സർഗ്ഗം
ഗാർഗ്യന്റെ ആഗമനവും ഭരതന്റെ ഗന്ധർവദേശയാത്രയും
യുധാജിത്ത് അയച്ച ഗാർഗ്യൻ, പ്രീതിദാനം, രാമന്റെ സത്കാരം, മാതുലന്റെ സന്ദേശം — സിന്ധുതീരത്തെ ഗന്ധർവദേശം, ഭരതനെയും തക്ഷപുഷ്കലന്മാരെയും നിയോഗിക്കുന്നു, സേനയുടെ പുറപ്പാടും കേകയദേശത്തെത്തലും
കുറെക്കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ കേകയരാജാവായ യുധാജിത്ത് മഹാത്മാവായ രാഘവന്റെ അടുത്തേക്ക് തന്റെ ഗുരുവിനെ അയച്ചു — അംഗിരസ്സിന്റെ പുത്രനും അളവറ്റ പ്രഭയുള്ളവനുമായ ബ്രഹ്മർഷി ഗാർഗ്യനെ; ഒപ്പം പതിനായിരം കുതിരകളെ അനുത്തമമായ പ്രീതിദാനമായും, കമ്പിളികളും രത്നങ്ങളും ഉത്തമമായ ചിത്രവസ്ത്രങ്ങളും ശുഭമായ ആഭരണങ്ങളും ആ രാജാവ് രാമനു നൽകി. ബുദ്ധിമാനായ രാഘവൻ മാതുലനായ അശ്വപതി അയച്ച ആ മഹാധനവും മഹർഷി ഗാർഗ്യൻ എത്തിയതും കേട്ട് അനുജന്മാരോടൊപ്പം ഒരു ക്രോശം ദൂരം എതിരേറ്റുചെന്ന്, ഇന്ദ്രൻ ബൃഹസ്പതിയെ എന്നപോലെ ഗാർഗ്യനെ പൂജിച്ചു. ഇങ്ങനെ ആ ഋഷിയെ പൂജിച്ച്, ആ ധനം സ്വീകരിച്ച്, മാതുലന്റെ എല്ലാ കുശലവും ഓരോന്നായി ചോദിച്ചറിഞ്ഞശേഷം, ഇരുന്ന ആ മഹാഭാഗനോടു രാമൻ ചോദിക്കാൻ തുടങ്ങി: ‘ഭഗവാനേ, വാക്ചതുരരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ, സാക്ഷാൽ ബൃഹസ്പതിയെപ്പോലുള്ള അങ്ങ് ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നത് എന്തിനുവേണ്ടിയാണ്? മാതുലൻ എന്തു സന്ദേശമാണ് അയച്ചത്?’ യുധാജിത്ത് ഭരതന്റെ മാതുലനാണ്, കൈകേയിയുടെ സഹോദരൻ; ‘അശ്വപതി’ എന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുലനാമംപോലെയാണ് — അശ്വപതിയാണ് കൈകേയിയുടെ പിതാവ്. ഭരതന്റെ മാതുലൻ രാമനും മാതുലനെപ്പോലെ പൂജ്യനായതിനാലാണ് രാമൻ അദ്ദേഹത്തെ ‘മാതുലൻ’ എന്നു വിളിക്കുന്നത്. ഒരു ക്രോശം എതിരേറ്റുചെല്ലുന്നത് അതിഥിക്കുള്ള പരമമായ സമ്മാനമാണ് — രാജാവ് സ്വയം നഗരത്തിനു പുറത്തുചെന്ന് ബ്രാഹ്മണനെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. ‘ഇന്ദ്രൻ ബൃഹസ്പതിയെ എന്നപോലെ’ എന്ന ഉപമ — ഇന്ദ്രൻ ദേവഗുരുവിനെ പൂജിക്കുന്നതുപോലെ രാമൻ കേകയരാജന്റെ ഗുരുവിനെ പൂജിക്കുന്നു. കുതിരകളുടെ ദാനം കേകയദേശത്തിന്റെ പ്രസിദ്ധി ഓർമിപ്പിക്കുന്നു; ആ ദേശം ഉത്തമാശ്വങ്ങളുടെ നാടാണല്ലോ. ഈ സർഗത്തിൽ സീതയ്ക്കുശേഷം കഥ പുതിയൊരു ദിശയിലേക്കു തിരിയുന്നു — രാജ്യവിസ്തൃതിയിലേക്കും സഹോദരപുത്രന്മാരുടെ പ്രതിഷ്ഠാപനത്തിലേക്കും. രാമൻ ആദ്യം കുശലം ചോദിക്കുന്നു, അതിനുശേഷം മാത്രം കാര്യം — പ്രാചീനരാജാക്കന്മാരിൽ എല്ലായിടത്തും കാണുന്ന ശിഷ്ടാചാരത്തിന്റെ ക്രമമാണിത്. ഗാർഗ്യൻ വെറുമൊരു ദൂതനല്ല, കേകയരാജന്റെ പുരോഹിതനാണ്; അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്ക് രാജാവിന്റെ വാക്കുപോലെ പ്രമാണമാണ്. കുതിരകളും കമ്പിളികളും രത്നങ്ങളും കേകയദേശത്തിന്റെ സമൃദ്ധി കാണിക്കുന്നു. രാമൻ അദ്ദേഹത്തെ സാദരം സ്വീകരിക്കുന്നു.
രാമന്റെ ചോദ്യം കേട്ട് മഹർഷി അദ്ഭുതകരമായ ഒരു കാര്യത്തിന്റെ വിശദാംശങ്ങൾ രാഘവനോടു പറയാൻ തുടങ്ങി: ‘മഹാബാഹോ, നരശ്രേഷ്ഠനായ അങ്ങയുടെ മാതുലൻ യുധാജിത്ത് സ്നേഹപൂർവമായ ഒരു സന്ദേശം അയച്ചിരിക്കുന്നു; ഇഷ്ടമാണെങ്കിൽ കേട്ടാലും. ഫലമൂലങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്ന ഈ ഗന്ധർവദേശം സിന്ധുനദിയുടെ ഇരുകരകളിലുമായുള്ള പരമസുന്ദരമായ ദേശമാണ്. ആയുധധാരികളും യുദ്ധനിപുണരുമായ ഗന്ധർവന്മാർ അതു കാക്കുന്നു — വീരാ, ശൈലൂഷന്റെ പുത്രന്മാരായ മൂന്നുകോടി മഹാബലന്മാർ. കാകുത്സ്ഥാ, അവരെ ജയിച്ച് ശുഭമായ ഗന്ധർവനഗരം അങ്ങയുടെ ഭരണത്തിൽ കൊണ്ടുവരിക; മഹാബാഹോ, സുരക്ഷിതമായ അങ്ങയുടെ സ്വന്തം നഗരമായി അതിനെ സ്ഥാപിക്കുക. മറ്റാർക്കും അവിടെ കടന്നുചെല്ലാനാവില്ല; ആ ദേശം പരമസുന്ദരമാണ്; മഹാബാഹോ, അങ്ങേക്ക് ഇതു രുചിക്കട്ടെ; ഞാൻ അങ്ങേക്ക് ഹിതമല്ലാത്തതൊന്നും പറയുന്നില്ല.’ യുധാജിത്തിന്റെ നിർദേശം രാജനൈതികമാണ് — സിന്ധുതീരത്തുള്ള സമൃദ്ധമായ ദേശം ഗന്ധർവന്മാരുടെ അധീനതയിലാണ്; അതിനെ അയോധ്യാരാജ്യത്തോടു ചേർക്കാൻ അദ്ദേഹം രാമനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. ‘അന്യസ്യ ന ഗതിസ്തത്ര’ (മറ്റാർക്കും അവിടെ ഗതിയില്ല) എന്ന വാക്യത്താൽ ആ ഗന്ധർവന്മാരുടെ ദുർജയത്വം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — അവരെ ജയിക്കാൻ രാമനു മാത്രമേ കഴിവുള്ളൂ. ശൈലൂഷൻ ഗന്ധർവരാജാവാണ്; ‘ശൈലൂഷൻ’ എന്ന പദത്തിന് നടൻ എന്നും അർഥമുണ്ട്; അതു ഗന്ധർവന്മാരുടെ സംഗീതനാട്യപ്രിയത്വം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. പതിമൂന്നാം ശ്ലോകം മൂന്നു വരികളുള്ളതാണ്; അതിൽ ‘നാഹം ത്വാമഹിതം വദേ’ (ഞാൻ അങ്ങേക്ക് അഹിതം പറയുന്നില്ല) എന്ന ആത്മീയമായ വാക്കോടെ നിർദേശം ഉപസംഹരിക്കുന്നു. സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘ഗന്ധർവവിഷയം ശുഭം’ (ശുഭമായ ഗന്ധർവദേശം) എന്നും അച്ചടിയിൽ ‘ഗന്ധർവനഗരം ശുഭം’ (ശുഭമായ ഗന്ധർവനഗരം) എന്നുമാണ്. സിന്ധുനദിയുടെ ഇരുകരകളിലുമുള്ള ദേശം വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ദിക്കിലാണ്; അവിടെയാണ് പിന്നീട് ഗാന്ധാരദേശം പ്രസിദ്ധമായത്. യുധാജിത്തിനു സ്വയം ആ ദേശം ജയിക്കാനാവില്ലെന്നു ധ്വനിക്കുന്നു; അതിനാലാണ് അദ്ദേഹം രാമന്റെ സഹായം തേടുന്നത്. ‘പ്രീതിസംയുക്തം’ (സ്നേഹപൂർവം) എന്ന പദത്താൽ ആ നിർദേശം സ്വാർഥത്താലല്ല, സ്നേഹത്താൽതന്നെയാണെന്ന് ഗാർഗ്യൻ ഉറപ്പുനൽകുന്നു. ഇങ്ങനെ നിർദേശം പൂർണമാകുന്നു.
അതു കേട്ട് മഹർഷിയുടെയും മാതുലന്റെയും വാക്കിൽ പ്രീതനായ രാഘവൻ ‘ശരി’ എന്നു മാത്രം പറഞ്ഞ് ഭരതനെ നോക്കി. തുടർന്ന് പ്രീതനായ രാഘവൻ കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട് ആ ബ്രാഹ്മണനോടു പറഞ്ഞു: ‘ബ്രഹ്മർഷേ, ഈ രണ്ടു കുമാരന്മാർ ആ ദേശത്തു സഞ്ചരിക്കും — ഭരതന്റെ പുത്രന്മാരായ വീരന്മാർ തക്ഷനും പുഷ്കലനും; മാതുലനാൽ നന്നായി സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടവരും ധർമത്തിൽ ഏകാഗ്രരുമായവർ. സൈന്യത്തോടും അനുചരന്മാരോടുംകൂടി ഈ കുമാരന്മാർ ഭരതനെ മുന്നിൽ നിർത്തി ഗന്ധർവപുത്രന്മാരെ വധിച്ച് രണ്ടു നഗരങ്ങളായി വിഭജിക്കും. ആ ശ്രേഷ്ഠനഗരങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ച്, പുത്രന്മാരെ അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച്, അതിധാർമികനായ ഭരതൻ വീണ്ടും എന്റെ അടുത്തേക്കു മടങ്ങിവരും.’ ബ്രഹ്മർഷിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം അദ്ദേഹം സൈന്യത്തോടും അനുചരന്മാരോടുംകൂടി പുറപ്പെടാൻ ഭരതനോട് ആജ്ഞാപിച്ചു; കുമാരന്മാരെ അഭിഷേകം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. സൗമ്യമായ നക്ഷത്രത്തിൽ, അംഗിരസ്സിന്റെ പുത്രനായ ഗാർഗ്യനെ മുന്നിൽ നിർത്തി, ഭരതൻ സൈന്യത്തോടും കുമാരന്മാരോടുംകൂടി പുറപ്പെട്ടു. രാമൻ സ്വയം പോകുന്നില്ല, ഭരതനെ സേനാപതിയാക്കുന്നു — രാജാവ് രാജധാനി വിട്ടുപോകാറില്ല എന്നതാണ് രാജധർമം. തക്ഷനും പുഷ്കലനും ഭരതന്റെ പുത്രന്മാരാണ് — അവരുടെ പേരുകളിലാണ് പിന്നീട് തക്ഷശില, പുഷ്കലാവതം എന്നീ നഗരങ്ങൾ പ്രസിദ്ധമാകാൻ പോകുന്നത്. ‘മാതുലേന സുഗുപ്തൗ’ (മാതുലനാൽ നന്നായി സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടവർ) — യുധാജിത്ത് അവരുടെ പിതാവിന്റെ മാതൃകുലത്തിൽപ്പെട്ടവനാണ്, അതിനാൽ അവരുടെ രക്ഷകനാണ്. ‘സാഞ്ജലിപ്രഗ്രഹഃ’ (കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട്) — തന്റെ വിനയം കാണിച്ചുകൊണ്ട് രാമൻ ബ്രാഹ്മണനോടു കൈകൂപ്പി സംസാരിക്കുന്നു. കുമാരന്മാരുടെ അഭിഷേകം യുദ്ധത്തിനുമുമ്പുതന്നെ — വിജയത്തിലുള്ള വിശ്വാസം. സൗമ്യനക്ഷത്രം ശുഭമുഹൂർത്തത്തിന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പാണ്. ഇങ്ങനെ രാമൻ സഹോദരപുത്രന്മാർക്കു രാജ്യങ്ങൾ നൽകുന്നു — പിന്നീട് ലക്ഷ്മണപുത്രന്മാർക്കും നൽകും. രാജ്യവിസ്തൃതി കുടുംബത്തിലെ എല്ലാവരുടെയും ക്ഷേമത്തിനുവേണ്ടിയാണെന്നതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ നയം. ഭരതന്റെ മടങ്ങിവരവിനെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശം — അദ്ദേഹം അവിടെ രാജാവാകില്ല, രാമന്റെ സേവനത്തിലേക്കുതന്നെ മടങ്ങിവരും. എല്ലാം രാമന്റെ ആജ്ഞയനുസരിച്ചുതന്നെ നടക്കുന്നു.
ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവസേനപോലെ, ദേവന്മാർക്കുപോലും ദുർജയമായ ആ സേന നഗരത്തിൽനിന്നു പുറപ്പെട്ടു; രാഘവൻ ഏറെദൂരം അതിനെ അനുഗമിച്ചു. മാംസം ഭക്ഷിക്കുന്ന ജീവികളും വളരെ വലിയ രാക്ഷസരും രക്തദാഹത്തോടെ ഭരതനെ പിന്തുടർന്നു. ഗന്ധർവപുത്രന്മാരുടെ മാംസം ഭക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, അതിഭീകരരും മാംസഭോജികളുമായ അനേകം ഭൂതസമൂഹങ്ങൾ ആയിരക്കണക്കിന് പിന്നാലെ ചെന്നു. സിംഹങ്ങളും വ്യാഘ്രങ്ങളും വരാഹങ്ങളും ആകാശചാരികളായ പക്ഷികളും അനേകായിരം സേനയ്ക്കു മുന്നിൽ നീങ്ങി. ഒന്നരമാസം വഴിയിൽ കഴിഞ്ഞ, രോഗമൊന്നുമേൽക്കാത്ത ആ സേന ഹൃഷ്ടപുഷ്ടരായ ജനങ്ങൾ നിറഞ്ഞ കേകയദേശത്തെത്തി. ഇവിടെ യുദ്ധത്തിന്റെ മുൻസൂചന ഭയാനകമായ ചിത്രങ്ങളാൽ നൽകിയിരിക്കുന്നു — മാംസഭോജികളായ ജീവികളും ഭൂതങ്ങളും യുദ്ധത്തിനുമുമ്പുതന്നെ ഭക്ഷണം പ്രതീക്ഷിച്ച് സേനയെ പിന്തുടരുന്നു. വരാനിരിക്കുന്ന സംഹാരം സൂചിപ്പിക്കുന്ന യുദ്ധവർണനയുടെ പരമ്പരാഗതശൈലിയാണിത്. ‘രാഘവാനുഗതാ ദൂരം’ (രാഘവൻ ഏറെദൂരം അനുഗമിച്ചു) — സ്നേഹത്താലും ആശീർവദിക്കാനുമായി രാമൻ സ്വയം കുറെ ദൂരം സേനയെ അനുഗമിക്കുന്നു. ‘അധ്യർധമാസം’ — ഒന്നരമാസത്തെ യാത്ര; സേന രോഗമില്ലാതെ, ഒരു ക്ലേശവുമില്ലാതെ. ‘ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയതുപോലെ’ എന്ന ഉപമ ഭരതനെ ഇന്ദ്രനോടു തുലനം ചെയ്യുന്നു. ഇങ്ങനെ സർഗം കേകയദേശത്തു സമാപിക്കുന്നു; അടുത്ത സർഗത്തിൽ ഗന്ധർവന്മാരുമായുള്ള യുദ്ധവും നഗരസ്ഥാപനവും വർണിക്കപ്പെടും. മൂന്നുകോടി ഗന്ധർവന്മാരെ വധിക്കേണ്ടതിനാൽ, മാംസഭോജികളുടെയും ഭൂതങ്ങളുടെയും സാന്നിധ്യം യുദ്ധത്തിന്റെ ഘോരത മുൻകൂട്ടി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കേകയദേശം ഭരതന്റെ മാതുലഗൃഹമാണ്; അതിനാൽ അവിടെ സേനയുടെ വിശ്രമം സ്വാഭാവികം. യുദ്ധമാകട്ടെ അടുത്ത സർഗത്തിൽ. ഭരതന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ സേന എല്ലാവിധത്തിലും സുരക്ഷിതമായിരുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे शततमः सर्गः॥ १००॥