॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 99-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

രാമന്റെ ഉത്തരജീവിതവും മാതാക്കളുടെ പരലോകപ്രാപ്തിയും

ഉത്തരകാവ്യഗാനം, യജ്ഞസമാപ്തി, അയോധ്യാപ്രവേശം, സ്വർണസീത, അനേകം യജ്ഞങ്ങൾ, രാമരാജ്യത്തിന്റെ സമൃദ്ധി, കൗസല്യ, സുമിത്ര, കൈകേയി എന്നിവരുടെ സ്വർഗപ്രാപ്തി, ശ്രാദ്ധദാനങ്ങൾ

രാത്രി പുലർന്നപ്പോൾ രാമൻ മഹാമുനിമാരെ വിളിച്ചുവരുത്തി പുത്രന്മാരായ കുശലവന്മാരോടു പറഞ്ഞു: ‘നിങ്ങൾ ഒരു ശങ്കയുമില്ലാതെ പാടുക.’ തുടർന്ന് മഹാത്മാക്കളായ മഹർഷിമാർ ഇരുന്നുകഴിഞ്ഞപ്പോൾ കുശീലവന്മാർ ഭാവിയായ ഉത്തരകാവ്യം പാടി. ഇവിടെ കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ആരംഭിച്ച കഥ പൂർണമാകുന്നു — ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഉപദേശമനുസരിച്ച് രാമൻ സ്വന്തം ഭാവിതന്നെ കേൾക്കുന്നു. തുടർന്ന് സത്യത്തിന്റെ ബലത്താൽ സീത ഭൂതലത്തിലേക്കു പ്രവേശിച്ചതിനാൽ ആ യജ്ഞത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ രാമൻ അത്യന്തം ദുർമനസ്സായി. വൈദേഹിയെ കാണാതെ അദ്ദേഹം ഈ ലോകം ശൂന്യമെന്നു കരുതി; ശോകത്താൽ അത്യന്തം തളർന്ന അദ്ദേഹത്തിന് മനശ്ശാന്തി ലഭിച്ചില്ല. രാജാക്കന്മാർക്കും എല്ലാ ഋക്ഷവാനരരാക്ഷസർക്കും ബ്രാഹ്മണമുഖ്യരുടെ ജനക്കൂട്ടത്തിനും സമ്പത്തോടുകൂടി ധനം നൽകി യാത്രയാക്കി, ഇങ്ങനെ യജ്ഞം വിധിപ്രകാരം സമാപിപ്പിച്ച്, താമരക്കണ്ണനായ രാഘവൻ അവരെയെല്ലാം പറഞ്ഞയച്ചശേഷം ഹൃദയത്തിൽ സീതയെ വഹിച്ചുകൊണ്ട് അയോധ്യയിലേക്കു പ്രവേശിച്ചു; യജ്ഞം പൂർത്തിയാക്കിയ ആ നരപതി രണ്ടു പുത്രന്മാരോടുംകൂടെയായിരുന്നു. ‘സത്യസമ്പദാ’ (സത്യത്തിന്റെ ബലത്താൽ) എന്ന പദത്താൽ സീതയുടെ ഭൂമിപ്രവേശം സത്യത്തിന്റെ ശക്തികൊണ്ടുതന്നെയാണെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘മേനേ ശൂന്യമിദം ജഗത്’ (ഈ ലോകം ശൂന്യമെന്നു കരുതി) — പ്രിയയുടെ അഭാവത്തിൽ പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ ഒഴിഞ്ഞതുപോലെ. ‘ഹൃദി കൃത്വാ സീതാം’ (ഹൃദയത്തിൽ സീതയെ വഹിച്ച്) എന്നത് മനോഹരമായ ഒരു ഉക്തിയാണ് — ബാഹ്യമായി സീത പോയി, പക്ഷേ ഹൃദയത്തിൽ അവൾ രാമനോടൊപ്പംതന്നെ അയോധ്യയിലേക്കു പ്രവേശിക്കുന്നു. ആദ്യത്തെ രണ്ടു ശ്ലോകങ്ങളും മൂന്നാമത്തേതിന്റെ പൂർവാർധവും ആറാം ശ്ലോകവും സമീക്ഷിതപതിപ്പിലില്ല; അവിടെ സർഗം ‘തദാവസാനേ യജ്ഞസ്യ’ (ആ യജ്ഞത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ) എന്നാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്. ‘പുത്രദ്വയസമന്വിതഃ’ (രണ്ടു പുത്രന്മാരോടുംകൂടി) — ഇപ്പോൾ കുശലവന്മാർ രാജകുമാരന്മാരെപ്പോലെ പിതാവിനോടൊപ്പം അയോധ്യയിലേക്കു പോകുന്നു. ഇവിടെ കാവ്യഗാനം സമാപിക്കുന്നു; തുടർന്ന് കഥ വീണ്ടും അയോധ്യയിൽ മുന്നോട്ടുപോകുന്നു. ശോകത്തിലും രാമൻ യജ്ഞം ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല; വിധിപ്രകാരം സമാപിപ്പിച്ച്, ദാനങ്ങൾ നൽകിയശേഷമാണ് അദ്ദേഹം എല്ലാവരെയും യാത്രയാക്കുന്നത് — രാജധർമത്തിന്റെ ദൃഢത ഇവിടെ കാണാം. വാനരരും രാക്ഷസരും അവരവരുടെ ദേശങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി; അങ്ങനെ യുദ്ധകാലത്തെ സഹായികളുടെ അവസാനസമാഗമവും ഇവിടെ സമാപിക്കുന്നു. കുമാരന്മാരുടെ ഗാനം സഭയിൽ നിർവിഘ്നം സമാപിച്ചു എന്നും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

രഘുനന്ദനൻ സീതയല്ലാതെ മറ്റൊരു ഭാര്യയെ വരിച്ചില്ല; ഓരോ യജ്ഞത്തിലും പത്നിയുടെ സ്ഥാനത്ത് സ്വർണംകൊണ്ടുള്ള ജാനകിയുണ്ടായിരുന്നു. പതിനായിരം വർഷം അദ്ദേഹം അശ്വമേധങ്ങൾ — വാജിമേധങ്ങൾ — നടത്തി; ധാരാളം സ്വർണദക്ഷിണയുള്ള വാജപേയങ്ങൾ അതിന്റെ പത്തിരട്ടിയും. അഗ്നിഷ്ടോമം, അതിരാത്രം, മഹാധനം ചെലവിടുന്ന ഗോസവങ്ങൾ, പൂർണദക്ഷിണയുള്ള മറ്റു ക്രതുക്കൾ — ഇവകൊണ്ടെല്ലാം ശ്രീമാനായ അദ്ദേഹം യജിച്ചു. ഇങ്ങനെ രാജ്യത്തിൽ ധർമത്തിനായി പ്രയത്നിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന മഹാത്മാവായ രാഘവന്റെ വളരെ ദീർഘമായ കാലം കടന്നുപോയി. ഋക്ഷരും വാനരരും രാക്ഷസരും രാമന്റെ ശാസനത്തിൽ നിലകൊണ്ടു; രാജാക്കന്മാർ ദിവസംതോറും രാഘവനെ പ്രീതിപ്പെടുത്തി. മേഘം യഥാകാലം വർഷിക്കുന്നു, സുഭിക്ഷം, ദിക്കുകൾ നിർമലം; നഗരവും ജനപദങ്ങളും ഹൃഷ്ടപുഷ്ടരായ ജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു. ആരും അകാലത്തിൽ മരിക്കുന്നില്ല, ജീവികൾക്കു രോഗവുമില്ല; രാമൻ രാജ്യം ഭരിക്കുമ്പോൾ ഒരു അനർഥവും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഇതാണ് രാമരാജ്യത്തിന്റെ പ്രസിദ്ധമായ ആദർശം — ധർമം, സമൃദ്ധി, ആരോഗ്യം, പ്രകൃതിയുടെ അനുകൂലത. ‘ന സീതായാഃ പരാം ഭാര്യാം വവ്രേ’ (സീതയല്ലാതെ മറ്റൊരു ഭാര്യയെ വരിച്ചില്ല) എന്നത് രാമന്റെ ഏകപത്നീവ്രതത്തിന്റെ ഉദ്ഘോഷണമാണ് — രാജാവായിട്ടും അദ്ദേഹം രണ്ടാമതൊരു വിവാഹം ചെയ്തില്ല; യജ്ഞങ്ങളിൽ ധർമപത്നിയുടെ സ്ഥാനത്ത് സ്വർണപ്രതിമ മാത്രം. ‘അനുരഞ്ജന്തി രാജാനഃ’ (രാജാക്കന്മാർ പ്രീതിപ്പെടുത്തി) — മറ്റു രാജാക്കന്മാരും രാമന്റെ പ്രീതി ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ഭയംകൊണ്ടല്ല സേവിക്കുന്നത്. സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ 14.2-ൽ ‘നാധർമശ്ചാഭവത് കശ്ചിത്’ (ഒരു അധർമവും ഉണ്ടായില്ല) എന്നാണു പാഠം; അച്ചടിയിൽ ‘നാനർഥോ വിദ്യതേ കശ്ചിത്’ (ഒരു അനർഥവും ഇല്ല). ‘ആപ്തദക്ഷിണൈഃ’ എന്നത് യജ്ഞങ്ങളുടെ പൂർണദക്ഷിണത്വം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പതിനായിരം വർഷം എന്ന സംഖ്യ കാലത്തിന്റെ ദൈർഘ്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അതു രാമരാജ്യത്തിന്റെ സ്ഥിരത കാണിക്കുന്നു. അതിരാത്രം, ഗോസവം, വാജപേയം തുടങ്ങിയ വിവിധ സോമയാഗങ്ങൾ രാജാവിന്റെ ധർമനിഷ്ഠ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ഏകാകിയായിട്ടും രാമൻ യജ്ഞങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല; സ്വർണസീതയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹധർമചാരിണി. ഇങ്ങനെ ശോകം കർത്തവ്യമായി പരിണമിക്കുന്നു, വിയോഗം ധർമത്തിനു സമർപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രജകൾ സുഖികൾ, രാജാവ് ദുഃഖിതൻ — ഈ വിരോധാഭാസമാണ് ഈ സർഗത്തിന്റെ മർമം.

പിന്നീട് ദീർഘകാലത്തിനുശേഷം യശസ്വിനിയായ രാമമാതാവ് കൗസല്യ പുത്രപൗത്രന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് കാലധർമം — മരണം — പ്രാപിച്ചു. യശസ്വിനിയായ സുമിത്രയും കൈകേയിയും അവളെ പിന്തുടർന്നു — പലവിധ ധർമങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചശേഷം അവർ ത്രിദിവത്തിൽ — സ്വർഗത്തിൽ — സ്ഥിതരായി. മഹാഭാഗകളായ അവരെല്ലാം സ്വർഗത്തിൽ രാജാവ് ദശരഥനോടു ചേർന്ന് സന്തുഷ്ടരായി സകല ധർമഫലങ്ങളും നേടി. ആ മാതാക്കൾക്കുവേണ്ടി ഒരു ഭേദവുമില്ലാതെ — കൗസല്യ, സുമിത്ര, കൈകേയി എന്ന വ്യത്യാസമില്ലാതെ — രാമൻ കാലാകാലങ്ങളിൽ ബ്രാഹ്മണർക്കും തപസ്വികൾക്കും മഹാദാനങ്ങൾ നൽകി. ധർമാത്മാവായ രാമൻ പിതൃക്കളെയും ദേവന്മാരെയും പരിപോഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പിതൃസംബന്ധമായ ശ്രാദ്ധകർമങ്ങളും ബ്രാഹ്മണർക്കുള്ള രത്നദാനങ്ങളും അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ യജ്ഞങ്ങളും നടത്തി. ഇങ്ങനെ എപ്പോഴും യജ്ഞങ്ങളിലൂടെ പലവിധം ധർമം വർധിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന് അനേകായിരം വർഷങ്ങൾ സുഖമായി കടന്നുപോയി. ‘മാതൃണാം അവിശേഷേണ’ (മാതാക്കൾക്കു ഭേദമില്ലാതെ) എന്ന പദം മർമസ്പർശിയാണ് — ആരുനിമിത്തമാണോ രാമൻ വനത്തിലേക്കു പോയത്, ആ കൈകേയിയുടെയും ശ്രാദ്ധം രാമൻ കൗസല്യയുടേതുപോലെതന്നെ ചെയ്യുന്നു; ഇതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉദാരത. ‘പുത്രപൗത്രന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്’ — പൗത്രന്മാരായ കുശലവന്മാരെ കണ്ടതിനുശേഷമാണ് കൗസല്യ ദിവംഗതയായത്. മാതാക്കൾ സ്വർഗത്തിൽ ദശരഥനുമായി സംഗമിക്കുന്നത് കഥയ്ക്കു ശാന്തമായ ഒരു സമാപ്തി നൽകുന്നു. അവസാനത്തെ ശ്ലോകം (20) സമീക്ഷിതപതിപ്പിലില്ല; അതു സർഗത്തിന്റെ ഉപസംഹാരമാണ്. ഇങ്ങനെ സീതാവിയോഗത്തിനുശേഷം രാമൻ ധർമത്തിലും യജ്ഞത്തിലും മനസ്സുറപ്പിച്ച് ദീർഘകാലം രാജ്യം പാലിക്കുന്നു. മൂന്നു മാതാക്കളുടെ ക്രമമായുള്ള വിയോഗം ദശരഥപത്നിമാരുടെ കഥയുടെ സമാപ്തിയാണ്. അവരെല്ലാം ധർമം അനുഷ്ഠിച്ചശേഷമാണ് സ്വർഗത്തിലേക്കു പോയതെന്നു കവി ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നു. പുത്രന്റെ കർത്തവ്യം — പിതാക്കൾക്കും മാതാക്കൾക്കുമുള്ള ശ്രാദ്ധവും ദാനവും — മുമ്പ് ദശരഥന്റെ കാര്യത്തിലെന്നപോലെ രാമൻ പൂർണമായി പാലിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे एकोनशततमः सर्गः॥ ९९॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക