॥वाल्मीकिरामायणम् യുദ്ധകാണ്ഡം · 80-ാം സർഗ്ഗം

യുദ്ധകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ അന്തർധാനയുദ്ധവും രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ സംഭാഷണവും

മകരാക്ഷവധത്തിൽ ക്രുദ്ധനായ രാവണന്റെ ആജ്ഞ, ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ആഭിചാരഹോമം, അദൃശ്യരഥത്തിലിരുന്നുള്ള യുദ്ധം, രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ ശരപീഡ, ലക്ഷ്മണന്റെ ബ്രഹ്മാസ്ത്രനിർദേശം, രാമന്റെ ധർമോപദേശം

മകരാക്ഷൻ കൊല്ലപ്പെട്ടെന്നു കേട്ട്, യുദ്ധങ്ങളിൽ എന്നും ജയിക്കുന്ന സമിതിഞ്ജയനായ രാവണൻ കടുത്ത രോഷം ബാധിച്ച് പല്ലുകടിച്ച് — പല്ലുകൾ പല്ലുകളിൽ ഉരസി ഞെരിച്ച് — ക്രുദ്ധനായി. കോപിഷ്ഠനായ അവൻ അപ്പോൾ അവിടെ ‘ഇനി എന്തു ചെയ്യണം’ എന്നു ചിന്തിച്ച്, അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായി, പുത്രനായ ഇന്ദ്രജിത്തിനെ യുദ്ധത്തിനു നിയോഗിച്ചു: ‘വീരാ, മഹാവീര്യരായ ആ സഹോദരന്മാരെ, രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ, കൊല്ലുക. അദൃശ്യനായാലും ദൃശ്യനായാലും — എങ്ങനെയായാലും നീ ബലത്തിൽ മുന്നിലാണ്. അതുല്യകർമാവായ ഇന്ദ്രനെപ്പോലും നീ യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കുന്നു; അപ്പോൾ രണ്ടു മനുഷ്യരെ കണ്ടിട്ട് യുദ്ധത്തിൽ നീ കൊല്ലാതിരിക്കുമോ?’ രാവണന്റെ അനേകം വീരന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ടുകഴിഞ്ഞു — കുംഭകർണനും അവന്റെ പുത്രന്മാരും മകരാക്ഷനും. ഇപ്പോൾ അവൻ വീണ്ടും സ്വന്തം പുത്രനായ ഇന്ദ്രജിത്തിനെത്തന്നെ ആശ്രയിക്കുന്നു — മുമ്പ് രണ്ടുതവണ, നാഗപാശങ്ങളാലും ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്താലും, രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ വീഴ്ത്തിയവനാണല്ലോ അവൻ. ‘അദൃശ്യോ ദൃശ്യമാനോ വാ’ (അദൃശ്യനായാലും ദൃശ്യനായാലും) എന്ന വാക്കുകൊണ്ട് രാവണൻ ഇന്ദ്രജിത്തിനെ അവന്റെ മായാശക്തി ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രനെ ജയിച്ചവൻ രണ്ടു മനുഷ്യരുടെ മുമ്പിൽ എങ്ങനെ തോൽക്കും എന്നതാണ് അവന്റെ ന്യായം — എന്നാൽ രാമന്റെ യഥാർഥസ്വരൂപം അവൻ അറിയുന്നില്ല. ആദ്യത്തെ രണ്ട് അർധശ്ലോകങ്ങൾ (1.2, 2.1) സമീക്ഷിതപാഠത്തിലില്ല — അവിടെ രാവണൻ നേരിട്ട് ആജ്ഞാപിക്കുന്നു; പ്രചാരത്തിലുള്ള പാഠം (വൾഗേറ്റ്) അവന്റെ ക്രോധത്തിന്റെയും ചിന്തയുടെയും വർണന കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.

രാക്ഷസേന്ദ്രൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഇന്ദ്രജിത്ത് പിതാവിന്റെ വാക്ക് സ്വീകരിച്ച് യജ്ഞഭൂമിയിൽ വിധിപ്രകാരം അഗ്നിയിൽ ഹോമം ചെയ്തു. അവൻ അഗ്നിയിൽ ഹോമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ചുവന്ന തലപ്പാവ് അണിഞ്ഞ രാക്ഷസസ്ത്രീകൾ പരിഭ്രമത്തോടെ രാവണി ഇരുന്നിടത്ത് അവന്റെ അരികിലെത്തി. ആ ഹോമത്തിൽ ദർഭയ്ക്കു പകരം ശസ്ത്രങ്ങൾതന്നെയായിരുന്നു വിരിപ്പ്; താന്നിമരത്തിന്റെ (ബിഭീതകത്തിന്റെ) ചമതകളും ചുവന്ന വസ്ത്രങ്ങളും കറുത്ത ഇരുമ്പുകൊണ്ടുള്ള സ്രുവവും ഉപയോഗിച്ചു. ശസ്ത്രങ്ങളാകുന്ന ദർഭകളാലും തോമരങ്ങളാലും അഗ്നിക്കു ചുറ്റും വിരിച്ച്, അവൻ മുഴുവൻ കറുത്ത, ജീവനുള്ള ഒരു ആട്ടിന്റെ കഴുത്തു പിടിച്ചു — അതിനെ അഗ്നിയിൽ ഹോമിച്ചു. ഒരൊറ്റ ഹോമംകൊണ്ടുതന്നെ ജ്വലിച്ചുയർന്ന, പുകയില്ലാത്ത, വലിയ ജ്വാലകളുള്ള അഗ്നിയിൽ വിജയം സൂചിപ്പിക്കുന്ന ലക്ഷണങ്ങൾ തെളിഞ്ഞു. വലത്തോട്ടു ചുഴറ്റുന്ന ജ്വാലയുള്ളവനും ഉരുക്കിയ പൊന്നുപോലെ ശോഭിക്കുന്നവനുമായ അഗ്നി സ്വയം എഴുന്നേറ്റുവന്ന് ആ ഹവിസ്സ് ഏറ്റുവാങ്ങി. ഈ ഹോമം ആഭിചാരകർമമാണ് — ശത്രുനാശത്തിനായി ചെയ്യുന്ന താമസമായ യജ്ഞം. ഇതിന്റെ ഉപകരണങ്ങളെല്ലാം വിപരീതമാണ് — ദർഭയ്ക്കു പകരം ശസ്ത്രങ്ങൾ, ശുഭവൃക്ഷത്തിനു പകരം താന്നി, വെള്ളവസ്ത്രത്തിനു പകരം ചുവന്ന വസ്ത്രങ്ങൾ, പൊൻസ്രുവത്തിനു പകരം ഇരുമ്പുസ്രുവം. കറുത്ത ആടും താമസത്വത്തിന്റെ ചിഹ്നമാണ്. അഗ്നിജ്വാലയുടെ വലത്തോട്ടുള്ള ചുഴിയും പുകയില്ലായ്മയും ദീപ്തിയും ശുഭലക്ഷണങ്ങളാണ് — ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ വിജയത്തിന്റെ സൂചനകൾ. ചുവന്ന തലപ്പാവണിഞ്ഞ സ്ത്രീകൾ ഈ കർമത്തിന്റെ ഭീകരാന്തരീക്ഷം വർധിപ്പിക്കുന്നു. ‘ബിഭീതകാഃ’ എന്ന് അച്ചടിയിൽ ബകാരത്തോടെയാണ്. ഇന്ദ്രജിത്ത് മുമ്പും (എഴുപത്തിമൂന്നാം സർഗത്തിൽ) ഹോമം ചെയ്തിട്ടുതന്നെയാണ് യുദ്ധത്തിനു പോയത്; അവന്റെ ബലത്തിന്റെ മൂലം ഈ ഹോമമാണ്. ഹോമത്താൽ അവൻ അന്തർധാനശക്തിയും ദിവ്യരഥവും നേടുന്നു. അതിനാൽ ഈ യജ്ഞം വെറുമൊരു മതകർമമല്ല, യുദ്ധത്തിനുള്ള ഒരുക്കംതന്നെയാണ്. അഗ്നി സ്വയം എഴുന്നേറ്റുവരുന്നത് ആ ഹോമത്തിന്റെ സിദ്ധി കാണിക്കുന്നു.

അഗ്നിയിൽ ഹോമിച്ച്, ദേവന്മാരെയും ദാനവന്മാരെയും രാക്ഷസന്മാരെയും തർപ്പിച്ച്, അവൻ അദൃശ്യമാകാൻ കഴിവുള്ള ശുഭമായ ശ്രേഷ്ഠരഥത്തിൽ കയറി. നാലു കുതിരകളോടും മൂർച്ചയുള്ള ബാണങ്ങളോടുംകൂടി, വലിയ വില്ല് ഉറപ്പിച്ച ആ ഉത്തമരഥം ശോഭിച്ചു. സ്വന്തം ശോഭയാൽ ജ്വലിക്കുന്നതും തപനീയസ്വർണംകൊണ്ടുള്ള അലങ്കാരങ്ങളുള്ളതുമായ ആ രഥം ചിത്രീകരിച്ച മൃഗങ്ങളാലും ചന്ദ്രന്മാരാലും അർധചന്ദ്രന്മാരാലും അലംകൃതമായിരുന്നു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ കൊടി ജാംബൂനദസ്വർണംകൊണ്ടുള്ള വലിയ വളയങ്ങളോടുകൂടിയതും ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപോലുള്ളതും വൈഡൂര്യങ്ങളാൽ അലംകൃതവുമായിരുന്നു. സൂര്യതുല്യമായ ആ രഥത്താലും ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്താലും സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട മഹാബലനായ രാവണി ദുർധർഷനായി — ആർക്കും അടുക്കാനാവാത്തവനായി. സമിതിഞ്ജയനായ ഇന്ദ്രജിത്ത് നഗരത്തിൽനിന്നു പുറത്തിറങ്ങി, രാക്ഷസമന്ത്രങ്ങളാൽ അഗ്നിയിൽ ഹോമിച്ച്, അദൃശ്യനായി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘വെറുതെ കാട്ടിലേക്കു പുറപ്പെട്ടുപോന്ന ആ രണ്ടുപേരെയും ഇന്നു യുദ്ധത്തിൽ കൊന്ന് പിതാവായ രാവണന് മഹത്തായ വിജയം സമ്മാനിക്കും. ഇന്നു ഭൂമിയെ വാനരരഹിതയാക്കി, രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും കൊന്ന്, ഞാൻ അദ്ദേഹത്തിനു പരമമായ സന്തോഷം നൽകും’ — ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ അപ്രത്യക്ഷനായി. ‘മിഥ്യാ പ്രവ്രജിതൗ’ (വെറുതെ / കപടമായി കാട്ടിലേക്കു പുറപ്പെട്ടവർ) എന്ന വാക്കുകൊണ്ട് ഇന്ദ്രജിത്ത് രാമന്റെ വനവാസത്തെ പരിഹസിക്കുന്നു — താപസവേഷം ധരിച്ചിട്ടും ആയുധങ്ങൾ ഏന്തുന്നവർ എന്ന്. ഹിന്ദിഭാഷ്യം ഇതിനു രണ്ട് അർഥങ്ങൾ നൽകുന്നു: ‘വെറുതെ കാട്ടിലേക്കു വന്നവർ (അഥവാ കപടമായി താപസവേഷം ധരിച്ചവർ)’. രഥത്തിന്റെ വർണന അതിന്റെ ദിവ്യത്വം കാണിക്കുന്നു — അത് അദൃശ്യമാണ്, എന്നിട്ടും തേജസ്സുറ്റതാണ്. ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്തിന്റെ സംരക്ഷണം അവനെ ദുർജയനാക്കുന്നു. അവന്റെ പ്രതിജ്ഞ മകരാക്ഷന്റെ പ്രതിജ്ഞപോലെ ഗർവം നിറഞ്ഞതാണ്; പക്ഷേ അവന്റെ മായാബലം യാഥാർഥ്യമാണ്. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ രഥം നാലു കുതിരകളെ പൂട്ടിയതും ബാണങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും വലിയ വില്ലോടെ സജ്ജവുമാണ് — യുദ്ധത്തിനുള്ള എല്ലാ സാധനങ്ങളും അതിലുണ്ട്. രഥത്തിന്റെ അലങ്കാരം — സ്വർണം, മൃഗങ്ങൾ, ചന്ദ്രന്മാർ, അർധചന്ദ്രന്മാർ — രാക്ഷസരാജകുലത്തിന്റെ സമൃദ്ധി കാണിക്കുന്നു. കൊടി അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്നു, വൈഡൂര്യങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ സൗന്ദര്യമെല്ലാം അദൃശ്യമാണ്, കാരണം രഥം അന്തർധാനത്തിലാണ് — ഈ വിരോധാഭാസം കവി സൂക്ഷ്മമായി കാണിച്ചിരിക്കുന്നു. നഗരത്തിൽനിന്നു പുറത്തിറങ്ങി ഇന്ദ്രജിത്ത് വീണ്ടും മന്ത്രങ്ങളാൽ ഹോമം ചെയ്യുന്നു; അതിനാൽ അവൻ പൂർണമായും അദൃശ്യനാകുന്നു. അവന്റെ വാക്കുകളിൽ പിതാവിന്റെ സന്തോഷംതന്നെയാണ് മുഖ്യലക്ഷ്യം — പിതാവിനുവേണ്ടിയാണ് അവൻ വിജയം ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. ഇങ്ങനെ പുത്രന്റെ പിതൃഭക്തിയും കാണാം, അത് അധർമത്തിന്റെ സേവയിലാണെങ്കിലും.

പിന്നെ ദശഗ്രീവൻ പ്രേരിപ്പിച്ച, അത്യന്തം ക്രുദ്ധനും ഉഗ്രനുമായ ഇന്ദ്രശത്രു ഇന്ദ്രജിത്ത് മൂർച്ചയുള്ള വില്ലും നാരാചങ്ങളുമായി യുദ്ധക്കളത്തിലേക്കു പാഞ്ഞെത്തി. വാനരന്മാരുടെ നടുവിൽ ശരജാലങ്ങൾ ചൊരിയുന്ന, മൂന്നു തലയുള്ള സർപ്പങ്ങളെപ്പോലുള്ള മഹാവീര്യരായ വീരന്മാരായ രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ അവൻ കണ്ടു — അവരുടെ ചുമലുകളിലെ ആവനാഴികൾ തലയുടെ ഇരുവശത്തുമായി മറ്റു രണ്ടു തലകൾപോലെ നിൽക്കുന്നതിനാൽ അവർ മൂന്നു തലയുള്ള സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ കാണപ്പെട്ടു. ‘ഇവർതന്നെ അവർ’ എന്നു നിശ്ചയിച്ച്, വില്ലിൽ ഞാൺ കെട്ടി, മഴ ചൊരിയുന്ന മേഘംപോലെ അവൻ ശരധാരകളാൽ അവരെ മൂടി. ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന രഥത്തിലിരുന്ന്, യുദ്ധത്തിൽ കണ്ണിനു കാണാനാവാത്തിടത്തു നിന്നുകൊണ്ട്, അവൻ ആ രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ മൂർച്ചയുള്ള ശരങ്ങളാൽ എയ്തു. അവന്റെ ശരവേഗത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രാമലക്ഷ്മണന്മാർ വില്ലുകളിൽ ശരം തൊടുത്ത് ദിവ്യാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു. ആ മഹാബലന്മാർ ശരജാലങ്ങളാൽ ആകാശം മൂടിയെങ്കിലും സൂര്യതുല്യമായ അസ്ത്രങ്ങളാലും ശരങ്ങളാലും അവനെ തൊടാൻപോലും കഴിഞ്ഞില്ല — കാരണം അവൻ അദൃശ്യനായിരുന്നു. ആകാശം മൂടിക്കൊണ്ട് അവൻ പുകകൊണ്ടുള്ള ഇരുട്ടു സൃഷ്ടിച്ചു; ശ്രീമാനായ അവൻ മഞ്ഞിന്റെ ഇരുട്ടിൽ മൂടിയ ദിക്കുകളിൽ മറഞ്ഞുനിന്നു. അവൻ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ഞാണൊലിയോ ചക്രങ്ങളുടെയും കുളമ്പുകളുടെയും ശബ്ദമോ കേട്ടില്ല; അവന്റെ രൂപവും കാണപ്പെട്ടില്ല. ആ കനത്ത ഇരുട്ടിൽ മഹാബാഹുവായ അവൻ കല്ലുമഴപോലെ അദ്ഭുതകരമായ നാരാചശരവർഷം ചൊരിഞ്ഞു. ക്രുദ്ധനായ രാവണി വരം ലഭിച്ച സൂര്യതുല്യമായ ശരങ്ങളാൽ യുദ്ധത്തിൽ രാമനെ എല്ലാ അവയവങ്ങളിലും കഠിനമായി എയ്തു. ഇവിടെ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ യുദ്ധതന്ത്രം വ്യക്തമാണ് — അവൻ സ്വയം ദൃശ്യനാകുന്നില്ല, ശബ്ദംപോലും ഉണ്ടാക്കുന്നില്ല, ദിക്കുകളെയും ഇരുട്ടുകൊണ്ടു മൂടുന്നു. അങ്ങനെ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ ലക്ഷ്യം കാണുന്നില്ല, വന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ശരങ്ങളെ മാത്രം കാണുന്നു. കല്ലുമഴയുടെ ഉപമ ശരങ്ങളുടെ ഇടതൂർച്ചയും ഭാരവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘ദത്തവരൈഃ’ (വരം ലഭിച്ചവയാൽ) എന്ന പദം ബാണങ്ങൾക്കു വരദാനത്താൽ ലഭിച്ച ബലം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘നീഹാരതമസാ വൃതാഃ’ (മഞ്ഞിന്റെ ഇരുട്ടിൽ മൂടിയവ) എന്നത് അച്ചടിയിൽ ബഹുവചനമാണ്, ‘ദിശഃ’ (ദിക്കുകൾ) എന്നതിനോടു ചേരുന്നു; സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘വൃതഃ’ എന്ന് ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ വിശേഷണമാണ്. ഈ യുദ്ധം മുൻയുദ്ധങ്ങളിൽനിന്നു വ്യത്യസ്തമാണ് — ഇവിടെ ശത്രുവിനെ കാണാനും കേൾക്കാനും കഴിയുന്നില്ല. രാമലക്ഷ്മണന്മാർ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കുന്നു, ആകാശം ശരങ്ങളാൽ നിറയ്ക്കുന്നു; പക്ഷേ ലക്ഷ്യം കാണാത്തതിനാൽ അവരുടെ അസ്ത്രങ്ങൾ വ്യർഥമാകുന്നു. ഇന്ദ്രജിത്ത് പുകയാലും മഞ്ഞാലും എല്ലാം മൂടുന്നു; അതിനാൽ പകലും രാത്രിപോലെയാകുന്നു. തന്റെ രഥത്തിന്റെ ശബ്ദംപോലും അവൻ അടക്കുന്നു — ചക്രങ്ങളുടെയോ കുളമ്പുകളുടെയോ ഞാണിന്റെയോ ശബ്ദമില്ല. ഇങ്ങനെ പൂർണമായി മറഞ്ഞിരുന്ന് അവൻ പ്രഹരിക്കുന്നു. അവന്റെ ബാണങ്ങൾ കല്ലുകൾപോലെ ഇടതൂർന്നതും ഭാരമുള്ളതുമാണ്. രാമന് എല്ലാ അവയവങ്ങളിലും മുറിവേൽക്കുന്നു — കഥയിലെ അതീവ കഠിനമായ ഒരു അവസ്ഥയാണിത്. മൂന്നു തലയുള്ള സർപ്പങ്ങളുടെ ഉപമ രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ ഭയങ്കരത്വം കാണിക്കുന്നു — വിഷസർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ അവരും ശത്രുക്കൾക്കു ഭയങ്കരരാണ്. മേഘത്തിന്റെ ഉപമ ബാണവർഷത്തിന്റെ ഇടതടവില്ലായ്മ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

നാരാചങ്ങളേറ്റുകൊണ്ടിരുന്ന, മഴധാരകളേൽക്കുന്ന രണ്ടു പർവതങ്ങളെപ്പോലുള്ള ആ നരവ്യാഘ്രന്മാർ സ്വർണത്തൂവലുള്ള മൂർച്ചയേറിയ ശരങ്ങൾ എയ്തു. കങ്കപ്പക്ഷിയുടെ തൂവലുള്ള ആ പറക്കുന്ന ബാണങ്ങൾ ആകാശത്തിൽ രാവണിയുടെ അടുത്തെത്തി അവനെ മുറിവേൽപ്പിച്ച് ചോരയിൽ കുതിർന്ന് നിലത്തു വീണു — അദൃശ്യനായിരുന്നിട്ടും അവ അവനെ എയ്തുതുളച്ചു. അതിശക്തമായ ശരപ്രവാഹത്താൽ ജ്വലിച്ചുനിന്ന ആ നരോത്തമന്മാർ, വന്നുവീഴുന്ന ആ ശരങ്ങളെ അനേകം ഭല്ലങ്ങളാൽ ഖണ്ഡിച്ചു. മൂർച്ചയുള്ള ശരങ്ങൾ ഏതു ദിക്കിൽനിന്നു വീഴുന്നതായി കണ്ടുവോ അവിടേക്കുതന്നെ ആ ദാശരഥികൾ ഉത്തമാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു — ശരങ്ങൾ വരുന്ന ദിക്കു കണ്ട് ആ ദിക്കിനു നേരെ അവർ പ്രഹരിച്ചു. എന്നാൽ അതിരഥനായ രാവണി രഥത്തിൽ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും പാഞ്ഞു; അസ്ത്രപ്രയോഗത്തിൽ ലഘുഹസ്തനും വേഗമേറിയ കൈകളുള്ളവനുമായ അവൻ മൂർച്ചയുള്ള ശരങ്ങളാൽ ആ ദാശരഥികളെ എയ്തു. ഇടതൂർന്നു തറച്ച സ്വർണത്തൂവലുള്ള ശരങ്ങളാൽ അവൻ ആഴത്തിൽ മുറിവേൽപ്പിച്ച ആ വീരന്മാരായ ദാശരഥികൾ പൂത്ത രണ്ടു പ്ലാശുമരങ്ങളെപ്പോലെ (കിംശുകങ്ങളെപ്പോലെ) ആയി — ചോരയിൽ ചുവന്നു. അവന്റെ വേഗമോ ഗതിയോ രൂപമോ വില്ലോ ശരങ്ങളോ ആരും അറിഞ്ഞില്ല; മേഘങ്ങൾ കൂട്ടംകൂടുമ്പോൾ മറഞ്ഞുപോകുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ അവനെക്കുറിച്ച് ഒന്നും അറിയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. അവന്റെ ശരമേറ്റ നൂറുകണക്കിനു വാനരന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ട്, ജീവൻ പോയി, നിലത്തു വീണു. രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ സാമർഥ്യം ഇവിടെ കാണാം — ലക്ഷ്യം കാണാതെയും അവർ ശരങ്ങളുടെ ദിക്ക് അനുമാനിച്ചു പ്രഹരിക്കുന്നു, ഇന്ദ്രജിത്തിനെ എയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ അവൻ സ്ഥാനം മാറ്റിക്കൊണ്ട് എല്ലാ വശത്തുനിന്നും ആക്രമിക്കുന്നു; അതിനാൽ അവന്റെ സ്ഥാനം നിശ്ചയിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല. കിംശുകപുഷ്പത്തിന്റെ ഉപമ ചുവന്ന നിറം കാണിക്കുന്നു — അതിൽ കരുണയുമുണ്ട്, സൗന്ദര്യവുമുണ്ട്. വാനരന്മാരുടെ വലിയ നഷ്ടം ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മായയുടെ ഭയങ്കരത്വം കാണിക്കുന്നു. ദാശരഥികൾ നിരാശരാകുന്നില്ല — ശരങ്ങൾ വരുന്നതു കണ്ട് അവർ തിരിച്ചടിക്കുന്നു. അവരുടെ ചില ബാണങ്ങൾ ഇന്ദ്രജിത്തിനെ എയ്ത് ചോരയിൽ കുതിർന്ന് നിലത്തു വീഴുന്നു — അദൃശ്യനായാലും അവൻ അജയ്യനല്ല എന്നതിന് ഇതു തെളിവാണ്. പക്ഷേ അവൻ അതിരഥനാണ്, എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ചുറ്റിസഞ്ചരിക്കുന്നു; അതിനാൽ അവരുടെ പ്രഹരങ്ങൾ പൂർണമാകുന്നില്ല. മേഘം മൂടിയ സൂര്യന്റെ ഉപമ വിശേഷിച്ചും ഉചിതമാണ് — മേഘങ്ങൾ മൂടിയ സൂര്യൻ അവിടെയുണ്ടെന്ന് അറിയാമെങ്കിലും കാണാനാവാത്തതുപോലെ, ഇന്ദ്രജിത്ത് അവിടെയുണ്ടെന്ന് അറിയാം, എന്നാൽ അവന്റെ രൂപം കാണുന്നില്ല.

അപ്പോൾ ക്രുദ്ധനായ ലക്ഷ്മണൻ ജ്യേഷ്ഠനോടു പറഞ്ഞു: ‘സകല രാക്ഷസന്മാരുടെയും വധത്തിനായി ഞാൻ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം പ്രയോഗിക്കാം.’ അപ്പോൾ രാമൻ ശുഭലക്ഷണനായ ലക്ഷ്മണനോടു പറഞ്ഞു: ‘ഒരുവൻ നിമിത്തം ഭൂമിയിലെ സകല രാക്ഷസന്മാരെയും കൊല്ലുന്നത് നിനക്ക് ഉചിതമല്ല. യുദ്ധം ചെയ്യാത്തവനെയോ ഒളിച്ചിരിക്കുന്നവനെയോ കൈകൂപ്പിനിൽക്കുന്നവനെയോ ശരണം പ്രാപിച്ചവനെയോ ഓടിപ്പോകുന്നവനെയോ മത്തനായവനെയോ ഇവിടെ നീ കൊല്ലരുത്. മഹാഭുജാ, അവനെ മാത്രം വധിക്കാൻ ഞാൻ ശ്രമിക്കും. വിഷസർപ്പങ്ങൾക്കു തുല്യമായ, മഹാവേഗമുള്ള അസ്ത്രങ്ങൾ നാം പ്രയോഗിക്കും. അദൃശ്യരഥത്തിലിരിക്കുന്ന ഈ മായാവിയായ നീചരാക്ഷസനെ കണ്ടാൽ വാനരയൂഥപന്മാർ ബലമായി കൊന്നുകളയും. ഇവൻ ഭൂമിയിൽ പ്രവേശിച്ചാലും സ്വർഗത്തിൽ കടന്നാലും രസാതലത്തിലോ ആകാശത്തിലോ പോയാലും — ഇങ്ങനെ ഒളിച്ചിരുന്നാലും — എന്റെ അസ്ത്രങ്ങളാൽ ദഹിച്ച്, ജീവൻ പോയി നിലത്തു വീഴും.’ മഹത്തായ അർഥമുള്ള ഈ വാക്കു പറഞ്ഞ്, വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രഘുവീരനായ മഹാത്മാവായ രാമൻ, ഘോരനും ക്രൂരകർമിയുമായ അവനെ വധിക്കാൻ അപ്പോൾ ത്വരിതമായി ചുറ്റും നോക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഇവിടെ രാമന്റെ ധർമബുദ്ധി വ്യക്തമായി പ്രകടമാകുന്നു. ലക്ഷ്മണൻ ക്രോധത്താൽ സകല രാക്ഷസന്മാരെയും ഒറ്റയടിക്കു നശിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എന്നാൽ രാമൻ യുദ്ധധർമം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — ഒരുവന്റെ അപരാധത്തിന് എല്ലാവരെയും ശിക്ഷിക്കരുത്; യുദ്ധം ചെയ്യാത്തവരും ശരണാഗതരും ഭയന്നവരും ഓടിപ്പോകുന്നവരും മത്തരും അവധ്യരാണ്. ഇതു ക്ഷാത്രധർമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനനിയമമാണ്. ബ്രഹ്മാസ്ത്രം സർവനാശകമാണ്; അതിനാൽ അതിന്റെ പ്രയോഗം നിരപരാധികളെയും കൊല്ലും. ഇന്ദ്രജിത്തിനെ മാത്രം വധിക്കുന്നതിന്റെ ഭാരം രാമൻ സ്വയം ഏറ്റെടുക്കുന്നു; അവന്റെ നിശ്ചയം ദൃഢമാണ് — അവൻ എവിടെ ഒളിച്ചാലും എന്റെ അസ്ത്രങ്ങളേറ്റു വീഴും. അവസാനത്തെ രണ്ടു ശ്ലോകങ്ങൾ ഉപജാതിവൃത്തത്തിലാണ്; അവ സർഗത്തിന്റെ സമാപ്തിയെ ഗംഭീരമാക്കുന്നു. നാല്പത്തൊന്നാം ശ്ലോകം സമീക്ഷിതപാഠത്തിലുണ്ട്, പ്രചാരത്തിലുള്ള പാഠത്തോടൊപ്പംതന്നെ. രാമന്റെ ഈ വാക്ക് ഇവിടെ മഹാകാവ്യത്തിന്റെ ധാർമികകേന്ദ്രമാണ് — ക്രോധത്തിലും ധർമം കൈവിടരുത്. ലക്ഷ്മണൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആജ്ഞ സ്വീകരിക്കുന്നു; രാമൻ സ്വയം മായാവിയുടെ വധത്തിനുള്ള ഉപായം ചിന്തിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डेऽशीतितमः सर्गः॥ ८०॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക