సర్గ
దివ్యాస్త్ర ప్రదానం
విశ్వామిత్రుని ప్రసాదం, చక్రాలు, శూలాలు, పాశాలు, శక్తులు మొదలైన అస్త్రాలను పేరుపేరునా ఇవ్వడం, మంత్రసముదాయ సమర్పణం, మూర్తిమంతమైన అస్త్రాలు సేవకు నిలవడం
ఆ రాత్రి తాటకావనంలో గడిపిన తరువాత మహాయశస్వి అయిన విశ్వామిత్రుడు నవ్వుతూ మధురమైన స్వరంతో రాఘవునితో అన్నాడు — ‘మహాయశస్వివైన రాజకుమారా, నేను సంతుష్టుడనయ్యాను, నీకు శుభం కలుగుగాక. పరమ ప్రీతితో నేను నీకు సమస్త అస్త్రాలనూ ఇస్తున్నాను. వాటితో నీవు భూమిపై దేవాసురగణాలనూ, గంధర్వులనూ నాగులనూ కూడా యుద్ధంలో బలవంతంగా వశపరచుకొని జయిస్తావు.’ ఇక్కడ గమనించాలి — గురువు శిష్యుని కర్మకు సంతుష్టుడైనప్పుడే విద్యను ఇస్తాడు; ఈ గొప్ప దానానికి వెల తాటకావధయే. అంతేకాక ‘ప్రహస్య’ (నవ్వుతూ) అనే మాట స్నేహాన్ని సూచిస్తుంది, ‘సర్వశః’ (సమస్తం) అనే మాట లోభం లేకపోవడాన్ని. అస్త్రాలు స్వార్థం కోసం కాదు, శత్రుజయం కోసం, లోకరక్షణ కోసం ఇవ్వబడతాయి; అందుకే సిద్ధాశ్రమానికి వెళ్ళడానికి ముందే ఈ శస్త్రసంస్కార ఘట్టం జరుగుతుంది.
ముని అంటున్నాడు — ‘ఆ దివ్యాస్త్రాలన్నింటినీ నీకు ఇస్తున్నాను; నీకు శుభం కలుగుగాక. రాఘవా, గొప్పదైన దివ్యమైన దండచక్రాన్ని నీకు ఇస్తాను; తరువాత వీరా, ధర్మచక్రం, కాలచక్రం, విష్ణుచక్రం, అతి ఉగ్రమైన ఐంద్రచక్రం కూడా.’ మొదట చక్రాలే లెక్కించబడ్డాయి, ఎందుకంటే ఆయుధాలలో చక్రం శ్రేష్ఠమైనదిగా భావించబడుతుంది. దండం శాసనానికి, ధర్మం న్యాయానికి, కాలం అనివార్యతకు, విష్ణువు పాలనకు, ఇంద్రుడు ఐశ్వర్యానికి ప్రతీకలు. దీనితో సూచించబడేదేమిటంటే రాజకుమారుని చేతిలో బలం ధర్మంతో కలిసే ఉంచబడుతుంది, కేవలం సంహారశక్తి మాత్రమే అప్పగించబడదు.
తరువాత ముని అంటున్నాడు — ‘నరశ్రేష్ఠా, వజ్రాస్త్రాన్నీ, శివునికి చెందిన శ్రేష్ఠమైన శూలాన్నీ; రాఘవా, బ్రహ్మశిరస్సు అనే అస్త్రాన్నీ, ఐషీకాస్త్రాన్నీ కూడా. మహాబాహూ, సాటిలేని బ్రాహ్మాస్త్రాన్ని నీకు ఇస్తున్నాను. కాకుత్స్థా, మోదకి, శిఖరి అనే పేర్లతో ప్రసిద్ధమైన రెండు శుభమైన గదలను కూడా.’ ఇక్కడ ముగ్గురు దేవతల ప్రధాన ఆయుధాలే రామునికి అర్పించబడుతున్నాయి — ఇంద్రుని వజ్రం, శివుని శూలం, బ్రహ్మ శిరోస్త్రం. బ్రహ్మశిరస్సు, ఐషీకం ముందు యుద్ధకాండలో మళ్ళీ వస్తాయి; కాబట్టి ఈ సర్గలోని దానం దూరం వరకు ఫలిస్తుందని కవి సూచిస్తున్నాడు.
‘నరశార్దూలా, రాజకుమారా, ప్రకాశించే ఆ రెండు గదలను నీకు ఇస్తున్నాను. రామా, ధర్మపాశాన్నీ, కాలపాశాన్నీ, అలాగే సాటిలేని వారుణ పాశాస్త్రాన్నీ నేను ఇస్తున్నాను. రఘునందనా, శుష్కం, ఆర్ద్రం అనే రెండు అశనులను (పిడుగులను) కూడా ఇస్తున్నాను.’ మూడు పాశాలూ బంధించే ఆయుధాలే — ధర్మంతో, కాలంతో, వరుణునితో శత్రువు బంధించబడతాడు, చంపబడడు. అశనులలో శుష్కం (ఎండినది), ఆర్ద్రం (తడిసినది) అనే భేదం మెరుపు యొక్క రెండు విధాలను సూచిస్తుంది. దీనివల్ల తెలిసేదేమిటంటే వధయే ఎల్లప్పుడూ ప్రయోజనం కాదు; నిగ్రహం కూడా క్షత్రియునికి తగిన సాధనమే.
‘పైనాకాస్త్రాన్నీ, అలాగే నారాయణాస్త్రాన్నీ ఇస్తున్నాను; శిఖరం అనే పేరుతో ప్రసిద్ధమైన, ప్రియమైన ఆగ్నేయాస్త్రాన్ని కూడా. అనఘా, ‘ప్రథమం’ అనే పేరుగల వాయవ్యాస్త్రాన్ని నీకు ఇస్తున్నాను; హయశిరస్సు అనే అస్త్రాన్నీ, అలాగే క్రౌంచాస్త్రాన్నీ.’ పినాకధారి అస్త్రమూ నారాయణుని అస్త్రమూ ఒకే చోట ఇవ్వబడుతున్నాయి — శివవిష్ణువుల సమత్వాన్ని కవి సూచిస్తున్నాడు. వాయవ్యాస్త్రం ‘ప్రథమం’ అని విశేషించబడింది, ఎందుకంటే అది అస్త్రాలలో ప్రధానమైనదని వ్యాఖ్యాతలు చెబుతారు. ఈ విధంగా అగ్ని, వాయువు — భూతశక్తులు కూడా ఇక్కడ శస్త్రరూపంలో స్వీకరించబడుతున్నాయి.
‘కాకుత్స్థా, రాఘవా, రెండు శక్తులను కూడా నీకు ఇస్తున్నాను; కంకాలం, ఘోరమైన ముసలం, కాపాలం, కింకిణి కూడా. రాక్షసుల వధకు ఉపయోగపడే వీటన్నింటినీ ఇస్తున్నాను. వైద్యాధరం అనే మహాస్త్రాన్నీ, నందనం అనే పేరుగల అస్త్రాన్నీ కూడా.’ ఇక్కడ ముని ప్రయోజనాన్ని స్పష్టంగా చెబుతున్నాడు — ఇవి రాక్షసుల వధకు ఉపయోగపడతాయి. కంకాలం, కాపాలం, కింకిణి అనే ఘోరమైన పేర్లు గల అస్త్రాలు రాక్షసుల భీషణ రూపాన్నే ప్రతిబింబిస్తాయి. సిద్ధాశ్రమంలో యజ్ఞానికి విఘ్నం కలిగించే రాక్షసులు రాబోతున్నారు; వారికి ప్రతీకారమే ఇక్కడ సిద్ధం చేయబడుతోంది. ‘నందనం’ విద్యాధరులకు ఆనందం కలిగించే పేరు; ఘోరమైన పేర్లతో పాటు ఒక మధురమైన పేరు కలిసింది.
‘మహాబాహూ, నరశ్రేష్ఠుని కుమారా, ఖడ్గరత్నాన్ని ఇస్తున్నాను. మోహనం అనే పేరుగల ప్రియమైన గాంధర్వాస్త్రాన్నీ; రాఘవా, ప్రస్వాపనం, ప్రశమనం, సౌమ్యం అనే అస్త్రాలనూ ఇస్తున్నాను; వర్షణం, శోషణం, సంతాపనం, విలాపనం కూడా. ఎదిరింపరాని, మన్మథునికి ప్రియమైన మాదనాన్నీ; మానవం అనే గాంధర్వాస్త్రాన్నీ; మోహనం అనే ప్రియమైన పైశాచాస్త్రాన్నీ. నరశార్దూలా, మహాయశస్వివైన రాజకుమారా, వీటిని స్వీకరించు.’ ఈ జాబితా మునుపటి వాటికంటే విలక్షణమైనది — ఈ అస్త్రాలు సాధారణంగా శరీరాన్ని చంపవు, మనస్సును మోహపెడతాయి, నిద్రపుచ్చుతాయి, శమింపజేస్తాయి, తపింపజేస్తాయి, ఏడిపిస్తాయి. గంధర్వులు, పిశాచాలు, మన్మథుడు — వీరి పేర్లతో ఇవి గుర్తించబడ్డాయి, ఎందుకంటే వారు మాయతో, మోహంతో కార్యం సాధిస్తారు. దీనివల్ల తెలిసేదేమిటంటే అస్త్రవిద్య కేవలం సంహారం కోసమే కాదు, శత్రువును నిగ్రహించడానికి కూడా ఉపయోగపడుతుంది; మనస్సును జయించగలవాడే నిజమైన విజేత. అంతేకాక ‘దయితం’ (ప్రియమైనది) అనే మాట మళ్ళీ మళ్ళీ ప్రయోగించబడింది — ఈ అస్త్రాలు ఆయా దేవతలకు ప్రియమైనవి, కాబట్టి వాటిని పొందినవాడు ఆ దేవతల అనుగ్రహాన్ని కూడా పొందుతాడు.
‘నరశార్దూలా, రాజకుమారా, తామసాన్నీ, మహాబలమైన సౌమనాన్నీ, సంవర్తాన్నీ, ఎదిరింపరాని మౌసలాన్నీ; మహాబాహూ, సత్యాస్త్రాన్నీ, అలాగే శ్రేష్ఠమైన మాయామయాన్నీ; ఎదుటివాని తేజస్సును హరించే తేజఃప్రభం అనే సౌరాస్త్రాన్నీ; శిశిరం అనే సోమాస్త్రాన్నీ, అతి దారుణమైన త్వాష్ట్రాస్త్రాన్నీ, భగుని దారుణాస్త్రాన్నీ, ఇంకా మానవమైన శీతేషువునూ.’ ఇక్కడ సత్యాస్త్రమూ మాయామయమూ — సాక్షాత్తు పరస్పర విరుద్ధమైన రెండు శక్తులు — ఒకేచోట ఇవ్వబడుతున్నాయి; సత్యంతో మాయ ఛేదించబడుతుంది, మాయతో మూఢుడు మోసపోతాడు. సౌరాస్త్రం శత్రువు తేజస్సును హరిస్తుంది, సౌమ్యాస్త్రం చల్లదనంతో అతనిని బాధిస్తుంది. ఈ విధంగా సూర్యుడు, సోముడు, త్వష్ట, భగుడు, మనువు — వీరి అస్త్రాలు కూడా లెక్కించబడ్డాయి; దాదాపు దేవగణమంతా తమ శస్త్రాలతో రాముని నింపుతోంది, అతడు లోకరక్షణకు సమర్థుడయ్యేలా.
‘మహాబాహూ రామా, కోరిన రూపం ధరించే, మహాబలమైన, పరమ ఉదారమైన ఈ అస్త్రాలను, రాజకుమారా, వెంటనే గ్రహించు.’ అని చెప్పి ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు శుచిగా తూర్పుముఖంగా నిలిచి, ఎంతో ప్రీతితో రామునికి సాటిలేని మంత్రసముదాయాన్ని ఇచ్చాడు. దేవతలకు కూడా అన్నింటినీ సంగ్రహించడం దుర్లభమైన ఆ అస్త్రాలను అప్పుడు ఆ విప్రుడు రాఘవునికి సమర్పించాడు. ‘కామరూపాణి’ అనే విశేషణం గమనించదగినది — అస్త్రాలు జడమైనవి కావు, ఇచ్ఛానుసారంగా రూపం ధరిస్తాయి. ‘మంత్రగ్రామః’ (మంత్రసముదాయం) అనే మాట కూడా మననం చేయదగినది — అస్త్రం కేవలం వస్తువు కాదు, మంత్రం; కాబట్టి ఈ దానం దీక్షారూపమైనదే, ఆయుధాగారాన్ని పంచిపెట్టడం కాదు. శుచిత్వమూ, తూర్పుముఖంగా ఉండడమూ ఈ దానానికి యజ్ఞం వంటి గాంభీర్యాన్ని సూచిస్తాయి. దేవతలకు కూడా దుర్లభమైనది ఒక మానవునికి ఇవ్వబడింది — దీనితో రాముని అలౌకికత్వం సూచించబడుతోంది.
బుద్ధిమంతుడైన ఆ ముని విశ్వామిత్రుడు జపిస్తుండగా అమూల్యమైన అస్త్రాలన్నీ మూర్తి ధరించి రాఘవుని ముందు నిలిచాయి. సంతోషంతో అవన్నీ చేతులు జోడించి అప్పుడు రామునితో అన్నాయి — ‘పరమోదారుడవైన రాఘవా, మేము నీ కింకరులం. నీవు ఏది ఏది కోరితే, నీకు శుభం కలుగుగాక, అదంతా మేము చేస్తాం.’ మహాబలులైన వాటిచే ఇలా చెప్పబడిన రాముడు ప్రసన్నమైన మనస్సు కలవాడయ్యాడు. అస్త్రాలు మూర్తిమంతమై ఉంటాయనే కల్పన లోతైనది — శక్తి తన స్వామిని తానే వరిస్తుంది, బలవంతంగా గ్రహించబడదు. ‘కింకరాః’ (సేవకులు) అనే మాట స్పష్టం చేసేదేమిటంటే ఇవి రాముని ఆజ్ఞకోసమే ఎదురుచూస్తాయి; అస్త్రపు ధర్మం స్వాతంత్ర్యం కాదు, వినయం. కేవలం జపంతోనే అవి రావడం మంత్రమే అస్త్రాలకు ప్రాణమని చూపుతుంది.
కాకుత్స్థుడు ఆ అస్త్రాలను స్వీకరించి, చేతితో స్పృశించి, ‘మీరు నా మనస్సులో ఉండండి’ అని వాటిని ఆదేశించాడు. తరువాత ప్రీతిపూర్ణమైన మనస్సుతో మహాతేజస్వి అయిన రాముడు మహాముని విశ్వామిత్రునికి అభివాదం చేసి ప్రయాణానికి ఉపక్రమించాడు. ‘మానసాః భవత’ (మనస్సులో ఉండండి) అనే మాట గంభీరమైనది — మనస్సు సంయమంతో ఉన్నవాని చేతిలోనే ఇటువంటి బలం క్షేమకరమవుతుంది; అస్త్రాలను బయట మోయనక్కరలేదు, స్మృతితోనే ఆవాహన చేయాలి. ఈ విధంగా ఈ సర్గ శస్త్రగర్వంతో కాక, శిష్యుని అభివాదంతో, వినయంతో ముగుస్తుంది.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे सप्तविंशः सर्गः॥ २७॥