॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 36-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ഹനുമാനുള്ള വരപ്രദാനവും ശാപവും അഗസ്ത്യാദികളുടെ മടക്കവും

ബ്രഹ്മാവ് ശിശുവിനെ പുനർജീവിപ്പിക്കുന്നത്, വായുവിന്റെ പ്രസാദം, ഇന്ദ്രാദിദേവന്മാരുടെ വരങ്ങൾ, ഹനുമാന്റെ ബാല്യചാപല്യം, ഭൃഗുക്കളുടെയും അംഗിരസ്സുകളുടെയും ശാപം, ബാലിയുടെയും സുഗ്രീവന്റെയും രാജ്യം, ഹനുമാന്റെ ഗുണവർണന, രാമന്റെ യജ്ഞനിമന്ത്രണം, ഋഷിമാരുടെ മടക്കം

പിതാമഹനെ കണ്ടപ്പോൾ, പുത്രൻ അടിയേറ്റു വീണതിൽ ദുഃഖിതനായ വായു ആ ശിശുവിനെ എടുത്ത് ധാതാവിന്റെ മുന്നിൽ എഴുന്നേറ്റുനിന്നു. ഇളകുന്ന കുണ്ഡലങ്ങളോടും ശിരസ്സിൽ മാലയോടും സ്വർണാഭരണങ്ങളോടുംകൂടിയ അദ്ദേഹം മൂന്നു പ്രാവശ്യം നമസ്കരിച്ച് വേധസ്സിന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണു. തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ആഭരണങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്ന വേദജ്ഞനായ ബ്രഹ്മാവ് വായുവിനെ എഴുന്നേല്പിച്ച് ആ ശിശുവിനെ കൈകൊണ്ടു തലോടി. പത്മജൻ ലീലയായി സ്പർശിച്ച മാത്രയിൽ ആ ശിശു വെള്ളം നനച്ച വിളപോലെ വീണ്ടും ജീവൻ പ്രാപിച്ചു. ഈ പുത്രൻ ജീവനുള്ളവനായതു കണ്ട്, പ്രാണനും ഗന്ധവാഹനുമായ വായു സന്തോഷത്തോടെ, മുമ്പത്തെപ്പോലെ, സർവഭൂതങ്ങളിലും തടഞ്ഞുവച്ചിരുന്ന പ്രാണനെ വീണ്ടും സഞ്ചരിപ്പിച്ചുകൊണ്ടു ചരിച്ചു. വായുവിന്റെ നിരോധത്തിൽനിന്നു മുക്തരായ ആ പ്രജകൾ, ശീതക്കാറ്റിൽനിന്നു മുക്തമായ താമരപ്പൊയ്കകൾ താമരപ്പൂക്കളോടെ വിടരുന്നതുപോലെ, ആനന്ദിച്ചു. അപ്പോൾ ത്രിയുഗ്മനും ത്രികകുത്തും ത്രിധാമാവും ത്രിദശന്മാരാൽ അർചിതനുമായ ദേവൻ ബ്രഹ്മാവ് മാരുതനു പ്രിയം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ചു പറഞ്ഞു: ‘ഹേ മഹേന്ദ്രാ, അഗ്നേ, വരുണാ, മഹേശ്വരാ, ധനേശ്വരാ, നിങ്ങൾ എല്ലാം അറിയുന്നവരാണ്; എങ്കിലും ഹിതമായതു ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കുവിൻ. ഈ ശിശുവിനാൽ നിങ്ങളുടെ ഒരു വലിയ കാര്യം നിർവഹിക്കപ്പെടാനിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഈ മാരുതന്റെ സന്തോഷത്തിനായി എല്ലാവരും വരങ്ങൾ നൽകുവിൻ.’ ബ്രഹ്മാവിന്റെ സ്പർശംതന്നെ ജീവൻ നൽകുന്നു — ഇതു സൃഷ്ടികർത്താവിന്റെ സാമർഥ്യമാണ്. ‘ജലസിക്തം യഥാ സസ്യം’ എന്ന ഉപമ ലളിതവും സുന്ദരവുമാണ് — ഉണങ്ങിയ വിള വെള്ളംകൊണ്ടു വീണ്ടും പച്ചയാകുന്നതുപോലെ ശിശു. പ്രജകളുടെ ആനന്ദത്തിന്റെ ഉപമ ‘ശീതവാതവിനിർമുക്താഃ പദ്മിന്യഃ’ — ഹിമകാലത്തു വാടിയ താമരപ്പൊയ്കകൾ വസന്തത്തിൽ വീണ്ടും വിടരുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വിശേഷണങ്ങൾ ഗൂഢാർഥമുള്ളവയാണ് — ‘ത്രിയുഗ്മൻ’ എന്നാൽ മൂന്നു ജോടികളോടു (ഐശ്വര്യം-വീര്യം, യശസ്സ്-ശ്രീ, ജ്ഞാനം-വൈരാഗ്യം) കൂടിയവൻ, ‘ത്രികകുത്ത്’ എന്നാൽ ത്രിമൂർത്തി, ‘ത്രിധാമാവ്’ എന്നാൽ ത്രിലോകമാകുന്ന ഗൃഹത്തിൽ വസിക്കുന്നവൻ, ‘ത്രിദശാർചിതൻ’ എന്നാൽ മൂന്നു ദശകളോടുകൂടിയ ദേവന്മാരാൽ പൂജിക്കപ്പെടുന്നവൻ — ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനത്തിലെ ടിപ്പണി അനുസരിച്ച്. ബ്രഹ്മാവ് ദേവന്മാർക്ക് ആജ്ഞ നൽകുകയല്ല, ‘ഹിതം പറയാം’ എന്ന് ഉപദേശിക്കുകയാണ് — ഭാവിയിൽ രാവണവധത്തിൽ ഇവന്റെ സഹായം അവരുടെതന്നെ ഹിതത്തിനാണല്ലോ. വായുവിന്റെ വിനയം ഇവിടെ ശ്രദ്ധേയമാണ് — ഒരു നിമിഷം മുമ്പു ലോകത്തെ മുഴുവൻ തടഞ്ഞുവച്ചവൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മുന്നിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം നമസ്കരിക്കുന്നു, പാദങ്ങളിൽ വീഴുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കോപം അഹങ്കാരത്തിൽനിന്നല്ല, പുത്രശോകത്തിൽനിന്നാണ്; അതിനാൽ ശോകം നീങ്ങുമ്പോൾ കോപവും നീങ്ങുന്നു. ‘പ്രാണോ ഗന്ധവഹഃ’ എന്നതിൽ വായുവിന്റെ രണ്ടു പേരുകൾ — അദ്ദേഹം എല്ലാവരുടെയും പ്രാണനാണ്, ഗന്ധങ്ങളെ വഹിക്കുന്നവനുമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുനഃസഞ്ചാരത്താൽ എല്ലാവർക്കും ശ്വാസം തിരിച്ചുകിട്ടി, യജ്ഞങ്ങളും സ്വാധ്യായവും വീണ്ടും ആരംഭിച്ചു. അഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിൽ ‘സന്നിരുദ്ധം യഥാ പുരാ’ — നിരോധത്തിനു മുമ്പ് എങ്ങനെയായിരുന്നോ അങ്ങനെ വീണ്ടും.

അപ്പോൾ പ്രീതനും ശുഭാനനനുമായ സഹസ്രനയനൻ ഇന്ദ്രൻ താമരമാല ഉയർത്തിക്കൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘എന്റെ കൈയിൽനിന്നു വിട്ട വജ്രത്താൽ ഇവന്റെ ഹനു തകർന്നു; അതിനാൽ ഈ കപിശാർദൂലൻ ഹനുമാൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടും. ഞാൻ ഇവന് പരമവും അദ്ഭുതവുമായ ഒരു വരം നൽകുന്നു — ഇന്നുമുതൽ ഇവൻ എന്റെ വജ്രത്താൽ വധിക്കപ്പെടാത്തവനായിരിക്കും.’ അവിടെ തിമിരം നീക്കുന്ന ഭഗവാൻ മാർത്താണ്ഡൻ പറഞ്ഞു: ‘ഞാൻ ഇവന് എന്റെ തേജസ്സിന്റെ നൂറിലൊരംശം നൽകുന്നു. ശാസ്ത്രങ്ങൾ പഠിക്കാൻ ഇവനു ശക്തിയാകുമ്പോൾ ഞാൻ ഇവനു ശാസ്ത്രം പകർന്നുനൽകും; അതിനാൽ ഇവൻ വാഗ്മിയാകും; ശാസ്ത്രദർശനത്തിൽ ഇവനു തുല്യനായി ആരുമുണ്ടാകില്ല.’ വരുണൻ വരം നൽകി: ‘ലക്ഷക്കണക്കിനു വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും എന്റെ പാശത്താലോ ജലത്താലോ ഇവനു മരണമുണ്ടാകില്ല.’ യമൻ തന്റെ ദണ്ഡത്താൽ അവധ്യത്വവും ആരോഗ്യവും നൽകി; ‘സന്തുഷ്ടനായ ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ വിഷാദമില്ലായ്മ എന്ന വരം നൽകുന്നു’ എന്നും പറഞ്ഞു. പിംഗലവർണമായ ഒരു കണ്ണുള്ള ധനദൻ കുബേരൻ പറഞ്ഞു: ‘എന്റെ ഈ ഗദ യുദ്ധങ്ങളിൽ ഇവനെ വധിക്കുകയില്ല.’ ‘എന്നിൽനിന്നും എന്റെ ആയുധങ്ങളിൽനിന്നും ഇവൻ അവധ്യനായിരിക്കും’ എന്നു ശങ്കരനും പരമമായ വരം നൽകി. ശില്പികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും മഹാമതിയുമായ വിശ്വകർമാവ് ബാലസൂര്യനെപ്പോലെയുള്ള ഈ ശിശുവിനെ കണ്ട് വരം നൽകി: ‘ഞാൻ നിർമിച്ച ദിവ്യശസ്ത്രങ്ങളാൽ അവധ്യത്വം നേടി ഇവൻ ചിരഞ്ജീവിയാകും.’ ബ്രഹ്മാവും അവനെക്കുറിച്ച് ‘ദീർഘായുസ്സും മഹാത്മാവുമായിരിക്കും, എല്ലാ ബ്രഹ്മദണ്ഡങ്ങൾക്കും അവധ്യനുമായിരിക്കും’ എന്നു പറഞ്ഞു. ഓരോ ദേവനും സ്വന്തം ആയുധത്തിൽനിന്നുള്ള അവധ്യത്വമാണു നൽകുന്നത് — അങ്ങനെ അവൻ എല്ലാവിധത്തിലും സുരക്ഷിതനാകുന്നു. ഇന്ദ്രന്റെ വരമാണ് ആദ്യത്തേത്, കാരണം അപരാധി അദ്ദേഹമാണ്; പേരിടലിലൂടെ അദ്ദേഹം സ്വന്തം ദോഷവും ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. സൂര്യന്റെ വരം വിശിഷ്ടമാണ് — തേജസ്സും ശാസ്ത്രവും; മുന്നോട്ട്, ഹനുമാൻ സൂര്യനിൽനിന്നുതന്നെയാണു വ്യാകരണം പഠിച്ചതെന്നു പറയും. കുബേരൻ ‘ഏകാക്ഷിപിംഗലൻ’ ആണ് — പാർവതിയെ നോക്കിയതുകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒരു കണ്ണ് പിംഗലവർണമായി എന്നാണു കഥ. പതിന്നാലാം ശ്ലോകം മൂന്ന് അർധങ്ങളിലായാണു രചിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇരുപതാം ശ്ലോകം (വിശ്വകർമാവിന്റെ വരം) അച്ചടിയിൽ സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽനിന്നു വ്യത്യസ്തമായ വാക്കുകളിലാണ്, എങ്കിലും അർഥം ഒന്നുതന്നെ. വരപ്രദാനത്തിന്റെ ക്രമവും അർഥപൂർണമാണ് — ആദ്യം അപരാധിയായ ഇന്ദ്രൻ, പിന്നെ ശിശു ആരുടെ അടുത്തേക്കു പോയോ ആ സൂര്യൻ, പിന്നെ ലോകപാലന്മാരായ വരുണനും യമനും കുബേരനും, പിന്നെ ശങ്കരനും വിശ്വകർമാവും, ഒടുവിൽ സ്വയം ബ്രഹ്മാവ്. ഇങ്ങനെ എല്ലാ പ്രധാനദേവന്മാരും ശിശുവിനു വരങ്ങൾ നൽകുന്നു; അതിനാൽ അവൻ സർവദേവന്മാരുടെയും അനുഗ്രഹപാത്രമാകുന്നു. യമന്റെ വരം രണ്ടുവിധമാണ് — ദണ്ഡത്തിൽനിന്നുള്ള അവധ്യത്വവും ആരോഗ്യവും; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ‘അവിഷാദം’ എന്ന വരം യുദ്ധത്തിൽ ഒരിക്കലും നിരാശയുണ്ടാകില്ല എന്നതാണ്. പതിന്നാലാം ശ്ലോകത്തിൽ സൂര്യന്റെ വരം മൂന്ന് അർധങ്ങളിലായി നിബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു — ശാസ്ത്രാധ്യയനശക്തി, ശാസ്ത്രദാനവും വാഗ്മിത്വവും, ശാസ്ത്രദർശനത്തിലെ അതുല്യത. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരം (21) അച്ചടിയിൽ ആദ്യപകുതിയിൽ ‘ദീർഘായുശ്ച മഹാത്മാ ച’ എന്നും രണ്ടാം പകുതിയിൽ ‘സർവേഷാം ബ്രഹ്മദണ്ഡാനാം…’ എന്നുമാണ് — സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഈ ക്രമം വിപരീതമാണ്. പത്താം ശ്ലോകത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ താമരമാല (കുശേശയമയീ മാല) ഉയർത്തിക്കൊണ്ടു പറയുന്നു — പ്രസന്നതയുടെ അടയാളം.

ദേവന്മാരുടെ വരങ്ങളാൽ അലംകൃതനായ ഇവനെ കണ്ട് സന്തുഷ്ടമനസ്കനായ ജഗദ്ഗുരു ചതുർമുഖൻ വായുവിനോടു പറഞ്ഞു: ‘മാരുതാ, നിന്റെ പുത്രനായ മാരുതി ശത്രുക്കൾക്കു ഭയം നൽകുന്നവനും മിത്രങ്ങൾക്ക് അഭയം നൽകുന്നവനും അജയ്യനുമായിരിക്കും. ഇഷ്ടമുള്ള രൂപം ധരിക്കുന്നവനും ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവനും ഇഷ്ടമുള്ളിടത്ത് എത്തുന്നവനും ചാടുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ അവൻ തടസ്സമില്ലാത്ത ഗതിയുള്ളവനും കീർത്തിമാനുമായിരിക്കും. യുദ്ധത്തിൽ രാവണനെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യുന്നതിനുള്ളതും രാമനു പ്രീതി നൽകുന്നതും രോമാഞ്ചമുണ്ടാക്കുന്നതുമായ കർമങ്ങൾ അവൻ ചെയ്യും.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ മാരുതനോടു യാത്ര ചോദിച്ച്, പിതാമഹനെ മുൻനിർത്തി എല്ലാവരും അമരന്മാരോടൊപ്പം വന്നതുപോലെ മടങ്ങിപ്പോയി. ആ ഗന്ധവാഹനും പുത്രനെ എടുത്തു വീട്ടിൽ കൊണ്ടുവന്ന്, അവനു വരങ്ങൾ ലഭിച്ച കാര്യം അഞ്ജനയോടു പറഞ്ഞിട്ടു പുറപ്പെട്ടുപോയി. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കുകളിൽ ഹനുമാന്റെ ഭാവിചരിതം ചുരുക്കി വർണിച്ചിരിക്കുന്നു — രാവണന്റെ ഉന്മൂലനവും രാമന്റെ പ്രീതിയും; ഈ പ്രവചനം രാമായണത്തിലെ സുന്ദരകാണ്ഡത്തിന്റെയും യുദ്ധകാണ്ഡത്തിന്റെയും സാരമാണ്. ‘കാമരൂപൻ’ എന്നാൽ ഇച്ഛയനുസരിച്ചു രൂപം ധരിക്കുന്നവൻ — സുന്ദരകാണ്ഡത്തിൽ ഹനുമാൻ സൂക്ഷ്മരൂപവും മഹാരൂപവും ധരിച്ചു. ‘അവ്യാഹതഗതി’ എന്നാൽ അവന്റെ ഗതിക്ക് എവിടെയും വിഘ്നമുണ്ടാകില്ല. ഇരുപത്തിനാലാം ശ്ലോകം (‘കാമരൂപഃ കാമചാരീ…’) സമീക്ഷിതപതിപ്പിലില്ല, വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളതാണ്. വായു പുത്രനെ അമ്മയുടെ കൈയിൽ ഏല്പിക്കുന്നു, അവളുടെ ആകുലത നീക്കുകയും ചെയ്യുന്നു — ഇതൊരു ഗൃഹസ്ഥനായ പിതാവിന്റെ ആചരണമാണ്. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കിലെ ഓരോ പദവും ഹനുമാന്റെ ഭാവികർമങ്ങളിൽ സഫലമായി — ശത്രുക്കൾക്കു ഭയം നൽകുന്നത് ലങ്കയിൽ, മിത്രങ്ങൾക്ക് അഭയം വാനരസേനയിൽ, കാമരൂപത്വം സീതാന്വേഷണത്തിൽ, അവ്യാഹതഗതി സമുദ്രലംഘനത്തിൽ, കീർത്തി സർവലോകത്തിലും. ‘രാമപ്രീതികരാണി’ എന്ന പദം വിശേഷിച്ചു ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ് — അവന്റെ എല്ലാ കർമങ്ങളും രാമന്റെ പ്രീതിക്കുവേണ്ടിയാണ്. ദേവന്മാരുടെ മടക്കം ‘പിതാമഹപുരോഗമാഃ’ — ബ്രഹ്മാവ് മുന്നിൽ, മറ്റുള്ളവർ പിന്നിൽ; ഇങ്ങനെ അവർ വന്നതുപോലെതന്നെ മടങ്ങി.

രാമാ, വരങ്ങൾ ലഭിച്ച്, വരദാനത്തിന്റെ ബലത്തോടുകൂടിയ ഇവൻ ഉള്ളിൽ നിറഞ്ഞ വേഗത്താൽ നിറഞ്ഞ സമുദ്രംപോലെയായി. വേഗംകൊണ്ടു നിറഞ്ഞുതുളുമ്പുന്ന ആ വാനരശ്രേഷ്ഠൻ നിർഭയനായി മഹർഷിമാരുടെ ആശ്രമങ്ങളിൽ അപരാധങ്ങൾ ചെയ്തുതുടങ്ങി. ശാന്തചിത്തരായ മഹാത്മാക്കളുടെ സ്രുക്കുകളും പാത്രങ്ങളും അഗ്നിഹോത്രപാത്രങ്ങളും വല്കലക്കൂമ്പാരങ്ങളും ഇവൻ ഉടച്ചും കീറിയും നശിപ്പിച്ചുംകളഞ്ഞു. ആ മഹാബലൻ ഇത്തരം കർമങ്ങൾ ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നു; സർവ ബ്രഹ്മദണ്ഡങ്ങൾക്കും അവധ്യനായി ശംഭു — ഇവിടെ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് ഇരുപത്തിയൊന്നാം ശ്ലോകത്തിൽ ആ വരം നൽകിയ ബ്രഹ്മാവിനെയാണ് — അവനെ ആക്കിയിരിക്കുന്നു എന്നറിയാവുന്ന ഋഷിമാരെല്ലാം അവന്റെ ശക്തി അറിഞ്ഞ് സഹിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. കേസരിയും വായുവും വിലക്കിയിട്ടും ആ അഞ്ജനീസുതനായ വാനരൻ മര്യാദ ലംഘിച്ചുകൊണ്ടേയിരുന്നു. അപ്പോൾ, രഘുശ്രേഷ്ഠാ, ഭൃഗുവിന്റെയും അംഗിരസ്സിന്റെയും വംശജരായ മഹർഷിമാർ ക്രുദ്ധരായി — എങ്കിലും അധികം ക്രുദ്ധരാകാതെ, അധികം രോഷംകൊള്ളാതെ — ഇവനെ ശപിച്ചു: ‘പ്ലവംഗമാ, ഏതു ബലത്തെ ആശ്രയിച്ചാണോ നീ ഞങ്ങളെ ഉപദ്രവിക്കുന്നത്, ശാപത്താൽ മോഹിതനായ നീ ദീർഘകാലം ആ ബലം അറിയുകയില്ല; നിന്റെ കീർത്തി ആരെങ്കിലും ഓർമിപ്പിക്കുമ്പോൾ നിന്റെ ബലം വർധിക്കും.’ അപ്പോൾ മഹർഷിമാരുടെ വാക്കിന്റെ ഓജസ്സാൽ തേജസ്സും ഓജസ്സും അപഹരിക്കപ്പെട്ട ഇവൻ മൃദുസ്വഭാവിയായി ആ ആശ്രമങ്ങളിൽത്തന്നെ ചുറ്റിനടന്നു. ബാലന്റെ ചാപല്യം സ്വാഭാവികമാണ് — വരങ്ങളാൽ നിർഭയനായ അവൻ കളിയായി മാത്രമാണ് ഋഷിമാരുടെ വസ്തുക്കൾ നശിപ്പിക്കുന്നത്, ദ്വേഷംകൊണ്ടല്ല. ഋഷിമാരുടെ ശാപവും കരുണയോടുകൂടിയതാണ് — ‘നാതിക്രുദ്ധാഃ’; അവർ അവന്റെ ബലം പൂർണമായി അപഹരിക്കുന്നില്ല, മറപ്പിക്കുന്നതേയുള്ളൂ; പരിഹാരവും നൽകുന്നു — കീർത്തിസ്മരണം. ഈ ശാപംതന്നെയാണു രാമന്റെ ചോദ്യത്തിനുള്ള ഉത്തരം: ബാലി-സുഗ്രീവകലഹത്തിൽ ഹനുമാൻ സ്വന്തം ബലം അറിഞ്ഞിരുന്നില്ല. പിന്നീടു കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡത്തിൽ ജാംബവാൻ അവന്റെ കീർത്തി ഓർമിപ്പിച്ചുകൊണ്ടാണ് അവനെ സമുദ്രലംഘനത്തിനു പ്രേരിപ്പിച്ചത് — ഇത് ഈ ശാപത്തിന്റെതന്നെ പരിണാമമാണ്. മുപ്പത്തിയഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിന്റെ രണ്ടാം പകുതി ‘യദാ തേ സ്മാര്യതേ കീർതിസ്തദാ തേ വർധതേ ബലം’ സമീക്ഷിതപതിപ്പിലില്ല, വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളതാണ്; മുപ്പത്തിയൊന്നാം ശ്ലോകത്തിന്റെ ആദ്യപകുതിയും അങ്ങനെതന്നെ. ശാപത്തിന്റെ സ്വരൂപം വിചിത്രമാണ് — ബലം അപഹരിക്കപ്പെട്ടില്ല, അതിനെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവു മാത്രമാണ് അപഹരിക്കപ്പെട്ടത്; ‘ശാപമോഹിതഃ’ എന്ന പദം അതു വ്യക്തമാക്കുന്നു. ‘നാതിക്രുദ്ധാഃ നാതിമന്യവഃ’ എന്നത് ഋഷിമാരുടെ സംയമം കാണിക്കുന്നു — അവർ ബാലന്റെ ദോഷം ക്ഷമിക്കുന്നു, അവന്റെ ഹിതത്തിനായി മാത്രം അവനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ‘ഹൃതതേജൗജാഃ’ ആയ അവൻ ‘മൃദുഭാവം ഗതഃ’ — ശാപത്താൽ അവന്റെ ഉദ്ധതത്വം നശിച്ചു, വിനയം വന്നുചേർന്നു; ഈ വിനയംതന്നെയാണ് പിന്നീട് അവന്റെ മഹാഗുണമായത്. മുപ്പതാം ശ്ലോകത്തിൽ ‘ഭഗ്നവിച്ഛിന്നവിധ്വസ്താൻ’ എന്ന മൂന്നു പദങ്ങളാൽ വിനാശത്തിന്റെ മൂന്നു വിധങ്ങൾ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു — ഉടയ്ക്കൽ, കീറൽ, തകർക്കൽ.

ബാലിയുടെയും സുഗ്രീവന്റെയും പിതാവായ ഋക്ഷരജസ്സ് എന്ന സർവവാനരന്മാരുടെയും രാജാവ് തേജസ്സിൽ സൂര്യനെപ്പോലെയായിരുന്നു. വാനരന്മാരുടെ ആ മഹേശ്വരൻ ദീർഘകാലം രാജ്യം ഭരിച്ചശേഷം കാലധർമം പ്രാപിച്ചു. അദ്ദേഹം അസ്തമിച്ചപ്പോൾ മന്ത്രകുശലരായ മന്ത്രിമാർ ബാലിയെ പിതാവിന്റെ സ്ഥാനത്തു രാജാവാക്കി, സുഗ്രീവനെ ബാലിയുടെ സ്ഥാനത്തു യുവരാജാവുമാക്കി. സുഗ്രീവനുമായി ഈ ഹനുമാനു ബാല്യംമുതലേ, അനിലന് അഗ്നിയോടെന്നപോലെ, ഭിന്നതയില്ലാത്തതും പഴുതില്ലാത്തതുമായ സഖ്യമുണ്ടായിരുന്നു. രാമാ, ബാലിക്കും സുഗ്രീവനും തമ്മിൽ ശത്രുത ഉടലെടുത്തപ്പോൾ ശാപംകാരണംതന്നെ ഇവൻ തന്റെ ബലം അറിഞ്ഞില്ല. ദേവാ, ബാലി ഓടിച്ചുനടത്തിയിട്ടും സുഗ്രീവൻ ഇവന്റെ ബലം അറിഞ്ഞില്ല; മാരുതിയും തന്നിലുള്ള ബലം അറിഞ്ഞില്ല. ഋഷിശാപത്താൽ ബലം അപഹരിക്കപ്പെട്ട ആ കപിശ്രേഷ്ഠൻ അപ്പോൾ ആനയാൽ തടയപ്പെട്ട സിംഹത്തെപ്പോലെ സുഗ്രീവനോടൊപ്പം രണഭൂമിയിൽ നിന്നു. അനിലന്റെയും അഗ്നിയുടെയും ഉപമ — വായു അഗ്നിയെ വളർത്തുന്നു, അഗ്നി വായുവിനാൽ ജ്വലിക്കുന്നു; അതുപോലെ ഹനുമാൻ സുഗ്രീവന്റെ സഹായിയാണ്. ഈ പ്രകരണത്തിൽ രാമന്റെ ചോദ്യത്തിനു പൂർണമായ ഉത്തരം നൽകിയിരിക്കുന്നു — ഹനുമാന്റെ ബലം ശാപത്താൽ മറന്നുപോയതാണ്, നശിച്ചതല്ല. ‘സിംഹഃ കുഞ്ജരരുദ്ധോ വാ’ എന്ന ഉപമ — ബലവാനായ സിംഹവും ആനയാൽ തടയപ്പെട്ടാൽ ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയാതാകുന്നു; അതുപോലെ ഹനുമാൻ സുഗ്രീവനോടൊപ്പം വനത്തിൽ തടയപ്പെട്ടവനെപ്പോലെ കഴിഞ്ഞു. ഈ ശ്ലോകം (43) സമീക്ഷിതപതിപ്പിലില്ല, വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളതാണ്. ഈ സന്ദർഭത്തിൽ വാനരരാജ്യത്തിന്റെ ചരിത്രവും ചുരുക്കി പറയുന്നു — ഋക്ഷരജസ്സ്, പിന്നെ ബാലി, സുഗ്രീവൻ യുവരാജാവ്. ഹനുമാനു സുഗ്രീവനുമായുള്ള സഖ്യം ബാല്യംമുതലുള്ളതാണ്; അതിനാലാണ് അവൻ സുഗ്രീവനോടൊപ്പം ഋശ്യമൂകത്തിൽ വസിച്ചത്. ‘അദ്വൈധം ഛിദ്രവർജിതം’ എന്ന സഖ്യവിശേഷണങ്ങൾ — അവർ തമ്മിൽ യാതൊരു ഭിന്നതയുമില്ല, യാതൊരു ദൗർബല്യവുമില്ല. നാല്പത്തിയൊന്നും നാല്പത്തിരണ്ടും ശ്ലോകങ്ങളിൽ അഗസ്ത്യൻ രാമനെ ‘രാമാ’, ‘ദേവാ’ എന്നു സംബോധന ചെയ്യുന്നു; ഹനുമാന്റെയും സുഗ്രീവന്റെയും — രണ്ടുപേരുടെയും — അജ്ഞത സമ്മതിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

പരാക്രമത്തിലും ഉത്സാഹത്തിലും ബുദ്ധിയിലും പ്രതാപത്തിലും സൗശീല്യത്തിലും മാധുര്യത്തിലും നയാനയവിവേകത്തിലും ഗാംഭീര്യത്തിലും ചാതുര്യത്തിലും സുവീര്യത്തിലും ധൈര്യത്തിലും ഹനുമാനെക്കാൾ മികച്ച ആരെങ്കിലും ലോകത്തുണ്ടോ? ഈ കപീന്ദ്രൻ വ്യാകരണം ഗ്രഹിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാൻ മനസ്സോടെ, ഒരു മഹാഗ്രന്ഥം ധരിച്ചുകൊണ്ട്, സൂര്യന് അഭിമുഖനായി ഉദയഗിരിമുതൽ അസ്തഗിരിവരെ അപ്രമേയനായി സഞ്ചരിച്ചു. സൂത്രം, വൃത്തി, അർഥം, പദം എന്നിവയോടും സംഗ്രഹത്തോടുംകൂടിയ മഹാർഥമായ വ്യാകരണം കപീന്ദ്രൻ സ്വായത്തമാക്കി; ശാസ്ത്രത്തിലെ വൈശാരദ്യത്തിലും ഛന്ദസ്സിന്റെ ഗതിയിലും ഇവനു തുല്യനായി ആരുമില്ല. എല്ലാ വിദ്യകളിലും തപസ്സിന്റെ അനുഷ്ഠാനത്തിലും ഇവൻ ദേവഗുരുവായ ബൃഹസ്പതിയോടുപോലും മത്സരിക്കുന്നു; ഒൻപതു വ്യാകരണങ്ങളുടെയും അർഥം അറിയുന്ന ഇവൻ നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ബ്രഹ്മാവുപോലുമാകും. പ്രവേശിക്കാൻ ഒരുങ്ങുന്ന സമുദ്രത്തെപ്പോലെ, ലോകങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കാൻ ഒരുങ്ങുന്ന അഗ്നിയെപ്പോലെ, ലോകക്ഷയത്തിലെ അന്തകനെപ്പോലെയുള്ള ഹനുമാന്റെ മുന്നിൽ ആർ നിൽക്കും? ഇവനും, മറ്റു മഹാകപീന്ദ്രന്മാരായ സുഗ്രീവൻ, മൈന്ദൻ, ദ്വിവിദൻ, നീലൻ, താരൻ, താരേയൻ, നളൻ, രംഭൻ മുതലായവരും, ഗജൻ, ഗവാക്ഷൻ, ഗവയൻ, സുദംഷ്ട്രൻ, മൈന്ദൻ, പ്രഭൻ, ജ്യോതിർമുഖൻ, നളൻ എന്നിവരും, വാനരേന്ദ്രന്മാരോടൊപ്പമുള്ള ഈ ഋക്ഷന്മാരും — രാമാ, നിനക്കുവേണ്ടിത്തന്നെയാണ് ദേവന്മാരാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്. നീ എന്നോടു ചോദിച്ചതെല്ലാം ഇതാ പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു — ഹനുമാൻ ബാല്യത്തിൽ ചെയ്ത കർമം ഞാൻ വിവരിച്ചു. ഈ പ്രകരണത്തിലെ ഏഴു ശ്ലോകങ്ങൾ (44–50) ഉപജാതിവൃത്തത്തിലാണ്. ഇവയിൽ 44, 45, 48, 49 എന്നിവ സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ 7.036.041–044 ആയി ഉണ്ട്; 46, 47, 50 വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളവയാണ് (അമ്പതാം ശ്ലോകത്തിന്റെ രണ്ടാം പകുതി നാല്പത്തൊമ്പതാം ശ്ലോകത്തിന്റെ അവസാനപാദത്തിന്റെ പുനരുക്തിയാണ്). ‘നവവ്യാകരണാർഥവേത്താ’ — ഐന്ദ്രം, ചാന്ദ്രം, കാശകൃത്സ്നം, പാണിനീയം തുടങ്ങിയ ഒൻപതു വ്യാകരണങ്ങൾ എന്നാണു പരമ്പര. ‘താരേയൻ’ എന്നാൽ താരയുടെ പുത്രനായ അംഗദൻ. ഹനുമാന്റെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ കഥ അദ്ഭുതകരമാണ് — സൂര്യന് അഭിമുഖമായി നിന്ന്, അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം ഉദയംമുതൽ അസ്തമയംവരെ സഞ്ചരിച്ച്, ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ വ്യാകരണം പഠിച്ചു. ‘സസൂത്രവൃത്ത്യർഥപദം സസംഗ്രഹം’ എന്നതിൽ വ്യാകരണത്തിന്റെ എല്ലാ അംഗങ്ങളും — സൂത്രങ്ങൾ, വൃത്തി, അർഥം, പദങ്ങൾ, സംഗ്രഹം. അഗസ്ത്യൻ ഹനുമാനെ ബൃഹസ്പതിയോടു താരതമ്യം ചെയ്യുന്നു; ഭാവിയിൽ അവൻ ബ്രഹ്മപദം പ്രാപിക്കുമെന്നും പറയുന്നു. നാല്പത്തിനാലാം ശ്ലോകത്തിൽ പതിനൊന്നു ഗുണങ്ങൾ ഒറ്റ സമാസത്തിൽ നിബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു — കവിയുടെ വാക്ചാതുര്യം. നാല്പത്തിയെട്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ മൂന്ന് ഉപമാനങ്ങൾ — പ്രവേശിക്കാൻ ഒരുങ്ങുന്ന സമുദ്രം, ദഹിപ്പിക്കാൻ ഒരുങ്ങുന്ന അഗ്നി, പ്രളയത്തിലെ അന്തകൻ; ഇവയൊന്നും തടുക്കാനാവാത്തവയാണ്, അതുപോലെ ഹനുമാനും യുദ്ധത്തിൽ തടുക്കാനാവാത്തവനാണ്. വാനരന്മാരുടെ ദിവ്യോത്പത്തി ബാലകാണ്ഡത്തിലും പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട് — രാമന്റെ സഹായത്തിനായി ദേവന്മാർ വാനരരൂപത്തിൽ പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു.

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞതു കേട്ട് രാമനും സൗമിത്രിയും രാക്ഷസന്മാരോടൊപ്പം വാനരന്മാരും അത്യധികം വിസ്മയിച്ചു. അഗസ്ത്യൻ രാമനോടു പറഞ്ഞു: ‘രാമാ, ഇതെല്ലാം നീ കേട്ടുകഴിഞ്ഞു; നിന്നെ ഞങ്ങൾ കാണുകയും നിന്നോടു സംസാരിക്കുകയും ചെയ്തു; ഞങ്ങൾ പോകുന്നു.’ ഉഗ്രതേജസ്വിയായ അഗസ്ത്യന്റെ ഈ വാക്കു കേട്ട് രാഘവൻ കൈകൂപ്പി വണങ്ങി മഹർഷിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘ഇന്ന് എന്റെ ദേവതകളും പിതൃക്കളും പ്രപിതാമഹന്മാരും ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം അങ്ങയുടെ ദർശനംകൊണ്ടുതന്നെ എന്നെന്നേക്കും തൃപ്തരായിരിക്കുന്നു. ഒരാഗ്രഹത്തോടെ ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്ന കാര്യം അങ്ങുന്നുകൾ എനിക്കുവേണ്ടി കരുണയോടെ ചെയ്തുതരണം. പൗരന്മാരെയും ജനപദവാസികളെയും അവരവരുടെ കാര്യങ്ങളിൽ നിയോഗിച്ചിട്ട്, സജ്ജനങ്ങളായ അങ്ങുന്നുകളുടെ പ്രഭാവത്താൽ ഞാൻ യജ്ഞങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കും. മഹാവീര്യരായ അങ്ങുന്നുകൾ എന്നെ അനുഗ്രഹിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് എന്നും എന്റെ യജ്ഞങ്ങളിൽ സദസ്യരായിരിക്കണം. തപസ്സാൽ പാപം കഴുകിക്കളഞ്ഞ നിങ്ങളെ ആശ്രയിച്ച്, പിതൃക്കളാൽ അനുഗൃഹീതനായി ഞാൻ ഏറെ സംതൃപ്തനാകും. അതിനാൽ അങ്ങുന്നുകൾ ഒത്തുചേർന്ന് ഇവിടേക്ക് എപ്പോഴും വന്നുകൊണ്ടിരിക്കണം.’ അതു കേട്ട് കർശനവ്രതരായ അഗസ്ത്യാദി ഋഷിമാർ ‘അങ്ങനെയാകട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞ് പുറപ്പെടാൻ ഒരുങ്ങി; ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ ഋഷിമാരെല്ലാം വന്നതുപോലെ മടങ്ങിപ്പോയി. രാഘവനാകട്ടെ, വിസ്മിതനായി അതേ വിഷയംതന്നെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. പിന്നെ സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചപ്പോൾ രാജാക്കന്മാരെയും വാനരന്മാരെയും യാത്രയാക്കി, വിധിപ്രകാരം സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്ത്, രാത്രിയായപ്പോൾ നരവരോത്തമൻ അന്തഃപുരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഈ പ്രകരണത്തിൽ രാമന്റെ രാജധർമം കാണാം — അദ്ദേഹം ഋഷിമാരെ യജ്ഞങ്ങളിലേക്കു ക്ഷണിക്കുന്നു, രാജ്യകാര്യങ്ങൾ പ്രജകളിൽ ക്രമീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ‘ആഗതസ്പൃഹഃ’ (ആഗ്രഹം ഉണർന്നവൻ) എന്നതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിനയമുണ്ട് — ഒരു യാചകനെപ്പോലെ അദ്ദേഹം ഋഷിമാരുടെ സഹായം അഭ്യർഥിക്കുന്നു. ഈ പ്രകരണത്തിൽ സമീക്ഷിതപതിപ്പുമായി സാമ്യമുള്ളത് 53.2 ‘ദൃഷ്ടഃ സംഭാഷിതശ്ചാസി…’, 61.2 ‘ഏവമുക്ത്വാ ഗതാഃ സർവേ…’ എന്നിവയിൽ (7.036.046a, c) മാത്രമാണ് — രാമന്റെ യജ്ഞനിമന്ത്രണം മുതലായ മറ്റു ശ്ലോകങ്ങളെല്ലാം വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളവയാണ്. അടുത്ത സർഗം പ്രഭാതത്തിൽ രാമന്റെ ഉണരലോടെ ആരംഭിക്കുന്നു. ‘വിസ്മിതഃ’ — ഇതാണു രാമന്റെ മനോനില; ഹനുമാന്റെ അദ്ഭുതചരിതം കേട്ട് അദ്ദേഹം അതുതന്നെ ചിന്തിക്കുന്നു. ‘ഗച്ഛാമഹേ വയം’ എന്ന അഗസ്ത്യന്റെ വാക്കിലൂടെ അവരുടെ വരവിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം — രാമനെ അഭിനന്ദിക്കൽ — പൂർത്തിയായി എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രാമൻ ഋഷിമാരെ യാത്രയാക്കുക മാത്രമല്ല, ഭാവിയിൽ വീണ്ടും വരാൻ അഭ്യർഥിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; അങ്ങനെ രാജാവും ഋഷിമാരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം സുസ്ഥിരമാക്കപ്പെടുന്നു. ‘പിതൃക്കളും പ്രപിതാമഹന്മാരും തൃപ്തരായി’ എന്ന വാക്കിന്റെ ഭാവം, ഋഷിദർശനത്തിന്റെ പുണ്യം പിതൃക്കൾവരെ എത്തുന്നു എന്നാണ്. ഈ സർഗത്തിന്റെ അന്ത്യത്തോടെ അഗസ്ത്യാദികളുടെ ആഗമനകഥ സമാപിക്കുന്നു — രാജ്യാഭിഷേകത്തിനുശേഷം അവർ രാമനെ കാണാൻ വന്നു, രാവണന്റെ ഉത്പത്തിമുതൽ ഹനുമാന്റെ ബാല്യംവരെ എല്ലാം പറഞ്ഞു, ഇപ്പോൾ മടങ്ങി. രാമൻ സായംകാലത്തു സന്ധ്യോപാസന ചെയ്യുന്നു — രാജാവുപോലും നിത്യകർമം ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല; ബാലിയുടെ സന്ധ്യോപാസനത്തിന്റെ സ്മരണയും ഇവിടെ ഉണരുന്നു. ‘നൃപവാനരന്മാരെ’ യാത്രയാക്കി — ദിവസാന്ത്യത്തിൽ സഭ പിരിഞ്ഞു; അടുത്ത സർഗത്തിൽ പ്രഭാതത്തിൽ വീണ്ടും സഭ ആരംഭിക്കുന്നു. രാമന്റെ വാക്കിൽ ‘തപോനിർധൂതകല്മഷാൻ’ എന്ന ഋഷിവിശേഷണം — തപസ്സാൽ പാപങ്ങൾ നശിച്ചവരുടെ സംഗംതന്നെ പവിത്രീകരിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे षट्त्रिंशः सर्गः॥ ३६॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക