॥वाल्मीकिरामायणम् బాలకాండ · 5వ సర్గ

బాలకాండ

సర్గ

అయోధ్యా వర్ణన

ఇక్ష్వాకు వంశం, కోసల జనపదం, మనువు నిర్మించిన నగరం

ఇక్కడ కథ ఆరంభమవుతుంది. పూర్వకాలంలో ఈ సమస్త భూమండలం ఏ రాజులదై ఉండేదో వారు ఇక్ష్వాకు వంశీయులు. ప్రజాపతి మొదలుకొని ఆ వంశంలోని రాజులందరూ విజయశీలురే. వారిలో సగరుడనే రాజు ఒకడు ఉండేవాడు; అతడు సముద్రాన్ని త్రవ్వించాడు, అందుకే ఆ జలాశయం నేటికీ ‘సాగరం’ అనే పేరుతో పిలువబడుతోంది. అతడు యాత్ర చేస్తున్నప్పుడు అరవై వేలమంది పుత్రులు అతనిని పరివేష్టించి వెంట నడిచేవారు. మహాత్ములైన ఆ రాజుల వంశంలోనే, లోకంలో ‘రామాయణం’ అని ప్రసిద్ధమైన ఈ మహత్తర ఆఖ్యానం పుట్టింది. ఇక్కడ గమనించవలసినది — కవి మొదట రాముని వర్ణించడం లేదు, ఆయన వంశాన్ని వర్ణిస్తున్నాడు. పురుషుడు వంశం నుండి ఉద్భవిస్తాడు, కథ దేశం నుండి ఉద్భవిస్తుంది — ఇది ఆదికావ్యపు దృష్టి. అంతేకాక ‘శ్రుతమ్’ (విన్నది, ప్రసిద్ధమైనది) అనే పదం ఈ ఆఖ్యానం కవి కల్పించినది కాదని, పరంపరగా వచ్చినదని సూచిస్తుంది.

కుశలవులు ఇలా అంటున్నారు — ‘ఈ ఆఖ్యానాన్ని మేమిద్దరమూ మొదటి నుండి చివరి వరకూ సంపూర్ణంగా వినిపిస్తాము. ఇది ధర్మార్థకామాలతో కూడినది; కాబట్టి అసూయను విడిచి దీనిని వినాలి.’ ‘వర్తయిష్యావః’ (మేమిద్దరమూ వినిపిస్తాము) అనేది ద్వివచనం — గాయకులు ఇద్దరు, కథ మాత్రం ఒక్కటే. ‘అనసూయతా’ (అసూయ లేకుండా) అనే పదంతో శ్రోత కర్తవ్యం కూడా నిర్దేశింపబడింది — దోషదృష్టిని విడిచి వినాలి. ఈ విధంగా ఈ శ్లోకంతో కథా ప్రవేశద్వారం ముగుస్తుంది, ఇక ముందు దేశవర్ణన ఆరంభమవుతుంది.

కోసలమనే గొప్ప జనపదం ఉంది. అది సంతోషంతో నిండినది, సమృద్ధమైనది, సరయూ నది తీరాన నెలకొన్నది, విస్తారమైన ధనధాన్యాలతో కూడినది. అక్కడ లోకప్రసిద్ధమైన అయోధ్య అనే నగరం ఉండేది. ఆ నగరాన్ని మానవేంద్రుడైన మనువే స్వయంగా నిర్మించాడు. ఇక్కడ మూడు విషయాలు సూచింపబడ్డాయి — నదీజలం, అన్నసమృద్ధి, ఆదిపురుషుడు చేసిన ప్రతిష్ఠ. ఈ నగరం యాదృచ్ఛికంగా ఏర్పడినది కాదు; ధర్మానికి ఆదికర్త అయిన మనువే దానిని రూపొందించాడు. ‘అయోధ్య’ అనే పేరు కూడా సార్థకమైనది — ఎవరూ యుద్ధంలో జయించలేనిది అయోధ్య. దాని పేరులోనే దాని భవిష్యత్తు నిక్షిప్తమై ఉంది.

శోభాయమానమైన ఆ మహానగరం పన్నెండు యోజనాల పొడవు, మూడు యోజనాల వెడల్పు గలది. దాని మహాపథాలు చక్కగా విభజింపబడి ఉన్నాయి. చక్కగా విభజింపబడిన విశాలమైన రాజమార్గంతో అది శోభిల్లుతోంది. ఆ మార్గంలో విడిపూలు వెదజల్లబడతాయి, ప్రతిరోజూ నీరు చల్లబడుతుంది. మార్గానికి జరిగే ఈ దైనందిన సంస్కారం నగరపు క్రమశిక్షణను సూచిస్తుంది. ఎక్కడ రాజమార్గం ప్రతిరోజూ శుభ్రపరచబడి నీరు చల్లబడుతుందో, అక్కడ రాజు జాగరూకుడై ఉన్నాడని తెలుసుకోవాలి. కవి మొదట కొలతను చెబుతాడు, తరువాత మార్గాన్ని — వర్ణన బయటి నుండి లోపలికి ప్రవేశిస్తుంది.

స్వర్గంలో దేవపతి ఇంద్రుడు అమరావతిని నివాసయోగ్యం చేసినట్లు, మహారాష్ట్రాన్ని (విశాల రాజ్యాన్ని) వృద్ధి చేసే రాజు దశరథుడు ఆ నగరంలో ప్రజలను నివసింపజేశాడు. ‘ఆవాసయామాస’ అనేది ణిజంత (ప్రేరణార్థక) పదం; అంటే ఆయన తాను మాత్రమే నివసించడం కాదు, జనులను నివసింపజేస్తున్నాడు. రాజు కర్తవ్యం ఇదే. ఆ నగరం తలుపులతోనూ తోరణాలతోనూ కూడినది; దాని లోపల అంగళ్ళు వేర్వేరుగా చక్కగా విభజింపబడి ఉన్నాయి. అక్కడ సకల యంత్రాలూ ఆయుధాలూ ఉన్నాయి; సమస్త శిల్పులూ అందులో నివసించేవారు. దుర్గరక్షణ, వాణిజ్యం, శిల్పం — ఈ మూడూ ఒకే శ్లోకంలో నిబద్ధమయ్యాయి.

సూతులతోనూ మాగధులతోనూ అది కిక్కిరిసి ఉంది; శోభాయమానమైనది, సాటిలేని కాంతి గలది. సూతులు స్తుతులు పాడతారు, మాగధులు వంశావళిని చెబుతారు; ఈ విధంగా నగరంలో స్మృతి జీవిస్తుంది. అందులో ధ్వజాలతో కూడిన ఎత్తైన అట్టాలికలు (బురుజులు) శోభిల్లుతున్నాయి; వందలాది శతఘ్నులు అక్కడ నిండి ఉన్నాయి. శతఘ్ని అనేది ప్రాకారంపై ఉంచే మహాస్త్రం, ఒకేసారి వందమంది యోధులను చంపగలది. స్త్రీనటుల నాటకబృందాలతో అది అంతటా కూడి ఉంది. ఉద్యానవనాలతోనూ మామిడితోటలతోనూ కూడిన ఆ విశాల నగరానికి సాలవృక్షాలు మొలనూలువలె చుట్టి ఉన్నాయి. యుద్ధసన్నద్ధత, నాట్యం, వనం — అన్నీ ఒకేచోట.

దాని అగడ్త లోతైనది, దాటశక్యం కానిది; ఇతర శత్రువులకు ఆ నగరం చేరరానిది. గుర్రాలతో, ఏనుగులతో, గోవులతో, ఒంటెలతో, గాడిదలతో అది నిండి ఉంది. కప్పం చెల్లించే సామంతరాజుల సమూహాలు దానిని చుట్టి ఉన్నాయి; నానాదేశాల నుండి వచ్చిన వర్తకులు దానికి శోభను చేకూరుస్తున్నారు. ఇక్కడ రాజనీతి కూడా కనిపిస్తుంది — సామంతులు ప్రసన్నులై ఉన్నారు, వర్తకులు దూరం నుండి వచ్చారు. కేవలం ప్రాకారమో అగడ్తయో కాదు, ఇదే స్థిరమైన రాజ్యానికి లక్షణం. గుర్రాలూ ఏనుగులూ యుద్ధపశువులు, గోవులూ ఒంటెలూ గాడిదలూ బరువులు మోసేవి — రెండు రకాలూ లెక్కింపబడ్డాయి.

రత్నాలతో అలంకరింపబడిన ప్రాసాదాలు పర్వతాలవలె దానికి శోభను ఇస్తున్నాయి. కూటాగారాలతో (శిఖరాలు గల భవనాలతో) నిండిన అది ఇంద్రుని అమరావతివలె ప్రకాశిస్తోంది. అది చిత్రమైనది, అష్టాపదాకారమైనది, శ్రేష్ఠమైన స్త్రీజనాలతో కూడినది, సమస్త రత్నాలతో నిండినది, విమానగృహాలతో (సప్తభూమిక భవనాలతో) శోభిల్లేది. ‘అష్టాపదాకారా’ అనే పదం జూదపు పలకవలె సమచతురస్రపు గడులుగా విభజింపబడిన వీధుల రచనను తెలియజేస్తుంది. ఈ నగరం అస్తవ్యస్తమైనది కాదు; గణితంతో రూపొందించినట్లు ఉంది. ఇక్కడ రెండుసార్లు అమరావతితో పోలిక చేయబడింది — భూమిపై ఉన్న నగరం స్వర్గానికి ప్రతిబింబం.

అది ఇళ్ళతో దట్టంగా, ఖాళీ లేకుండా, సమతల భూమిపై నిర్మింపబడింది. శాలిధాన్యపు బియ్యంతో నిండి ఉంది; దాని నీరు చెరకురసంలా మధురంగా ఉంటుంది. దుందుభులు, మృదంగాలు, వీణలు, పణవాల నాదంతో అది ఎంతగానో మారుమ్రోగుతూ ఉంది; భూమిపై దానికి సాటి లేదు. సిద్ధులు తపస్సుతో స్వర్గంలో సంపాదించిన విమానంవలె అది ప్రకాశిస్తోంది; దాని భవనాలు చక్కగా నిర్మింపబడ్డాయి, నరోత్తములు దానిని నిండి ఉన్నారు. అన్నం, నీరు, సంగీతం, జనులు — వీటితో నగరపు పరిపూర్ణత చెప్పబడుతోంది. ఉపమను కూడా గమనించాలి — భూమిపై ఉన్నప్పటికీ అది దివ్యమైనది; అయితే సిద్ధుల విమానం తపస్సుతో లభిస్తుంది, అయోధ్య ధర్మంతో లభిస్తుంది.

అక్కడి ధనుర్ధారులు ఒంటరిగా ఉన్నవానిని, గుంపు నుండి వేరుపడినవానిని, వెనుక ముందు ఆదరువు లేని నిస్సహాయుని, శబ్దాన్ని బట్టి మాత్రమే గురిపెట్టగలవానిని, పారిపోతున్నవానిని బాణాలతో కొట్టరు. వారు చురుకైన చేతులు గలవారు, నిపుణులు. వనంలో మదించి గర్జించే సింహాలనూ, పెద్దపులులనూ, అడవిపందులనూ వారు పదునైన శస్త్రాలతోనూ బాహుబలంతోనూ సంహరించగలరు. అటువంటి వేలాది మహారథులతో ఆ నగరం నిండి ఉంది; అప్పుడు రాజు దశరథుడు దానిని నివాసయోగ్యంగా పాలిస్తూ ఉన్నాడు. ఇక్కడ యుద్ధధర్మం స్పష్టమవుతోంది — శక్తి ఉన్నప్పటికీ అది నియమానికి కట్టుబడి ఉంటుంది. నిస్సహాయుని చంపకూడదు అనే ఈ మర్యాదయే వీరునికి భూషణం. వారు ఏమి చేయరో దానితోనే వారి వర్ణన ఆరంభమైంది — ఇది కవి కౌశలం.

చివరగా కవి బ్రాహ్మణులను వర్ణిస్తున్నాడు. అగ్నిహోత్రులూ, గుణవంతులూ, వేదాలలోనూ ఆరు వేదాంగాలలోనూ పారంగతులూ అయిన ద్విజోత్తములు ఆ నగరాన్ని ఆవరించి ఉన్నారు. వారు వేలకొలది దానాలు చేసేవారు, సత్యనిరతులు, మహాత్ములు, మహర్షులతో సమానులు, నిజమైన ఋషులే. ఈ శ్లోకం దీర్ఘమైన వృత్తంలో రచింపబడింది; ఛందస్సు మారడం ద్వారా సర్గ సమాప్తి సూచింపబడుతోంది. అన్నిటికంటే చివర బ్రాహ్మణులు స్మరింపబడ్డారు — ప్రాకారం, ధనం, సైన్యం బాహ్యమైన రక్షణలు; నగరానికి వాస్తవమైన రక్షణ తపస్సే అని కవి అభిప్రాయం. ఈ విధంగా ఇక్కడ ఆదర్శనగరం వర్ణింపబడింది; ముందు ఈ నగరాన్ని విడిచిపెట్టడమే సమగ్ర కావ్యపు శోకానికి మూలమవుతుంది.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे पञ्चमः सर्गः॥ ५॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి