॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 35-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ഹനുമാന്റെ ബാല്യചരിതവും വായുവിന്റെ കോപവും

ഹനുമാനെക്കുറിച്ചുള്ള രാമന്റെ ചോദ്യം, അഗസ്ത്യൻ വർണിക്കുന്ന ഹനുമാന്റെ ജനനം, സൂര്യനെ പിടിക്കാനുള്ള കുതിപ്പ്, രാഹുവിന്റെയും ഇന്ദ്രന്റെയും ആഗമനം, വജ്രത്താൽ ഹനു തകർന്നത്, വായുവിന്റെ നിരോധം, പ്രജകളുടെ പീഡ, ബ്രഹ്മാവ് വായുവിന്റെ അടുത്തേക്കു പോകുന്നത്

ബാലിയുടെയും രാവണന്റെയും കഥ കേട്ടശേഷം, ദക്ഷിണദിക്കിൽ ആശ്രമം സ്ഥാപിച്ച മുനിയായ അഗസ്ത്യനോട് രാമൻ കൈകൂപ്പി വിനയത്തോടെ അർഥവത്തായ ഒരു ചോദ്യം ചോദിച്ചു: ‘ബാലിയുടെയും രാവണന്റെയും ബലം അതുല്യംതന്നെ; എങ്കിലും അവർ രണ്ടുപേരും ഹനുമാനു തുല്യരല്ല എന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം. ശൗര്യം, ദാക്ഷ്യം, ബലം, ധൈര്യം, പ്രാജ്ഞത, നീതിസാധനം, വിക്രമം, പ്രഭാവം — ഈ ഗുണങ്ങളെല്ലാം ഹനുമാനിൽ വാസമുറപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സമുദ്രം കണ്ടു തളർന്നുപോയ വാനരസേനയെ നോക്കി, അതിനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച്, ആ മഹാബാഹു നൂറു യോജന ചാടിക്കടന്നു. ലങ്കാപുരിയെയും രാവണന്റെ അന്തഃപുരത്തെയും ധർഷണം ചെയ്ത് അവൻ സീതയെ കണ്ടു, അവളോടു സംസാരിച്ചു, അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. സേനാനായകന്മാർ, മന്ത്രിപുത്രന്മാർ, കിങ്കരന്മാർ, രാവണപുത്രനായ അക്ഷൻ — ഇവരെയെല്ലാം അവിടെ ഹനുമാൻ ഒറ്റയ്ക്കു വീഴ്ത്തി. പിന്നെ ബന്ധനത്തിൽനിന്നു സ്വയം മോചിതനായി ദശാനനനോടു സംസാരിച്ചശേഷം, അഗ്നി ഭൂമിയെയെന്നപോലെ അവൻ ലങ്കയെ ഭസ്മമാക്കി. യുദ്ധത്തിൽ ഹനുമാന്റേതായി കേൾക്കുന്ന കർമങ്ങൾ കാലന്റേതോ ശക്രന്റേതോ വിഷ്ണുവിന്റേതോ കുബേരന്റേതോ ആയിട്ടുപോലും കേട്ടിട്ടില്ല. ഇവന്റെ ബാഹുവീര്യംകൊണ്ടുതന്നെയാണ് എനിക്കു ലങ്കയും സീതയും ലക്ഷ്മണനും ജയവും രാജ്യവും മിത്രങ്ങളും ബന്ധുക്കളും ലഭിച്ചത്. വാനരാധിപന്റെ സഖാവായ ഹനുമാൻ എനിക്കില്ലായിരുന്നെങ്കിൽ ജാനകിയുടെ വാർത്തയെങ്കിലും അറിയാൻ ആർക്കു കഴിയുമായിരുന്നു? എന്നിട്ടും, ശത്രുത ഉണ്ടായപ്പോൾ സുഗ്രീവനു പ്രിയം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നിട്ടും ഇവൻ എന്തുകൊണ്ടാണ് ബാലിയെ ഒരു വള്ളിച്ചെടിയെയെന്നപോലെ ദഹിപ്പിക്കാതിരുന്നത്? ഹനുമാൻ സ്വന്തം ബലം അറിഞ്ഞിരുന്നില്ല എന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു; കാരണം, പ്രാണനെക്കാൾ പ്രിയനായ വാനരാധിപൻ ക്ലേശിക്കുന്നതു കണ്ടിട്ടും അവൻ ഉദാസീനനായി നിന്നു. ഭഗവാനേ, അമരന്മാരാൽ പൂജിതനായ മഹാമുനേ, ഹനുമാനെക്കുറിച്ച് ഇതെല്ലാം വിസ്തരിച്ച്, യഥാർഥം പോലെ പറഞ്ഞുതരണം.’ രാമന്റെ ചോദ്യത്തിൽ കൃതജ്ഞത വ്യക്തമാണ് — തന്റെ വിജയം മുഴുവൻ അദ്ദേഹം ഹനുമാന്റെ ബാഹുവീര്യത്തിനു സമർപ്പിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജിജ്ഞാസയും ന്യായമാണ് — ഒറ്റയ്ക്കു ലങ്കയെ ദഹിപ്പിക്കാൻ കഴിവുള്ളവൻ സ്വാമിയായ സുഗ്രീവന്റെ ദുഃഖം കണ്ടിട്ടും എന്തുകൊണ്ടു ബാലിയെ ജയിച്ചില്ല? ഈ ചോദ്യമാണ് ഈ ഹനുമച്ചരിതത്തിന്റെ മുഴുവൻ അടിസ്ഥാനം; അടുത്ത രണ്ടു സർഗങ്ങളിലായി ഇതിന് ഉത്തരം നൽകപ്പെടുന്നു. ഹനുമാന്റെ കർമങ്ങൾ കാലൻ, ശക്രൻ, വിഷ്ണു, കുബേരൻ എന്നിവരുടെ കർമങ്ങളെക്കാൾപോലും മികച്ചതാണെന്ന രാമന്റെ പ്രശംസ അതിശയോക്തിയല്ല, നേരിട്ടുള്ള അനുഭവമാണ്. ‘സേനാഗ്രഗാഃ’ എന്നത് അഞ്ചു സേനാപതികൾ, ‘മന്ത്രിസുതാഃ’ ഏഴു മന്ത്രിപുത്രന്മാർ, ‘കിങ്കരാഃ’ എൺപതിനായിരം രാക്ഷസന്മാർ, ‘രാവണാത്മജഃ’ അക്ഷകുമാരൻ — ഇങ്ങനെ സുന്ദരകാണ്ഡത്തിലെ സംഭവങ്ങൾ ഓർമിക്കപ്പെടുന്നു. രാമന്റെ ചോദ്യത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലവും ശ്രദ്ധിക്കണം — മുൻപത്തെ രണ്ടു സർഗങ്ങളിൽ അർജുനനും ബാലിയും രാവണനെ തോല്പിച്ച കഥകൾ അഗസ്ത്യൻ വർണിച്ചു; അതിനാൽ അത്തരം ബാലിയെക്കാൾപോലും ബലവാനായ ഹനുമാൻ എന്തുകൊണ്ട് അവനെ ജയിച്ചില്ല എന്നു രാമൻ സ്വാഭാവികമായും ചോദിക്കുന്നു. ‘മന്യേ’ (ഞാൻ കരുതുന്നു) എന്ന പദംകൊണ്ട് രാമൻ സ്വന്തം അനുമാനം മാത്രമാണു പറയുന്നത്, തീർപ്പല്ല; ഋഷിയുടെ വാക്കാണ് അദ്ദേഹം പ്രമാണമായി കരുതുന്നത്. ‘അമരപൂജിത’ എന്ന സംബോധന അഗസ്ത്യന്റെ ഗൗരവം കാണിക്കുന്നു — വിന്ധ്യനെ വണക്കിയവനും സമുദ്രം പാനം ചെയ്തവനും വാതാപിയെ ദഹിപ്പിച്ചവനും ആകയാൽ ദേവന്മാർപോലും അദ്ദേഹത്തെ പൂജിക്കുന്നു. ഇവിടെ രാമന്റെ വിനയവും ശ്രദ്ധേയമാണ് — രാജാവായിരുന്നിട്ടും അദ്ദേഹം കൈകൂപ്പി ഋഷിയോടു ചോദിക്കുന്നു. ശൗര്യം, ദാക്ഷ്യം, ബലം, ധൈര്യം, പ്രാജ്ഞത, നയസാധനം, വിക്രമം, പ്രഭാവം — ഹനുമാന്റെ ഈ എട്ടു ഗുണങ്ങൾകൊണ്ട് അവൻ ആദർശസേവകനും മന്ത്രിയും യോദ്ധാവുമാണെന്നു രാമൻ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈ ഗുണങ്ങൾ ‘കൃതാലയാഃ’ — അതായത് വീടുകെട്ടി സ്ഥിരമായി വസിക്കുന്നവ, ക്ഷണികമല്ലാത്തവ. പത്താം ശ്ലോകത്തിൽ രാമൻ വ്യക്തമായി പറയുന്നു — ഹനുമാനില്ലാതെ സീതയുടെ വാർത്തപോലും ദുർലഭമായിരുന്നു; ഇതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതജ്ഞതയുടെ സാരം.

രാഘവന്റെ യുക്തിയുക്തമായ വാക്കു കേട്ട് ഋഷി ഹനുമാന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽതന്നെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘രഘുശ്രേഷ്ഠാ, ഹനുമാനെക്കുറിച്ചു നീ പറയുന്നതു സത്യമാണ്; ബലത്തിലും ഗതിയിലും ബുദ്ധിയിലും അവനു തുല്യനായി മറ്റൊരാളില്ല. എന്നാൽ പണ്ട് അമോഘശാപരായ മുനിമാർ ഇവനു ശാപം നൽകി; അതിനാൽ അരിമർദനാ, ബലവാനായിരുന്നിട്ടും ഇവൻ തന്റെ ബലം മുഴുവൻ അറിയുന്നില്ല. മഹാബലനായ രാമാ, ബാല്യത്തിൽതന്നെ ഇവൻ ചെയ്ത കർമം വർണിക്കാൻ കഴിയാത്തതാണ് — തീരെ കുട്ടിയായിരുന്നതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് ഇവന് ആ കർമം സംഭവിച്ചത്. രാഘവാ, അതു കേൾക്കാൻ നിനക്ക് ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ മനസ്സ് ഏകാഗ്രമാക്കി കേൾക്കുക, ഞാൻ പറയാം. സൂര്യൻ നൽകിയ വരത്താൽ സ്വർണമയമായിത്തീർന്ന സുമേരു എന്നൊരു പർവതമുണ്ട്; അവിടെ ഇവന്റെ പിതാവായ കേസരി രാജ്യം ഭരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രിയപത്നി അഞ്ജന എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായിരുന്നു; അവളിൽ വായു ഉത്തമനായ ഒരു പുത്രനെ ജനിപ്പിച്ചു. നെൽക്കതിരിന്റെ ഓലക്കൊടിപോലെ നിറമുള്ള ഇവനെ അഞ്ജന പ്രസവിച്ചു; പിന്നെ അവൾ പഴങ്ങൾ ശേഖരിക്കാൻ നിബിഡവനത്തിലേക്കു പോയി. അമ്മയുടെ വിയോഗംകൊണ്ടും വിശപ്പുകൊണ്ടും ഏറെ പീഡിതനായ ഈ ശിശു ശരവണത്തിൽ കുമാരനായ സ്കന്ദനെന്നപോലെ ഉറക്കെ കരഞ്ഞു.’ അഗസ്ത്യൻ ഹനുമാന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽതന്നെ കഥ പറയുന്നു — ഇതിലൂടെ കഥയുടെ പ്രാമാണികതയും ഹനുമാന്റെ വിനയവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; സ്വന്തം പ്രശംസ കേട്ടിട്ടും അവൻ മൗനം പാലിക്കുന്നു. ശാപത്തിന്റെ കാരണം അടുത്ത സർഗത്തിൽ പറയും. ‘ശാലിശൂകനിഭാഭാസം’ എന്ന വർണന — പഴുത്ത നെല്ലിന്റെ ഓക (ശൂകം) എങ്ങനെ മഞ്ഞനിറമുള്ളതാണോ അങ്ങനെയാണു ശിശുവിന്റെ കാന്തി. ‘ശിശുഃ ശരവണേ യഥാ’ എന്ന ഉപമയിലൂടെ ശരവണത്തിൽ ജനിച്ച് ആറു കൃത്തികമാരാൽ പോഷിപ്പിക്കപ്പെട്ട കാർത്തികേയനെ ഓർമിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഹനുമാന്റെ ജനനം ദേവനായ കുമാരന്റെ ജനനത്തോട് ഉപമിക്കപ്പെടുന്നു; അവന്റെ ദിവ്യത്വവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഹനുമാന്റെ പിതാവ് കേസരി, ജനയിതാവ് വായു — അതിനാൽ അവൻ ‘കേസരീനന്ദനൻ’, ‘മാരുതി’, ‘വായുപുത്രൻ’, ‘അഞ്ജനീസുതൻ’ എന്നീ പേരുകളിൽ പ്രസിദ്ധനാണ്. സൂര്യന്റെ വരത്താൽ സുമേരു സ്വർണമയമായി എന്ന കഥയുണ്ട് — അതുകൊണ്ടാണ് ‘സൂര്യദത്തവരസ്വർണഃ’ എന്ന വിശേഷണം; ഇങ്ങനെ ഹനുമാന്റെ ജന്മഭൂമിയും സൂര്യനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, സൂര്യൻതന്നെയാണ് അവന്റെ ഭാവിഗുരുവും. അഞ്ജന കേസരിയുടെ പ്രിയപത്നി; അവളിൽ വായുവിന്റെ അംശത്തിൽ ഹനുമാൻ ജനിച്ചു എന്നു പുരാണങ്ങളിൽ വിസ്തരിച്ചു വർണിച്ചിരിക്കുന്നു. അമ്മ പഴങ്ങൾ ശേഖരിക്കാൻ വനത്തിലേക്കു പോയി — ഇതു വാനരസ്ത്രീകളുടെ സ്വാഭാവികചര്യയാണ്; അങ്ങനെ ശിശു തനിച്ചായി വിശന്നുപോയി, അതിൽനിന്നാണ് അടുത്ത സംഭവം ഉണ്ടായത്. ഹനുമാന്റെ ശിശുരൂപം ‘ശാലിശൂകനിഭാഭാസം’ എന്നു വർണിക്കപ്പെടുന്നു; മുന്നോട്ടു ബ്രഹ്മാവ് അവനെ ‘അർകവൈശ്വാനരകാഞ്ചനപ്രഭം’ (സൂര്യന്റെയും അഗ്നിയുടെയും സ്വർണത്തിന്റെയും പ്രഭയുള്ളവൻ) ആയി കാണുന്നു — ബാല്യത്തിൽപോലും അവന്റെ തേജസ്സ് അത്ഭുതകരമായിരുന്നു.

അപ്പോൾ ചെമ്പരത്തിപ്പൂക്കളുടെ കൂമ്പാരംപോലെ ചുവന്ന, ഉദിച്ചുയരുന്ന സൂര്യനെ കണ്ട്, അതൊരു പഴമാണെന്നു കരുതി, പഴത്തോടുള്ള കൊതിയാൽ അവൻ സൂര്യന്റെ നേർക്കു കുതിച്ചുയർന്നു. ബാലസൂര്യനെ ലക്ഷ്യമാക്കിയ ആ ബാലൻ മൂർത്തിമാനായ ബാലസൂര്യനെപ്പോലെ, ബാലസൂര്യനെ പിടിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ആകാശമധ്യത്തിലൂടെ കുതിച്ചുപാഞ്ഞു. ശിശുവായ ഹനുമാൻ ഇങ്ങനെ പായുമ്പോൾ ദേവന്മാർക്കും ദാനവന്മാർക്കും യക്ഷന്മാർക്കും വലിയ വിസ്മയമുണ്ടായി: ‘ഈ വായുപുത്രൻ ഉന്നതാകാശത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നതുപോലെ വായുവോ ഗരുഡനോ മനസ്സുപോലുമോ വേഗമുള്ളതല്ല. ശിശുവായ ഇവന് ഇത്തരം ഗതിവിക്രമമുണ്ടെങ്കിൽ യൗവനവും ബലവും നേടുമ്പോൾ ഇവന്റെ വേഗം എങ്ങനെയായിരിക്കും!’ പായുന്ന സ്വന്തം പുത്രനെ സൂര്യന്റെ ദാഹത്തിൽനിന്നു രക്ഷിക്കാൻ വായു മഞ്ഞുകൂമ്പാരംപോലെ തണുത്തവനായി അവനെ പിന്തുടർന്നു. അനേകായിരം യോജന ആകാശം കടന്ന്, പിതാവിന്റെ ബലംകൊണ്ടും ബാല്യത്തിന്റെ കൂസലില്ലായ്മകൊണ്ടും അവൻ സൂര്യന്റെ അടുത്തെത്തി. ‘ഈ ശിശു ദോഷം അറിയുന്നില്ല; ഇവനിൽ വലിയൊരു കാര്യം ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു’ എന്നു കരുതി ദിവാകരൻ അവനെ ദഹിപ്പിച്ചില്ല. ഇവൻ സൂര്യനെ പിടിക്കാൻ കുതിച്ച അതേ ദിവസംതന്നെ രാഹുവും ദിവാകരനെ പിടിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നു. സൂര്യരഥത്തിന്റെ മുകൾഭാഗത്തുവച്ച് ഇവൻ സ്പർശിച്ചപ്പോൾ ചന്ദ്രസൂര്യന്മാരെ മർദിക്കുന്നവനായ രാഹു ഭയന്നു പിൻവാങ്ങി. സിംഹികയുടെ പുത്രൻ കോപത്തോടെ ഇന്ദ്രന്റെ ഭവനത്തിൽ ചെന്ന്, പുരികം ചുളിച്ച്, ദേവഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ദേവനോടു പറഞ്ഞു: ‘വാസവാ, ബലനെയും വൃത്രനെയും കൊന്നവനേ, എന്റെ വിശപ്പടക്കാനായി ചന്ദ്രസൂര്യന്മാരെ എനിക്കു തന്നിട്ട് ഇപ്പോൾ അതു മറ്റൊരുവനു കൊടുത്തതെന്താണ്? ഇന്നു പർവകാലത്തു ഞാൻ സൂര്യനെ പിടിക്കാൻ വന്നു; അപ്പോൾ മറ്റൊരു രാഹു വന്നെത്തി പെട്ടെന്നു സൂര്യനെ പിടികൂടി.’ ഇവിടെ ബാലന്റെ നിഷ്കപടത മനോഹരമായി വർണിച്ചിരിക്കുന്നു — അവൻ സൂര്യനെ ഒരു പഴമായിത്തന്നെ കരുതുന്നു; വിശപ്പടക്കൽ മാത്രമാണ് അവന്റെ ഉദ്ദേശ്യം, യാതൊരഹങ്കാരവുമില്ല. ദേവന്മാരുടെ വിസ്മയവാക്കുകൾ ഭാവിയിലെ സമുദ്രലംഘനത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വായുവിന്റെ പുത്രസ്നേഹം — സൂര്യന്റെ ചൂട് അവനെ ബാധിക്കാതിരിക്കാൻ അദ്ദേഹം തണുത്തവനായി പുത്രനെ അനുഗമിക്കുന്നു. സൂര്യന്റെ കരുണയും ശ്രദ്ധേയമാണ് — ഈ ശിശു ഭാവിയിൽ രാമന്റെ കാര്യം സാധിക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം അറിയുന്നു. രാഹു ഹനുമാനെ ‘മറ്റൊരു രാഹു’ എന്നു കരുതുന്നു — ഇതു ഹാസ്യരസത്തിന്റെ ഒരു സ്പർശവും നൽകുന്നു. ‘ചന്ദ്രാർകമർദനഃ’ എന്നതു രാഹുവിന്റെ വിശേഷണം — ഗ്രഹണകാലത്ത് അവൻ ചന്ദ്രസൂര്യന്മാരെ വിഴുങ്ങുന്നു എന്നാണു പുരാണകഥ. ശിശുവിന്റെ കുതിപ്പിനു കാരണം വിശപ്പും സൂര്യന്റെ ചുവന്ന നിറവുമാണ്; ഉദയവേളയിൽ ചെമ്പരത്തിപ്പൂപോലുള്ള സൂര്യൻ പഴുത്ത പഴംപോലെ കാണപ്പെടുന്നു. ‘ബാലാർക ഇവ മൂർത്തിമാൻ’ എന്ന ഉപമ ഇരട്ടയാണ് — ശിശുവും സൂര്യനെപ്പോലെ തേജസ്വി; ബാലനും ബാലസൂര്യന്റെ നേർക്കു പോകുന്നു. ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും യക്ഷന്മാരും എല്ലാം വിസ്മയിച്ചു — ‘യൗവനം ബലമാസാദ്യ കഥം വേഗോ ഭവിഷ്യതി’ (യൗവനവും ബലവും നേടുമ്പോൾ വേഗം എങ്ങനെയാകും) എന്ന അവരുടെ വാക്ക് ഒരു പ്രവചനംപോലെയാണ്. സൂര്യന്റെ ചിന്ത ‘കാര്യം ചാസ്മിൻ സമായത്തം’ — അതായത് രാവണവധത്തിൽ ഇവന്റെ സഹായം ആവശ്യമാണെന്നു ദേവന്മാർ അറിയുന്നു. വായുവിന്റെ തണുപ്പ് ‘തുഷാരചയശീതലഃ’ എന്ന വിശേഷണംകൊണ്ടു വർണിക്കുന്നു — മഞ്ഞുകൂമ്പാരംപോലെ തണുത്ത അദ്ദേഹം പുത്രനെ സൂര്യതാപത്തിൽനിന്നു രക്ഷിക്കുന്നു. രാഹുവിന്റെ ആക്രോശം ദേവരാജന്റെ നീതിയോടുള്ള ചോദ്യമാണ് — ‘എന്റെ ഓഹരി എന്തിനു മറ്റൊരുവനു കൊടുത്തു’ എന്ന്; ഇത് അവന്റെ സ്വാർഥത കാണിക്കുന്നു. ഇരുപത്തിയെട്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ പിതാവിന്റെ സംരക്ഷണത്തിന്റെ ചിത്രം മനോഹരമാണ് — അദൃശ്യനായ വായു പുത്രന്റെ പിന്നാലെ നിഴൽപോലെ പോകുന്നു, അവനെ തണുപ്പിക്കുന്നു, സൂര്യന്റെ ചൂടിൽനിന്നു രക്ഷിക്കുന്നു.

രാഹുവിന്റെ വാക്കു കേട്ട് പരിഭ്രാന്തനായ വാസവൻ സ്വർണമാല ധരിച്ച് ആസനം വിട്ട് ചാടിയെഴുന്നേറ്റു. പിന്നെ കൈലാസശിഖരംപോലെയുള്ളതും നാലു കൊമ്പുകളുള്ളതും മദജലം ഒഴുക്കുന്നതും അലങ്കാരങ്ങളണിഞ്ഞതും ഉയരമുള്ളതും സ്വർണമണികളുടെ നാദംകൊണ്ട് അട്ടഹസിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നതുമായ ഗജേന്ദ്രൻ ഐരാവതത്തിൽ കയറി, രാഹുവിനെ മുന്നിൽ നിർത്തി, ഈ ഹനുമാനോടൊപ്പം സൂര്യൻ എവിടെയായിരുന്നുവോ അവിടേക്ക് ഇന്ദ്രൻ പുറപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ രാഹു വാസവനെ വിട്ട് അതിവേഗത്തിൽ മുന്നോട്ടു പോയി; ശൈലശിഖരംപോലെ പാഞ്ഞുവരുന്ന അവനെ ഇവൻ കണ്ടു. ഉടനെ സൂര്യനെ വിട്ട്, രാഹുവിനെ ഒരു പഴമായി കരുതി, ആ സിംഹികാസുതനെ പിടിക്കാൻ ഇവൻ വീണ്ടും ആകാശത്തിലേക്കു കുതിച്ചു. രാമാ, സൂര്യനെ വിട്ടു പാഞ്ഞുവരുന്ന ഈ വാനരനെ കണ്ട്, മുഖം മാത്രം ബാക്കിയുള്ള രാഹു പിന്തിരിഞ്ഞ് ഓടി. രക്ഷകനായ ഇന്ദ്രനെ പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് സിംഹികാസുതൻ ഭയത്താൽ ‘ഇന്ദ്രാ, ഇന്ദ്രാ’ എന്ന് വീണ്ടും വീണ്ടും വിളിച്ചുപറഞ്ഞു. നിലവിളിക്കുന്ന രാഹുവിന്റെ മുമ്പേ പരിചിതമായ സ്വരം കേട്ട് ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: ‘ഭയപ്പെടേണ്ട, ഞാൻ ഇവനെ കൊല്ലാം.’ അപ്പോൾ ഐരാവതത്തെ കണ്ട്, ‘ഇത് അതിനെക്കാളും വലിയ പഴമാണ്’ എന്നു കരുതി മാരുതി ആ ഗജരാജന്റെ നേർക്കു പാഞ്ഞു. ഐരാവതത്തെ പിടിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ പായുന്ന ഇവന്റെ രൂപം ഒരു നിമിഷം ഇന്ദ്രന്റെയും അഗ്നിയുടെയുംപോലെ ഘോരവും ജ്വലിക്കുന്നതുമായി. ഇങ്ങനെ പാഞ്ഞുവരുന്ന അവനെ, അധികം ക്രുദ്ധനാകാതെ ശചീപതി കൈയിൽനിന്നു വിട്ട കുലിശംകൊണ്ട് അടിച്ചു. ഇന്ദ്രവജ്രത്താൽ അടിയേറ്റ് ഇവൻ ഒരു പർവതത്തിൽ വീണു; വീഴുമ്പോൾ ഇവന്റെ ഇടത്തെ ഹനു (താടിയെല്ല്) ഒടിഞ്ഞു. ഐരാവതത്തിന്റെ വർണന വിസ്തൃതമാണ് — അതിന്റെ വെളുപ്പ്, നാലു കൊമ്പുകൾ, മദജലം, ആഭരണങ്ങൾ, മണിനാദം; ഇതിലൂടെ ഇന്ദ്രന്റെ വൈഭവം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘നാതിക്രുദ്ധഃ’ (അധികം ക്രുദ്ധനാകാതെ) എന്ന പദം പ്രധാനമാണ് — ബാലനെ കൊല്ലാൻ ഇന്ദ്രൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, തടയാൻ മാത്രം; അതിനാൽ വജ്രപ്രഹരവും മൃദുവാണ്. എങ്കിലും വജ്രത്തിന്റെ ആഘാതത്താൽ ഹനു ഒടിഞ്ഞു; അതിനാലാണ് മുന്നോട്ടു ബ്രഹ്മാവും ഇന്ദ്രനും അവന് ‘ഹനുമാൻ’ എന്ന പേരു നൽകുന്നത്. രാഹുവിന്റെ ‘മുഖശേഷഃ’ (മുഖം മാത്രം ബാക്കിയുള്ളവൻ) എന്ന വിശേഷണം — അവന്റെ ശരീരം വിഷ്ണു ഛേദിച്ചു, ശിരസ്സു മാത്രം ശേഷിച്ചു എന്ന കഥ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ശിശുവിന്റെ കണ്ണിൽ എല്ലാം പഴംതന്നെ — ആദ്യം സൂര്യൻ, പിന്നെ രാഹു, പിന്നെ ഐരാവതം; ഈ ക്രമം ബാലന്റെ നിർദോഷമായ കൗതുകം കാണിക്കുന്നു, ആരെയും ഉപദ്രവിക്കാൻ അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. സൂര്യചന്ദ്രന്മാരെ വിഴുങ്ങുന്ന രാഹുപോലും ശിശുവിനെ ഭയന്ന് ഓടുന്നു, രക്ഷകനായി ഇന്ദ്രനെ വിളിക്കുന്നു — ഇതാണു ഹനുമാന്റെ ബലത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ തെളിവ്. ഇന്ദ്രൻ വജ്രം വിടുന്നത് ‘ഹസ്താന്താത്’ — അതായത് പൂർണബലത്തോടെയല്ല, കൈത്തുമ്പിൽനിന്നു മാത്രം. ഐരാവതത്തിന്റെ നേർക്കു പായുന്ന ഹനുമാന്റെ രൂപം ‘ഇന്ദ്രാഗ്ന്യോരിവ ഭാസ്വരം’ — ഇന്ദ്രനും അഗ്നിയും ഒരുമിച്ചു ജ്വലിക്കുന്നതുപോലെ. പർവതത്തിൽ വീണതിനാൽ ഇടത്തെ ഹനു ഒടിഞ്ഞു — ഇതുതന്നെയായിരിക്കും അവന്റെ പേരിനു കാരണം.

വജ്രപ്രഹരത്താൽ തളർന്ന് ആ ബാലൻ വീണപ്പോൾ പവനൻ ഇന്ദ്രനോടു കോപിച്ചു; അദ്ദേഹം പ്രജകളുടെ അഹിതത്തിനായി പ്രവർത്തിച്ചുതുടങ്ങി. പ്രജകൾക്കുള്ളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ആ പ്രഭു തന്റെ സഞ്ചാരം ഉൾവലിച്ച്, തന്റെ ശിശുവായ പുത്രനെ എടുത്ത് ഒരു ഗുഹയിൽ പ്രവേശിച്ചു. പ്രജകളുടെ മലമൂത്രാശയങ്ങളെ അടച്ച്, കടുത്ത പീഡ ഉണ്ടാക്കിക്കൊണ്ട്, വാസവൻ മഴ തടയുന്നതുപോലെ അദ്ദേഹം സർവഭൂതങ്ങളെയും നിരോധിച്ചു. വായുവിന്റെ കോപത്താൽ എല്ലായിടത്തും ജീവികൾ ശ്വാസമില്ലാതെ, സന്ധികൾ പിളരുന്നവരായി, തടിപോലെ നിശ്ചേഷ്ടരായി. സ്വാധ്യായവും വഷട്കാരവും നിലച്ചു, ക്രിയകളും ധർമവും ലുപ്തമായി; വായുകോപത്താൽ ത്രൈലോക്യം നരകത്തിലെന്നപോലെയായി. അപ്പോൾ ഗന്ധർവന്മാരും ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും ഉൾപ്പെട്ട പ്രജകൾ ദുഃഖിതരായി, സുഖം ആഗ്രഹിച്ച് പ്രജാപതിയുടെ അടുത്തേക്ക് ഓടി. മഹോദരരോഗം ബാധിച്ചവരെപ്പോലെ വയർ വീർത്ത ദേവന്മാർ കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു: ‘ഭഗവാനേ, നാഥാ, നാലുവിധം പ്രജകളെ അങ്ങാണു സൃഷ്ടിച്ചത്; ഞങ്ങളുടെ ആയുസ്സിന്റെ പതിയായി ഈ പവനനെ അങ്ങാണു തന്നത്. സത്തമാ, പ്രാണേശ്വരനായിരുന്നിട്ടും അദ്ദേഹം ഇന്ന് എന്തുകൊണ്ടാണ് അന്തഃപുരത്തിലെ സ്ത്രീകളെയെന്നപോലെ ഞങ്ങളെ ദുഃഖിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് തടഞ്ഞുവച്ചിരിക്കുന്നത്? അതിനാൽ വായുവിനാൽ പീഡിതരായ ഞങ്ങൾ അങ്ങയെ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ദുഃഖഹന്താവേ, വായുവിന്റെ നിരോധത്താലുണ്ടായ ഞങ്ങളുടെ ഈ ദുഃഖം നീക്കണം.’ പ്രജകളുടെ ഈ വാക്കു കേട്ട് പ്രജാനാഥനായ പ്രജാപതി ‘കാരണമുണ്ട്’ എന്നു പറഞ്ഞ്, ഏതു കാരണത്താലാണോ വായു കോപിച്ചതും നിരോധിച്ചതും അതു പ്രജകളോടു പറഞ്ഞു. ഇവിടെ വായുവിന്റെ മഹത്ത്വം നേരിട്ടു കാണിച്ചിരിക്കുന്നു — അദ്ദേഹം എല്ലാവരുടെയും പ്രാണനാണ്; അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരോധത്താൽ സൃഷ്ടിതന്നെ നിശ്ചേഷ്ടമാകുന്നു. ‘വിണ്മൂത്രാശയമാവൃത്യ’ എന്ന വർണന ശരീരശാസ്ത്രജ്ഞാനത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു — അപാനവായുവിന്റെ നിരോധം. ‘അന്തഃപുരത്തിലെ സ്ത്രീകളെപ്പോലെ’ എന്ന ഉപമ — അന്തഃപുരത്തിൽ സ്ത്രീകൾ അടച്ചിടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതുപോലെ ഞങ്ങളും അടച്ചിടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ‘ചതുർവിധാഃ പ്രജാഃ’ — ജരായുജങ്ങൾ (ഗർഭപാത്രത്തിൽനിന്നു ജനിക്കുന്നവ), അണ്ഡജങ്ങൾ (മുട്ടയിൽനിന്ന്), സ്വേദജങ്ങൾ (വിയർപ്പിൽനിന്ന്), ഉദ്ഭിജ്ജങ്ങൾ (മണ്ണു പിളർന്നു മുളയ്ക്കുന്നവ). നാല്പത്തൊമ്പതാം ശ്ലോകത്തിന്റെ രണ്ടാം പകുതിയും (‘ഗുഹാം പ്രവിഷ്ടഃ സ്വസുതം…’) അമ്പതാം ശ്ലോകത്തിന്റെ ആദ്യപകുതിയും സമീക്ഷിതപതിപ്പിലില്ല, വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളവയാണ്. വായുവിന്റെ കോപം ഒരു പിതാവിന്റെ സ്വാഭാവികശോകമാണ് — പുത്രന്റെ ആഘാതം കണ്ട് അദ്ദേഹം സർവലോകങ്ങളെയും ശിക്ഷിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപായം ഹിംസാത്മകമല്ല, നിഷ്ക്രിയതാത്മകമാണ് — അദ്ദേഹം സ്വന്തം കർമം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതേയുള്ളൂ, അതുകൊണ്ടുതന്നെ ലോകം മുഴുവൻ മൃതപ്രായമാകുന്നു. ഇതിൽനിന്ന്, ഓരോ ദേവന്റെയും കർമം സൃഷ്ടിയെ നിലനിർത്തുന്നതിന് അനിവാര്യമാണെന്ന് അറിയാം. യജ്ഞങ്ങളും സ്വാധ്യായവും ലുപ്തമായി — അതിനാൽ ദേവന്മാർക്കും ഹവിസ്സു ലഭിക്കുന്നില്ല, അവർക്കും ദുഃഖം. ദേവന്മാരെ ‘മഹോദരനിഭോദരാഃ’ എന്നു വർണിച്ചിരിക്കുന്നത് ശ്വാസനിരോധത്താൽ വീർത്ത അവരുടെ വയറുകളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — വായുവില്ലാതാകുമ്പോൾ വയർ വീർക്കുന്നു. ഈ ദൃശ്യം കരുണരസവും ഹാസ്യരസവും കലർത്തുന്നു. വായുവിന്റെ നിരോധത്തിന്റെ ഉപമ — ഇന്ദ്രൻ മഴ പെയ്യിക്കാതെ മഴയെ തടയുന്നതുപോലെ വായു പ്രാണങ്ങളെ തടഞ്ഞു; അങ്ങനെ വായു ഇന്ദ്രനെ അദ്ദേഹത്തിന്റെതന്നെ ആയുധംകൊണ്ടു തിരിച്ചടിക്കുന്നതുപോലെ.

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ‘പ്രജകളേ, കേൾക്കേണ്ടതും നിങ്ങൾക്കു ഹിതവുമായ ആ കാര്യമെല്ലാം കേൾക്കുവിൻ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനെ ഇന്ന് അമരേശനായ ഇന്ദ്രൻ രാഹുവിന്റെ വാക്കു കേട്ട് വീഴ്ത്തി; അതുകൊണ്ടാണ് ആ അനിലൻ കോപിച്ചത്. അശരീരിയായ വായു ശരീരങ്ങളിൽ അവയെ പാലിച്ചുകൊണ്ടു സഞ്ചരിക്കുന്നു; വായുവില്ലാതെ ശരീരം തടിക്കഷണങ്ങൾക്കു സമമാകുന്നു. വായുവാണു പ്രാണൻ, വായുവാണു സുഖം, വായുവാണ് ഈ ലോകം മുഴുവൻ; വായു ഉപേക്ഷിച്ച ലോകം സുഖം കണ്ടെത്തുന്നില്ല. ലോകത്തിന്റെ ആയുസ്സായ വായു ഇന്നുതന്നെ ലോകത്തെ ഉപേക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇന്നുതന്നെ നിങ്ങൾ ശ്വാസമില്ലാതെ തടിയും ചുമരുംപോലെ നിൽക്കുന്നു. അതിനാൽ നമുക്കു വേദന നൽകുന്ന മാരുതൻ എവിടെയിരിക്കുന്നുവോ അവിടേക്കു പോകാം; അദിതിയുടെ പുത്രന്മാരേ, അദ്ദേഹത്തെ പ്രസാദിപ്പിക്കാതെ നാം വിനാശത്തിലേക്കു പോകരുത്.’ അപ്പോൾ പ്രജകളോടും ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, നാഗങ്ങൾ, ഗുഹ്യകന്മാർ എന്നിവരോടും കൂടി പ്രജാപതി, സുരേന്ദ്രനാൽ അടിയേറ്റ പുത്രനെയും എടുത്തു മാരുതൻ ഇരിക്കുന്നിടത്തേക്കു പോയി. അവിടെ സദാഗതിയുടെ (വായുവിന്റെ) മടിയിലിരിക്കുന്ന, സൂര്യന്റെയും അഗ്നിയുടെയും സ്വർണത്തിന്റെയും പ്രഭയുള്ള പുത്രനെ കണ്ട് ചതുർമുഖന് ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, ഋഷിമാർ, യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ എന്നിവരോടൊപ്പം കരുണ തോന്നി. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കുകളിലെ വായുസ്തുതി ദാർശനികമാണ് — ‘വായുഃ പ്രാണഃ സുഖം വായുർവായുഃ സർവമിദം ജഗത്’ എന്നത് ഉപനിഷത്തുകളിലെ പ്രാണവിദ്യയെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് ദേവന്മാരുടെ ദോഷവും മറച്ചുവയ്ക്കുന്നില്ല — രാഹുവിന്റെ വാക്കിനാൽ പ്രേരിതനായി ഇന്ദ്രൻ അകാര്യം ചെയ്തു. അവസാനത്തെ രണ്ടു ശ്ലോകങ്ങൾ വംശസ്ഥവൃത്തത്തിലാണ്; ശിശുവിന്റെ തേജസ്സ് ‘അർകവൈശ്വാനരകാഞ്ചനപ്രഭം’ എന്നു മൂന്ന് ഉപമാനങ്ങളാൽ വർണിച്ചിരിക്കുന്നു. ‘രുക്പ്രദോ ഹി നഃ’ എന്നത് അച്ചടിയിലെ പാഠം — നമുക്കു വേദന നൽകുന്നവൻ എന്നർഥം; സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘ഹി വഃ’ എന്നും ‘അദിതേഃ സുതം’ എന്നുമാണ്, അച്ചടിയിൽ ‘അദിതേഃ സുതാഃ’ എന്ന സംബോധനയും. ഇങ്ങനെ ശിശുവിന്റെ ദർശനത്തോടും ബ്രഹ്മാവിന്റെ കരുണയോടുംകൂടി സർഗം അവസാനിക്കുന്നു; അടുത്ത സർഗത്തിൽ വരപ്രദാനം ഉണ്ടാകും. വായുവിന്റെ കോപം ന്യായമാണെന്നു ബ്രഹ്മാവ് പ്രജകളുടെ മുന്നിൽ വ്യക്തമായി സമ്മതിക്കുന്നു — അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രൻ നിരപരാധിയായിട്ടും അടിയേറ്റു. അതിനാൽ പരിഹാരവും ബലപ്രയോഗമല്ല, പ്രസാദിപ്പിക്കലാണ്. ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും നാഗങ്ങളും ഗുഹ്യകന്മാരും ഋഷിമാരും യക്ഷന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും എല്ലാം ബ്രഹ്മാവിനോടൊപ്പം വായുവിന്റെ ഗുഹയിലേക്കു പോകുന്നു — സമ്പൂർണസൃഷ്ടിയും ഒരു ശിശുവിന്റെ മുന്നിൽ എത്തിച്ചേരുന്നു. അറുപത്തിമൂന്നാം ശ്ലോകം മൂന്ന് അർധങ്ങളിലായാണു രചിച്ചിരിക്കുന്നത് — ‘അദ്യൈവ തേ നിരുച്ഛ്വാസാഃ…’, ‘തദ്യാമസ്തത്ര…’, ‘മാ വിനാശം…’ എന്നിങ്ങനെ. ‘മാ വിനാശം ഗമിഷ്യാമ’ എന്ന ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്ക് സ്വന്തം വിനാശത്തിന്റെ സാധ്യതയും അംഗീകരിക്കുന്നു — വായുവില്ലാതെ ബ്രഹ്മാവുപോലും ജീവിക്കില്ല. അവസാനത്തെ ശ്ലോകത്തിൽ ‘സദാഗതി’ എന്നതു വായുവിന്റെ പേര് — എപ്പോഴും ചലിക്കുന്നവൻ എന്നർഥം; ആ സദാഗതിയാണ് ഇന്നു നിശ്ചലനായിരിക്കുന്നത്.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे पञ्चत्रिंशः सर्गः॥ ३५॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക