికగలవారు ఋతుకాలం కోసం వేచి ఉండరు; సుమధ్యమా, నీతో సంగమాన్ని నేను కోరుతున్నాను.’ రఘునందనా, ఆ దుర్బుద్ధి మునివేషం ధరించి ఉన్నా అతడు సహస్రాక్షుడే అని తెలుసుకొని, దేవరాజు పట్ల కుతూహలంతో అతనిపై మనసు పెట్టింది. ఇక్కడ కవి స్పష్టంగా చెబుతున్నాడు: ఆమెకు తెలుసు, అయినా వెనుదిరగదు; కాబట్టి దోషం ఇద్దరిదీ, ఒక్కరిది కాదు. ‘దుర్మేధా’ (దుర్బుద్ధి) అనే పదంతో కవి ఆమె బుద్ధిలోని విపర్యాసాన్నే నిర్దేశిస్తున్నాడు, స్వభావాన్ని కాదు. ఈ స్థలాన్నే తరువాతి వ్యాఖ్యాతలు అనేక విధాలుగా విచారించారు.

ఆ తరువాత తృప్తి చెందిన అంతరాత్మతో ఆమె సురశ్రేష్ఠునితో అంది: ‘సురశ్రేష్ఠా, నేను కృతార్థురాలను; ప్రభూ, ఇక్కడినుండి త్వరగా వెళ్ళు. దేవేశా, గౌతముని నుండి నిన్నూ నన్నూ అన్ని విధాలా రక్షించుకో.’ ఇంద్రుడు మాత్రం నవ్వుతూ అహల్యతో ఇలా అన్నాడు: ‘సుశ్రోణీ, నేను సంతుష్టుడను; వచ్చినట్లే వెళ్ళిపోతాను.’ ఈ విధంగా అప్పుడు ఆమెతో సంగమించి అతడు పర్ణశాల నుండి బయటకు వచ్చాడు. ఇక్కడ ఇంద్రుని నవ్వే అతని తేలికతనాన్ని సూచిస్తుంది; భయం మాత్రం ఆ వెంటనే వస్తుంది. అహల్య మాత్రం సంగమం జరిగిన వెంటనే రక్షణ యాచిస్తుంది; దానివల్ల ఆమెకు పరిణామం తెలుసునని తెలుస్తుంది. సమీక్షిత సంస్కరణలో ‘సర్వదా రక్ష మానదః’ అనే పాఠం ఉంది, గీతాప్రెస్ ముద్రణలో మాత్రం ‘సర్వథా రక్ష గౌతమాత్’ (గౌతముని నుండి అన్ని విధాలా రక్షించు) అని ఉంది; ముద్రణలో గౌతముని పేరు స్పష్టంగానే ఉంది.

రామా, బయటకు వెళుతున్న అతడు కంగారుతో తొందరపడుతూ గౌతముని గురించి శంకితుడై ఉన్నాడు. సరిగ్గా అప్పుడే అతడు ఆశ్రమంలోకి ప్రవేశిస్తున్న గౌతముని చూశాడు: దేవదానవులకు కూడా ఎదిరింపరానివాడు, తపోబలంతో కూడినవాడు, తీర్థజలంతో తడిసినవాడు, అగ్నిలా ప్రజ్వరిల్లుతున్నవాడు, సమిధలనూ దర్భలనూ పట్టుకొని ఉన్న ఆ మునిపుంగవుని. అతనిని చూసి సురపతి భయపడ్డాడు, ముఖం వాడిపోయింది. సమిధలనూ దర్భలనూ పట్టుకోవడంతో కవి సూచిస్తున్నాడు: ముని తన నిత్యకర్మ నుండే తిరిగి వచ్చాడు, సందేహంతో కాదు; కాబట్టి దోషం తనంతట తానే అతని ఎదుటికి వచ్చింది. నాలుగు విశేషణాలూ తపశ్శక్తిని, శౌచాన్ని, తేజస్సును, కర్మనిష్ఠను సూచిస్తాయి; వీటి ఎదుట దేవరాజు కూడా నిస్తేజుడయ్యాడు.

అప్పుడు సదాచారసంపన్నుడైన ముని మునివేషం ధరించిన దురాచారుడైన సహస్రాక్షుని చూసి రోషంతో ఇలా అన్నాడు: ‘దుర్బుద్ధీ, నా రూపాన్ని ధరించి నీవు ఇది చేశావు; ఇది చేయరానిది కాబట్టి నీవు విఫలుడవు అవుతావు.’ మిక్కిలి రోషంతో ఉన్న మహాత్ముడు గౌతముడు అలా అనగానే సహస్రాక్షుని వృషణాలు ఆ క్షణంలోనే నేలపై రాలిపడ్డాయి. ‘విఫలః’ అనే పదానికి రెండు అర్థాలు: ఫలం లేనివాడు, అండకోశాలు లేనివాడు; శాపవాక్యమే దాని పనిని చేస్తుంది, వేరే క్రియ అవసరం లేదు. ‘వృత్తసంపన్నః’ (సదాచార సంపన్నుడు), ‘దుర్వృత్తః’ (దురాచారుడు) అనే పదజంటతో కవి శాపం ఔచిత్యాన్ని స్థాపిస్తున్నాడు: శీలవంతుడే శీలహీనుని శపించడానికి అర్హుడు.

అలా శక్రుని శపించి అతడు భార్యను కూడా శపించాడు: ‘ఇక్కడ నీవు అనేక వేల సంవత్సరాలు నివసిస్తావు. గాలిని మాత్రమే భక్షిస్తూ, ఆహారం లేకుండా, బూడిదపై పడుకుంటూ, తపిస్తూ, సర్వభూతాలకూ కనబడకుండా ఈ ఆశ్రమంలో నివసిస్తావు.’ ఈ శాపం కేవలం దండన కాదు, తపస్సుకు విధానం కూడా: ప్రమాదం వల్ల పోగొట్టుకున్నది తపస్సుతోనే తిరిగి లభిస్తుందని కవి ఆశయం. ఇక్కడ కనబడకపోవడమే ప్రాయశ్చిత్త రూపం; లోకుల దృష్టికి విషయమైనది అదృశ్యమవుతుంది. ఈ శాపంతో ఆశ్రమ శూన్యత కూడా సిద్ధిస్తుంది: అహల్య అక్కడే ఉంది, కానీ ఎవరికీ కనబడదు; రాముని ప్రశ్నకు సమాధానం ఇక్కడ నిగూఢంగా ఉంది.

అతడు మళ్ళీ అన్నాడు: ‘దశరథుని కుమారుడు, ఎదిరింపరానివాడు అయిన రాముడు ఎప్పుడు ఈ ఘోరవనానికి వస్తాడో, అప్పుడు నీవు పవిత్రురాలవు అవుతావు. దురాచారిణీ, అతనికి ఆతిథ్యమివ్వడంతో లోభమోహాలు విడిచి, సంతోషంతో నా దగ్గరకు వచ్చి నీ శరీరాన్ని తిరిగి ధరిస్తావు.’ ఈ మాటతో కవి తరువాతి సర్గకు బీజం వేస్తున్నాడు: రాముని రాకతోనే అహల్యకు ఉద్ధారం జరుగుతుంది; శాపం చివర అనుగ్రహమే నిలుపబడింది. అంతేకాదు, ‘ఆతిథ్యేన’ (ఆతిథ్యంతో) అనే పదం మననీయం: తపస్సుతో కాదు, యాచనతో కాదు, గృహధర్మాన్ని పాలించడంతోనే శుద్ధి. ఇక్కడ రాముడు శ్రోత మాత్రమే, కర్త కాదు; తన భవిష్యత్తునే అతడు ముని నోటినుండి వింటున్నాడు.

దుష్టచారిణి అయిన ఆమెతో ఇలా చెప్పి, మహాతేజస్వి, మహాతపస్వి అయిన గౌతముడు ఈ ఆశ్రమాన్ని విడిచిపెట్టి సిద్ధచారణులు సేవించే రమ్యమైన హిమవత్పర్వత శిఖరంపై తపస్సు చేశాడు. ఈ విధంగా పూర్వం దివ్యంగా ప్రకాశించిన ఈ ఆశ్రమం నిర్జనమైంది; రాముని ప్రశ్నకు సమాధానం ఇక్కడ ముగిసింది. గమనించాలి: ముని అహల్యను మాత్రమే కాదు, తన ఆశ్రమాన్ని కూడా విడిచిపెడతాడు; శాపం ఇద్దరి జీవితాలనూ మార్చివేస్తుంది. తరువాతి సర్గలో పితృదేవతల అనుగ్రహంతో ఇంద్రునికి ప్రతీకారం (పరిహారం), రాముని రాకతో అహల్య ఉద్ధారం వర్ణింపబడతాయి.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डेऽष्टचत्वारिंशः सर्गः॥ ४८॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి