സർഗ്ഗം
രാവണാദികളുടെ തപസ്സും വരപ്രാപ്തിയും
കുംഭകർണന്റെയും വിഭീഷണന്റെയും തപസ്സ്, ദശഗ്രീവന്റെ ശിരോഹോമം, ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരദാനം, വിഭീഷണന്റെ ധർമബുദ്ധിയും അമരത്വവും, ദേവന്മാരുടെ പ്രാർഥന, സരസ്വതി കുംഭകർണനെ മോഹിപ്പിക്കുന്നത്
മുൻസർഗത്തിന്റെ അവസാനം ‘അവർ ഗോകർണത്തിൽ തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചു’ എന്നു ചുരുക്കി പറഞ്ഞിരുന്നു. അതിനാൽ രാമൻ അഗസ്ത്യമുനിയോടു ചോദിക്കുന്നു: ‘ബ്രഹ്മർഷേ, മഹാബലരായ ആ സഹോദരന്മാർ വനത്തിൽ എങ്ങനെ, എങ്ങനെയുള്ള തപസ്സാണു ചെയ്തത്?’ അത്യന്തം പ്രസന്നമനസ്കനായ രാമനോട് അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: ‘ആ സഹോദരന്മാർ അവിടെ വെവ്വേറെ അതത് ധർമവിധികൾ സ്വീകരിച്ചു.’ ആദ്യം കുംഭകർണന്റെ തപസ്സ് വർണിക്കപ്പെടുന്നു — ശ്രദ്ധാലുവായി എപ്പോഴും ധർമമാർഗത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്ന അവൻ ഗ്രീഷ്മകാലത്ത് ചുറ്റും അഞ്ച് അഗ്നികൾ ജ്വലിപ്പിച്ച് നടുവിൽ നിന്നു തപിച്ചു. വർഷകാലത്ത് മേഘജലത്തിൽ നനഞ്ഞുകൊണ്ട് വീരാസനത്തിൽ ഇരുന്നു; ശിശിരകാലത്ത് എപ്പോഴും ജലത്തിനു നടുവിൽത്തന്നെ വസിച്ചു. ഇങ്ങനെ ധർമത്തിൽ പ്രയത്നിച്ചുകൊണ്ടും സന്മാർഗത്തിൽ നിഷ്ഠനായും കഴിഞ്ഞ അവന്റെ പതിനായിരം വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോയി. പിന്നീട് വിഭീഷണന്റെ തപസ്സ് — ധർമാത്മാവും എപ്പോഴും ധർമപരനും ശുദ്ധനുമായ അവൻ അയ്യായിരം വർഷം ഒറ്റക്കാലിൽ നിന്നു. അവന്റെ നിയമം പൂർത്തിയായപ്പോൾ അപ്സരോഗണങ്ങൾ നൃത്തം ചെയ്തു, പുഷ്പവൃഷ്ടിയുണ്ടായി, ദേവന്മാർ അവനെ സ്തുതിച്ചു. തുടർന്ന് അയ്യായിരം വർഷം തലയും കൈകളും ഉയർത്തിക്കൊണ്ട് അവൻ സൂര്യനെ പിന്തുടർന്നു; സ്വാധ്യായത്തിൽ മനസ്സുറപ്പിച്ചു നിന്നു. ഇങ്ങനെ നിയതാത്മാവായ വിഭീഷണന്റെ പതിനായിരം വർഷങ്ങൾ, സ്വർഗവാസിക്കു നന്ദനോദ്യാനത്തിലെന്നപോലെ, സുഖമായി കടന്നുപോയി. ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതുണ്ട് — ആരംഭത്തിൽ കുംഭകർണനെയും ധർമമാർഗത്തിൽ നിൽക്കുന്നവനെപ്പോലെയാണു വർണിക്കുന്നത്; അവന്റെ തപസ്സ് ശരീരക്ലേശപ്രധാനമാണ്, വിഭീഷണന്റേതാകട്ടെ സ്വാധ്യായപ്രധാനവും. വിഭീഷണന്റെ തപസ്സിൽ ദേവന്മാരുടെ പ്രസന്നതയും അപ്സരസ്സുകളുടെ നൃത്തവുമുണ്ട്; കുംഭകർണന്റെ തപസ്സിൽ അങ്ങനെയൊന്നുമില്ല — ഈ ഭേദവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഒമ്പതാം ശ്ലോകത്തിൽ അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ‘സ്വർഗസ്ഥസ്യേവ നന്ദനേ’ (സ്വർഗവാസിക്കു നന്ദനോദ്യാനത്തിലെന്നപോലെ) എന്നത് ആദ്യത്തെ അർധത്തിലാണ്, സമീക്ഷിതപതിപ്പിലാകട്ടെ രണ്ടാമത്തേതിൽ — അർധങ്ങളുടെ പാദങ്ങൾ പരസ്പരം മാറിയിരിക്കുന്നു. കുംഭകർണന് മൂന്ന് ഋതുക്കളിൽ മൂന്നു നിയമങ്ങൾ — ഗ്രീഷ്മത്തിൽ അഗ്നിയുടെ താപം, വർഷത്തിൽ ജലത്തിന്റെ നനവ്, ശിശിരത്തിൽ ജലത്തിന്റെ തണുപ്പ്. ഋഷിമാരും അനുഷ്ഠിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ തപോരീതികളാണിവ. വിഭീഷണന്റെ തപസ്സിനു രണ്ടു ഭാഗങ്ങൾ — ആദ്യം അയ്യായിരം വർഷം ഒറ്റക്കാലിൽ നിൽപ്പ്, പിന്നീട് അയ്യായിരം വർഷം സൂര്യനെ പിന്തുടരൽ. സൂര്യനു നേരെ മുഖമുയർത്തി, സൂര്യൻ നീങ്ങുന്ന ദിക്കിലേക്കെല്ലാം തിരിഞ്ഞുകൊണ്ട് അവൻ നിന്നിരുന്നു എന്നതാണ് ‘സൂര്യം ചൈവാന്വവർതത’ (സൂര്യനെ പിന്തുടർന്നു) എന്നതിന്റെ ആശയം. ‘സ്വാധ്യായേ ധൃതമാനസഃ’ (സ്വാധ്യായത്തിൽ മനസ്സുറപ്പിച്ചവൻ) എന്ന പദം അവന്റെ തപസ്സിന്റെ ആന്തരികസ്വരൂപം കാണിക്കുന്നു — ശരീരം തപിക്കുന്നു, മനസ്സോ വേദത്തിൽ രമിക്കുന്നു. ‘സ്വർഗസ്ഥസ്യേവ നന്ദനേ’ എന്ന ഉപമയിലൂടെ, ധർമാത്മാവിനു കഠിനമായ തപസ്സുപോലും സുഖകരമാകുന്നു എന്നു കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ദശാനനനാകട്ടെ പതിനായിരം വർഷം ആഹാരമില്ലാതെ തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചു. ഓരോ ആയിരം വർഷവും തികയുമ്പോൾ അവൻ തന്റെ ഒരു തല മുറിച്ച് അഗ്നിയിൽ ഹോമിച്ചു. ഇങ്ങനെ ഒമ്പതിനായിരം വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോയി; ഒമ്പതു തലകൾ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. പിന്നീട് പത്താമത്തെ ആയിരം വർഷവും തികഞ്ഞപ്പോൾ, പത്താമത്തേതും അവസാനത്തേതുമായ തല മുറിക്കാൻ അവൻ ഒരുങ്ങിയപ്പോൾ, ആ നിമിഷംതന്നെ പിതാമഹൻ അവിടെയെത്തി. അത്യന്തം പ്രീതനായ പിതാമഹൻ ദേവന്മാരോടൊപ്പം മുന്നിൽ വന്നുനിന്നു പറഞ്ഞു: ‘ദശഗ്രീവാ, ഞാൻ നിന്നിൽ പ്രീതനായിരിക്കുന്നു. ധർമജ്ഞാ, നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം വേഗം ആവശ്യപ്പെടുക. ഇന്നു നിന്റെ ഏത് ആഗ്രഹമാണ് ഞാൻ സാധിച്ചുതരേണ്ടത്? നിന്റെ പരിശ്രമം വ്യർഥമാകരുത്.’ ദശാനനന്റെ തപസ്സ് ആത്മബലിദാനത്തിന്റെ പാരമ്യമാണ് — സ്വന്തം തലകൾതന്നെയാണ് അവൻ ഹവിസ്സാക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് അവസാനത്തെ ശിരച്ഛേദത്തിനു മുമ്പുതന്നെ പിതാമഹൻ വരുന്നത്; കാരണം അതിനുശേഷം തപസ്വിതന്നെ ഉണ്ടാകില്ലല്ലോ. രാവണനു പത്തു തലകൾ എന്ന പ്രസിദ്ധിയും ഇവിടെ പ്രയോജനപ്പെടുന്നു — ഓരോ തലയും ഓരോ ആയിരം വർഷത്തിന്റെ വിലയാണ്. പിതാമഹൻ അവനെ ‘ധർമജ്ഞ’ എന്നു സംബോധന ചെയ്യുന്നു; ലക്ഷ്യം അധർമമൂലമാണെങ്കിലും തപസ്സിലൂടെ അവൻ ധർമത്തിന്റെ ഒരു രൂപം ആചരിച്ചുവല്ലോ. ഇവിടെ തപസ്സിന്റെ ഫലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നിയമം കാണാം — തപസ്സ് ആരുടേതായാലും അതിന്റെ ഫലം ദേവൻ നിശ്ചയമായും നൽകുന്നു.
പിതാമഹന്റെ വാക്കു കേട്ട് അത്യന്തം ഹർഷഭരിതമായ അന്തരാത്മാവോടെ ദശഗ്രീവൻ ദേവനെ ശിരസ്സുകൊണ്ടു നമസ്കരിച്ച് ഹർഷംകൊണ്ട് ഇടറുന്ന വാക്കുകളിൽ പറഞ്ഞു: ‘ഭഗവാനേ, പ്രാണികൾക്ക് എപ്പോഴും മരണമല്ലാതെ മറ്റൊരു ഭയവുമില്ല; മൃത്യുവിനു തുല്യനായ ശത്രുവുമില്ല. അതിനാൽ ഞാൻ അമരത്വം വരിക്കുന്നു.’ ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് ദശഗ്രീവനോടു പറഞ്ഞു: ‘നിനക്ക് സർവഥാ അമരത്വം ലഭിക്കില്ല; എന്നിൽനിന്നു മറ്റൊരു വരം ആവശ്യപ്പെടുക.’ ലോകകർത്താവായ ബ്രഹ്മാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദശഗ്രീവൻ കൈകൂപ്പി അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുന്നിൽ നിന്ന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘ശാശ്വതനായ പ്രജാധ്യക്ഷാ, സുപർണന്മാർ, നാഗങ്ങൾ, യക്ഷന്മാർ, ദൈത്യന്മാർ, ദാനവന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, ദേവന്മാർ — ഇവർക്കു ഞാൻ വധിക്കാൻ കഴിയാത്തവനാകണം. ദേവന്മാരാൽ പൂജിക്കപ്പെടുന്നവനേ, മറ്റു പ്രാണികളെക്കുറിച്ച് എനിക്കു ചിന്തയില്ല; മനുഷ്യർ മുതലായ പ്രാണികൾ എനിക്കു പുല്ലിനു തുല്യരാണെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു.’ ഇവിടെ രാവണന്റെ ഗർവുതന്നെയാണ് അവന്റെ നാശത്തിന്റെ വിത്ത് — പുല്ലുപോലെ അവൻ കരുതുന്ന മനുഷ്യരിൽ ഒരുവനായ രാമനാണ് അവനെ വധിക്കുക. ധർമാത്മാവായ പിതാമഹൻ ദേവന്മാരോടൊപ്പം അവനോടു മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠാ, നിന്റെ ഈ വാക്ക് അങ്ങനെതന്നെ ഭവിക്കും.’ പിന്നീട് അദ്ദേഹം വീണ്ടും പറഞ്ഞു: ‘പ്രീതനായ എന്നിൽനിന്ന് മറ്റൊരു ശുഭമായ വരംകൂടി കേട്ടുകൊള്ളുക. പാപരഹിതാ, മുമ്പ് നീ അഗ്നിയിൽ ഹോമിച്ച തലകൾ വീണ്ടും പഴയതുപോലെതന്നെ നിനക്കുണ്ടാകും. സൗമ്യാ, ദുർലഭമായ മറ്റൊരു വരവും ഞാൻ നൽകുന്നു — മനസ്സുകൊണ്ട് എങ്ങനെയുള്ള രൂപം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ, ആ രൂപം നിന്റെ ഇഷ്ടമനുസരിച്ചു നിനക്കു ലഭിക്കും.’ ഇതാണ് കാമരൂപിത്വം (ഇഷ്ടമുള്ള രൂപം ധരിക്കാനുള്ള കഴിവ്). പിതാമഹൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അഗ്നിയിൽ ഹോമിച്ച അവന്റെ തലകൾ വീണ്ടും ഉയർന്നുവന്നു. ഇവിടെ അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ‘ഏവമുക്ത്വാ തു തം രാമ ദശഗ്രീവം പിതാമഹഃ’ (രാമാ, ദശഗ്രീവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് പിതാമഹൻ) എന്ന അർധശ്ലോകം രണ്ടുതവണ കാണുന്നു — ഇരുപത്തിരണ്ടിലും ഇരുപത്തിയാറിലും; ആദ്യത്തേത് വൾഗേറ്റ് പാഠത്തിൽ മാത്രമുള്ളതാണ്, രണ്ടാമത്തേത് സമീക്ഷിതപതിപ്പുമായി യോജിക്കുന്നു. അമരത്വം നിഷേധിക്കപ്പെട്ടത്, അവധ്യതയുടെ പട്ടികയിൽ മനുഷ്യരില്ലാത്തത്, കാമരൂപിത്വം — ഈ മൂന്നും രാവണന്റെ ഭാവികഥയിൽ മഹത്ത്വമുള്ളവയാണ്. രാവണൻ ആദ്യം മൃത്യുഭയത്തിന്റെ സാർവത്രികത വർണിക്കുന്നു — എല്ലാ പ്രാണികളും മൃത്യുവിനെത്തന്നെ ഭയക്കുന്നു, അതിനാൽ മൃത്യുതന്നെയാണ് പരമശത്രു. ഈ യുക്തി ശരിയെന്നു തോന്നാം; എന്നാൽ അമരത്വം ദേഹധാരികളുടെ നിയമത്തിനു വിരുദ്ധമാണ്; അതിനാൽ ബ്രഹ്മാവ് അതു നിഷേധിക്കുന്നു. പിന്നീട് രാവണൻ സമർഥമായി പ്രാണിവർഗങ്ങളുടെ ഒരു പട്ടിക നിരത്തുന്നു — സുപർണന്മാർ, നാഗങ്ങൾ, യക്ഷന്മാർ, ദൈത്യന്മാർ, ദാനവന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, ദേവന്മാർ. ആ പട്ടികയിൽ മനുഷ്യരും വാനരന്മാരുമില്ല, കാരണം അവരെ അവൻ പുല്ലുപോലെ കരുതുന്നു. ഇവിടെത്തന്നെയാണ് അവന്റെ ദൗർബല്യം ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നത് — വിഷ്ണു മനുഷ്യരൂപത്തിൽ അവതരിച്ച് വാനരന്മാരോടൊപ്പം അവനെ വധിക്കും. ബ്രഹ്മാവും ‘ഇത് അങ്ങനെതന്നെ ഭവിക്കും’ എന്ന ലളിതമായ വാക്കു മാത്രമേ പറയുന്നുള്ളൂ, കൂടുതലൊന്നുമില്ല. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം പ്രീതിയോടെ രണ്ട് അധികവരങ്ങൾ നൽകുന്നു — ഹോമിച്ച തലകൾ വീണ്ടും ലഭിക്കുക, ഇഷ്ടമനുസരിച്ചു രൂപം ധരിക്കുക. കാമരൂപിത്വംതന്നെയാണ് പിന്നീട് സീതാപഹരണത്തിൽ പരിവ്രാജകവേഷം ധരിക്കാൻ ഉപയോഗിച്ചത്. ഇങ്ങനെ ഈ ഭാഗത്ത് രാവണന്റെ ബലത്തിന്റെ എല്ലാ മൂലങ്ങളും ഒരിടത്തു കാണിക്കപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ എല്ലാ വാക്കുകളിലും പ്രസന്നത കാണാം — ‘സൗമ്യ’, ‘അനഘ’, ‘രാക്ഷസപുംഗവ’ എന്നീ സംബോധനകൾ. അതിന്റെ ദുരുപയോഗം സംഭവിക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് അറിയാമെങ്കിലും തപസ്സിന്റെ ഫലം അദ്ദേഹം നിഷ്പക്ഷമായി നൽകുന്നു. ഇങ്ങനെ ദശഗ്രീവൻ ആഗ്രഹിച്ചതു നേടിയിട്ടും അമരത്വത്തിൽനിന്നു വഞ്ചിതനായിത്തന്നെ നിൽക്കുന്നു.
രാമാ, ദശഗ്രീവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം ലോകപിതാമഹൻ വിഭീഷണനോടു പറഞ്ഞു: ‘വത്സാ വിഭീഷണാ, ധർമത്തിൽ ഉറച്ച ബുദ്ധിയുള്ള നിന്നിൽ ഞാൻ അത്യന്തം സംതൃപ്തനായിരിക്കുന്നു. ധർമാത്മാവേ, സുവ്രതാ, വരം ആവശ്യപ്പെടുക.’ അപ്പോൾ, രശ്മികളാൽ ചന്ദ്രനെന്നപോലെ എപ്പോഴും എല്ലാ ഗുണങ്ങളാലും ചുറ്റപ്പെട്ട ധർമാത്മാവായ വിഭീഷണൻ കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു: ‘ഭഗവാനേ, ലോകഗുരുതന്നെ എന്നിൽ പ്രീതനായി എന്നതുകൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ കൃതാർഥനാണ്. സുവ്രതാ, പ്രീതനായ അങ്ങ് എനിക്കു വരം നൽകുമെങ്കിൽ കേട്ടാലും. പരമമായ ആപത്തിൽപ്പെട്ടാലും എന്റെ ബുദ്ധി ധർമത്തിൽത്തന്നെ ഉറച്ചുനിൽക്കണം. പഠിക്കാതെതന്നെ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം എനിക്കു സ്ഫുരിക്കണം. ഏതേത് ആശ്രമങ്ങളിൽ എനിക്ക് ഏതേതു ബുദ്ധി ഉണ്ടാകുന്നുവോ, അതതു ധർമനിഷ്ഠമായിരിക്കണം; അതതു ധർമം ഞാൻ പാലിക്കുകയും വേണം. ഇതുതന്നെയാണ് പരമോദാരവും പരമവുമായ വരമായി ഞാൻ കരുതുന്നത്.’ ‘ധർമാഭിരക്താനാം ലോകേ കിഞ്ചന ദുർലഭം നഹി’ (ധർമത്തിൽ അനുരക്തരായവർക്ക് ലോകത്തിൽ ഒന്നും ദുർലഭമല്ല) — ഈ ഉക്തിയാണ് വിഭീഷണന്റെ വരത്തിന്റെ സാരം. അപ്പോൾ പ്രീതനായ പ്രജാപതി വിഭീഷണനോടു വീണ്ടും പറഞ്ഞു: ‘വത്സാ, നീ ധർമനിഷ്ഠനായിരിക്കുന്നതുപോലെ ഇതു ഭവിക്കും. ശത്രുനാശകാ, രാക്ഷസയോനിയിൽ ജനിച്ചിട്ടും നിന്റെ ബുദ്ധി അധർമത്തിലേക്കു തിരിയുന്നില്ല; അതിനാൽ ഞാൻ നിനക്ക് അമരത്വവും നൽകുന്നു.’ ദശഗ്രീവനു നിഷേധിക്കപ്പെട്ട അമരത്വം വിഭീഷണനു യാചിക്കാതെതന്നെ നൽകപ്പെട്ടു — ഇതാണ് ധർമത്തിന്റെ മഹിമ. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം പിതാമഹൻ കുംഭകർണനു വരം നൽകാനൊരുങ്ങി. വിഭീഷണൻ ഐശ്വര്യമോ ബലമോ യാചിക്കുന്നില്ല, ധർമബുദ്ധി മാത്രം; അതിനാൽ അവന്റെ വരം എല്ലാ വരങ്ങളിലും ഉത്തമമാണ്. വിഭീഷണന്റെ മൂന്നു വരങ്ങൾ — ആപത്തിൽ ധർമത്തിലുള്ള ബുദ്ധി, പഠിക്കാത്ത ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്തിന്റെ ജ്ഞാനം, ഓരോ ആശ്രമത്തിലും ധർമനിഷ്ഠമായ ബുദ്ധി. ഒന്നാമത്തേതും മൂന്നാമത്തേതും ആത്മശുദ്ധിക്കുള്ളവ, രണ്ടാമത്തേത് ആത്മരക്ഷയ്ക്കുള്ളത്. ‘ധർമിഷ്ഠസ്ത്വം യഥാ വത്സ തഥാ ചൈതദ്ഭവിഷ്യതി’ (വത്സാ, നീ ധർമനിഷ്ഠനായിരിക്കുന്നതുപോലെ ഇതു ഭവിക്കും) എന്ന വാക്കിനാൽ ബ്രഹ്മാവ് അവന്റെ വരങ്ങൾ അംഗീകരിക്കുന്നു. വിഭീഷണന്റെ വിനയവും ശ്രദ്ധേയമാണ് — ‘ലോകഗുരുവിന്റെ പ്രസാദംകൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ കൃതാർഥനാണ്’ എന്ന് അവൻ ആദ്യം പറയുന്നു; അതായത് അവന് ഒന്നും ആവശ്യമില്ല; ബ്രഹ്മാവിന്റെ നിർബന്ധംകൊണ്ടു മാത്രമാണ് അവൻ വരം യാചിക്കുന്നത്. ചന്ദ്രൻ രശ്മികളിൽനിന്നു വേർപിരിയാത്തതുപോലെ അവൻ എപ്പോഴും ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയവനാണ് എന്നതാണ് ഉപമ. ദശഗ്രീവന്റെ വരം പരപീഡനത്തിന്, വിഭീഷണന്റെ വരം ആത്മസംയമനത്തിന് — ഇങ്ങനെ രണ്ടു സഹോദരന്മാരുടെയും സ്വഭാവഭേദം വരങ്ങളുടെ ഭേദത്തിലൂടെത്തന്നെ വ്യക്തമാകുന്നു.
അപ്പോൾ ദേവന്മാരെല്ലാം കൈകൂപ്പി പ്രജാപതിയോടു പറഞ്ഞു: ‘അങ്ങ് കുംഭകർണനു വരം നൽകരുത്. ഈ ദുർബുദ്ധി എങ്ങനെയാണ് ലോകങ്ങളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നതെന്ന് അങ്ങേക്ക് അറിയാമല്ലോ. ഇവൻ നന്ദനോദ്യാനത്തിൽ ഏഴ് അപ്സരസ്സുകളെയും, മഹേന്ദ്രന്റെ പത്ത് അനുചരന്മാരെയും, ബ്രഹ്മദേവാ, അനേകം ഋഷിമാരെയും മനുഷ്യരെയും ഭക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. വരം ലഭിക്കാതെതന്നെ ഈ രാക്ഷസൻ ചെയ്തതു ഞങ്ങൾ കണ്ടു; ഇവനു വരം ലഭിച്ചാൽ മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും ഇവൻ ഭക്ഷിക്കും. അളവറ്റ പ്രഭാവമുള്ളവനേ, വരത്തിന്റെ വ്യാജേന ഇവനു മോഹം നൽകിയാലും. അങ്ങനെ ലോകങ്ങൾക്കു ക്ഷേമമുണ്ടാകും, ഇവനു സമ്മതവുമാകും.’ ദേവന്മാർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ പദ്മത്തിൽനിന്നു ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവ് സരസ്വതിയെ സ്മരിച്ചു. സ്മരിക്കപ്പെട്ട സരസ്വതീദേവി അദ്ദേഹത്തിന്റെ അരികിലെത്തി, അരികിൽ നിന്നുകൊണ്ട് കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു: ‘ദേവാ, ഇതാ ഞാൻ വന്നിരിക്കുന്നു; ഞാൻ എന്തു കാര്യമാണു ചെയ്യേണ്ടത്?’ എത്തിച്ചേർന്ന സരസ്വതിയോടു പ്രജാപതി പറഞ്ഞു: ‘വാണീ, നീ രാക്ഷസേന്ദ്രന്റെ വാക്കിൽ ദേവന്മാർ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വാക്കായിത്തീരുക.’ ‘അങ്ങനെയാകട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞ് അവൾ അവന്റെ മുഖത്തു പ്രവേശിച്ചു. അപ്പോൾ പ്രജാപതി പറഞ്ഞു: ‘മഹാബാഹുവായ കുംഭകർണാ, നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള വരം ആവശ്യപ്പെടുക.’ ആ വാക്കു കേട്ട് കുംഭകർണൻ പറഞ്ഞു: ‘ദേവദേവാ, അനേകം വർഷം ഉറങ്ങുക എന്നതാണ് എന്റെ ആഗ്രഹം.’ ‘അങ്ങനെയാകട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞ് ബ്രഹ്മാവ് ദേവന്മാരോടൊപ്പം പോയി. ബ്രഹ്മാവിനോടൊപ്പം ദേവന്മാർ ആകാശത്തേക്കു പോയപ്പോൾ സരസ്വതീദേവിയും ആ രാക്ഷസനെ വീണ്ടും വിട്ടുപോയി. സരസ്വതിയിൽനിന്നു മോചിതനായ അവൻ ബോധം വീണ്ടെടുത്ത് ദുഃഖിതനായി ചിന്തിച്ചു: ‘ഇന്ന് എന്റെ വായിൽനിന്ന് ഇങ്ങനെയൊരു വാക്ക് എങ്ങനെ പുറപ്പെട്ടു? അപ്പോൾ വന്ന ദേവന്മാർ എന്നെ മോഹിപ്പിച്ചുവെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു.’ ഇങ്ങനെ വരം ലഭിച്ച, ജ്വലിക്കുന്ന തേജസ്സുള്ള ആ സഹോദരന്മാരെല്ലാം ശ്ലേഷ്മാതകവനത്തിൽ ചെന്ന് അവിടെ സുഖമായി വസിച്ചു. ഇവിടെ വാഗ്ദേവിയുടെ ചാതുര്യവും ദേവന്മാരുടെ നീതിയും കാണാം — ബലംകൊണ്ടു തടയാൻ കഴിയാത്ത ശത്രുവിനെ അവർ വാക്കുകൊണ്ടുതന്നെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. യുദ്ധകാണ്ഡത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായ കുംഭകർണന്റെ ദീർഘനിദ്രയുടെ മൂലം ഇവിടെ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ദേവന്മാരുടെ വാക്കിൽ കുംഭകർണൻ മുമ്പു ചെയ്ത പാപങ്ങൾ എണ്ണപ്പെടുന്നു — നന്ദനവനത്തിൽ ഏഴ് അപ്സരസ്സുകൾ, ഇന്ദ്രന്റെ പത്ത് അനുചരന്മാർ, ഋഷിമാർ, മനുഷ്യർ — ഇവരെല്ലാം അവനാൽ ഭക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. അവർ യുക്തി പറയുന്നു — വരം ലഭിക്കാതെതന്നെ ഇവൻ ഇത്രയും ചെയ്തു; വരം ലഭിച്ചാൽ മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും ഭക്ഷിക്കും. അതിനാൽ അവർ ബ്രഹ്മാവിനോടു വരം നിഷേധിക്കാനല്ല, വരത്തിന്റെ വ്യാജേന മോഹം നൽകാനാണ് പറയുന്നത്; അങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കു വ്യർഥമാകുന്നില്ല, ലോകങ്ങൾക്കു രക്ഷയുണ്ടാകുന്നു, കുംഭകർണന്റെ മാനവും രക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു — ഇങ്ങനെ മൂന്നുവിധമായ ലക്ഷ്യം. ബ്രഹ്മാവ് സ്വയം ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ല, സരസ്വതിയെ സ്മരിക്കുക മാത്രം ചെയ്യുന്നു; ആ വാഗ്ദേവത സ്മരിച്ചയുടൻ എത്തി വിനയത്തോടെ ആജ്ഞ ചോദിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആജ്ഞയും ശ്ലേഷമുള്ളതാണ് — ‘വാഗ്ദേവതേപ്സിതാ ഭവ’, അതായത് ദേവന്മാർക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള വാക്കായിത്തീരുക. കുംഭകർണൻ ‘നിർദേവത്വം’ (ദേവന്മാരുടെ ഉന്മൂലനം) യാചിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നുവെന്നും സരസ്വതിയുടെ പ്രഭാവത്താൽ ‘ഉറങ്ങാൻ’ എന്നു പറഞ്ഞുപോയെന്നും പരമ്പര പറയുന്നു; എന്നാൽ ഇവിടെ മൂലത്തിൽ ‘അനേകാനി വർഷാണി സ്വപ്തും മമേപ്സിതം’ (അനേകം വർഷം ഉറങ്ങുക എന്നതാണ് എന്റെ ആഗ്രഹം) എന്നു മാത്രമേ പറയുന്നുള്ളൂ. ദേവന്മാർ പോയപ്പോൾ സരസ്വതിയും അവനെ വിട്ടുപോകുന്നു; പിന്നീട് ബോധം വീണ്ടെടുത്ത അവൻ തന്റെ വാക്കിന്റെ വിപരീതഫലം അറിഞ്ഞ് ദുഃഖിക്കുന്നു. ‘ദേവന്മാർ എന്നെ മോഹിപ്പിച്ചു’ എന്ന അവന്റെ നിഗമനം സത്യംതന്നെ. ഒടുവിൽ വരം ലഭിച്ച മൂന്നു സഹോദരന്മാരും ശ്ലേഷ്മാതകവനത്തിൽ ചെന്നു സുഖമായി വസിക്കുന്നു — അടുത്ത സർഗത്തിൽ സുമാലി അവരെ സമീപിക്കും. ഇങ്ങനെ പത്താം സർഗം മൂന്നു സഹോദരന്മാരുടെയും തപസ്സിന്റെയും വരങ്ങളുടെയും കഥ സമാപിപ്പിക്കുന്നു; അതിലൂടെ ലങ്കായുദ്ധത്തിന്റെ എല്ലാ പശ്ചാത്തലങ്ങളും ഒരുങ്ങുന്നു. കുംഭകർണന്റെ ദുഃഖം നിഷ്ഫലമാണ്, കാരണം നൽകിയ വരം തിരിച്ചെടുക്കാൻ കഴിയില്ല; അവന്റെ ഉറക്കംതന്നെ ലോകങ്ങൾക്കു രക്ഷയായിത്തീർന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे दशमः सर्गः॥ १०॥