॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 33-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

പുലസ്ത്യന്റെ വാക്കിനാൽ രാവണന്റെ മോചനം

പുലസ്ത്യന്റെ മാഹിഷ്മതീഗമനം, അർജുനന്റെ സത്കാരം, പൗത്രന്റെ മോചനത്തിനുള്ള യാചന, രാവണന്റെ മോചനവും സഖ്യവും, ബലവാന്മാരെക്കാൾ ബലവാന്മാരുണ്ട് എന്ന ഉപദേശം

രാവണനെ പിടികൂടിയതു കാറ്റിനെ പിടിക്കുന്നതുപോലെ ദുഷ്കരവും അത്ഭുതകരവുമായിരുന്നു; ആ സംഭവം ദേവന്മാർ സ്വർഗത്തിൽ പരസ്പരം പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു; അവരിൽനിന്നു പുലസ്ത്യൻ അതു കേട്ടു. പുലസ്ത്യൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മാനസപുത്രനും വിശ്രവസ്സിന്റെ പിതാവുമാണ്; അതിനാൽ രാവണന്റെ പിതാമഹൻ. മഹാധൈര്യവാനായിരുന്നിട്ടും പുത്രസ്നേഹത്താൽ വിറച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം മാഹിഷ്മതീപതിയെ കാണാൻ വന്നു — ധീരന്മാർക്കുപോലും സന്താനസ്നേഹം തടുക്കാനാവാത്തതാണ് എന്നാണു ഭാവം. കാറ്റിനു തുല്യമായ ഗതിയും മനസ്സിന്റെ വേഗവുമുള്ള ആ ബ്രാഹ്മണൻ വായുമാർഗം അവലംബിച്ച് ക്ഷണനേരംകൊണ്ട് മാഹിഷ്മതീനഗരിയിലെത്തി. അമരാവതിക്കു തുല്യവും ഹൃഷ്ടപുഷ്ടരായ ജനങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമായ ആ നഗരിയിൽ, ഇന്ദ്രന്റെ അമരാവതിയിൽ ബ്രഹ്മാവെന്നപോലെ, അദ്ദേഹം പ്രവേശിച്ചു. ആകാശത്തുനിന്ന് ഇറങ്ങിവന്ന്, കാൽനടയായി സഞ്ചരിക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ നോക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് അർജുനന്റെ സേവകർ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് രാജാവിനെ അറിയിച്ചു. ‘പുലസ്ത്യൻ വന്നിരിക്കുന്നു’ എന്ന വാക്കിൽനിന്ന് അറിഞ്ഞ് ഹൈഹയാധിപൻ ശിരസ്സിൽ കൈകൂപ്പി ആ തപസ്വിയെ എതിരേൽക്കാൻ ചെന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുരോഹിതൻ അർഘ്യവും മധുപർക്കവുമെടുത്ത്, ശക്രന്റെ മുന്നിൽ ബൃഹസ്പതിയെന്നപോലെ, രാജാവിന്റെ മുന്നിൽ നടന്നു. ഉദിക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ വരുന്ന ആ ഋഷിയെ കണ്ട് അർജുനൻ ആദരത്തോടെ ധൃതിപ്പെട്ട്, ഇന്ദ്രൻ ഈശ്വരനെയെന്നപോലെ, വന്ദിച്ചു. തുടർന്ന് മധുപർക്കവും പശുവും പാദ്യവും അർഘ്യവും സമർപ്പിച്ച് രാജേന്ദ്രൻ ഹർഷത്താൽ ഇടറിയ സ്വരത്തിൽ പുലസ്ത്യനോടു പറഞ്ഞു. ഇവിടെ അതിഥിസത്കാരത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയക്രമം സമ്പൂർണമായി കാണിച്ചിരിക്കുന്നു — എതിരേൽപ്പ്, പുരോഹിതൻ മുന്നിൽ നടക്കുന്നത്, വന്ദനം, മധുപർക്കം, ഗോദാനം, പാദ്യം, അർഘ്യം. ഇന്നലെമാത്രം രാവണനെ ബലമായി ബന്ധിച്ച രാജാവ് ഇന്നു ബ്രാഹ്മണന്റെ മുന്നിൽ വിനയത്തോടെ നമിക്കുന്നു — ഇതാണു ക്ഷത്രിയന്റെ ആദർശം. ‘പാദചാരമിവാദിത്യം’ (കാൽനടയായി സഞ്ചരിക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ) എന്ന ഉപമ ഋഷിയുടെ തേജസ്സു സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഭൂമിയിൽ നടക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ അദ്ദേഹം ജ്വലിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രന്റെയും ബൃഹസ്പതിയുടെയും ഉപമ പുരോഹിതന്റെ ഗൗരവം കാണിക്കുന്നു. ഈ സർഗത്തിന്റെ ആരംഭം കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിന്റെ തുടർച്ചയാണ് — അർജുനനാൽ ബന്ധിതനായ രാവണൻ മാഹിഷ്മതിയിൽ തടവിലാണ്. ‘വായുഗ്രഹണസംനിഭം’ (കാറ്റിനെ പിടിക്കുന്നതുപോലെ) എന്ന ഉപമ രണ്ട് അർഥം വഹിക്കുന്നു — കാറ്റിനെ കൈകൊണ്ടു പിടിക്കാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ രാവണനെയും പിടിക്കാനാവില്ല എന്നായിരുന്നു ലോകത്തിലെ പ്രസിദ്ധി; അതിനാൽ അവനെ പിടികൂടിയത് അത്ഭുതകരവും ദേവന്മാർക്ക് ആനന്ദകാരണവുമായി. ദേവന്മാർ സ്വർഗത്തിൽ അതു പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു എന്ന വാക്കുകൊണ്ട് ഈ വാർത്ത ദേവലോകത്തും പരന്നുവെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഋഷിയുടെ ആഗമനവേഗം ‘വായുതുല്യഗതി’, ‘മനഃസമ്പാതവിക്രമൻ’ എന്നീ പദങ്ങളാൽ വർണിച്ചിരിക്കുന്നു — തപോബലത്താൽ അദ്ദേഹം ഇച്ഛിക്കുന്നിടത്തേക്കു ക്ഷണനേരംകൊണ്ടു പോകുന്നു. അമരാവതിയുടെയും ബ്രഹ്മാവിന്റെയും ഉപമ മാഹിഷ്മതിയുടെ സമൃദ്ധിയും ഋഷിയുടെ ഗൗരവവും ഒരേസമയം കാണിക്കുന്നു. അർജുനന്റെ ‘സംഭ്രാന്തൻ’ എന്ന വിശേഷണം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ആദരപൂർവമായ ധൃതിയെയാണ്, ഭയത്തെയല്ല.

അർജുനൻ പറഞ്ഞു: ‘ദ്വിജേന്ദ്രാ, ദർശനം ദുർലഭമായ അങ്ങയെ ഞാൻ കാണുന്നതിനാൽ ഇന്നുതന്നെ മാഹിഷ്മതി അമരാവതിക്കു തുല്യമായിരിക്കുന്നു. ഇന്ന് എനിക്കു ക്ഷേമം, ഇന്ന് എന്റെ വ്രതം ക്ഷേമകരം; ഇന്ന് എന്റെ ജന്മം സഫലം, ഇന്ന് എന്റെ തപസ്സു സഫലം — കാരണം ദേവഗണങ്ങൾ വന്ദിക്കുന്ന അങ്ങയുടെ പാദങ്ങളെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു. ഈ രാജ്യം, ഈ പുത്രന്മാർ, ഈ ഭാര്യമാർ, ഞങ്ങൾ — എല്ലാം അങ്ങയുടേതാണ്. ബ്രഹ്മൻ, ഞങ്ങൾ എന്തു ചെയ്യണം, എന്താണു കാര്യം എന്ന് അങ്ങ് ആജ്ഞാപിച്ചാലും.’ അപ്പോൾ പുലസ്ത്യൻ ആ രാജാവിനോടു ധർമത്തിലും അഗ്നികളിലും പുത്രന്മാരിലുമുള്ള ക്ഷേമം അന്വേഷിച്ചശേഷം ഹൈഹയരാജാവായ അർജുനനോടു പറഞ്ഞു: ‘നരേന്ദ്രാ, താമരയിതൾപോലുള്ള കണ്ണുകളുള്ളവനേ, പൂർണചന്ദ്രനെപ്പോലുള്ള മുഖമുള്ളവനേ, നിന്റെ ബലം അതുല്യമാണ്, അതുകൊണ്ടാണല്ലോ നീ ദശഗ്രീവനെ ജയിച്ചത്. ആരെ ഭയന്നു സമുദ്രവും കാറ്റും നിശ്ചലരായി നിൽക്കുന്നുവോ, യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള എന്റെ ആ പൗത്രൻ യുദ്ധത്തിൽ നിന്നാൽ ബന്ധിതനായി. എന്റെ കുഞ്ഞിന്റെ യശസ്സ് നീ കുടിച്ചുതീർത്തിരിക്കുന്നു; നിന്റെ പേര് ലോകത്തിൽ കേൾപ്പിക്കുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു. ഇന്ന് എന്റെ വാക്കാൽ യാചിക്കപ്പെടുന്ന നീ, കുഞ്ഞേ, ദശാനനനെ മോചിപ്പിക്കുക.’ അർജുനന്റെ വാക്കുകളിൽ വിനയത്തിന്റെ പാരമ്യമുണ്ട് — അദ്ദേഹം രാജ്യവും കുടുംബവും തന്നെത്തന്നെയും ഋഷിക്കു സമർപ്പിക്കുന്നു. പുലസ്ത്യനും ക്ഷേമാന്വേഷണത്തോടെയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത് — ധർമം, അഗ്നിഹോത്രം, സന്താനം എന്നിവയാണ് ഗൃഹസ്ഥനായ രാജാവിന്റെ മൂന്നു മുഖ്യകാര്യങ്ങൾ. പുലസ്ത്യന്റെ യാചനയിൽ ചാതുര്യമുണ്ട് — അദ്ദേഹം ആദ്യം അർജുനന്റെ ബലം പ്രശംസിക്കുന്നു, പിന്നെ രാവണന്റെ മഹത്ത്വം വർണിച്ച് അവനെ ജയിച്ചവന്റെ ഗൗരവം വർധിപ്പിക്കുന്നു, അവസാനം മാത്രം മോചനം യാചിക്കുന്നു. ‘പീതം’ (കുടിച്ചുതീർത്തത്) എന്ന പദംകൊണ്ട്, ജലം കുടിക്കുന്നതുപോലെ രാവണന്റെ യശസ്സ് നീ നിശ്ശേഷമാക്കി എന്നാണു ഭാവം; മുദ്രണത്തിൽ ‘പീതം’ എന്നാണ്, സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘സ്ഫീതം’ (വർധിച്ചത്). ‘കുഞ്ഞേ’ എന്ന സംബോധനയാൽ ഋഷി രാജാവിനെ പുത്രനെയെന്നപോലെ സ്നേഹിക്കുന്നു. പന്ത്രണ്ടാം ശ്ലോകം മൂന്ന് അർധങ്ങളുള്ളതാണ്; അതിൽ അർജുനന്റെ സമർപ്പണം പാരമ്യത്തിലെത്തുന്നു. ‘കുർമി’ (ഞങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു) എന്ന ആർഷരൂപം മുദ്രണപ്രകാരം നിലനിർത്തിയിരിക്കുന്നു.

പുലസ്ത്യന്റെ ആജ്ഞ സ്വീകരിച്ച അർജുനൻ ഒരു വാക്കുപോലും മറുത്തുപറഞ്ഞില്ല; രാജേന്ദ്രൻ സന്തോഷത്തോടെയെന്നപോലെ രാക്ഷസേന്ദ്രനെ മോചിപ്പിച്ചു. ദേവശത്രുവായ അവനെ മോചിപ്പിച്ച്, ദിവ്യാഭരണങ്ങളാലും മാലകളാലും വസ്ത്രങ്ങളാലും അവനെ ആദരിച്ച്, അഗ്നിസാക്ഷിയായി പരസ്പരം ഉപദ്രവിക്കില്ലെന്ന സഖ്യം സ്ഥാപിച്ച്, ബ്രഹ്മപുത്രനായ പുലസ്ത്യനെ നമസ്കരിച്ച് അർജുനൻ സ്വഗൃഹത്തിലേക്കു പോയി. പുലസ്ത്യനാൽ വിട്ടയയ്ക്കപ്പെട്ട്, ആലിംഗനം ചെയ്യപ്പെട്ട്, ആതിഥ്യം സ്വീകരിച്ച ആ പ്രതാപവാനായ രാക്ഷസേന്ദ്രൻ പരാജിതനായതിനാൽ ലജ്ജിതനായിരുന്നു. പിതാമഹപുത്രനും മുനിശ്രേഷ്ഠനുമായ പുലസ്ത്യനും ദശഗ്രീവനെ മോചിപ്പിച്ചശേഷം ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്കു പോയി. ഇങ്ങനെ മഹാബലനായ ആ രാവണൻ കാർത്തവീര്യനിൽനിന്നു പരാഭവം നേരിട്ടു; പുലസ്ത്യന്റെ വാക്കിനാൽ വീണ്ടും മോചിതനുമായി. അഗസ്ത്യൻ രാമനോടു പറയുന്നു: ‘രാഘവനന്ദനാ, ഇങ്ങനെ ബലവാന്മാരെക്കാളും ബലവാന്മാരുണ്ട്; അതിനാൽ സ്വന്തം ശ്രേയസ്സ് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ മറ്റൊരുവനെ അവജ്ഞയോടെ കാണരുത്.’ എന്നാൽ മാംസഭോജികളുടെ ആ രാജാവ് സഹസ്രബാഹുവിന്റെ മൈത്രി നേടിയശേഷം വീണ്ടും ദർപ്പത്താൽ രാജാക്കന്മാരെ സംഹരിച്ചു; ഭൂമി മുഴുവൻ ചുറ്റിസഞ്ചരിക്കുകയും ചെയ്തു. അർജുനന്റെ മൗനം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മഹത്ത്വം കാണിക്കുന്നു — അദ്ദേഹം തർക്കിക്കുന്നില്ല, വ്യവസ്ഥകൾ വയ്ക്കുന്നില്ല; ബ്രാഹ്മണന്റെ വാക്കുതന്നെ പ്രമാണമായി കരുതുന്നു. ‘ലജ്ജമാനഃ’ (ലജ്ജിതൻ) എന്ന പദം രാവണന്റെ അവസ്ഥ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — അവൻ അപമാനിതനായി; എന്നിട്ടും അവന്റെ ദർപ്പം നശിച്ചില്ല, കാരണം അവസാനശ്ലോകം അവന്റെ പുനരാരംഭിച്ച ഹിംസ വർണിക്കുന്നു. ഈ ഭാഗത്തിലെ രണ്ടു ശ്ലോകങ്ങൾ ദീർഘവൃത്തങ്ങളിലാണ് — പതിനെട്ടാമത്തേതു വംശസ്ഥജാതിയിൽപ്പെട്ടത്, ഇരുപത്തിമൂന്നാമത്തേത് (അവസാനത്തേത്) ഉപജാതി. അവസാനശ്ലോകത്തിൽ ‘ചകാര ചകാര’ എന്ന ആവർത്തനമുണ്ട് — ആദ്യത്തേത് ‘കദനം ചകാര’ (സംഹാരം ചെയ്തു); രണ്ടാമത്തേത് ‘ചചാര’ (സഞ്ചരിച്ചു) എന്ന അർഥത്തിൽ ‘ചകാര’ എന്ന് അച്ചടിച്ചിരിക്കുന്നു. അർജുനൻ രാവണനെ വെറുതെ മോചിപ്പിക്കുക മാത്രമല്ല, അവനെ ആദരിക്കുകയും സഖ്യം സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു — ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഔദാര്യമാണ്. അഗ്നിസാക്ഷിയായുള്ള സഖ്യം ‘അഹിംസകം’ ആണ്, അതായത് പരസ്പരം ഉപദ്രവിക്കില്ല എന്ന പ്രതിജ്ഞ. അഗസ്ത്യന്റെ ഉപദേശം രാമനും അർഥവത്താണ് — രാവണവധത്താൽ രാമന്റെ ഗൗരവം സിദ്ധമായി; എന്നാൽ ദർപ്പം പാടില്ല.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे त्रयस्त्रिंशः सर्गः॥ ३३॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക