॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 34-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ബാലി രാവണനെ പരാജയപ്പെടുത്തുന്നതും സഖ്യവും

രാവണന്റെ കിഷ്കിന്ധാഗമനം, താരന്റെ വാക്കുകൾ, ദക്ഷിണസമുദ്രതീരത്ത് സന്ധ്യോപാസനയിൽ മുഴുകിയ ബാലിയെ പിടികൂടാനുള്ള ശ്രമം, ബാലി രാവണനെ കക്ഷത്തിലിറുക്കി നാലു സമുദ്രങ്ങളിലും ചുറ്റിയത്, രാവണന്റെ വിസ്മയം, അഗ്നിസാക്ഷിയായുള്ള സഖ്യം

അർജുനനാൽ മോചിപ്പിക്കപ്പെട്ട രാക്ഷസാധിപനായ രാവണൻ അങ്ങനെ അപമാനിതനായിട്ടും മനംമടുക്കാതെ വീണ്ടും ഭൂമി മുഴുവൻ ചുറ്റിസഞ്ചരിച്ചു. അപമാനംകൊണ്ട് അവന്റെ ദർപ്പം നശിച്ചില്ലെന്ന് ‘അനിർവിണ്ണഃ’ (മനംമടുക്കാത്തവൻ) എന്ന പദം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രാക്ഷസനോ മനുഷ്യനോ ആകട്ടെ, ബലത്തിൽ മുന്നിലാണെന്ന് ആരെക്കുറിച്ചു കേൾക്കുന്നുവോ, അവനെ സമീപിച്ച് ദർപ്പിഷ്ഠനായ അവൻ യുദ്ധത്തിനു വെല്ലുവിളിച്ചിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിക്കെ ഒരിക്കൽ അവൻ ബാലി ഭരിക്കുന്ന കിഷ്കിന്ധാനഗരിയിൽച്ചെന്ന് സ്വർണമാലയണിഞ്ഞ ബാലിയെ യുദ്ധത്തിനു വെല്ലുവിളിച്ചു — ഇന്ദ്രൻ നൽകിയ സ്വർണമാല ബാലി ധരിക്കുന്നുവെന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്. അപ്പോൾ വാനരന്മാരുടെ അമാത്യനും താരയുടെ പിതാവും പ്രഭുവുമായ താരൻ യുദ്ധം കൊതിച്ചുവന്ന അവനോടു പറഞ്ഞു: ‘രാക്ഷസേന്ദ്രാ, നിനക്കു തുല്യബലനായ ബാലി ഇപ്പോൾ പുറത്തുപോയിരിക്കുന്നു; മറ്റേതു വാനരനാണ് നിന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കാൻ കഴിയുക? ബാലി നാലു സമുദ്രങ്ങളിലും സന്ധ്യോപാസന ചെയ്ത് ഈ മുഹൂർത്തത്തിൽത്തന്നെ മടങ്ങിവരും; ഒരു മുഹൂർത്തം കാത്തുനിൽക്കുക. ശംഖുപോലെ വെളുത്ത ഈ അസ്ഥിക്കൂമ്പാരങ്ങൾ നോക്കൂ — വാനരാധിപന്റെ തേജസ്സാൽ വധിക്കപ്പെട്ട, യുദ്ധം കൊതിച്ചുവന്ന രാജാക്കന്മാരുടേതാണിവ. രാവണാ, നീ അമൃതരസംതന്നെ കുടിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ബാലിയെ നേരിടുമ്പോൾ നിന്റെ ജീവിതം അവിടെ അവസാനിക്കും. വിശ്രവസ്സിന്റെ പുത്രാ, ഇപ്പോൾ ഈ വിചിത്രമായ ലോകം കണ്ടുകൊള്ളുക; ഒരു മുഹൂർത്തം കാത്തുനിൽക്കുക, അതിനുശേഷം നിന്റെ ജീവിതം ദുർലഭമാകും. അതല്ല, മരിക്കാൻ നിനക്കു ധൃതിയുണ്ടെങ്കിൽ ദക്ഷിണസമുദ്രത്തിലേക്കു പോകുക; അവിടെ ഭൂമിയിൽ നിൽക്കുന്ന അഗ്നിയെപ്പോലെ ബാലിയെ നിനക്കു കാണാം.’ താരന്റെ വാക്കുകളിൽ പരിഹാസവും കരുണയും കലർന്നിരിക്കുന്നു — അദ്ദേഹം രാവണനെ ഭയപ്പെടുത്തുകയും മുന്നറിയിപ്പു നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. അസ്ഥിക്കൂമ്പാരങ്ങളുടെ കാഴ്ച ബാലിയുടെ മുൻവിജയങ്ങളുടെ പ്രത്യക്ഷപ്രമാണമാണ്. ഒമ്പതാം ശ്ലോകം (‘പശ്യേദാനീം ജഗച്ചിത്രം…’ — ഇപ്പോൾ ഈ വിചിത്രലോകം കണ്ടുകൊള്ളുക) സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ഇല്ല, പ്രചലിതപാഠത്തിൽ (വൾഗേറ്റിൽ) മാത്രമുള്ളതാണ്. ‘അമൃതരസം കുടിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും’ എന്ന വാക്കുകൊണ്ട് — അമൃതം കുടിച്ചാലും നീ അമരനാകില്ല എന്നാണു ഭാവം. ഈ സർഗത്തിന്റെ സന്ദർഭം കഴിഞ്ഞ സർഗവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ് — അഗസ്ത്യൻ രാമനോടു രാവണന്റെ പരാജയങ്ങളുടെ കഥ ക്രമമായി പറയുന്നു; അർജുനനുശേഷം രാവണനെ പരാജയപ്പെടുത്തിയ രണ്ടാമൻ ബാലിയാണ്. രാവണന്റെ സ്വഭാവം ഇവിടെ വീണ്ടും കാണിക്കുന്നു — പരാജയത്തിൽനിന്ന് അവൻ പാഠം പഠിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് പുതിയ പ്രതിസ്പർധിയെ തേടുന്നു. ‘ബലത്തിൽ മുന്നിലാണെന്ന് ആരെക്കുറിച്ചു കേൾക്കുന്നുവോ’ എന്ന വാക്ക് അവന്റെ അസൂയ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ആരുടെയെങ്കിലും ബലത്തിന്റെ കീർത്തിപോലും അവന് അസഹ്യമാണ്. താരൻ ഇവിടെ മന്ത്രി മാത്രമല്ല, ബാലിയുടെ ഭാര്യാപിതാവുംകൂടിയാണ്; അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകളിൽ ബാലിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഗർവവും രാവണനോടുള്ള ഉപഹാസവും ഒരുപോലെ കാണാം. ‘മറ്റേതു വാനരൻ’ എന്ന ചോദ്യത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം സ്വന്തം അസാമർഥ്യവും വിനയത്തോടെ അംഗീകരിക്കുന്നു. മരണത്തിലേക്കു ധൃതികൂട്ടുന്ന രാവണനെ അദ്ദേഹം ദക്ഷിണസമുദ്രത്തിലേക്കു ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു — ഈ വാക്ക് രാവണന്റെ അഹങ്കാരത്തെ ജ്വലിപ്പിക്കാൻ മതിയായതാണ്. ‘മുഹൂർത്തം’ എന്ന ശബ്ദത്തിന്റെ ആവർത്തനം താരന്റെ പരിഹാസത്തെ തീക്ഷ്ണമാക്കുന്നു.

ലോകങ്ങളെ കരയിക്കുന്നതിനാൽ ലോകരാവണനായ അവൻ താരനെ ശകാരിച്ച്, പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ കയറി ദക്ഷിണസമുദ്രത്തിലേക്കു പോയി. അവിടെ സ്വർണപർവതംപോലെ ശോഭിക്കുന്ന, ഉദയസൂര്യനെപ്പോലുള്ള മുഖമുള്ള, സന്ധ്യോപാസനയിൽ മുഴുകിയ ബാലിയെ അവൻ കണ്ടു. അഞ്ജനംപോലെ കറുത്ത രാവണൻ പുഷ്പകത്തിൽനിന്നിറങ്ങി ബാലിയെ വേഗം പിടികൂടാനായി ശബ്ദമുണ്ടാക്കാത്ത കാലടികളോടെ നടന്നു — കള്ളനെപ്പോലെ പിന്നിൽനിന്ന് ആക്രമിക്കുന്നതുതന്നെ അവന്റെ ഉപായം. യാദൃച്ഛികമായി ബാലിയും ആ രാവണനെ കണ്ടു; എന്നാൽ അവന്റെ പാപകരമായ ഉദ്ദേശ്യം കണ്ടിട്ടും ബാലി പരിഭ്രമിച്ചില്ല. സിംഹം മുയലിനെയെന്നപോലെ, ഗരുഡൻ സർപ്പത്തെയെന്നപോലെ, പാപനിശ്ചയമുള്ള ആ രാവണനെ ബാലി ഗൗനിച്ചില്ല. അദ്ദേഹം മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു: ‘എന്നെ പിടികൂടാൻ ആഗ്രഹിച്ചുവരുന്ന പാപചിത്തനായ രാവണനെ കക്ഷത്തിലിറുക്കി ഞാൻ മൂന്നു മഹാസമുദ്രങ്ങളിലേക്കും പോകും. ഗരുഡന്റെ മടിയിലെ സർപ്പംപോലെ, എന്റെ മടിയിൽ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന, തുടകളും കൈകളും വസ്ത്രങ്ങളും ഊർന്നുകിടക്കുന്ന ശത്രുവായ ദശഗ്രീവനെ ലോകർ കാണും.’ ഇങ്ങനെ നിശ്ചയിച്ച് ബാലി മൗനം അവലംബിച്ച്, വൈദികമന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ചുകൊണ്ട് പർവതരാജനെപ്പോലെ നിശ്ചലനായി നിന്നു. ഇവിടെ രണ്ടു കഥാപാത്രങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം — രാവണൻ ചതിയിലൂടെ പിന്നിൽനിന്ന് ആക്രമിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ബാലിയാകട്ടെ ധർമകർമത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുമ്പോഴും നിർഭയൻ. ബാലി തന്റെ കർത്തവ്യമായ സന്ധ്യോപാസന ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല; ശത്രുവിനെ കണ്ടിട്ടും ജപം നിർത്തുന്നില്ല. ‘പർവതരാഡിവ’ (പർവതരാജനെപ്പോലെ) എന്ന ഉപമ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്ഥൈര്യം കാണിക്കുന്നു. രാവണൻ ‘അഞ്ജനസംനിഭൻ’ — കറുത്ത നിറമുള്ളവൻ; ബാലി ‘ഹേമഗിരിപ്രഖ്യൻ’ — സ്വർണവർണൻ; നിറങ്ങളുടെ വൈരുദ്ധ്യത്തിലൂടെയും പാപപുണ്യങ്ങളുടെ ഭേദം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘സ്രംസദൂരുകരാംബരം’ (തുടകളും കൈകളും വസ്ത്രങ്ങളും ഊർന്നുകിടക്കുന്ന) എന്ന പദം രാവണന്റെ ഭാവിദുർദശ ചിത്രീകരിക്കുന്നു — അവന്റെ തുടകളും കൈകളും വസ്ത്രങ്ങളും തൂങ്ങിക്കിടക്കും. സിംഹത്തിനു മുയലിനോടും ഗരുഡനു സർപ്പത്തോടുമുള്ള ഉപമ ബാലിയുടെ അവജ്ഞ കാണിക്കുന്നു — അദ്ദേഹം രാവണനെ ശത്രുവായിപ്പോലും എണ്ണുന്നില്ല, ഒരു ഇരയെപ്പോലെ മാത്രം കാണുന്നു. ബാലിയുടെ നിശ്ചയം ശത്രുവിനെ നിഗ്രഹിക്കുക മാത്രമല്ല, ലോകത്തിനു മുന്നിൽ അവനെ പരിഹാസ്യനാക്കുകയുമാണ് — ‘ലോകർ കാണും’ എന്ന വാക്കുകൊണ്ട് എല്ലാവരുടെയും മുന്നിൽ രാവണന്റെ അപമാനം അദ്ദേഹം വിഭാവനം ചെയ്യുന്നു. പതിനെട്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ ‘മൗനമുപാസ്ഥിതഃ’ (മൗനം അവലംബിച്ച്) എന്നാണ് മുദ്രണത്തിലെ പാഠം; സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘കർണമുപാശ്രിതഃ’ എന്ന വ്യത്യസ്തപാഠമാണ്. ബാലിയുടെ മന്ത്രജപം ‘നൈഗമാൻ മന്ത്രാൻ’ — വേദമന്ത്രങ്ങളുടേതാണ്.

ബലത്താൽ ദർപ്പിതരായ ആ വാനരരാജനും രാക്ഷസരാജനും പരസ്പരം പിടികൂടാൻ ആഗ്രഹിച്ച് പ്രയത്നപൂർവം ആ കർമത്തിനു മുതിർന്നു. കാലടിശബ്ദംകൊണ്ട് രാവണൻ കൈയെത്തും ദൂരത്ത് അടുത്തെത്തിയെന്നു മനസ്സിലാക്കി, ബാലി പുറംതിരിഞ്ഞുനിന്നിട്ടുപോലും, ഗരുഡൻ സർപ്പത്തെയെന്നപോലെ, അവനെ പിടികൂടി. പിടികൂടാൻ ആഗ്രഹിച്ചുവന്ന ആ രാക്ഷസേശ്വരനെ പിടിച്ച് കക്ഷത്തിലിറുക്കി ബാലി വേഗത്തിൽ ആകാശത്തേക്കു കുതിച്ചുയർന്നു. പീഡിതനായ ആ രാവണൻ നഖങ്ങൾകൊണ്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും മാന്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു; എന്നിട്ടും കാറ്റു മേഘത്തെയെന്നപോലെ ബാലി അവനെ കൊണ്ടുപോയി. ദശാനനൻ കൊണ്ടുപോകപ്പെടുമ്പോൾ അവന്റെ രാക്ഷസാമാത്യന്മാർ അവനെ മോചിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അലറിക്കൊണ്ട് ബാലിയുടെ പിന്നാലെ പാഞ്ഞു. അവരാൽ പിന്തുടരപ്പെട്ട് ആകാശമധ്യത്തിൽ പോകുന്ന ബാലി, മേഘക്കൂട്ടങ്ങളാൽ പിന്തുടരപ്പെടുന്ന ആകാശത്തിലെ സൂര്യനെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു. ബാലിയെ എത്തിപ്പിടിക്കാൻ കഴിയാതെ ആ രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭുജങ്ങളുടെയും തുടകളുടെയും വേഗത്താൽ തളർന്ന് നിന്നുപോയി. പോകുന്ന ബാലിയുടെ വഴിയിൽനിന്നു പർവതരാജന്മാർപോലും മാറിനിന്നു; പിന്നെ മാംസവും രക്തവും വഹിക്കുന്ന, ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പ്രാണിയുടെ കാര്യം പറയാനുണ്ടോ! ‘പറാങ്മുഖോഽപി ജഗ്രാഹ’ (പുറംതിരിഞ്ഞുനിന്നിട്ടും പിടികൂടി) എന്നതാണ് ഈ സന്ദർഭത്തിലെ മുഖ്യചമത്കാരം — ശത്രുവിനെ കാണാതെതന്നെ കാലടിശബ്ദംകൊണ്ടു മാത്രം അവന്റെ സ്ഥാനം അറിഞ്ഞ് ബാലി അവനെ പിടികൂടുന്നു. നഖങ്ങൾകൊണ്ടു മാന്തിയിട്ടും രാവണനു മോചനം ലഭിക്കുന്നില്ല — അവന്റെ ഇരുപതു ഭുജങ്ങളുടെ ബലംപോലും ബാലിയുടെ കക്ഷത്തിൽനിന്നു പുറത്തുകടക്കാൻ മതിയാകുന്നില്ല. സൂര്യനു മേഘങ്ങളോടുള്ള ഉപമ — മേഘങ്ങൾ സൂര്യനെ പിന്തുടരുന്നു, എന്നാൽ അവനെ മറയ്ക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല. ‘പർവതരാജന്മാർപോലും…, പിന്നെ ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവന്റെ കാര്യം പറയാനുണ്ടോ’ എന്ന ഇരുപത്താറാം ശ്ലോകം കൈമുതികന്യായത്തിലൂടെ ബാലിയുടെ വേഗത്തിന്റെ അതിശയം കാണിക്കുന്നു; അതിന്റെ രണ്ടാംപകുതി സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ഇല്ല. രാക്ഷസാമാത്യന്മാരുടെ പിന്തുടരൽ നിഷ്ഫലമാണ് — അവരുടെ വേഗം ബാലിയുടെ വേഗത്തിനു തുല്യമല്ല. ‘പരിശ്രാന്താ വ്യവസ്ഥിതാഃ’ (തളർന്നു നിന്നുപോയി) എന്ന പദങ്ങളിൽനിന്ന് അവർ വഴിമധ്യേതന്നെ പിന്തിരിഞ്ഞുവെന്ന് അറിയാം. ഇവിടെ രാവണൻ തീർത്തും നിസ്സഹായനാണ് — അവന്റെ സഹായികൾ ദൂരെ, അവൻ സ്വയം കക്ഷത്തിൽ കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഒരു കുട്ടിയെപ്പോലെ അവൻ നഖങ്ങൾകൊണ്ടു മാന്തുന്നു; എന്നാൽ അതുകൊണ്ട് ബാലി ഇളകുന്നില്ല. ഈ സന്ദർഭം അർജുനസന്ദർഭത്തിനു തുല്യമാണ് — അവിടെയും രാവണൻ ബന്ധിതനായി, അമാത്യന്മാർ ഓടിപ്പോയി. കാറ്റു മേഘത്തെ കൊണ്ടുപോകുന്നതിന്റെ ഉപമ ലളിതവും സുന്ദരവുമാണ് — മേഘം കാറ്റിന്റെ വശത്ത് നിസ്സഹായമായിരിക്കുന്നതുപോലെ രാവണൻ ബാലിയുടെ വശത്ത്.

പക്ഷിക്കൂട്ടങ്ങൾപോലും പറന്നെത്താത്ത വഴികളിലൂടെ പോയി, മഹാവേഗമുള്ള വാനരേന്ദ്രൻ ക്രമമായി എല്ലാ സമുദ്രങ്ങളിലുമെത്തി സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്തു. ആകാശചാരികളാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ട്, ആകാശചാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ബാലി രാവണനോടുകൂടി പടിഞ്ഞാറൻ സമുദ്രത്തിലെത്തി. അവിടെ സന്ധ്യോപാസന ചെയ്ത്, കുളിച്ച്, ജപിച്ച്, ആ വാനരൻ ദശാനനനെ വഹിച്ചുകൊണ്ട് വടക്കൻ സമുദ്രത്തിലേക്കു പോയി. അനേകായിരം യോജന ദശാനനനെ വഹിച്ചുകൊണ്ട് ആ മഹാവാനരൻ കാറ്റിനെപ്പോലെയും മനസ്സിനെപ്പോലെയും ശത്രുവിനോടൊപ്പം സഞ്ചരിച്ചു. വടക്കൻ സമുദ്രത്തിൽ സന്ധ്യോപാസന ചെയ്ത് ദശാനനനെ വഹിച്ചുകൊണ്ട് ബാലി കിഴക്കൻ മഹാസമുദ്രത്തിലേക്കു പോയി. അവിടെയും സന്ധ്യോപാസന നടത്തി, ഇന്ദ്രപുത്രനായ വാനരേശ്വരൻ രാവണനെ പിടിച്ചുകൊണ്ട് വീണ്ടും കിഷ്കിന്ധയിലേക്കു മടങ്ങി. നാലു സമുദ്രങ്ങളിലും സന്ധ്യോപാസന ചെയ്ത്, രാവണനെ വഹിച്ചതിനാൽ തളർന്ന ആ വാനരൻ കിഷ്കിന്ധയിലെ ഉപവനത്തിൽ ഇറങ്ങി. ‘വാസവി’ എന്ന പദംകൊണ്ട് ബാലി ഇന്ദ്രന്റെ പുത്രനാണെന്ന് ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ഈ സഞ്ചാരം വെറും ബലപ്രദർശനമല്ല; ബാലിയുടെ നിത്യകർമനിഷ്ഠയുമാണ് — ശത്രുവിനെ വഹിക്കുമ്പോഴും അദ്ദേഹം ഒരു സന്ധ്യപോലും ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല. ‘രാവണോദ്വഹനശ്രാന്തൻ’ (രാവണനെ വഹിച്ചു തളർന്നവൻ) എന്ന പദം രാവണന്റെ ഭാരം കാണിക്കുന്നു — അത്രയും ബലവാനായ ബാലിപോലും തളർന്നു. മുപ്പതാം ശ്ലോകം (‘ബഹുയോജനസാഹസ്രം…, വായുവച്ച മനോവച്ച…’ — അനേകായിരം യോജന…, കാറ്റിനെപ്പോലെയും മനസ്സിനെപ്പോലെയും…) സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ഇല്ല, പ്രചലിതപാഠത്തിൽ (വൾഗേറ്റിൽ) മാത്രമുള്ളതാണ്. നാലു സമുദ്രങ്ങളിലെ സഞ്ചാരക്രമം തെക്ക്, പടിഞ്ഞാറ്, വടക്ക്, കിഴക്ക് എന്നിങ്ങനെയാണ് — പ്രദക്ഷിണക്രമത്തിൽ. ഓരോ സമുദ്രത്തിലും ബാലി സന്ധ്യോപാസന ചെയ്യുന്നു, കുളിക്കുന്നു, ജപിക്കുന്നു; ഇതിലൂടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ധർമനിഷ്ഠ വീണ്ടും വീണ്ടും ദൃഢമാക്കപ്പെടുന്നു. ‘ഖചരോത്തമൻ’ (ആകാശചാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ) എന്ന വിശേഷണം ആകാശചാരികളായ സിദ്ധന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും അദ്ദേഹത്തെ പൂജിക്കുന്നുവെന്നു കാണിക്കുന്നു. ഒടുവിൽ അദ്ദേഹം കിഷ്കിന്ധയിലെ ഉപവനത്തിലാണ് ഇറങ്ങുന്നത്, നഗരമധ്യത്തിലല്ല — ഒരുപക്ഷേ രാവണനെ രഹസ്യമായി മോചിപ്പിക്കാനും അവന്റെ അപമാനം പ്രജകളുടെ മുന്നിൽ വെളിപ്പെടുത്താതിരിക്കാനുമാകാം. ഇരുപത്തിമൂന്നാം ശ്ലോകത്തിൽ രാക്ഷസന്മാർ ‘രവമാണാഃ’ (അലറുന്നവർ) ആണ്; ഇവിടെയാകട്ടെ ബാലിയുടെ നിശ്ശബ്ദമായ ഗമനം — വൈരുദ്ധ്യം വ്യക്തമാണ്. ആയിരക്കണക്കിനു യോജന ഭാരമേറിയ ഒരു ഭാരം വഹിച്ചുകൊണ്ടു സഞ്ചരിച്ചതിനാൽ ബാലിയുടെ തളർച്ചയും സ്വാഭാവികമാണ്.

പിന്നീട് വാനരശ്രേഷ്ഠൻ തന്റെ കക്ഷത്തിൽനിന്നു രാവണനെ വിട്ടയച്ച്, ‘നീ എവിടെനിന്നാണു വരുന്നത്?’ എന്നു ചിരിച്ചുകൊണ്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദിച്ചു. അത്യന്തം വിസ്മയിച്ച്, ക്ഷീണത്താൽ ചഞ്ചലമായ കണ്ണുകളോടെ രാക്ഷസേന്ദ്രൻ ആ വാനരേന്ദ്രനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘മഹേന്ദ്രനെപ്പോലെ ശോഭിക്കുന്ന വാനരേന്ദ്രാ, ഞാൻ രാക്ഷസേന്ദ്രനായ രാവണനാണ്; യുദ്ധം കൊതിച്ചാണ് ഇവിടെ വന്നത്; ആ ഞാൻ ഇന്ന് അങ്ങയാൽ പിടികൂടപ്പെട്ടു. അഹോ അങ്ങയുടെ ബലം! അഹോ വീര്യം! അഹോ ഗാംഭീര്യം! — ഒരു മൃഗത്തെയെന്നപോലെ എന്നെ പിടിച്ച് അങ്ങു നാലു സമുദ്രങ്ങളിലും ചുറ്റിച്ചുവല്ലോ. വീരനായ വാനരാ, ഇങ്ങനെ തളർച്ചയില്ലാത്തവനെപ്പോലെ വേഗത്തിൽ എന്നെ വഹിച്ചുകൊണ്ടുപോകാൻ അങ്ങല്ലാതെ മറ്റേതു വീരനുണ്ടാകും? വാനരാ, ഈ ഗതി മൂന്നു ഭൂതങ്ങൾക്കു മാത്രമേയുള്ളൂ — മനസ്സിനും കാറ്റിനും ഗരുഡനും; നാലാമതായി അങ്ങേക്കും, അതിൽ സംശയമില്ല. വാനരശ്രേഷ്ഠാ, അങ്ങയുടെ ബലം കണ്ടറിഞ്ഞ ഞാൻ അഗ്നിയുടെ മുന്നിൽവെച്ച് അങ്ങയോടൊപ്പം ചിരസ്ഥായിയും അതിസ്നേഹപൂർണവുമായ ഒരു സഖ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. വാനരേശ്വരാ, ഭാര്യമാർ, പുത്രന്മാർ, നഗരം, രാഷ്ട്രം, ഭോഗങ്ങൾ, വസ്ത്രം, ഭക്ഷണം — എല്ലാം നമുക്കു രണ്ടുപേർക്കും വിഭജിക്കാതെ പൊതുവായിരിക്കും.’ തുടർന്ന് അഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ച് ആ വാനരനും രാക്ഷസനും പരസ്പരം ആലിംഗനം ചെയ്ത് സഹോദരത്വം സ്വീകരിച്ചു. പിന്നെ പരസ്പരം കൈകോർത്ത് ഹർഷത്തോടെ അവർ ഇരുവരും, പർവതഗുഹയിൽ സിംഹങ്ങളെന്നപോലെ, കിഷ്കിന്ധയിൽ പ്രവേശിച്ചു. അവിടെ രാവണൻ സുഗ്രീവനെപ്പോലെ ആദരിക്കപ്പെട്ട് ഒരു മാസം പാർത്തു; പിന്നീട് മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചുവന്ന അമാത്യന്മാർ അവനെ കൊണ്ടുപോയി. അഗസ്ത്യൻ ഉപസംഹരിക്കുന്നു: ‘പ്രഭോ, പണ്ട് ഇങ്ങനെയാണ് ഇതു സംഭവിച്ചത് — ബാലി രാവണനെ പരാജയപ്പെടുത്തി; അഗ്നിസന്നിധിയിൽ സഹോദരനായി വരിക്കുകയും ചെയ്തു. രാമാ, ബാലിയുടെ ബലം അപ്രതിമവും ഉത്തമവുമായിരുന്നു; അദ്ദേഹത്തെയും അങ്ങ്, അഗ്നി ശലഭത്തെയെന്നപോലെ, ദഹിപ്പിച്ചുകളഞ്ഞു.’ ഇവിടെ രാവണന്റെ സ്വഭാവമാറ്റം ദർശനീയമാണ് — പരാജിതനായ അവൻ ശത്രുവിനെ വെറുക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് അവന്റെ ബലത്തിൽ അമ്പരന്ന് മൈത്രി യാചിക്കുന്നു; അർജുനനോടും അങ്ങനെതന്നെയാണ് സംഭവിച്ചത്. അവസാനശ്ലോകം ഈ പ്രകരണത്തിന്റെ പ്രയോജനം വ്യക്തമാക്കുന്നു — ബാലി രാവണനെക്കാളും ബലവാനായിരുന്നു എന്നതാണ് രാമന്റെ ചോദ്യത്തിനുള്ള ഉത്തരം. ‘സുഗ്രീവനെപ്പോലെ’ എന്ന ഉപമ — സുഗ്രീവൻ ബാലിയുടെ സഹോദരനാണ്; അതുപോലെ രാവണനും അവിടെ ഒരു സഹോദരനെപ്പോലെ വസിച്ചു. ‘നീ എവിടെനിന്നാണ്’ എന്ന ബാലിയുടെ ചോദ്യം ചിരിയോടുകൂടിയതാണ് — ഇവൻ ആരെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് അറിയാം; എങ്കിലും അവന്റെ വായിൽനിന്നുതന്നെ പരിചയം കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. രാവണന്റെ ഉത്തരത്തിലും വിനയമുണ്ട് — ‘യുദ്ധം കൊതിച്ചുവന്നു, യുദ്ധം ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു’ എന്ന് അവൻ സ്വന്തം പരാജയം അംഗീകരിക്കുന്നു. ‘ത്രയാണാമേവ ഭൂതാനാം’ (മൂന്നു ഭൂതങ്ങൾക്കു മാത്രം) എന്ന പ്രശംസയിൽ ബാലിയുടെ ഗതിയെ മനസ്സിന്റെയും കാറ്റിന്റെയും ഗരുഡന്റെയും ഗതിയോട് ഉപമിക്കുന്നു; ഇതു മുന്നോട്ടു ഹനുമാന്റെ സന്ദർഭത്തിലും കേൾക്കാം. സഖ്യത്തിന്റെ നിർദേശത്തിൽ രാവണൻ സർവസ്വവും പൊതുവായിരിക്കുമെന്നു പറയുന്നു — ഭാര്യമാർപോലും; ഇത് അവന്റെ ആവേശം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അഗ്നിസാക്ഷിയായുള്ള സഹോദരത്വം പവിത്രമായ ബന്ധനമാണ്; രാമനും സുഗ്രീവനുമായി അഗ്നിസാക്ഷിയായി സഖ്യം ചെയ്തുവെന്ന് ഓർക്കേണ്ടതാണ്. അതിനാൽ ബാലിയുടെ വധം എത്ര ബലവാനായ ഒരുവന്റെ വധമായിരുന്നു എന്ന് അഗസ്ത്യൻ രാമനെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ശലഭത്തിന്റെ ഉപമ കാണിക്കുന്നത് രാമന്റെ മുന്നിൽ ബാലിയുടെ ബലംപോലും വ്യർഥമായിരുന്നു എന്നാണ്. രാവണൻ ഒരു മാസം കിഷ്കിന്ധയിൽ വസിച്ചു — ഇതിലൂടെ ബാലി-രാവണമൈത്രി വാക്കിൽ മാത്രമല്ല, പ്രവൃത്തിയിലും സ്ഥിരമായിരുന്നുവെന്നു കാണിക്കുന്നു. അവന്റെ അമാത്യന്മാർ വന്ന് അവനെ കൊണ്ടുപോകുന്നു, കാരണം അവരുടെ ത്രൈലോക്യവിജയപദ്ധതി അപൂർണമാണ്. ‘ധർഷിതശ്ച വൃതശ്ചാപി’ (പരാജയപ്പെടുത്തപ്പെട്ടു, വരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു) എന്ന ഉപസംഹാരത്തിൽ രണ്ടു കാര്യങ്ങൾ ഓർമിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — പരാജയവും സഖ്യവും.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे चतुस्त्रिंशः सर्गः॥ ३४॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക