॥वाल्मीकिरामायणम् യുദ്ധകാണ്ഡം · 42-ാം സർഗ്ഗം

യുദ്ധകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ലങ്കാപ്രാകാരാക്രമണവും യുദ്ധാരംഭവും

രാവണന്റെ പ്രാസാദാരോഹണവും വാനരസേനാദർശനവും, രാമന്റെ സീതാസ്മരണവും ആക്രമണാദേശവും, വാനരന്മാരുടെ പ്രാകാരാരോഹണവും കവാടനിരോധവും, രാക്ഷസസേനയുടെ പുറപ്പാട്, ഘോരമായ സംഗ്രാമത്തിന്റെ ആരംഭം

അനന്തരം ആ രാക്ഷസന്മാർ രാവണന്റെ മന്ദിരത്തിൽ ചെന്ന് ‘രാമൻ വാനരന്മാരോടൊപ്പം നഗരം വളഞ്ഞിരിക്കുന്നു’ എന്ന് അറിയിച്ചു. നഗരം വളയപ്പെട്ടുവെന്നു കേട്ട് കോപാകുലനായ നിശാചരൻ രാവണൻ നഗരത്തിന്റെ രക്ഷാസംവിധാനം ഇരട്ടിയാക്കിയിട്ട് തന്റെ പ്രാസാദത്തിലേക്കു കയറി. അവിടെനിന്ന് യുദ്ധം കൊതിക്കുന്ന എണ്ണമറ്റ വാനരഗണങ്ങളാൽ എല്ലാ ഭാഗത്തും ചുറ്റപ്പെട്ട, മലകളും വനങ്ങളും കാടുകളുമുള്ള ലങ്കയെ അവൻ കണ്ടു. എല്ലാ വാനരന്മാരാലും ‘കപിലീകൃത’യായ, അതായത് പിംഗലവർണമാക്കപ്പെട്ട, ഭൂമിയെ കണ്ട് ‘ഇവരെ എങ്ങനെ ക്ഷയിപ്പിക്കാം, എങ്ങനെ നശിപ്പിക്കാം’ എന്ന് അവൻ ചിന്താമഗ്നനായി. ഏറെനേരം ചിന്തിച്ചശേഷം ധൈര്യം അവലംബിച്ച് വിശാലലോചനനായ രാവണൻ രാഘവനെയും വാനരയൂഥങ്ങളെയും നോക്കി. ഇവിടെ രാവണന്റെ മനസ്സിൽ ആദ്യം ക്രോധം, പിന്നെ ചിന്ത, പിന്നെ ധൈര്യം — ഇങ്ങനെ മൂന്നു ഭാവങ്ങൾ ക്രമത്തിൽ ഉദിക്കുന്നു. ‘കപിലീകൃതാം’ എന്ന പദം മനോഹരമാണ് — വാനരന്മാരുടെ പിംഗലവർണംകൊണ്ട് ഭൂമി മുഴുവനും പിംഗലമായിത്തീർന്നു എന്നൊരു ചിത്രം. കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ അംഗദൻ പ്രാസാദശിഖരം തകർത്തിരുന്നു; ഇപ്പോൾ രാവണൻ മറ്റൊരു പ്രാസാദത്തിൽ കയറി ശത്രുക്കളെ നോക്കുന്നു. ‘ഇവരെ എങ്ങനെ ക്ഷയിപ്പിക്കാം’ എന്ന അവന്റെ ചിന്ത കാണിക്കുന്നത് വാനരന്മാരുടെ സംഖ്യ കണ്ട് അവൻപോലും വിസ്മയിച്ചുപോയി എന്നാണ്. എന്നിട്ടും അവൻ ശരണാഗതിയെക്കുറിച്ചു ചിന്തിക്കുന്നില്ല, യുദ്ധത്തിന്റെ ഉപായത്തെക്കുറിച്ചു മാത്രം. ഇതുതന്നെയാണ് അവന്റെ ദർപ്പം; ഒടുവിൽ അതുതന്നെ അവന്റെ നാശത്തിനു കാരണമാകുന്നു. രക്ഷാസംവിധാനം ഇരട്ടിയാക്കിയത് അവന്റെ ജാഗ്രത കാണിക്കുന്നു — അവൻ ശത്രുവിനെ നിസ്സാരമാക്കുന്നില്ല, എന്നാൽ ധർമത്തെ ഓർക്കുന്നില്ല.

രാഘവനും സൈന്യത്തോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെയെന്നപോലെ ലങ്കയിലേക്കു നീങ്ങി, എല്ലാ ഭാഗത്തും രാക്ഷസന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് സുരക്ഷിതമായ ലങ്കയെ കണ്ടു. വിചിത്രമായ ധ്വജങ്ങളും പതാകകളും നിറഞ്ഞ ലങ്കയെ കണ്ട് ദാശരഥി വേദനിക്കുന്ന മനസ്സോടെ പെട്ടെന്ന് മനസ്സുകൊണ്ട് സീതയുടെ അടുക്കലെത്തി: ‘ഇവിടെ മാൻകുഞ്ഞിന്റെ കണ്ണുകളുള്ള ആ ജനകപുത്രി എന്റെ നിമിത്തം ശോകത്താൽ തപിച്ച്, മെലിഞ്ഞ്, വെറുംനിലത്തു കിടന്ന് പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.’ ഇങ്ങനെ പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന വൈദേഹിയെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർത്തുകൊണ്ട് ധർമാത്മാവായ രാമൻ ശത്രുക്കളെ വധിക്കാൻ ഉടനടി വാനരന്മാരോട് ആജ്ഞാപിച്ചു. അനായാസം കർമങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ വാനരന്മാർ പരസ്പരം മത്സരിച്ചുകൊണ്ട് സിംഹനാദങ്ങൾ മുഴക്കി. ‘മുദിതോ നാമ പുപ്ലുവേ’ എന്നാണ് അച്ചടിയിലെ പാഠം; ഹിന്ദിഭാഷ്യത്തിൽ അതിന്റെ അർഥം ‘സന്തോഷത്തോടെ മുന്നോട്ടു നീങ്ങി’ എന്നാണ്. രാമന്റെ സീതാസ്മരണം കരുണരസത്തിന്റെ സ്പർശം നൽകുന്നു — ശത്രുവിന്റെ നഗരം കണ്ടപ്പോൾ അവൻ ആദ്യം ഓർക്കുന്നത് തന്റെ പ്രിയയെയാണ്, യുദ്ധത്തിന്റെ മഹിമയെയല്ല. ‘മത്കൃതേ’ (എന്റെ നിമിത്തം) എന്ന പദത്തിലൂടെ രാമൻ തന്നെത്തന്നെ കുറ്റക്കാരനായി കരുതുന്നു — തന്റെ കാരണത്താലാണ് സീത ഈ കഷ്ടം സഹിക്കുന്നത്. ‘സ്ഥണ്ഡിലശായിനീ’ എന്നാൽ വെറുംനിലത്തു കിടക്കുന്നവൾ — സുന്ദരകാണ്ഡത്തിൽ ഹനുമാൻ കണ്ടതുപോലെ. ഈ സ്മരണയിൽനിന്നുതന്നെയാണ് രാമന്റെ ക്രോധവും ആക്രമണത്തിനുള്ള ആജ്ഞയും ഉണ്ടാകുന്നത്. ഈ ഭാഗം (6–12) സമീക്ഷിതപാഠത്തിലില്ല. ശത്രുക്കളെ കണ്ട് രാവണൻ ചിന്തിക്കുന്നു, എന്നാൽ ശത്രുവിന്റെ നഗരം കണ്ട് രാമൻ പ്രിയയെ ഓർക്കുന്നു — രണ്ടു നായകന്മാരുടെയും ഭാവഭേദം കവി സൂക്ഷ്മമായി കാണിക്കുന്നു.

‘ശിഖരങ്ങൾകൊണ്ടോ മുഷ്ടികൾകൊണ്ടുതന്നെയോ ഈ ലങ്കയെ ഞങ്ങൾ ചിതറിക്കും’ എന്ന് എല്ലാ വാനരയൂഥപന്മാരും മനസ്സുറപ്പിച്ചു, നിശ്ചയിച്ചു. വലിയ ഗിരിശൃംഗങ്ങളും ശിഖരങ്ങളും ഉയർത്തിപ്പിടിച്ചും പലതരം മരങ്ങൾ പിഴുതെടുത്തും വാനരയൂഥപന്മാർ നിലയുറപ്പിച്ചു. രാക്ഷസേന്ദ്രൻ നോക്കിനിൽക്കെത്തന്നെ ആ സൈന്യവിഭാഗങ്ങൾ ഭാഗംഭാഗമായി രാഘവന് പ്രിയം ചെയ്യാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ ലങ്കയിലേക്കു കയറി. ചെമ്പിച്ച മുഖങ്ങളും സ്വർണനിറവുമുള്ള, രാമനുവേണ്ടി ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കാൻ ഒരുങ്ങിയ, സാലവൃക്ഷങ്ങളും പർവതങ്ങളുംകൊണ്ടു പോരാടുന്ന അവർ ലങ്കയ്ക്കു നേരെതന്നെ പാഞ്ഞടുത്തു. ആ വാനരന്മാർ മരങ്ങൾകൊണ്ടും പർവതാഗ്രങ്ങൾകൊണ്ടും മുഷ്ടികൾകൊണ്ടും എണ്ണമറ്റ പ്രാകാരാഗ്രങ്ങളും തോരണങ്ങളും തകർത്തു. തെളിഞ്ഞ ജലമുള്ള കിടങ്ങുകളെ അവർ പൊടിമണ്ണുകൊണ്ടും പർവതാഗ്രങ്ങൾകൊണ്ടും പുല്ലുകൊണ്ടും തടിക്കഷണങ്ങൾകൊണ്ടും നികത്തി. പിന്നെ ആയിരം യൂഥങ്ങളുള്ളവരും കോടി യൂഥങ്ങളുള്ളവരും നൂറുകോടി യൂഥങ്ങളുള്ളവരുമായ മറ്റു യൂഥപന്മാർ ലങ്കയിലേക്കു കയറി. സ്വർണത്തോരണങ്ങൾ ഞെരിച്ചും കൈലാസശിഖരങ്ങൾപോലുള്ള ഗോപുരങ്ങൾ തകർത്തും ചാടിയും കുതിച്ചും ഗർജിച്ചും മഹാഗജങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള വാനരന്മാർ ആ ലങ്കയിലേക്കു പാഞ്ഞടുത്തു. ‘മഹാബലനായ രാമൻ ജയിക്കട്ടെ, മഹാബലനായ ലക്ഷ്മണനും; രാഘവനാൽ പരിപാലിക്കപ്പെടുന്ന സുഗ്രീവരാജാവ് ജയിക്കട്ടെ’ എന്നു ഘോഷിച്ചും ഗർജിച്ചുംകൊണ്ട് ഇച്ഛാനുസാരം രൂപം ധരിക്കുന്ന വാനരന്മാർ ലങ്കയുടെ പ്രാകാരത്തിലേക്കു പാഞ്ഞു. ഇവിടെ ആക്രമണത്തിന്റെ ക്രമം വ്യക്തമാണ് — ആദ്യം നിശ്ചയം, പിന്നെ ആയുധസംഭരണം, പിന്നെ പ്രാകാരാരോഹണം, പിന്നെ തോരണങ്ങളുടെയും ഗോപുരങ്ങളുടെയും ഭഞ്ജനം, കിടങ്ങു നികത്തൽ, ഒടുവിൽ ജയഘോഷം. കിടങ്ങു നികത്തൽ ദുർഗയുദ്ധത്തിലെ പ്രാചീനമായ തന്ത്രമാണ് — വെള്ളം നിറഞ്ഞ കിടങ്ങു നികത്തിയാലേ പ്രാകാരത്തിൽ എത്താൻ കഴിയൂ. ‘ത്യക്തജീവിതാഃ’ (ജീവൻ ഉപേക്ഷിച്ചവർ) എന്ന പദം വാനരന്മാരുടെ രാമഭക്തി കാണിക്കുന്നു — അവർ പ്രാണനെപ്പോലും പുല്ലുപോലെ കരുതുന്നു. ഈ ജയഘോഷം സുന്ദരകാണ്ഡത്തിലെ ഹനുമാന്റെ ഘോഷണത്തെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു; ഇപ്പോൾ എല്ലാ വാനരന്മാരും അതുതന്നെ ഉദ്ഘോഷിക്കുന്നു. ‘താമ്രവക്ത്രാഃ ഹേമാഭാഃ’ (ചെമ്പിച്ച മുഖവും സ്വർണപ്രഭയുമുള്ളവർ) എന്നത് വാനരന്മാരുടെ നിറവും, ‘മഹാവാരണസന്നിഭാഃ’ (മഹാഗജങ്ങളെപ്പോലെയുള്ളവർ) എന്നത് അവരുടെ ശരീരത്തിന്റെ വിശാലതയും കാണിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ വാനരസേന സർവശക്തിയോടെ ലങ്കയുടെ ദുർഗത്തെ ആക്രമിക്കുന്നു. വാനരന്മാരുടെ സങ്കല്പം ‘ശിഖരങ്ങൾകൊണ്ടോ മുഷ്ടികൾകൊണ്ടോ’ എന്നാണ് — ആയുധം എന്തുതന്നെയായാലും ലങ്ക നശിപ്പിക്കപ്പെടണം എന്നതാണ് അവരുടെ ദൃഢനിശ്ചയം. ‘പ്രേക്ഷതോ രാക്ഷസേന്ദ്രസ്യ’ (രാക്ഷസേന്ദ്രൻ നോക്കിനിൽക്കെ) എന്ന പദത്തിലൂടെ കവി കാണിക്കുന്നത്, രാവണൻ തന്റെ പ്രാസാദത്തിൽനിന്ന് ഇതെല്ലാം കണ്ടുകൊണ്ടിരുന്നിട്ടും ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നില്ല എന്നാണ്. ‘ഭാഗശഃ’ (ഭാഗംഭാഗമായി) — രാമൻ നിർദേശിച്ചതുപോലെ സേന വിഭാഗംതിരിഞ്ഞാണ് കയറുന്നത്; ഇത് ക്രമമില്ലാത്ത ആക്രമണമല്ല. ആയിരം യൂഥങ്ങൾ, കോടി യൂഥങ്ങൾ, നൂറുകോടി യൂഥങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ സംഖ്യകൾ ക്രമേണ വർധിക്കുന്നതിലൂടെ ആക്രമണം തിരമാലകളെപ്പോലെ വർണിക്കപ്പെടുന്നു — ഒരു സംഘത്തിനു പിന്നാലെ മറ്റൊന്ന് പ്രാകാരത്തിലെത്തുന്നു. സ്വർണത്തോരണങ്ങളുടെയും കൈലാസതുല്യമായ ഗോപുരങ്ങളുടെയും ഭഞ്ജനം രാവണന്റെ വൈഭവത്തിന്റെ നാശത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്. ‘മഹാവാരണസന്നിഭാഃ’ എന്ന ഉപമയാൽ വാനരന്മാർ മദമത്തഗജങ്ങളെപ്പോലെ എല്ലാം ചവിട്ടിമെതിക്കുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു. ഈ ഭാഗത്ത് കവി വാനരസേനയുടെ ഉത്സാഹത്തിന്റെ പരകോടി വർണിക്കുന്നു. അവരുടെ ജയഘോഷത്തിൽ രാമൻ, ലക്ഷ്മണൻ, സുഗ്രീവൻ എന്നീ മൂവരുടെ പേരുകളാണ് ഉച്ചരിക്കുന്നത്, സ്വന്തം പേരുകളല്ല — ഇതാണ് അവരുടെ സ്വാമിഭക്തി.

വീരബാഹു, സുബാഹു, നളൻ, പനസൻ എന്നീ വാനരയൂഥപന്മാർ പ്രാകാരത്തെ ഞെരുക്കിക്കൊണ്ട് നിലയുറപ്പിച്ചു; ഇതിനിടെ അവർ സ്കന്ധാവാരം, അതായത് സേനാശിബിരം, സ്ഥാപിച്ചു. കിഴക്കേ കവാടത്തെ വിജയോന്മത്തരായ പത്തുകോടി വാനരന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ബലവാനായ കുമുദൻ വളഞ്ഞുനിന്നു. അവനെ സഹായിക്കാനായി വാനരനായ പ്രഘസനും മഹാബാഹുവായ പനസനും വാനരന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് നിലയുറപ്പിച്ചു. വീരനായ ശതബലി എന്ന കപി തെക്കേ കവാടത്തിലെത്തി ഇരുപതുകോടി വാനരന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ബലവാനായി അതിനെ വളഞ്ഞുനിന്നു. താരയുടെ പിതാവായ ബലവാനായ സുഷേണൻ പടിഞ്ഞാറേ കവാടത്തിലെത്തി കോടിക്കോടി വാനരന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടു നിന്നു. രാമൻ സൗമിത്രിയോടൊപ്പവും വാനരേശ്വരനായ സുഗ്രീവനും വടക്കേ കവാടത്തിലെത്തി അതിനെ ബലവത്തായി വളഞ്ഞുനിന്നു. ഗോലാംഗൂലനും മഹാകായനും ഭീമദർശനനും മഹാവീര്യനുമായ ഗവാക്ഷൻ ഒരുകോടി വാനരന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് രാമന്റെ പാർശ്വത്തിൽ നിന്നു. ഭയങ്കരകോപമുള്ള ഋക്ഷന്മാരുടെ നായകനും ശത്രുസംഹാരകനും മഹാവീര്യനുമായ ധൂമ്രനും ഒരുകോടി ഋക്ഷന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് രാമന്റെ പാർശ്വത്തിൽ നിന്നു. കവചമണിഞ്ഞ്, ഗദ കൈയിലേന്തി, മഹാവീര്യനായ വിഭീഷണൻ ജാഗരൂകരായ സചിവന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് മഹാബലനായ രാമൻ എവിടെയോ അവിടെ നിന്നു. ഗജൻ, ഗവാക്ഷൻ, ഗവയൻ, ശരഭൻ, ഗന്ധമാദനൻ എന്നിവർ എല്ലാ ഭാഗത്തും ഓടിനടന്ന് വാനരസേനയെ കാത്തു. കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ കവാടങ്ങളിൽ നീലൻ, അംഗദൻ, ഹനുമാൻ എന്നിവരെയാണ് പറഞ്ഞത്; ഇവിടെ കുമുദൻ, ശതബലി, സുഷേണൻ എന്നിവരെ — ഓരോ കവാടത്തിലും സേനാപതിയുടെ കീഴിൽ അനേകം ഉപസേനാപതികളുണ്ടെന്ന് വ്യാഖ്യാനിക്കണം. ‘താരാപിതാ’ — സുഷേണൻ ബാലിയുടെ പത്നിയായ താരയുടെ പിതാവാണ്. രാവണൻ സ്വയം നിലകൊള്ളുന്ന വടക്കേ കവാടത്തിലാണ് രാമൻ സ്വയം നിൽക്കുന്നത് — കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിലെ തീരുമാനം ഇവിടെ വീണ്ടും ഉറപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഗവാക്ഷനും ധൂമ്രനും രാമന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി പാർശ്വത്തിൽ നിൽക്കുന്നു, വിഭീഷണനും രാമന്റെ സമീപത്തുണ്ട് — ഇതാണ് വ്യൂഹത്തിന്റെ കേന്ദ്രരക്ഷ. ഗജൻ മുതലായവർ ഓടിനടന്ന് സേനയുടെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും സഞ്ചരിക്കുന്നു, ആവശ്യമുള്ളിടത്ത് സഹായം നൽകുന്നു. ഇങ്ങനെ രാമന്റെ സേന സുവ്യവസ്ഥിതമാണെന്ന് കവി വിസ്തരിച്ചു വർണിക്കുന്നു. മൂലത്തിൽ ഇരുപത്തിരണ്ടാം ശ്ലോകത്തിന് ആറു പാദങ്ങളുണ്ട്. ഇവിടെ കുമുദന് പത്തുകോടി, ശതബലിക്ക് ഇരുപതുകോടി, സുഷേണന് കോടിക്കോടി എന്നിങ്ങനെ സംഖ്യകൾ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു — ഈ അതിശയോക്തികൾ സേനയുടെ അപാരത കാണിക്കുന്നു. ‘ആവൃത്യ ബലവാംസ്തസ്ഥൗ’ (വളഞ്ഞ് ബലവാനായി നിന്നു) എന്ന മൂന്നു പദങ്ങൾ നാലുതവണ ആവർത്തിക്കുന്നു — ഓരോ കവാടത്തിലും ഒരുപോലെ ദൃഢമായ ഉപരോധം എന്ന കവിയുടെ ശൈലി; ഈ ആവർത്തനം വാചികപാരമ്പര്യത്തിന്റെ ലക്ഷണവുമാണ്. സ്കന്ധാവാരം സ്ഥാപിക്കുന്നത് ദീർഘമായ ഉപരോധത്തിന്റെ സൂചനയാണ് — വാനരന്മാർ ഒരു ദിവസത്തെ ആക്രമണത്തിനു മാത്രമല്ല, ദീർഘകാലയുദ്ധത്തിനുതന്നെ സജ്ജരാണ്. ഗോലാംഗൂലന്മാർ, ഋക്ഷന്മാർ, വാനരന്മാർ എന്നിങ്ങനെ മൂന്നുതരം ജാതികൾ രാമന്റെ സേനയിലുണ്ടെന്ന് ഇവിടെ വ്യക്തമാണ്. ‘സന്നദ്ധഃ ഗദാപാണിഃ’ (കവചമണിഞ്ഞ്, ഗദ കൈയിലേന്തി) എന്ന വിഭീഷണന്റെ വർണന കാണിക്കുന്നത് അവൻ മന്ത്രി മാത്രമല്ല, യോദ്ധാവുംകൂടിയാണ് എന്നാണ്; രാക്ഷസന്മാർ അവനെ പ്രത്യേകം ലക്ഷ്യമാക്കുമെന്നതിനാൽ അവൻ തന്റെ സചിവന്മാരോടൊപ്പം രാമന്റെ സമീപത്തു നിൽക്കുന്നു. രാമന്റെ ചുറ്റും ഇങ്ങനെ മൂന്നു തട്ടുള്ള രക്ഷ — ഗവാക്ഷൻ, ധൂമ്രൻ, വിഭീഷണൻ — അതിനാൽ സേനാനായകൻ സുരക്ഷിതനാണ്.

അനന്തരം കോപാവിഷ്ടനായ രാക്ഷസേശ്വരൻ രാവണൻ എല്ലാ സൈന്യങ്ങളും ഉടൻ പുറപ്പെടാൻ ആജ്ഞാപിച്ചു. രാവണന്റെ മുഖത്തുനിന്നു പുറപ്പെട്ട ആ വാക്കു കേട്ട് രജനീചരന്മാർ പെട്ടെന്ന് ഭയങ്കരമായ നിർഘോഷം മുഴക്കി. അപ്പോൾ രാക്ഷസന്മാരുടെ ഇടയിൽ എല്ലാ ഭാഗത്തും ചന്ദ്രനെപ്പോലെ വെളുത്ത മുഖങ്ങളുള്ള പെരുമ്പറകൾ സ്വർണക്കോലുകൾകൊണ്ട് അടിച്ച് ഉണർത്തപ്പെട്ടു. അതിഘോരരായ രാക്ഷസന്മാരുടെ വായുകൊണ്ട് ഊതിനിറയ്ക്കപ്പെട്ട, മഹാഘോഷമുള്ള ലക്ഷക്കണക്കിനു ശംഖുകൾ മുഴങ്ങി. ശംഖുകളേന്തിയ, മനോഹരമായ നീലശരീരമുള്ള ആ രജനീചരന്മാർ മിന്നൽപ്പിണരുകളണിഞ്ഞ, കൊക്കുകളുടെ നിരയുള്ള മേഘങ്ങളെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു. രാവണനാൽ പ്രേരിതരായി ഹർഷഭരിതരായ സൈന്യങ്ങൾ പിന്നെ പുറത്തേക്കു കുതിച്ചു — പ്രളയകാലത്ത് നിറഞ്ഞുകവിയുന്ന മഹാസമുദ്രത്തിന്റെ വേഗങ്ങൾപോലെ. അപ്പോൾ വാനരസൈന്യം എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും നാദം മുഴക്കി; അതിനാൽ താഴ്വരകളും തടങ്ങളും ഗുഹകളും ഉൾപ്പെടെ മലയപർവതം നിറഞ്ഞു. ശംഖങ്ങളുടെയും ദുന്ദുഭികളുടെയും നിർഘോഷവും വേഗശാലികളുടെ സിംഹനാദവും ഭൂമിയെയും അന്തരീക്ഷത്തെയും സമുദ്രത്തെയും മുഴക്കി. ആനകളുടെ ചിന്നംവിളിയും കുതിരകളുടെ ചിനപ്പും രഥങ്ങളുടെ ചക്രനിർഘോഷവും രാക്ഷസന്മാരുടെ വായ്‌നാദവും ചേർന്ന് ആ നാദം വർധിച്ചു. ഇവിടെ ശബ്ദങ്ങളുടെ വർണന യുദ്ധാരംഭത്തിന്റെ ഭയങ്കരമായ അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിക്കുന്നു — പെരുമ്പറകൾ, ശംഖുകൾ, ദുന്ദുഭികൾ, ആനകൾ, കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ, വാനരന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ എന്നിവരുടെയെല്ലാം സ്വരങ്ങൾ ഒന്നിച്ചുചേരുന്നു. വെളുത്ത ശംഖുകളേന്തിയ നീലവർണരായ രാക്ഷസന്മാരെ കൊക്കുകളുള്ള നീലമേഘങ്ങളോടും മിന്നലാകുന്ന ആഭരണങ്ങളോടും തുലനം ചെയ്യുന്നു — ഈ ഉപമ വർഷർത്തുവിന്റെ ആരംഭത്തെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. പൗർണമിയിൽ സമുദ്രം കവിഞ്ഞൊഴുകുന്നതുപോലെ രാക്ഷസസേന നഗരത്തിൽനിന്നു പുറത്തേക്കു കുതിക്കുന്നു. ‘മലയഃ പൂരിതഃ’ (മലയം നിറഞ്ഞു) — വാനരന്മാരുടെ നാദം സമുദ്രത്തിന്റെ മറുകരയിലുള്ള മലയപർവതംവരെ കേട്ടു എന്നത് അതിശയോക്തിയാണ്. ഈ ഭാഗം (33–40, 44) മിക്കവാറും സമീക്ഷിതപാഠത്തിലില്ല. രാവണന്റെ ആജ്ഞയിൽ തിടുക്കം കാണാം — ‘ദ്രുതം’ (ഉടൻ) എന്ന പദം. ഇതുവരെ രാവണൻ ദുർഗത്തിനകത്തിരുന്ന് രക്ഷ മാത്രമാണ് ചെയ്തിരുന്നത്; ഇപ്പോൾ അവൻ ആക്രമണത്തിനായി സേനയെ പുറത്തേക്കയയ്ക്കുന്നു — യുദ്ധത്തിന്റെ പുതിയൊരു ഘട്ടം ആരംഭിക്കുന്നു. അവന്റെ ആജ്ഞ കേട്ട് രാക്ഷസന്മാരും ഗർജിക്കുന്നു, മുൻപ് വാനരന്മാർ ഗർജിച്ചതുപോലെ — ഇരുപക്ഷത്തും ഒരുപോലെ ഉത്സാഹം. പെരുമ്പറകളെക്കുറിച്ചുള്ള ‘ചന്ദ്രപാണ്ഡുരപുഷ്കരാഃ’ (ചന്ദ്രനെപ്പോലെ വെളുത്ത മുഖങ്ങളുള്ളവ) എന്ന വർണന അവയുടെ വെളുത്ത തുകൽമുഖങ്ങളെയും, ‘ഹേമകോണൈഃ’ എന്നത് സ്വർണംകൊണ്ടുള്ള വാദനക്കോലുകളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു — രാക്ഷസന്മാരുടെ വൈഭവം യുദ്ധവാദ്യങ്ങളിൽപോലും കാണാം. യുദ്ധാരംഭത്തിലെ ഇത്തരം വാദ്യവർണന മഹാകാവ്യങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്; മഹാഭാരതത്തിലും കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ശംഖനാദം വർണിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. വാനരസേനയുടെ നാദത്തിനു മറുപടിയായി രാക്ഷസസേനയുടെ നാദം, വീണ്ടും വാനരന്മാരുടെ നാദം — ഇങ്ങനെ ശബ്ദം ശബ്ദത്തോടു മത്സരിക്കുന്നു. ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും രാക്ഷസപക്ഷത്തു മാത്രമേയുള്ളൂ, വാനരപക്ഷത്തില്ല; ഇതാണ് ഇരുസേനകളുടെയും സ്വരൂപഭേദം.

ഇതിനിടെ, പണ്ട് ദേവാസുരയുദ്ധമെന്നപോലെ, രാക്ഷസന്മാരും വാനരന്മാരും തമ്മിൽ ഘോരമായ സംഗ്രാമം ആരംഭിച്ചു. ആ രാക്ഷസന്മാർ ജ്വലിക്കുന്ന ഗദകൾ, ശക്തികൾ, ശൂലങ്ങൾ, പരശുക്കൾ എന്നിവകൊണ്ട് തങ്ങളുടെ പരാക്രമങ്ങൾ ഉദ്ഘോഷിച്ചുകൊണ്ട് എല്ലാ വാനരന്മാരെയും പ്രഹരിച്ചു. അതുപോലെ മഹാകായരും വേഗശാലികളുമായ വാനരന്മാർ മരങ്ങൾകൊണ്ടും പർവതാഗ്രങ്ങൾകൊണ്ടും നഖങ്ങൾകൊണ്ടും പല്ലുകൾകൊണ്ടും ആ രാക്ഷസന്മാരെ പ്രഹരിച്ചു. വാനരന്മാരുടെ ഇടയിൽ ‘സുഗ്രീവരാജാവ് ജയിക്കട്ടെ’ എന്ന മഹാശബ്ദം ഉയർന്നു; രാക്ഷസന്മാരാകട്ടെ ‘രാജാവേ, ജയിക്കട്ടെ, ജയിക്കട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞിട്ട് ഓരോരുത്തരും സ്വന്തം പേരുകൾ വിളിച്ചുപറഞ്ഞു. പ്രാകാരത്തിൽ നിന്നിരുന്ന മറ്റു ഭയങ്കരരായ രാക്ഷസന്മാർ നിലത്തുള്ള വാനരന്മാരെ ഭിന്ദിപാലങ്ങൾകൊണ്ടും ശൂലങ്ങൾകൊണ്ടും പിളർന്നു. ക്രുദ്ധരായ വാനരന്മാരും നിലത്തുനിന്ന് ആകാശത്തേക്കു ചാടിയുയർന്ന് പ്രാകാരത്തിൽ നിന്നിരുന്ന രാക്ഷസന്മാരെ തങ്ങളുടെ കൈകൾകൊണ്ട് വലിച്ചുവീഴ്ത്തി. മാംസവും രക്തവുംകൊണ്ട് ചെളി നിറഞ്ഞ, രാക്ഷസന്മാരും വാനരന്മാരും തമ്മിലുള്ള ആ തുമുലമായ ഏറ്റുമുട്ടൽ അദ്ഭുതകരമായിരുന്നു. ഇവിടെ യുദ്ധത്തിന്റെ ഇരുപക്ഷങ്ങളും തുല്യമായി വർണിക്കപ്പെടുന്നു — രാക്ഷസന്മാർ ശസ്ത്രങ്ങൾകൊണ്ട്, വാനരന്മാർ പ്രകൃതി നൽകിയ ആയുധങ്ങൾകൊണ്ട്. ഓരോ പക്ഷവും തങ്ങളുടെ നായകന്റെ ജയഘോഷം മുഴക്കുന്നു — ഇതൊരു പ്രാചീന യുദ്ധപാരമ്പര്യമാണ്. ‘സ്വസ്വനാമകഥാം’ (ഓരോരുത്തരും സ്വന്തം പേരു പറയൽ) — ശത്രുക്കൾ തങ്ങളുടെ പരാക്രമം അറിയട്ടെ എന്നു കരുതി രാക്ഷസന്മാർ സ്വന്തം പേരുകൾ ഉദ്ഘോഷിക്കുന്നു. പ്രാകാരത്തിലുള്ള രാക്ഷസന്മാരും നിലത്തുള്ള വാനരന്മാരും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ദുർഗയുദ്ധത്തിന്റെ സ്വരൂപം കാണിക്കുന്നു — ഉയരത്തിലുള്ളവർ താഴെയുള്ളവരെ പ്രഹരിക്കുന്നു, താഴെയുള്ളവർ ചാടിയുയർന്ന് ഉയരത്തിലുള്ളവരെ വീഴ്ത്തുന്നു. ‘ദേവാസുരേ യഥാ’ (ദേവാസുരയുദ്ധത്തിലെന്നപോലെ) എന്ന ഉപമ യുദ്ധത്തിന്റെ മഹത്ത്വവും അത് ധർമാധർമങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സംഘർഷമാണെന്നതും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അടുത്ത സർഗത്തിൽ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധങ്ങൾ വർണിക്കപ്പെടും. ഈ സർഗത്തിന്റെ അവസാനം യുദ്ധം പൊതുവായ രൂപത്തിലാണ് വർണിച്ചിരിക്കുന്നത് — ഇരുസൈന്യങ്ങളുടെയും സമ്മർദം; അടുത്ത സർഗത്തിൽ പ്രമുഖവീരന്മാർ തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വയുദ്ധങ്ങൾ വിശേഷമായി വർണിക്കപ്പെടും. ‘മാംസശോണിതകർദമഃ’ (മാംസരക്തങ്ങളുടെ ചെളി) — കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ രാമൻ പറഞ്ഞ ഉത്പാതഫലം ഇപ്പോൾ സത്യമായിത്തീർന്നു. രാക്ഷസന്മാർ ‘സ്വവിക്രമാൻ കഥയന്തഃ’ (സ്വന്തം പരാക്രമങ്ങൾ പറഞ്ഞുകൊണ്ട്) — അതായത് ആത്മപ്രശംസ; വാനരന്മാരാകട്ടെ സ്വാമിയുടെ ജയഘോഷം — ഇതും ഇരുപക്ഷങ്ങളുടെയും സ്വഭാവഭേദമാണ്. ‘തുമുലഃ’, ‘അദ്ഭുതോപമഃ’ എന്നീ വിശേഷണങ്ങളോടെ യുദ്ധത്തിന്റെ ഭീഷണതയുടെ വർണന അവസാനിക്കുന്നു; അതിനാൽ വായനക്കാരൻ അടുത്ത വർണനയ്ക്കായി കാത്തിരിക്കുന്നു. വാനരന്മാർ നിലത്തുനിന്നുകൊണ്ടും ആകാശത്തേക്കു ചാടിയുയർന്നു യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു — ഇത് അവരുടെ വിശേഷശക്തിയാണ്.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे द्विचत्वारिंशः सर्गः॥ ४२॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക