സർഗ്ഗം
ശുകന്റെ ദൂത്
ശാർദൂലന്റെ ചാരവൃത്താന്തം, രാവണൻ ശുകനെ അയയ്ക്കുന്നത്, വാനരന്മാർ ശുകനെ പിടികൂടുന്നത്, സുഗ്രീവന്റെ മറുപടി, രാമൻ ശുകനെ മോചിപ്പിക്കുന്നത്
സുഗ്രീവൻ കാത്തുപോന്നതും സമുദ്രതീരത്തു താവളമടിച്ചതുമായ വാനരസൈന്യത്തെ ശാർദൂലൻ എന്ന വീര്യവാനായ രാക്ഷസൻ സമീപിച്ചു കണ്ടു. അവൻ ദുരാത്മാവായ രാവണന്റെ ചാരനായിരുന്നു. എല്ലായിടത്തും ആകുലതയില്ലാതെ സുവ്യവസ്ഥിതമായി നിൽക്കുന്ന ആ സേനയെ കണ്ട് അവൻ വേഗം മടങ്ങി ലങ്കയിൽ പ്രവേശിച്ച് രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘വാനരന്മാരുടെയും ഋക്ഷന്മാരുടെയും ഈ പ്രവാഹം ലങ്കയിലേക്കു നീങ്ങിവരുന്നു. അത് ആഴമറിയാത്തതും അളവറ്റതുമാണ്, രണ്ടാമതൊരു സാഗരംപോലെ. ദശരഥന്റെ പുത്രന്മാരും സഹോദരന്മാരുമായ ഉത്തമരും രൂപസമ്പന്നരുമായ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ സീതയുടെ കാലടികൾ പിന്തുടർന്ന് എത്തിയിരിക്കുന്നു. അവർ സാഗരത്തിലെത്തി അതിന്റെ തീരത്തു താവളമടിച്ചിരിക്കുന്നു. അവരുടെ സൈന്യം നാലുപാടും പത്തു യോജന ആകാശം മൂടിനിൽക്കുന്നു. മഹാരാജാവേ, ഈ യാഥാർഥ്യം അങ്ങ് വേഗം അറിയണം. അങ്ങയുടെ ദൂതന്മാർക്ക് എല്ലാം വേഗം അറിയാൻ കഴിയും. അതിനുശേഷം ദാനമോ സാമമോ ഭേദമോ ഉചിതംപോലെ പ്രയോഗിക്കാം.’ ഇവിടെ ശാർദൂലൻ രാജനീതിയിലെ നാല് ഉപായങ്ങളിൽ മൂന്നെണ്ണം മാത്രമേ സൂചിപ്പിക്കുന്നുള്ളൂ — ദാനം, സാമം, ഭേദം; ദണ്ഡത്തിന്റെ പേരു പറയുന്നില്ല, കാരണം ശത്രുവിന്റെ ബലം അവൻ കണ്ടുകഴിഞ്ഞു. ‘അവ്യഗ്രാം’ (ആകുലതയില്ലാത്ത) എന്ന പദത്താൽ വാനരസേനയുടെ അച്ചടക്കം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ആ സേന കോലാഹലമയമല്ല, സുസ്ഥിരമാണ്. ‘രണ്ടാമതൊരു സാഗരം’ എന്ന ഉപമയാൽ അതിന്റെ വിസ്താരവും ഗാംഭീര്യവും ഒരേസമയം വർണിക്കപ്പെടുന്നു. ചാരന്റെ വാക്കിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഭയവും കാണാം. ശാർദൂലൻ സംഖ്യ മാത്രമല്ല, ശത്രുവിന്റെ സ്വരൂപവും പറയുന്നു — രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ ‘ഉത്തമരും രൂപസമ്പന്നരും’ എന്നു പറയുന്നതിലൂടെ ശത്രുവിന്റെ ഗൗരവവും അവൻ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ‘സീതയുടെ കാലടി പിന്തുടർന്നെത്തി’ എന്ന വാക്യം രാവണന്റെ അപരാധംതന്നെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — സീത നിമിത്തമാണ് ഇവർ വന്നത്, മറ്റൊന്നുകൊണ്ടുമല്ല. പത്തു യോജന ആകാശം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന അതിശയോക്തിയിലൂടെയും സേനയുടെ മഹത്ത്വം കാണിക്കപ്പെടുന്നു. കണ്ടതു കണ്ടപോലെ അറിയിക്കുകയാണ് ചാരന്റെ കർത്തവ്യം; ശാർദൂലൻ അതു ചെയ്യുന്നു, എന്നാൽ തീരുമാനം രാജാവിന്റെ കൈയിൽത്തന്നെ വയ്ക്കുന്നു.
ശാർദൂലന്റെ വാക്കു കേട്ട് രാക്ഷസേശ്വരനായ രാവണൻ പെട്ടെന്ന് പരിഭ്രാന്തനായി. തനിക്കു ചെയ്യേണ്ട കാര്യം ആലോചിച്ചുറച്ച്, കാര്യജ്ഞരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ശുകൻ എന്ന രാക്ഷസനോട് അവൻ പറഞ്ഞു: ‘നീ വേഗം ചെന്ന് എന്റെ വാക്കായി സുഗ്രീവരാജാവിനോട്, സന്ദേശം അതുപോലെതന്നെ, ദൈന്യമില്ലാതെ, മൃദുവും ഉത്തമവുമായ വാക്കുകളിൽ പറയുക: ഹേ വാനരേശ്വരാ, നീ മഹാരാജകുലത്തിൽ ജനിച്ചവനും മഹാബലനും ഋക്ഷരജസ്സിന്റെ പുത്രനുമാണ്. എന്നോടു നിനക്ക് ഒരു നേട്ടവും ഒരു ദോഷവുമില്ല; എന്നിട്ടും നീ എനിക്കു സഹോദരതുല്യനാണ്. ബുദ്ധിമാനായ ആ രാജപുത്രന്റെ ഭാര്യയെ ഞാൻ അപഹരിച്ചുവെങ്കിൽ അതിൽ നിനക്കെന്ത്? കിഷ്കിന്ധയിലേക്കു മടങ്ങിപ്പോകുക. ഈ ലങ്ക വാനരന്മാർക്ക് ഒരു വിധത്തിലും പ്രാപിക്കാനാവില്ല; ഗന്ധർവന്മാരോടുകൂടിയ ദേവന്മാർക്കുപോലും കഴിയില്ല, പിന്നെ മനുഷ്യരുടെയും വാനരന്മാരുടെയും കാര്യം പറയാനുണ്ടോ.’ ഇവിടെ രാവണൻ ഭേദോപായം പ്രയോഗിക്കുന്നു — സുഗ്രീവനെ രാമനിൽനിന്ന് അകറ്റാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അവൻ സുഗ്രീവന്റെ കുലത്തെയും ബലത്തെയും പുകഴ്ത്തുന്നു, സഹോദരഭാവം കാണിക്കുന്നു, രാമന്റെ കാര്യം സുഗ്രീവന്റെ കാര്യമല്ലെന്നു സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഒടുവിൽ ലങ്കയുടെ ദുർഗമത പറഞ്ഞ് ഒളിഞ്ഞ ഒരു ഭയവും ജനിപ്പിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ സാമവും ഭേദവും ഭീഷണിയും ഒരേ സന്ദേശത്തിൽ കലർന്നിരിക്കുന്നു. ബാലിവധത്തിലൂടെ സുഗ്രീവൻ രാമനോടു കടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്ന് രാവണനും അറിയാം; എന്നിട്ടും ‘നിനക്കിതിൽ നേട്ടമോ ദോഷമോ ഇല്ല’ എന്നു പറഞ്ഞ് ആ ഉപകാരം മറപ്പിക്കാൻ അവൻ ശ്രമിക്കുന്നു. ‘അക്ലീബം’ (ദൈന്യമില്ലാതെ) എന്ന നിർദേശത്താൽ ദൂതന്റെ സ്വരവും നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു — ദൈന്യം കാണിക്കരുത്. ‘അർഥവിദാം വരഃ’ (കാര്യജ്ഞരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ) എന്ന വിശേഷണം ശുകന്റെ വാക്ചാതുര്യത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
രാക്ഷസേന്ദ്രൻ ഇങ്ങനെ ആജ്ഞാപിച്ചപ്പോൾ നിശാചരനായ ശുകൻ ഒരു പക്ഷിയായി രൂപംമാറി വേഗം ആകാശത്തേക്കു കുതിച്ചുയർന്നു. സാഗരത്തിനു മുകളിലൂടെ ഏറെ ദൂരം സഞ്ചരിച്ച് ആകാശത്തുതന്നെ നിന്നുകൊണ്ട് അവൻ സുഗ്രീവനോട് ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു; ദുരാത്മാവായ രാവണൻ ആജ്ഞാപിച്ചതെല്ലാം അതുപോലെതന്നെ പറഞ്ഞു. ആ സന്ദേശം അറിയിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന അവനെ വാനരന്മാർ അപ്പോൾ വേഗം ചാടിയുയർന്ന് പിടികൂടി — അവന്റെ ചിറകുകൾ പറിച്ചെടുക്കാനും മുഷ്ടികൊണ്ട് ഇടിച്ചുകൊല്ലാനും ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട്. എല്ലാ വാനരന്മാരും ചേർന്ന് ബലമായി പിടിച്ച ആ നിശാചരനെ ആകാശത്തുനിന്ന് വേഗം നിലത്തിറക്കി. വാനരന്മാരാൽ പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ട ശുകൻ പറഞ്ഞു: ‘കാകുത്സ്ഥാ, രാജാക്കന്മാർ ദൂതന്മാരെ കൊല്ലാറില്ല; വാനരന്മാരെ നന്നായി തടയണം. സ്വാമിയുടെ അഭിപ്രായം വിട്ട് സ്വന്തം അഭിപ്രായം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും പറയാത്തതു പറയുകയും ചെയ്യുന്ന ദൂതൻ മാത്രമേ വധം അർഹിക്കുന്നുള്ളൂ.’ ശുകന്റെ ആ വിലാപം കേട്ട് രാമൻ അവനെ അടിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരോട് ‘കൊല്ലരുത്’ എന്നു പറഞ്ഞു. വാനരന്മാർ ചിറകുകൾ പറിച്ചതിനാൽ ഇലപോലെ ഭാരം കുറഞ്ഞ്, വാനരന്മാർ അഭയം കാണിച്ചപ്പോൾ അവൻ വീണ്ടും ആകാശത്തുനിന്നുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: ‘മഹാബലപരാക്രമനും സത്ത്വസമ്പന്നനുമായ സുഗ്രീവാ, ലോകത്തെ കരയിക്കുന്ന രാവണനോട് ഞാൻ എന്താണു പറയേണ്ടത്?’ ഇവിടെ ദൂതധർമം വ്യക്തമാണ് — സന്ദേശവാഹകൻ ശിക്ഷിക്കപ്പെടരുത്. രാമനും ശത്രുവിന്റെ ദൂതനെ രക്ഷിക്കുന്നു; യുദ്ധകാലത്തും അവന്റെ ധർമനിഷ്ഠ അയയുന്നില്ല. ശുകൻ പക്ഷിരൂപം സ്വീകരിക്കുന്നത് അവന്റെ മായാശക്തിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ആകാശത്തുനിന്നു സംസാരിക്കുമ്പോൾ അവൻ സുരക്ഷിതനാണെന്നു കരുതുന്നു, എന്നാൽ വാനരന്മാർ അവനു മുകളിലേക്കും ചാടിയുയരുന്നു. ‘ലോപ്തും ഹന്തും ച’ (പറിച്ചെടുക്കാനും കൊല്ലാനും) എന്ന ഇരട്ടപ്രയോഗം — ആദ്യം ചിറകു പറിക്കൽ, പിന്നെ വധം — വാനരന്മാരുടെ കോപത്തിന്റെ ക്രമം കാണിക്കുന്നു. ശുകൻ സുഗ്രീവനെയല്ല, രാമനെയാണ് ‘കാകുത്സ്ഥാ’ എന്നു സംബോധന ചെയ്യുന്നത് — ധർമത്തിന്റെ തീർപ്പ് രാമന്റെ കൈയിലാണെന്ന് അവനറിയാം. ദൂതനീതി ഓർമിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ സ്വയം വെറും സന്ദേശവാഹകനായി കരുതുന്നു; ‘പറയാത്തതു പറയുന്നവൻ’ മാത്രമേ ശിക്ഷാർഹനുള്ളൂ എന്നാണ് അവന്റെ തർക്കം. രാമന്റെ ‘കൊല്ലരുത്’ എന്ന ഒരൊറ്റ വാക്ക് എല്ലാ വാനരന്മാരെയും പിന്തിരിപ്പിക്കുന്നു — അവന്റെ ആജ്ഞയുടെ പ്രഭാവം ഇവിടെ കാണാം. അഭയം ലഭിച്ചശേഷം ശുകൻ വീണ്ടും ആകാശത്തേക്കു പോകുന്നു, അവിടെനിന്നു സുഗ്രീവന്റെ മറുപടി ചോദിക്കുന്നു — ഇതിലൂടെ ദൂതകർമത്തിലുള്ള അവന്റെ നിഷ്ഠയും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇലപോലെ ഭാരം കുറഞ്ഞത് അവന്റെ ദുർദശയുടെ തെളിവാണ്.
ഇങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ വാനരാധിപനും മഹാബലനും ദൈന്യമില്ലാത്ത മനസ്സുള്ളവനുമായ സുഗ്രീവൻ നിശാചരന്റെ ചാരനായ ശുകനോട് ശുദ്ധവും വ്യക്തവുമായ വാക്കു പറഞ്ഞു: ‘രാവണാ, നീ എന്റെ മിത്രമല്ല, ദയ അർഹിക്കുന്നവനല്ല, ഉപകാരിയല്ല, പ്രിയനുമല്ല. നീയും നിന്റെ കൂട്ടരും രാമന്റെ ശത്രുക്കളാണ്; അതിനാൽ വധാർഹനായ നീ ബാലിയെപ്പോലെ വധിക്കപ്പെടേണ്ടവനാണ്. നിന്നെ ഞാൻ പുത്രന്മാരോടും ബന്ധുക്കളോടും ജ്ഞാതിവർഗത്തോടുംകൂടി കൊല്ലും; എല്ലാവരും ഒത്തുചേർന്ന് വലിയ സൈന്യത്തോടെ ലങ്കയെ മുഴുവൻ ഭസ്മമാക്കും. മൂഢാ, ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവന്മാർ കാത്താലും നീ രാഘവനിൽനിന്നു രക്ഷപ്പെടില്ല — മറഞ്ഞിരുന്നാലും, സൂര്യമാർഗത്തിൽ ചെന്നാലും, പാതാളത്തിൽ പ്രവേശിച്ചാലും, ഗിരീശനായ ശിവന്റെ പാദപദ്മങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചാലും, അനുജനോടുകൂടി നീ രാമനാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടവൻതന്നെ. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും നിന്നെ രക്ഷിക്കാൻ ഒരു പിശാചിനെയോ രാക്ഷസനെയോ ഗന്ധർവനെയോ അസുരനെയോ ഞാൻ കാണുന്നില്ല. ജരാവൃദ്ധനായ ഗൃധ്രരാജൻ ജടായുവിനെ നീ കൊന്നു. രാമലക്ഷ്മണന്മാർ അടുത്തുള്ളപ്പോൾ എന്തുകൊണ്ട് നീ സീതയെ അപഹരിച്ചില്ല? അവളെ പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോയിട്ടും നിനക്കു വരാനിരിക്കുന്ന വിപത്ത് നീ അറിയുന്നില്ല. ദേവന്മാർക്കുപോലും ആക്രമിക്കാനാവാത്ത മഹാബലനും മഹാത്മാവുമായ രഘുശ്രേഷ്ഠനെ നീ അറിയുന്നില്ല; അവൻ നിന്റെ പ്രാണൻ അപഹരിക്കും.’ രാവണന്റെ ഭേദോപായം ഇവിടെ പൂർണമായും നിഷ്ഫലമാകുന്നു — ‘സഹോദരതുല്യൻ’ എന്ന സ്തുതി സുഗ്രീവൻ സ്വീകരിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് ബാലിവധം ഓർമിപ്പിച്ച് രാവണനും അതേ ഗതിയാണെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ദീർഘവൃത്തങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഈ വാക്ക് അവന്റെ കോപത്തിനും ഉത്സാഹത്തിനും ചേർന്നതാണ്. സുഗ്രീവന്റെ വാക്കിലെ നാലു നിഷേധവാക്യങ്ങൾ — മിത്രമല്ല, ദയാർഹനല്ല, ഉപകാരിയല്ല, പ്രിയനല്ല — രാവണന്റെ ‘സഹോദരതുല്യൻ’ എന്ന വാക്കിനുള്ള മറുപടിയാണ്. ജടായുവധവും സീതാപഹരണവും രാവണന്റെ അധർമത്തിന്റെ തെളിവായി ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു; രാമലക്ഷ്മണന്മാർ ഇല്ലാത്തപ്പോൾ അപഹരിച്ചത് അവന്റെ ഭീരുത്വം കാണിക്കുന്നു.
അനന്തരം വാനരശ്രേഷ്ഠനും ബാലിപുത്രനുമായ അംഗദൻ പറഞ്ഞു: ‘മഹാരാജാവേ, ഇവൻ ദൂതനായി തോന്നുന്നില്ല, ചാരൻതന്നെയാണ്. ഇവിടെ നിന്നുകൊണ്ട് ഇവൻ അങ്ങയുടെ ബലമെല്ലാം അളന്നുകഴിഞ്ഞു. അതിനാൽ ഇവനെ പിടികൂടണം, ലങ്കയിലേക്കു പോകാൻ അനുവദിക്കരുത്; ഇതാണ് എനിക്കിഷ്ടം.’ അപ്പോൾ സുഗ്രീവരാജാവിന്റെ ആജ്ഞ ലഭിച്ച വാനരന്മാർ ചാടിയുയർന്ന്, അനാഥനെപ്പോലെ വിലപിക്കുന്ന ശുകനെ പിടിച്ചു ബന്ധിച്ചു. ഉഗ്രരായ ആ വാനരന്മാരാൽ കഠിനമായി പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ട ശുകൻ മഹാത്മാവായ ദശരഥപുത്രൻ രാമനോടു നിലവിളിച്ചു: ‘ബലമായി എന്റെ ചിറകുകൾ പറിക്കപ്പെടുന്നു, കണ്ണുകൾ കുത്തിപ്പൊട്ടിക്കപ്പെടുന്നു. ഞാൻ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടിവന്നാൽ, ഞാൻ ജനിച്ച രാത്രിക്കും മരിക്കാൻ പോകുന്ന രാത്രിക്കും ഇടയിലുള്ള കാലത്ത് ഞാൻ ചെയ്ത അശുഭമെല്ലാം അങ്ങേക്കു വന്നുചേരും.’ അവന്റെ ആ വിലാപം കേട്ട് രാമൻ അവനെ കൊല്ലിച്ചില്ല; ‘ദൂതനായി വന്നവനെ വിട്ടയയ്ക്കുക’ എന്നു വാനരന്മാരോടു പറഞ്ഞു. അംഗദന്റെ സംശയം യുക്തമാണ് — ദൂതൻ സന്ദേശം നൽകി മടങ്ങിപ്പോകുന്നു, ചാരനാകട്ടെ ബലം കണക്കാക്കുന്നു. ശുകന്റെ അവസാനവാക്ക് ശരണാഗതന്റെ ശാപംപോലെയാണ് — ആശ്രയമില്ലാത്തവനെ കൊന്നാൽ കൊല്ലുന്നവന് പാപം വരുമെന്നാണ് ലോകവിശ്വാസം. അതു കേട്ട് രാമൻ ദയകൊണ്ടുതന്നെയാണ് അവനെ മോചിപ്പിക്കുന്നത്, ഭയംകൊണ്ടല്ല. യുവരാജാവെന്ന നിലയിൽ അംഗദൻ രാജനീതി അറിയുന്നവനാണ് — ശത്രുവിന്റെ ചാരൻ ബലം കണ്ടു മടങ്ങിപ്പോയാൽ അതു സേനയ്ക്ക് അഹിതമാണ്. സുഗ്രീവൻ അവന്റെ വാക്ക് അംഗീകരിക്കുന്നു; എന്നാൽ അന്തിമതീരുമാനം രാമന്റേതാണ്. ‘ചിറകുകൾ പറിക്കപ്പെടുന്നു, കണ്ണുകൾ കുത്തിപ്പൊട്ടിക്കപ്പെടുന്നു’ എന്ന് ശുകന്റെ പീഡ കരുണാർദ്രമായി വർണിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. രാമന്റെ കരുണ അവന്റെ ധർമത്തിന്റെ അംഗമാണ് — ശരണം പ്രാപിച്ച ശത്രുവിനെപ്പോലും അവൻ കൊല്ലുന്നില്ല. പിന്നീട് ശുകൻതന്നെ രാമന്റെ ബലം രാവണനെ അറിയിക്കും; അങ്ങനെ രാമന്റെ ദയയും പരോക്ഷമായി യുദ്ധത്തിന്റെ സാധനമായിത്തീരുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे विंशः सर्गः॥ २०॥