॥वाल्मीकिरामायणम् బాలకాండ · 26వ సర్గ

బాలకాండ

సర్గ

తాటకావధ

రాముని ప్రతిజ్ఞ, అల్లెత్రాటి ఘోష, తాటక మాయ, ఆమె వధ, దేవతల స్తుతి, అస్త్రదాన ప్రార్థన

ముని పలికిన ఆ పౌరుషపూరితమైన మాటలు విని నరశ్రేష్ఠుని కుమారుడైన రాఘవుడు చేతులు జోడించి, దృఢవ్రతుడై ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు. మునుపటి సర్గలో విశ్వామిత్రుడు స్త్రీవధలోని ధర్మాన్ని దృష్టాంతాలతో నిరూపించాడు; ఇక్కడ రాముడు ఆ ధర్మాన్ని స్వీకరిస్తున్నాడు. అతని జవాబు మూడు కారణాలతో కూర్చబడింది. మొదటిది — తండ్రి మాట నిర్దేశం వల్లను, తండ్రి మాట పట్ల గౌరవం వల్లను కౌశికుని మాటను సందేహం లేకుండా పాటించాలి. రెండవది — అయోధ్యలో గురువుల మధ్య మహాత్ముడైన తండ్రి దశరథుడు నాకు ఉపదేశించాడు, ఆయన మాటను తిరస్కరించకూడదు. మూడవది — బ్రహ్మవాది అయిన మీ శాసనం వల్ల, తండ్రి మాట విన్నందువల్ల నేను ఉత్తమమైన తాటకావధను చేస్తాను, ఇందులో సందేహం లేదు. గోవుల, బ్రాహ్మణుల హితం కోసం, ఈ దేశపు హితం కోసం అప్రమేయులైన మీ మాటను నెరవేర్చడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను. ఈ విధంగా రాముడు తన ఇచ్ఛతో గానీ, కోపంతో గానీ కాక, తండ్రి ఆజ్ఞతో, గురువు మాటతో, లోకహితంతో ప్రవర్తిస్తున్నాడు. దీనితో కవి సూచించేదేమిటంటే క్షత్రియుని శస్త్రం స్వతంత్రమైనది కాదు, ధర్మంతో నియంత్రించబడినది. ‘అక్లీబం’ (పౌరుషపూరితం) అనే మాట కూడా గమనించదగినది — ముని మాట కేవలం ఆజ్ఞాపించడమే కాదు, పౌరుషాన్ని మేల్కొలుపుతుంది. ‘దృఢవ్రతః’ అనే విశేషణంతో రాముని నిశ్చయం సూచించబడింది; చేతులు జోడించడంలో వినయం, దృఢవ్రతంలో బలం — రెండూ ఏకకాలంలో ఉన్నాయి. ఇక్కడ రాముడు ప్రశ్నించడం లేదు, వాదించడం లేదు; ఇంతకు ముందు మాత్రం అతడు సందేహించాడు. సందేహం తీరితే ఆజ్ఞ ఆలస్యాన్ని సహించదు — ఇదే శిష్యుని పద్ధతి.

ఇలా చెప్పి శత్రుసంహారకుడైన రాముడు విల్లు మధ్యభాగాన్ని పిడికిటితో పట్టుకొని, దిక్కులను శబ్దంతో మారుమ్రోగిస్తూ తీవ్రమైన అల్లెత్రాటి ఘోష చేశాడు. ఆ శబ్దానికి తాటకావనంలో నివసించేవారందరూ భయపడిపోయారు; తాటక కూడా ఆ శబ్దానికి మొదట దిగ్భ్రాంతి చెంది, తరువాత మిక్కిలి కోపించింది. ఆ శబ్దాన్ని గురించి ఆలోచించి క్రోధంతో మూర్ఛితురాలైన ఆ రాక్షసి శబ్దం ఎక్కడినుండి వచ్చిందో అక్కడికే కోపంతో పరుగెత్తింది. ఇక్కడ గమనించాలి — రాముడు శత్రువును మోసంతో ఎదుర్కోడు, అల్లెత్రాటి ఘోషతో పిలుస్తాడు. ఇదే క్షత్రియుని ఆచారం — యుద్ధాన్ని ముందు తెలియజేసి మాత్రమే ప్రారంభించడం. అంతేకాక ఇక్కడ శబ్దమే మొదటి శస్త్రం; ముందు అదే శబ్దం శబ్దవేధిత్వం ద్వారా వధకు సాధనమవుతుంది. తాటక ప్రతిచర్య ఆమె స్వభావాన్ని బయటపెడుతుంది — వనవాసులకు భయం కలిగింది, ఆమెకు మాత్రం కోపమే; కేవలం శబ్దానికే కోపించేది శాంతికి అర్హురాలు కాదు.

కోపించిన, వికృతమైన, వికారమైన ముఖం గల, ప్రమాణంలో అతి పెద్దదైన ఆమెను చూసి రాముడు లక్ష్మణునితో అన్నాడు — ‘ఈ యక్షిణి యొక్క భయంకరమైన, దారుణమైన శరీరాన్ని చూడు; ఈమెను చూడగానే భీరువుల హృదయాలు బద్దలవుతాయి. ఎదిరింపరాని, మాయాబలంతో కూడిన ఈమెను చూడు; ఈరోజు ఈమె చెవుల కొనలనూ ముక్కునూ కోసి వెనుదిరిగేలా చేస్తాను. స్త్రీస్వభావం వల్ల రక్షించబడుతున్న ఈమెను చంపడానికి నాకు మనసు రావడం లేదు; ఈమె వీర్యాన్నీ, గమనాన్నీ హరిస్తాను — ఇదే నా ఆలోచన.’ ముని ధర్మాన్ని చెప్పినా, జుగుప్స ఇంకా రాముని బాధిస్తోంది; కాబట్టి అతడు మధ్యమ మార్గాన్ని కోరుకుంటున్నాడు — అవయవాలను ఛేదించి వికృతురాలిని చేసి వెనక్కి మళ్ళించాలని. ఇదే ఆర్యుని హృదయం — వధ సాధ్యమైన చోట కూడా ముందు అతి తక్కువ దండననే ఆశ్రయిస్తాడు. కానీ ఈ మధ్యమ మార్గం ఫలించదు; దీనితో కవి చూపేదేమిటంటే దయతో శమింపజేయలేని దోషం చివరకు వధనే కోరుతుంది. గమనించవలసినది ఏమిటంటే రాముడు లక్ష్మణునితో చెబుతున్నాడు, మునితో కాదు — గురువు ఆజ్ఞకు ఎదురు చెప్పడు, తన ఆలోచనను మాత్రం సోదరునికి తెలియజేస్తాడు.

రాముడు ఇలా పలుకుతుండగా క్రోధమూర్ఛితురాలైన తాటక చేయి ఎత్తి గర్జిస్తూ రాముని మీదకే పరుగెత్తింది. అప్పుడు బ్రహ్మర్షి విశ్వామిత్రుడు హుంకారంతో ఆమెను బెదిరించి ‘రాఘవులిద్దరికీ శుభం కలుగుగాక, జయం కలుగుగాక’ అని పలికాడు. ఆమె మాత్రం ఇద్దరు రాఘవుల మీదకు ఘోరమైన ధూళిని ఎగరగొడుతూ, ఆ గొప్ప ధూళిమేఘంతో క్షణకాలం వారిని దిగ్భ్రమపరచింది. ఇక్కడ ముని ఆశీర్వాదం శస్త్రంతో సమానం — ధర్మం ఉన్న చోట తపోబలం కూడా తోడవుతుంది. తాటక మొదటి ఆయుధం ధూళియే — చూపును హరించి ఆమె యుద్ధం చేస్తుంది; ఇదే రాక్షసుల పద్ధతి, వారు వెలుగులో కాక మోహంలోనే జయాన్ని కోరుకుంటారు. ‘రాఘవయోః’ అనే ద్వివచనంతో ముని ఇద్దరు సోదరుల క్షేమాన్నీ కోరుతున్నాడు; లక్ష్మణుడు కూడా ఇక్కడ యోధుడే, కేవలం ప్రేక్షకుడు కాదు.

తరువాత మాయను ఆశ్రయించి ఆమె అతి గొప్ప రాళ్ళవర్షంతో రాఘవులను ముంచెత్తింది; అప్పుడు రాముడు కోపించాడు. అతడు బాణవర్షంతో ఆమె గొప్ప రాళ్ళవర్షాన్ని అడ్డుకొని, మీదకు పరుగెత్తి వస్తున్న ఆమె చేతులను బాణాలతో ఖండించాడు. తరువాత చేతులు తెగి, అలసిపోయి, దగ్గరలో గర్జిస్తున్న ఆమెను సౌమిత్రి కోపంతో చెవుల కొనలూ ముక్కూ కోసివేశాడు. రాళ్ళవర్షానికి ప్రతీకారం బాణవర్షంతోనే చేయబడింది — మాయకు జవాబు నైపుణ్యం. సోదరులిద్దరూ వరుసగా కొడుతున్నారు — రాముడు బాహువులను ఖండిస్తాడు, లక్ష్మణుడు చెవులనూ ముక్కునూ; రాముడు ముందు చెప్పినదానినే లక్ష్మణుడు నెరవేరుస్తాడు. అయినా ఆమె ఆగలేదు, వెనుదిరగలేదు. ఇక్కడ గమనించాలి — రాముడు రాళ్ళు విసిరే ఆమె చేతులనే ఖండిస్తాడు; దెబ్బ కూడా ప్రయోజనాన్ని అనుసరించేదే, కోపాన్ని అనుసరించేది కాదు. లక్ష్మణుని కోపం స్పష్టంగా చెప్పబడింది, రామునిది కాదు — దీనితో సోదరుల ప్రకృతిభేదం సూచించబడుతోంది.

కోరిన రూపం ధరించగల ఆమె అనేక రూపాలు ధరించి, తన మాయతో వారిని మోహపెడుతూ అదృశ్యమైంది. రాళ్ళవర్షం కురిపిస్తూ ఆమె భయంకరంగా సంచరించింది; అప్పుడు ఆ ఇద్దరూ నలువైపుల నుండి రాళ్ళవర్షంతో కప్పబడ్డారు. అవయవాలు తెగినా ఆమె శాంతించలేదు, పైగా అదృశ్యమై మరింత బాధిస్తోంది. దీనివల్ల తెలిసేదేమిటంటే ఈమె దుష్టత్వం శరీరంలో కాదు, స్వభావంలోనే దాగి ఉంది; దీనితో రాముని మునుపటి మృదువైన ఆలోచన దానంతటదే నిరాకరించబడుతుంది. సగం దండన దుష్టుని వెనుదిప్పదు, పైగా మరింత గూఢంగా చేస్తుంది.

అది చూసి శ్రీమంతుడైన గాధి కుమారుడు ఈ మాటలు అన్నాడు — ‘రామా, నీ జుగుప్స చాలు; పాపి, దుష్ట నడవడిక గలది, యజ్ఞాలకు విఘ్నం కలిగించేది అయిన ఈ యక్షిణి మాయతో మళ్ళీ బలం పెంచుకోవచ్చు, కాబట్టి అంతకు ముందే ఈమెను చంపు. సంధ్య సమీపిస్తోంది; సంధ్యాకాలంలో రాక్షసులు ఎదిరింపరానివారవుతారు.’ ముని మూడు కారణాలను చూపుతున్నాడు — ఈమె పాపాచారం, ఈమె యజ్ఞవిఘ్నకర్తృత్వం, రాబోయే సంధ్య. చివరి కారణం కాలానికి సంబంధించినది — ధర్మయుద్ధంలో కూడా అవకాశాన్ని ఉపేక్షించకూడదు. ఈ విధంగా ముని రాముని దయను నిందించడు, దాని స్థానం ఇది కాదని చూపుతాడు. ‘అలం తే ఘృణయా’ (నీ జుగుప్స చాలు) అనే వాక్యం మునుపటి సర్గలోని ‘జుగుప్స పెట్టుకోకూడదు’ అనే మాటకు ప్రతిధ్వని; అక్కడ సిద్ధాంతం చెప్పబడింది, ఇక్కడ అదే కార్యసమయంలో మళ్ళీ గుర్తుచేయబడింది.

ఇలా చెప్పబడిన అతడు, రాళ్ళవర్షం కురిపిస్తున్న ఆ యక్షిణిని శబ్దవేధిత్వాన్ని ప్రదర్శిస్తూ బాణాలతో అడ్డుకున్నాడు. బాణజాలంతో అడ్డగించబడినా మాయాబలంతో కూడిన ఆమె గట్టిగా అరుస్తూ కాకుత్స్థుని మీదకూ లక్ష్మణుని మీదకూ పరుగెత్తింది. పిడుగులా వేగంగా దూకుతూ వస్తున్న ఆ పరాక్రమశాలిని రాముడు బాణంతో వక్షస్థలంలో కొట్టాడు; ఆమె పడిపోయి మరణించింది. కంటికి కనబడని శత్రువును కేవలం శబ్దంతో గురిచూసి కొట్టి రాముడు తన శిక్షణకు ఫలాన్ని చూపుతున్నాడు. ఆమె స్వయంగా మీదకు దూకిన క్షణంలోనే వధ జరిగింది — పారిపోతుండగా చంపబడలేదు, నిద్రిస్తుండగానూ కాదు. దీనితో స్త్రీవధ వల్ల శంకించిన దోషం కూడా పరిహరించబడింది; ఇక్కడ ధర్మరక్షణయే కారణం, వైరం కాదు. ఒక్క బాణంతోనే వక్షస్థలంలో కొట్టబడి ఆమె పడిపోతుంది; వధలో కూడా క్రూరత్వం లేదు — కర్మ క్రూరమైనది, కర్త మాత్రం క్రూరుడు కాదు.

భయంకరంగా కనిపించే ఆమె చంపబడడం చూసి దేవేంద్రుడూ దేవతలూ ‘బాగుంది, బాగుంది’ అని కాకుత్స్థుని పూజించారు. ఎంతో ప్రీతి చెందిన వేయి కన్నుల పురందరుడూ, సంతోషించిన దేవతలందరూ విశ్వామిత్రునితో అన్నారు — ‘కౌశిక మునీ, నీకు శుభం; ఈ కర్మతో ఇంద్రునితో సహా మరుద్గణాలన్నీ సంతుష్టమయ్యాయి. కాబట్టి రాఘవునిపై నీ స్నేహాన్ని చూపు. ప్రజాపతి కృశాశ్వుని కుమారులను — సత్యపరాక్రమం గలవారిని, తపోబలాన్ని ధరించినవారిని — రాఘవునికి సమర్పించు. ఇతడు నీకు తగిన పాత్రుడు, నిన్ను అనుసరించడంలో ఆసక్తి గలవాడు; ఈ రాజకుమారుని ద్వారా దేవతల అతి గొప్ప కార్యం నెరవేరవలసి ఉంది.’ దేవతల మాటలతో రెండు విషయాలు సిద్ధిస్తున్నాయి. ఒకటి — రాముడు శంకించిన వధను దేవతలే ఆమోదించారు; కాబట్టి ధర్మనిర్ణయం బాహ్యమైన ప్రమాణంతో కూడా స్థిరపరచబడింది. రెండు — అస్త్రదానానికి బీజం ఇక్కడ నాటబడింది; అస్త్రాలు యాచించి పొందినవి కావు, కర్మ ద్వారా పాత్రతను చూపి పొందినవి. కృశాశ్వుని కుమారులు అస్త్రదేవతలు, తపోబలంతో ధరించబడినవారు; వారిని ధర్మంలో వినియోగించగలవానికే ఇవ్వాలి. ‘దేవతల అతి గొప్ప కార్యం’ అనే మాటతో రావణవధ దూరం నుండి సూచించబడింది — ఈ తాటకావధ ఆ గొప్ప కార్యానికి మొదటి మెట్టు మాత్రమే. దేవతలు స్వయంగా రాముని అడగరు, గురువును ప్రార్థిస్తారు — శిష్యునికి లాభం గురువు ద్వారానే వస్తుందనే మర్యాద ఇక్కడ కాపాడబడింది.

ఇలా చెప్పి సంతోషించిన దేవతలందరూ విశ్వామిత్రుని పూజిస్తూ ఆకాశమార్గాన వెళ్ళిపోయారు; అప్పుడు సంధ్య మొదలైంది. తరువాత తాటకావధతో సంతుష్టుడై ప్రీతి చెందిన మునిశ్రేష్ఠుడు రాముని శిరస్సును ఆఘ్రాణించి ఇలా అన్నాడు — ‘శుభదర్శనుడవైన రామా, ఈ రాత్రి ఇక్కడే ఉందాం; రేపు ప్రభాతవేళ నా ఆశ్రమానికి వెళ్దాం.’ విశ్వామిత్రుని మాట విని సంతోషించిన దశరథకుమారుడు ఆ తాటకావనంలో ఆ రాత్రి సుఖంగా గడిపాడు. ఆ అడవి ఆ రోజే శాపవిముక్తమై, రమణీయమై, చైత్రరథ వనంలా ప్రకాశించింది. ఈ విధంగా యక్షుని కుమార్తెను సంహరించి, దేవసిద్ధసమూహాలచే ప్రశంసించబడుతున్న రాముడు మునితో కలిసి అక్కడ నివసించాడు, ప్రభాతవేళ మేల్కొలుపబడుతూ. శిరస్సును ఆఘ్రాణించడం తండ్రి ప్రేమకు చిహ్నం వంటిది — శిష్యుడు ఈరోజు పుత్రుని స్థానంలో నిలిచాడు. అడవికి శాపవిముక్తి కలగడం వధ ఫలాన్ని చూపుతుంది — దుష్టురాలు చంపబడిన చోట భూమియే ప్రసన్నమవుతుంది. దీనితో మునుపటి రెండు సర్గలలో మొదలైన ధర్మవిచారం ముగింపుకు వస్తుంది — రక్షకుని క్రూరమైన కర్మ కూడా లోకాన్ని శోభింపజేస్తుంది. ఇరవై నాలుగవ సర్గలో అడవి ఘోరంగా, నిర్జనంగా వర్ణించబడింది; ఇక్కడ అదే అడవి చైత్రరథంతో సమానమైంది — ఒక్క కర్మతో దేశపు రూపమే మారిపోయింది. రాముడు గర్వంతో ఉప్పొంగడు, విజయాన్ని చాటుకోడు; అతడు కేవలం ప్రశాంతంగా పడుకుంటాడు, ప్రభాతం కోసం ఎదురుచూస్తూ. చివరి శ్లోకం వేరే ఛందస్సులో కూర్చబడింది, సర్గ చివరలో సాధారణంగా కనిపించే విధంగా.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे षड्विंशः सर्गः॥ २६॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి