॥वाल्मीकिरामायणम् బాలకాండ · 47వ సర్గ

బాలకాండ

సర్గ

మరుత్తుల ఉత్పత్తి, విశాలా వంశం

దితి అనునయ వచనం, ఏడు మరుద్గణాల కల్పన, ‘మారుత’ నామ నిర్వచనం, విశాలాపురి నిర్మాణం, వైశాలిక వంశ కథనం, సుమతి విశ్వామిత్రుని సత్కరించడం

గత సర్గలో ఇంద్రుడు దితి గర్భాన్ని వజ్రంతో ఏడు భాగాలుగా ఛేదించి, ఆ తరువాత చేతులు జోడించి క్షమాపణ వేడుకున్నాడు. ఈ సర్గలో కథ అక్కడినుండే సాగుతుంది. గర్భం ఏడు భాగాలు కాగా దితి పరమ దుఃఖితురాలైంది; అయినా ఎదిరించలేని సహస్రాక్షునితో ఆమె కోపంతో కాక అనునయంతో కూడిన మాట పలికింది. ఆమె అంటోంది: ‘నా అపరాధం వల్లనే ఈ గర్భం ఏడు ముక్కలైంది; దేవేశా, బలసూదనా, ఇందులో నీ అపరాధం ఏమీ లేదు.’ ఇక్కడ గమనించాలి: దితి తానే అశుచిగా ఉండి నిద్రించింది, అది ఆమె గుర్తుంచుకుంది; కాబట్టి పుత్రనాశనం జరిగినా ఆమె ఇతరునిపై దోషం మోపదు. కోపాన్ని శమింపజేసే ఉపాయం ఇదే, ఎందుకంటే అపరాధం ఒప్పుకున్నచోట వైరం పెరగదు. ‘పరమదుఃఖితా’ (పరమ దుఃఖితురాలు), ‘సానునయమ్’ (అనునయంతో) అనే పదాలు ఒకే శ్లోకంలో ఉన్నాయి: శోకం లోపల, మాధుర్యం మాటలో.

దితి శోకాన్ని విడిచి ప్రార్థన మొదలుపెడుతుంది: ‘నా గర్భం విపరీతమైన ఈ స్థితిలో నీవు నాకు ప్రియమైనది చేయాలని కోరుతున్నాను; ఈ ఏడు ఖండాలు ఏడుగురు మరుత్తులకు స్థానపాలకులై నీ సన్నిధిలో ఉండుగాక. నాయనా, ఇవి ఏడు వాతస్కంధాలుగా ఆకాశంలో సంచరించుగాక; దివ్యరూపులైన నా పుత్రులు “మారుతులు” అని ప్రసిద్ధులగుదురుగాక. వారిలో ఒకడు బ్రహ్మలోకంలో సంచరించుగాక, మరొకడు ఇంద్రలోకంలో; మూడవవాడు మహాయశస్వి “దివ్యవాయువు” అని ప్రసిద్ధుడై అంతరిక్షంలో వీచుగాక.’ ఇక్కడ దితి ప్రజ్ఞ కనిపిస్తుంది: ఏ విపత్తు సంభవించిందో, దానినే ఆమె దేవకార్యంగా మార్చివేస్తుంది. ఏడు వాతస్కంధాలు, అంటే ఆవహం, ప్రవహం, సంవహం, ఉద్వహం, వివహం, పరివహం, పరావహం అనేవి, గీతాప్రెస్ టిప్పణిలో పేర్లతో చెప్పబడ్డాయి; వాటిలో ఒక్కొక్కదానిలో ఏడేసి గణాలు, ఇలా నలభై తొమ్మిది మరుత్తులు అవుతారు. ఇక్కడ ‘సప్తానాం మరుతామ్’ (ఏడు మరుత్తుల) అనే పదంతో ఏడు గణాలు చెప్పబడుతున్నాయి, ఏడుగురు దేవతలు మాత్రమే కాదు; ఒక్కొక్క గణంలో ఏడుగురు అనే లెక్కతో నలభై తొమ్మిది మరుత్తులు ప్రసిద్ధులు.

‘సురశ్రేష్ఠా, మిగిలిన నాలుగు గణాలు నీ ఆజ్ఞతో కాలానుగుణంగా దిక్కులలో సంచరిస్తాయి; నీకు శుభమగుగాక. నీవే పెట్టిన పేరుతో వారు “మారుతులు” అని విఖ్యాతులవుతారు.’ ఇక్కడ నామనిర్వచనాన్ని గమనించాలి: గర్భాన్ని ఛేదిస్తున్న ఇంద్రుని ఎదుట గర్భస్థ శిశువు ఏడ్చాడు, ఇంద్రుడు ‘మా రుదః, మా రుదః’ (ఏడవకు, ఏడవకు) అన్నాడు; ఆ మాటతోనే ‘మరుత్’ అనే పేరు సిద్ధించింది. ఈ విధంగా వధ కోసం పలికిన మాటే నామకరణంగా పరిణమించింది. దీనితో కవి కౌశలం ప్రకాశిస్తుంది: శాపం కూడా వరంగా పరిణమిస్తుంది. ‘భద్రం తే’ (నీకు శుభమగుగాక) అనే పదాన్ని దితి ఇంద్రునితో మళ్ళీ మళ్ళీ ప్రయోగిస్తుంది; దానివల్ల ఆమె శత్రుత్వాన్ని విడిచి వాత్సల్యాన్నే ఆశ్రయించిందని తెలుస్తుంది.

ఆమె ఆ మాట విని సహస్రాక్షుడు, పురందరుడు, బలసూదనుడు అయిన ఇంద్రుడు చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు: ‘నీవు చెప్పినదంతా అలాగే జరుగుతుంది, ఇందులో సందేహం లేదు; నీకు శుభమగుగాక, నీ పుత్రులు దేవరూపులై సంచరిస్తారు.’ ఇక్కడ ఇంద్రుని వినయం చూడదగినది: శత్రునాశనం కోసం ప్రవేశించినవాడే ఇప్పుడు చేతులు జోడించి తల్లిని అనునయిస్తున్నాడు. ఈ విధంగా ఆ తల్లీకొడుకులు తపోవనంలో నిశ్చయం చేసుకొని పరస్పరం ప్రసన్నులయ్యారు. ‘సర్వమేతద్యథోక్తం తే భవిష్యతి న సంశయః’ (నీవు చెప్పినదంతా అలాగే జరుగుతుంది, సందేహం లేదు) అనే మాటతో ఇంద్రుడు క్షమను పొందడమే కాక, తల్లి సంకల్పాన్ని తన ఆజ్ఞగా స్వీకరిస్తున్నాడు. ఈ విధంగా ఒకే సంవాదంలో వైరం మైత్రిగా పరిణమించింది; ఏడు ఖండాలూ దేవగణత్వాన్ని పొందాయి.

వారిద్దరూ కృతార్థులై స్వర్గానికి వెళ్ళారు, ఇలా మేము విన్నాము అని విశ్వామిత్రుడు చెబుతున్నాడు. తరువాత అతడు రాముని సంబోధిస్తాడు: ‘కాకుత్స్థా, పూర్వం మహేంద్రుడు నివసించినదీ, తపస్సిద్ధి పొందిన దితికి అతడు అలా పరిచర్య చేసినదీ ఈ దేశమే.’ ఈ విధంగా విశ్వామిత్రుడు స్థలపురాణాన్ని ముగించి వంశకథను ప్రారంభిస్తాడు: ‘నరవ్యాఘ్రా, ఇక్ష్వాకునకు పరమధార్మికుడైన ఒక కుమారుడు ఉండేవాడు.’ ఇక్కడ కథలోని రెండు సూత్రాలు కలుస్తాయి: దైవకథ మానవ రాజవంశ కథవైపు నడిపిస్తుంది. ‘ఇతి నః శ్రుతమ్’ (ఇలా మేము విన్నాము) అనే పదంతో విశ్వామిత్రుడు తానే సాక్షి కాదని, పరంపరగా వచ్చిన కథను చెబుతున్నాడని సూచిస్తున్నాడు; ఇది వాల్మీకి కథాకథన పద్ధతి. ‘ఏష దేశః’ (ఈ దేశమే) అనడంతో దేశాన్ని చూపడం ద్వారా కథ లేవదీయబడింది, ఎందుకంటే రామలక్ష్మణులు అక్కడే కూర్చొని ఉన్నారు.

ఇక్ష్వాకునకు అలంబుస అనే ఆమెయందు పుట్టిన ఆ పుత్రుడు ‘విశాలుడు’ అని విఖ్యాతుడు; అతడే ఈ స్థలంలో ‘విశాల’ అనే పురిని నిర్మించాడు. విశాలుని కుమారుడు మహాబలుడైన హేమచంద్రుడు; హేమచంద్రుని తరువాత సుచంద్రుడు అని ప్రసిద్ధుడు. సుచంద్రుని కుమారుడు ధూమ్రాశ్వుడు అని విఖ్యాతుడు; ధూమ్రాశ్వునికి కుమారుడు సృంజయుడు పుట్టాడు. ఇక్కడ గుర్తుంచుకోవాలి: విశ్వామిత్రుడు రామలక్ష్మణులను సిద్ధాశ్రమం నుండి మిథిలకు తీసుకువెళుతూ దారిలో ఈ విశాలకు చేరాడు; కాబట్టి నగర ఇతిహాసాన్ని చెప్పడం అతిథిధర్మానికి అనుగుణమైన ఉపక్రమం. వంశకథనంలో ప్రతి రాజూ ‘ఇతి విశ్రుతః’, ‘ఇతి విఖ్యాతః’ (అని ప్రసిద్ధుడు) అనే పదాలతో నిర్దేశింపబడ్డాడు; దీనివల్ల కీర్తియే రాజులకు పరమధనమని సూచింపబడుతుంది.

సృంజయుని కుమారుడు శ్రీమంతుడు, ప్రతాపవంతుడు అయిన సహదేవుడు; సహదేవుని కుమారుడు పరమధార్మికుడైన కుశాశ్వుడు. కుశాశ్వుని కుమారుడు మహాతేజస్వి, ప్రతాపవంతుడు అయిన సోమదత్తుడు; సోమదత్తుని కుమారుడు ‘కాకుత్స్థుడు’ అని విఖ్యాతుడు. అతని కుమారుడు, మహాతేజస్వి, పరమ ప్రఖ్యాతుడు, జయింపరానివాడు అయిన సుమతి అనే రాజే ప్రస్తుతం ఈ పురిలో నివసిస్తున్నాడు. ఇక్కడ ‘కాకుత్స్థ’ అనే పేరు రెండుసార్లు ప్రయోగింపబడింది: ఒకడు వైశాలిక రాజు, మరొకడు స్వయంగా రాముడు; ఇద్దరి మూలమూ ఇక్ష్వాకువంశమే. పేర్లు: విశాలుడు, హేమచంద్రుడు, సుచంద్రుడు, ధూమ్రాశ్వుడు, సృంజయుడు, సహదేవుడు, కుశాశ్వుడు, సోమదత్తుడు, కాకుత్స్థుడు, సుమతి; ఈ విధంగా పది మంది పురుషులు వరుసగా లెక్కింపబడ్డారు.

ఇక్ష్వాకుని అనుగ్రహం వల్ల వైశాలిక రాజులందరూ దీర్ఘాయుష్మంతులు, మహాత్ములు, వీర్యవంతులు, మిక్కిలి ధార్మికులు అవుతారు. తరువాత విశ్వామిత్రుడు అంటాడు: ‘ఈ రోజు ఇక్కడ ఒక రాత్రి మనం సుఖంగా నిద్రిద్దాం; రేపు ప్రభాతవేళ, నరశ్రేష్ఠా, నీవు జనకుని చూడాలి.’ ఈ మాటతో మిథిలాప్రవేశం, ధనుర్భంగం, సీతాపరిణయం అనే సంపూర్ణ కథ సూచింపబడుతుంది. ఈ సర్గ ఆ మహాకథకు ద్వారాన్ని తెరుస్తుంది. ‘ఇక్ష్వాకోః ప్రసాదేన’ (ఇక్ష్వాకుని అనుగ్రహం వల్ల) అనే పదం ముఖ్యమైనది: వైశాలికులు రాముని పూర్వపురుషుని అనుగ్రహంతోనే సమృద్ధిమంతులయ్యారు; కాబట్టి అక్కడ రామునికి జరిగే ఆతిథ్యం సొంతవారి ఇంట్లోలాంటిదే.

మహాతేజస్వి, నరవరశ్రేష్ఠుడు, మహాయశస్వి అయిన సుమతి విశ్వామిత్రుడు వచ్చాడని విని ఎదురువెళ్ళాడు. ఉపాధ్యాయులతో, బంధువులతో కలిసి అతడు పరమ పూజ చేసి, చేతులు జోడించి కుశలప్రశ్నలు అడిగి విశ్వామిత్రునితో అన్నాడు: ‘మునీ, నేను ధన్యుడను, అనుగ్రహింపబడినవాడను; ఎందుకంటే మీరు నా రాజ్యానికి విచ్చేసి దర్శనమిచ్చారు. నాకంటే ధన్యుడు మరొకడు లేడు.’ ఈ విధంగా సర్గ అతిథిపూజతో ముగుస్తుంది; తరువాతి సర్గలో సుమతితో సంవాదం, మిథిలాగమనం, గౌతమాశ్రమ దర్శనం, అహల్యాశాప కథ వర్ణింపబడతాయి. ఇక్కడ రాజు వినయం చూడదగినది: అతడు మునిని పిలిపించుకోడు, తానే ఎదురువెళతాడు; ఎదురువెళ్ళడం, పూజ, కుశలప్రశ్న, ప్రియవచనం అనే ఇదే శాస్త్రోక్తమైన అతిథిసత్కార క్రమం.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे सप्तचत्वारिंशः सर्गः॥ ४७॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి