॥वाल्मीकिरामायणम् യുദ്ധകാണ്ഡം · 72-ാം സർഗ്ഗം

യുദ്ധകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

രാവണന്റെ ചിന്തയും നഗരരക്ഷയ്ക്കുള്ള ആജ്ഞയും

അതികായവധം കേട്ട് രാവണന്റെ ഉദ്വേഗം, വധിക്കപ്പെട്ട വീരന്മാരുടെ സ്മരണ, നാഗപാശത്തിൽനിന്നുള്ള മോചനത്തിലെ വിസ്മയം, രാമൻ നാരായണനാണോ എന്ന ശങ്ക, ലങ്കയുടെയും അശോകവനികയുടെയും രക്ഷയ്ക്കുള്ള ആജ്ഞ, ശോകാർത്തനായ രാവണന്റെ ഗൃഹപ്രവേശം

മഹാത്മാവായ ലക്ഷ്മണൻ അതികായനെ വധിച്ചതു കേട്ട് രാവണരാജാവ് ഉദ്വിഗ്നനായി, ഈ വാക്കു പറയുകയും ചെയ്തു. വധിക്കപ്പെട്ട വീരന്മാരുടെ പേരുകൾ അവൻ ഓരോന്നായി ഓർക്കുന്നു — അത്യന്തം അസഹിഷ്ണുവും എല്ലാ ആയുധധാരികളിലും ശ്രേഷ്ഠനുമായ ധൂമ്രാക്ഷൻ, അകമ്പനൻ, പ്രഹസ്തൻ, കുംഭകർണൻ. മഹാബലരും യുദ്ധകാംക്ഷികളുമായ ഈ വീരരാക്ഷസന്മാർ ശത്രുസൈന്യങ്ങളെ ജയിക്കുന്നവരും ശത്രുക്കളാൽ ഒരിക്കലും പരാജയപ്പെടാത്തവരുമായിരുന്നു. അതിമഹാകായരും നാനാവിധ ആയുധങ്ങളിൽ നിപുണരുമായ ആ രാക്ഷസന്മാർ അനായാസം കർമം ചെയ്യുന്ന രാമനാൽ സൈന്യത്തോടൊപ്പം വധിക്കപ്പെട്ടു. ‘അക്ലിഷ്ടകർമണാ’ (അനായാസം കർമം ചെയ്യുന്നവനാൽ) എന്ന പദം രാവണന്റെതന്നെ വായിൽനിന്നാണ് പുറപ്പെടുന്നത് — ശത്രു അനായാസം കർമം ചെയ്യുന്നുവെന്ന് അവൻതന്നെ സമ്മതിക്കുന്നു. ഈ സർഗം യുദ്ധത്തിനിടയിലെ ഒരു വിരാമംപോലെയാണ് — രാവണൻ വധിക്കപ്പെട്ടവരുടെ കണക്കെടുക്കുന്നു, അവന്റെ ആത്മവിശ്വാസം അയയുന്നു. മുൻസർഗങ്ങളിൽ വർണിച്ച ധൂമ്രാക്ഷൻ, പ്രഹസ്തൻ മുതലായവരുടെ വധങ്ങൾ ഇവിടെ ഒരുമിച്ച് ഓർക്കപ്പെടുന്നു. ഈ സർഗം മുഴുവനും ബറോഡ സമീക്ഷിതപതിപ്പിലില്ല; അതിനു പകരം സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ 6.060-ന്റെ ആരംഭത്തിൽത്തന്നെ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ പുറപ്പാട് വർണിക്കപ്പെടുന്നു. നാലു പേരുകളുടെയും ക്രമവും സൂചകമാണ് — ധൂമ്രാക്ഷൻ ആദ്യത്തെ സേനാപതി, പിന്നെ അകമ്പനൻ, പിന്നെ മുഖ്യസേനാപതിയായ പ്രഹസ്തൻ, ഒടുവിൽ സ്വന്തം സഹോദരനായ കുംഭകർണൻ. ഇങ്ങനെ ക്രമത്തിൽ നഷ്ടം കൂടുതൽ ഭാരമേറിയതാകുന്നു.

‘മഹാത്മാക്കളായ മറ്റനേകം ശൂരന്മാരും വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു. ബലവീര്യങ്ങൾക്കു പ്രസിദ്ധനായ എന്റെ പുത്രൻ ഇന്ദ്രജിത്ത് അന്ന് ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാരെയും വരമായി ലഭിച്ച ഘോരശരങ്ങളാൽ ബന്ധിച്ചു. എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും മഹാബലരായ അസുരന്മാർക്കും യക്ഷഗന്ധർവപന്നഗന്മാർക്കുംപോലും അഴിക്കാനാവാത്ത ആ ശരബന്ധനത്തിൽനിന്ന് രാമലക്ഷ്മണന്മാരായ ആ സഹോദരന്മാർ മോചിതരായി. എന്തു പ്രഭാവംകൊണ്ടോ മായകൊണ്ടോ മോഹനംകൊണ്ടോ എന്ന് എനിക്കറിയില്ല. എന്റെ ആജ്ഞയനുസരിച്ച് പുറപ്പെട്ട ശൂരരായ രാക്ഷസയോദ്ധാക്കളെല്ലാം അതിമഹാബലരായ വാനരന്മാരാൽ യുദ്ധത്തിൽ വധിക്കപ്പെട്ടു. ഇന്നു യുദ്ധത്തിൽ ലക്ഷ്മണനോടുകൂടിയ രാമനെയും സൈന്യത്തോടുകൂടിയ വീരനായ സുഗ്രീവനെയും വിഭീഷണനെയും നശിപ്പിക്കാൻ കഴിവുള്ള ഒരാളെയും ഞാൻ കാണുന്നില്ല. ആശ്ചര്യം! രാമൻ അതിബലവാൻതന്നെ, അവന്റെ അസ്ത്രബലവും മഹത്തുതന്നെ; അവന്റെ പരാക്രമത്തെ നേരിട്ട് രാക്ഷസന്മാർ മരണമടഞ്ഞു. വീരനായ ആ രാഘവനെ നിർവികാരനായ നാരായണനായി ഞാൻ കരുതുന്നു.’ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ നാഗപാശം യുദ്ധത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ മുമ്പു വർണിച്ചിട്ടുണ്ട്; അന്ന് ഗരുഡന്റെ ആഗമനത്താൽ ഇരുവരും മോചിതരായി. രാവണന് അതിന്റെ കാരണം അറിയില്ല — ‘പ്രഭാവം, മായ, മോഹനം’ എന്ന മൂന്നു വികൽപങ്ങൾ അവന്റെ സംശയം കാണിക്കുന്നു. ‘നാരായണമനാമയം’ എന്നതുകൊണ്ട് — ശത്രുപോലും രാമന്റെ ദിവ്യത്വം ഊഹിക്കുന്നു. രാവണന്റെ വായിൽനിന്നു പുറപ്പെട്ട ഈ വാക്ക് വിശേഷിച്ചും പ്രാധാന്യമുള്ളതാണ്: രാമനെ മനുഷ്യനെന്നു നിന്ദിച്ചിരുന്നവൻ ഇപ്പോൾ അവനെ നാരായണനായി കരുതുന്നു, എന്നിട്ടും യുദ്ധത്തിൽനിന്നു പിന്മാറുന്നില്ല, സീതയെ തിരിച്ചേൽപ്പിക്കുന്നുമില്ല. ഇത് അവന്റെ ദർപ്പത്തിന്റെയും ദുർവാശിയുടെയും തെളിവാണ്. ‘തന്ന ജാനേ’ (അത് എനിക്കറിയില്ല) എന്നത് രാവണന്റെ അജ്ഞതാസമ്മതമാണ് — സർവജ്ഞനെന്നപോലെ തന്നെത്തന്നെ കരുതിയിരുന്ന അവൻ ഇപ്പോൾ ‘അറിയില്ല’ എന്നു പറയുന്നു. ‘അഹോ’ എന്ന വിസ്മയവാചകമായ പദം ശത്രുവിനോടുള്ള പ്രശംസയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

‘അവനെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയംകൊണ്ടാണല്ലോ ലങ്കാനഗരം വാതിലുകളും തോരണങ്ങളും അടച്ചിരിക്കുന്നത്. ഈ നഗരം എല്ലായിടത്തും കാവൽസ്ഥാനങ്ങളിൽ ജാഗരൂകരായവരാൽ രക്ഷിക്കപ്പെടണം; സീതയെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന അശോകവനികയും. പുറത്തേക്കുള്ള പോക്കോ അകത്തേക്കുള്ള വരവോ ആകട്ടെ, എല്ലായ്പ്പോഴും നാം അറിഞ്ഞിരിക്കണം. എവിടെയെല്ലാം കാവൽസ്ഥാനമുണ്ടോ, അവിടെയെല്ലാം വീണ്ടും വീണ്ടും സ്വന്തം സൈന്യങ്ങളാൽ എല്ലാവശത്തും ചുറ്റപ്പെട്ടു നിൽക്കുവിൻ. നിശാചരന്മാരേ, ആ വാനരന്മാരുടെ നീക്കം സന്ധ്യയ്ക്കോ അർധരാത്രിയിലോ പുലർച്ചെയോ ആകട്ടെ, എല്ലാവിധത്തിലും നിരീക്ഷിക്കണം. അവിടെ വാനരന്മാരെ ഒരിക്കലും അവഗണിക്കരുത്. ശത്രുക്കളുടെ സൈന്യം ഒരുങ്ങുന്നുണ്ടോ, പാഞ്ഞുവരുന്നുണ്ടോ, അതോ മുമ്പത്തെപ്പോലെ നിൽക്കുന്നുണ്ടോ എന്നു നോക്കണം.’ ‘ഗുൽമം’ എന്നാൽ സൈന്യത്തിന്റെ ചെറിയ വിഭാഗം, അല്ലെങ്കിൽ കാവൽസ്ഥാനം; ഹിന്ദിഭാഷ്യം ‘സൈനികരുടെ താവളങ്ങൾ’ എന്നു പറയുന്നു. രാവണന്റെ ആജ്ഞയ്ക്കു മൂന്നു ഭാഗങ്ങളുണ്ട് — നഗരകവാടങ്ങളുടെ രക്ഷ, അശോകവനികയുടെ രക്ഷ, ശത്രുവിന്റെ നീക്കങ്ങളുടെ നിരീക്ഷണം. മുമ്പ് ആക്രമണം ചിന്തിച്ചിരുന്നവൻ ഇപ്പോൾ രക്ഷയെക്കുറിച്ചു മാത്രം ചിന്തിക്കുന്നു. സീതയെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശവും സൂചകമാണ് — അവൻ അവളെ വിട്ടുകൊടുക്കുന്നില്ല; നഗരരക്ഷയോടൊപ്പംതന്നെ അവളുടെ രക്ഷയും ആജ്ഞാപിക്കുന്നു. മുമ്പ് ‘മൃഗങ്ങൾ’ എന്നു നിന്ദിക്കപ്പെട്ട വാനരന്മാരെ ഇപ്പോൾ അവഗണിക്കുന്നതു വിലക്കപ്പെടുന്നു. ‘പ്രദോഷേ വാർധരാത്രേ വാ പ്രത്യൂഷേ’ — രാത്രിയുടെ മൂന്നു യാമങ്ങൾ; രാത്രിയിലും രാവണൻ ആക്രമണം ശങ്കിക്കുന്നു. ‘ആപതത്കിം സ്ഥിതം യഥാ’ — നീങ്ങുന്നുണ്ടോ, വരുന്നുണ്ടോ, മുമ്പത്തെപ്പോലെ നിൽക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന മൂന്നുവിധമുള്ള പരിശോധന.

പിന്നെ മഹാബലരായ ആ രാക്ഷസന്മാരെല്ലാം ലങ്കാധിപന്റെ ആ വാക്കു കേട്ട് എല്ലാം യഥാവിധി അനുഷ്ഠിച്ചു. രാക്ഷസാധിപനായ രാവണൻ അവരെയെല്ലാം ആജ്ഞാപിച്ചിട്ട്, ഹൃദയത്തിൽ തറച്ച ദുഃഖത്തിന്റെ മുള്ളുമായി ദീനനായി തന്റെ ഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. പിന്നെ കോപാഗ്നി ആളിക്കത്തിയ, മഹാബലനായ ആ നിശാചരാധിപൻ പുത്രവിയോഗദുഃഖംതന്നെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് അപ്പോൾ വീണ്ടും വീണ്ടും നെടുവീർപ്പിട്ടുകൊണ്ടിരുന്നു. ‘മന്യുശല്യം’ — ദുഃഖരൂപവും ക്രോധരൂപവുമായ ഒരു മുള്ള് ഹൃദയത്തിൽ തറച്ചിരിക്കുന്നു. അവസാനശ്ലോകം വംശസ്ഥജാതിയിലുള്ള ദീർഘവൃത്തത്തിലാണ്; അതിൽ രാവണന്റെ രണ്ടു ഭാവങ്ങൾ — കോപാഗ്നിയും പുത്രശോകവും — ഒരുമിച്ചു ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ‘പുത്രവ്യസനം’ എന്നത് അതികായന്റെയും നരാന്തകൻ, ദേവാന്തകൻ, ത്രിശിരസ്സ് എന്നിവരുടെയും വധമാണ്. ഈ ശോകത്താൽ പ്രേരിതനായി അടുത്ത സർഗത്തിൽ ഇന്ദ്രജിത്ത് വീണ്ടും യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടുന്നു. രാവണൻ സഭ വിട്ട് ‘സ്വമാലയം’ (സ്വന്തം ഭവനത്തിലേക്ക്) പോകുന്നു — ഏകാന്തത്തിലെ ശോകം. ‘മുഹുർമുഹുർവിനിഃശ്വസൻ’ (വീണ്ടും വീണ്ടും നെടുവീർപ്പിട്ടുകൊണ്ട്) എന്നതിലൂടെ അവന്റെ ആന്തരദുഃഖം ബാഹ്യചേഷ്ടയിലൂടെ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे द्विसप्ततितमः सर्गः॥ ७२॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക