॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 101-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ഗന്ധർവവധവും തക്ഷശിലയുടെയും പുഷ്കലാവതത്തിന്റെയും സ്ഥാപനവും

യുധാജിത്തിനോടൊപ്പം ഭരതൻ ഗന്ധർവനഗരത്തിലേക്ക്, ഏഴു രാത്രി നീണ്ട ഘോരയുദ്ധം, സംവർത്താസ്ത്രത്താൽ മൂന്നുകോടി ഗന്ധർവരുടെ വധം, തക്ഷശിലയുടെയും പുഷ്കലാവതത്തിന്റെയും സ്ഥാപനം, അഞ്ചുവർഷത്തിനൊടുവിൽ ഭരതൻ അയോധ്യയിലേക്കു മടങ്ങുന്നു

ഗാർഗ്യനോടൊപ്പം സേനാപതിയായ ഭരതൻ എത്തിയെന്നു കേട്ട് കേകയാധിപനായ യുധാജിത്ത് അത്യധികം പ്രീതനായി. ആ കേകയാധിപൻ വലിയൊരു ജനസമൂഹത്തോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ട് കാമരൂപികളായ ഗന്ധർവന്മാരുടെ നേർക്കു തിടുക്കത്തിൽ നീങ്ങി. വേഗമേറിയ പരാക്രമമുള്ള സൈനികരോടൊപ്പം ഭരതനും യുധാജിത്തും ഒന്നുചേർന്ന്, സൈന്യത്തോടും കാലാളുകളോടുംകൂടി ഗന്ധർവനഗരത്തിലെത്തി. ഭരതൻ എത്തിയെന്നു കേട്ട് മഹാവീര്യരായ ആ ഗന്ധർവന്മാർ യുദ്ധം ചെയ്യാനാഗ്രഹിച്ച് ഒത്തുകൂടി നാലുപാടും ഗർജിച്ചു. തുടർന്ന് രോമാഞ്ചമുണ്ടാക്കുന്ന തുമുലമായ യുദ്ധം നടന്നു — ഏഴു രാത്രി നീണ്ട മഹാഭീകരമായ യുദ്ധം; ഇരുപക്ഷത്തിനും ജയമുണ്ടായില്ല. വാളുകളും ശക്തികളും വില്ലുകളും മുതലകളായുള്ള, രക്തം ഒഴുകുന്ന, മനുഷ്യശരീരങ്ങൾ ഒഴുക്കിക്കൊണ്ടുപോകുന്ന നദികൾ എല്ലാ ദിക്കിലും ഒഴുകി. യുദ്ധവർണന സംക്ഷിപ്തമെങ്കിലും തീവ്രമാണ് — ഏഴു രാത്രി ഇടവിടാതെ യുദ്ധം; ഇരുപക്ഷവും തുല്യബലരായതിനാൽ തീർപ്പുണ്ടായില്ല. ‘കാമരൂപിണഃ’ (ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുന്നവർ) എന്നത് ഗന്ധർവന്മാരുടെ മായാശക്തി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — അവർ ഇഷ്ടംപോലെ രൂപങ്ങൾ ധരിക്കുന്നു, അതിനാൽ ദുർജയരാണ്. രക്തനദി എന്നത് രൂപകമാണ് — വാളുകളും ശക്തികളും വില്ലുകളും ആ നദിയിൽ മുതലകളെപ്പോലെ; മനുഷ്യരുടെ ശരീരങ്ങൾ അതിലൂടെ ഒഴുകിപ്പോകുന്നു. ആറാം ശ്ലോകം സമീക്ഷിതപതിപ്പിലില്ല; അതു വൾഗേറ്റ് പാഠത്തിന്റെ വർണനാത്മകമായ വിസ്താരമാണ്. ‘നാലുപാടും രക്തനദികൾ ഒഴുകിത്തുടങ്ങി’ എന്ന് ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനവും വിശദീകരിക്കുന്നു. ഭരതൻ ഇവിടെ ആദ്യമായി സ്വയം സേനാപതിയായി യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു — അദ്ദേഹം ധർമനിഷ്ഠനായ സഹോദരൻ മാത്രമല്ല, വീരനായ യോദ്ധാവുംകൂടിയാണെന്ന് കവി കാണിക്കുന്നു. മാതുലനായ യുധാജിത്ത് സഹായിയാണ്, എന്നാൽ നേതാവ് ഭരതൻതന്നെ.

തുടർന്ന് ക്രുദ്ധനായ രാമാനുജൻ ഭരതൻ കാലന്റെ അതിഭീകരമായ സംവർത്തം എന്ന അസ്ത്രം ഗന്ധർവന്മാരുടെമേൽ പ്രയോഗിച്ചു. കാലപാശത്താൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട ആ ഗന്ധർവന്മാർ സംവർത്തത്താൽ പിളർക്കപ്പെട്ടു; ആ മഹാത്മാവ് ക്ഷണനേരംകൊണ്ട് മൂന്നുകോടിയെ വധിച്ചു. ഇത്തരം മഹാത്മാക്കളുടെ, ഒരു നിമിഷനേരംകൊണ്ടുള്ള ഇത്ര ഘോരമായ യുദ്ധം ദിവൗകസ്സുകളായ ദേവന്മാർപോലും ഓർക്കുന്നില്ല. അവരെല്ലാം വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ കൈകേയീപുത്രനായ ഭരതൻ സമൃദ്ധമായ രണ്ട് ഉത്തമനഗരങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു. ‘സംവർത്തം’ പ്രളയകാലത്തിന്റെ പേരാണ് — ലോകങ്ങളെ സംഹരിക്കുന്ന കാലരൂപമായ അസ്ത്രമാണത്; അതിനാലാണ് ‘കാലന്റെ അസ്ത്രം’ എന്നു പറയുന്നത്. ഏഴു രാത്രികൊണ്ടു സാധിക്കാത്തത് ഒരൊറ്റ അസ്ത്രംകൊണ്ട് ക്ഷണത്തിൽ സാധിച്ചു — ദിവ്യാസ്ത്രത്തിന്റെ മഹിമ. ‘കാലപാശേന ബദ്ധാഃ’ (കാലപാശത്താൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടവർ) — മൃത്യുവിന്റെ പാശത്തിൽ പിടിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ ആ ഗന്ധർവന്മാർ നിശ്ചേഷ്ടരായി. ‘ന സ്മരന്തി ദിവൗകസഃ’ (ദേവന്മാർ ഓർക്കുന്നില്ല) എന്നത് അതിശയോക്തിയാണ് — ദേവാസുരയുദ്ധങ്ങളിൽപ്പോലും ഇത്തരമൊരു സംഹാരം കണ്ടിട്ടില്ല. ഇവിടെ ഭരതന്റെ ക്രോധവും ശ്രദ്ധേയമാണ് — സൗമ്യനായ ഭരതൻപോലും യുദ്ധത്തിൽ ക്രുദ്ധനായി അസ്ത്രം പ്രയോഗിക്കുന്നു; ധർമയുദ്ധത്തിൽ ക്രോധവും ധർമമാണ്. സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ 9.1-ൽ ‘തം ഘാതം ഘോരസങ്കാശം’ (ഘോരമായ ആ സംഹാരം) എന്നും അച്ചടിയിൽ ‘തദ്യുദ്ധം താദൃശം ഘോരം’ (അത്ര ഘോരമായ ആ യുദ്ധം) എന്നുമാണ്. മൂന്നുകോടി — കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ഗാർഗ്യൻ പറഞ്ഞ ശൈലൂഷപുത്രന്മാരുടെ സംഖ്യ — എല്ലാവരും വധിക്കപ്പെട്ടു; ഒരാളും ശേഷിച്ചില്ല.

മനോഹരമായ ഗന്ധർവദേശത്തും ഗാന്ധാരദേശത്തുമായി ആ ഭരതൻ തക്ഷനെ തക്ഷശിലയിലും പുഷ്കലനെ പുഷ്കലാവതത്തിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ആ രണ്ടു ശ്രേഷ്ഠനഗരങ്ങളും ധനരത്നരാശികളാൽ നിറഞ്ഞവയും കാനനങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്നവയും ഗുണവിസ്തൃതിയിൽ മത്സരബുദ്ധിയോടെ പരസ്പരം കിടപിടിക്കുന്നവയും അതിമനോഹരമായ കീർത്തിയുള്ളവയും കളങ്കമില്ലാത്ത വ്യവഹാരങ്ങളോടുകൂടിയവയും ഉദ്യാനങ്ങളും വാഹനങ്ങളും നിറഞ്ഞവയും നന്നായി വിഭജിക്കപ്പെട്ട അങ്ങാടികളുള്ളവയും രമ്യവും വിസ്തൃതിയാൽ ശോഭിക്കുന്നവയും മനോഹരമായ മുഖ്യഭവനങ്ങളാലും അനേകം വിമാനങ്ങളാലും — ബഹുനിലമാളികകളാലും — ചുറ്റപ്പെട്ടവയും ശോഭനമായ ദേവാലയനിരകളാൽ അലംകൃതവും താലം, തമാലം, തിലകം, ബകുളം എന്നീ വൃക്ഷങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്നവയുമായിരുന്നു. നഗരങ്ങളുടെ വർണന വിസ്തൃതമാണ് — ധനം, വനങ്ങൾ, ന്യായമായ വ്യാപാരം, ഉദ്യാനങ്ങൾ, വാഹനങ്ങൾ, വിഭജിക്കപ്പെട്ട അങ്ങാടികൾ, മാളികകൾ, ക്ഷേത്രങ്ങൾ, വൃക്ഷങ്ങൾ — ആദർശനഗരത്തിന്റെ എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും. ‘അന്യോന്യസംഘർഷകൃതേ സ്പർധയാ ഗുണവിസ്തരൈഃ’ (ഗുണവിസ്തൃതിയിൽ മത്സരബുദ്ധിയോടെ പരസ്പരം കിടപിടിക്കുന്നവ) എന്ന പദം രമണീയമാണ് — രണ്ടു സഹോദരന്മാരെപ്പോലെ രണ്ടു നഗരങ്ങൾ ഗുണങ്ങളിൽ പരസ്പരം മത്സരിക്കുന്നു. തക്ഷശിലയും പുഷ്കലാവതവും ചരിത്രത്തിലെ ഗാന്ധാരദേശത്തെ പ്രസിദ്ധനഗരങ്ങളാണ്; അവയുടെ പേരുകൾ കുമാരന്മാരുടെ പേരുകളിൽനിന്ന് ഉണ്ടായവയാണ്. ‘അകില്ബിഷൈർ വ്യവഹാരൈഃ’ (കളങ്കമില്ലാത്ത വ്യവഹാരങ്ങൾ) — ചതിയില്ലാത്ത, ന്യായപൂർണമായ വ്യാപാരം. 15.2-ലെ ‘താലൈസ്തമാലൈഃ…’ സമീക്ഷിതപതിപ്പിലില്ല. യുദ്ധത്തിനുശേഷം നിർമാണം — ഇതാണ് രാമരാജ്യത്തിന്റെ മാർഗം: ശത്രുനാശം പ്രജാപാലനത്തിനുവേണ്ടി മാത്രം.

അഞ്ചുവർഷംകൊണ്ട് ആ നഗരങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചശേഷം മഹാബാഹുവും രാഘവാനുജനും കൈകേയീപുത്രനുമായ ഭരതൻ വീണ്ടും അയോധ്യയിലേക്കു വന്നു. ശ്രീമാനായ ആ ഭരതൻ, സാക്ഷാൽ രണ്ടാമതൊരു ധർമംപോലെയുള്ള മഹാത്മാവായ രാഘവനെ, ഇന്ദ്രൻ ബ്രഹ്മാവിനെ എന്നപോലെ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത്, ഉത്തമമായ ഗന്ധർവവധവും ദേശസ്ഥാപനവും നടന്നതുപോലെ അറിയിച്ചു; അതു കേട്ട് രാഘവൻ അദ്ദേഹത്തിൽ പ്രീതനായി. ‘പഞ്ചഭിർവർഷൈഃ’ (അഞ്ചുവർഷംകൊണ്ട്) എന്നത് നഗരനിർമാണത്തിന്റെ ദൈർഘ്യം കാണിക്കുന്നു — യുദ്ധം ക്ഷണനേരംകൊണ്ട്, നിർമാണമാകട്ടെ വർഷങ്ങൾകൊണ്ട്. ഭരതൻ രാജ്യം സ്വയം അനുഭവിക്കുന്നില്ല; പുത്രന്മാർക്കു നൽകി രാമന്റെ അടുത്തേക്കുതന്നെ മടങ്ങിവരുന്നു — ‘അവൻ വീണ്ടും എന്റെ അടുത്തേക്കു വരും’ എന്ന് കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ രാമൻ പറഞ്ഞതു സത്യമായി. ‘സാക്ഷാദ്ധർമമിവാപരം’ (സാക്ഷാൽ രണ്ടാമതൊരു ധർമംപോലെ) — ഭരതന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ രാമൻ ധർമത്തിന്റെ മൂർത്തിയാണ്. ‘ബ്രഹ്മാണമിവ വാസവഃ’ (ഇന്ദ്രൻ ബ്രഹ്മാവിനെ എന്നപോലെ) — ഇന്ദ്രൻ പിതാമഹനെ നമസ്കരിക്കുന്നതുപോലെ ഭരതൻ ജ്യേഷ്ഠനെ നമസ്കരിക്കുന്നു. സമീക്ഷിതപതിപ്പിലും ഈ ശ്ലോകങ്ങളുണ്ട്; പക്ഷേ അവിടെ ‘വർഷൈഃ പഞ്ചഭിരാകീർണോ വിഷയൈർനാഗരൈസ്തഥാ’ എന്ന ഒരു അർധശ്ലോകം അധികമുണ്ട്; അത് അച്ചടിയിലില്ല. ഇങ്ങനെ ഭരതന്റെ കാര്യം സമാപിച്ചു; അടുത്ത സർഗത്തിൽ ലക്ഷ്മണപുത്രന്മാർക്കു രാജ്യം നൽകുന്നതിന്റെ കഥ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे एकाधिकशततमः सर्गः॥ १०१॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക