സർഗ്ഗം
രാവണാദികളുടെ ജനനവും ഗോകർണത്തിലെ തപസ്സും
സുമാലിയുടെ ചിന്ത, കൈകസിയെ വിശ്രവസ്സിന്റെ അടുത്തേക്ക് അയയ്ക്കുന്നത്, ദാരുണമായ വേളയുടെ ഫലം, ദശഗ്രീവൻ, കുംഭകർണൻ, ശൂർപ്പണഖ, വിഭീഷണൻ എന്നിവരുടെ ജനനം, മാതാവിന്റെ പ്രേരണ, ഗോകർണത്തിലെ തപസ്സ്
മുൻസർഗത്തിൽ വിഷ്ണുവിനെ ഭയന്ന് സുമാലി പുത്രപൗത്രന്മാരോടൊപ്പം രസാതലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; ലങ്കയിൽ ധനേശ്വരൻ വാസമുറപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ സർഗത്തിൽ അഗസ്ത്യൻ കഥ വീണ്ടും തുടങ്ങുന്നു — കുറച്ചുകാലം കഴിഞ്ഞ് ആ സുമാലി രസാതലത്തിൽനിന്നു പുറത്തുവന്ന് മർത്യലോകമാകെ ചുറ്റിനടന്നു. അവന്റെ രൂപവും കവി വർണിക്കുന്നു — അവൻ നീലമേഘത്തിന്റെ നിറമുള്ളവനും ഉരുക്കിയ സ്വർണംകൊണ്ടുള്ള കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ചവനുമായിരുന്നു. അവൻ തന്റെ കന്യകയായ പുത്രിയെയും കൂടെ കൂട്ടിയിരുന്നു; താമരയില്ലാതെ നിൽക്കുന്ന ലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ അവൾ ശോഭിച്ചു — അതായത് ലക്ഷ്മിക്കു തുല്യമായ രൂപവതി, എന്നാൽ ഭർത്താവില്ലാത്തവൾ. ഇങ്ങനെ ഭൂമിയിൽ ചുറ്റിനടക്കുമ്പോൾ ആ രാക്ഷസേന്ദ്രൻ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ പോകുന്ന ധനേശ്വരനെ കണ്ടു. കുബേരൻ അപ്പോൾ തന്റെ പിതാവും പുലസ്ത്യപുത്രനും പ്രഭുവുമായ വിശ്രവസ്സിനെ കാണാൻ പോകുകയായിരുന്നു. ദേവതുല്യനായ അദ്ദേഹം അഗ്നിയെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് വിസ്മയിച്ച സുമാലി മർത്യലോകത്തുനിന്നു രസാതലത്തിലേക്കു മടങ്ങി ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചു: ‘എന്തു ചെയ്താലാണ് രാക്ഷസരായ നമുക്കു ശ്രേയസ്സുണ്ടാകുക? എങ്ങനെയാണ് നാം വീണ്ടും വളരുക?’ അവൻ മഹാമതിയാണെന്നു കവി വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു, കാരണം അവന്റെ ചിന്ത ദീർഘദർശിയാണ്. വിഷ്ണുവിനാൽ പരാജിതരായ രാക്ഷസന്മാർക്ക് ബലംകൊണ്ടു വീണ്ടും ഉയരാൻ കഴിയില്ല; അതിനാൽ അവൻ വംശവർധനയ്ക്കുള്ള ഉപായം തേടുന്നു. കുബേരന്റെ ഐശ്വര്യം കണ്ട് അവന്റെ മനസ്സിൽ അസൂയയും പ്രതീക്ഷയും ഒരുപോലെ ഉദിച്ചു. പിന്നീട് അവൻ കൈകസി എന്ന തന്റെ പുത്രിയെ പേരുചൊല്ലി വിളിച്ച് സംസാരിച്ചുതുടങ്ങി. ഈ നിമിഷത്തിലാണ് രാവണകഥയുടെ വിത്തു വിതയ്ക്കപ്പെടുന്നത് — ഈ ചിന്തയിൽനിന്നാണ് കൈകസിയെ അയയ്ക്കുന്നതും ദശഗ്രീവന്റെ ജനനവും ലങ്കയുടെ അപഹരണവും ക്രമമായി തുടർന്നുവരുന്നത്.
സുമാലി പുത്രിയെ സംബോധന ചെയ്തു പറഞ്ഞു: ‘മകളേ, നിന്നെ വിവാഹം ചെയ്തുകൊടുക്കേണ്ട സമയം ഇതാ എത്തിയിരിക്കുന്നു; നിന്റെ യൗവനം കടന്നുപോകുന്നു. ഞങ്ങൾ നിരസിക്കുമോ എന്ന ഭയംകൊണ്ട് ശ്രേഷ്ഠരായ വരന്മാർ നിന്നെ സ്വീകരിക്കാൻ മുന്നോട്ടുവരുന്നില്ല. ധർമബുദ്ധികളായ ഞങ്ങളെല്ലാവരും നിനക്കുവേണ്ടി പലവിധത്തിൽ ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ട്; കാരണം നീ സർവഗുണസമ്പന്നയും സാക്ഷാൽ ലക്ഷ്മിയെപ്പോലെയുള്ളവളുമാണ്; അതിനാൽ നിന്റെ വരനും അങ്ങനെയുള്ളവൻതന്നെയാകണം.’ പിന്നീട് അവൻ കന്യകയുടെ പിതാവിന്റെ ദുഃഖം ഒരു പൊതുതത്ത്വമായി വർണിക്കുന്നു: ‘മാനം ആഗ്രഹിക്കുന്ന എല്ലാവർക്കും ഒരു കന്യകയുടെ പിതാവാകുക ദുഃഖംതന്നെയാണ്; കാരണം ആരാണ്, എങ്ങനെയുള്ളവനാണ് കന്യകയെ വരിക്കുക എന്ന് മുൻകൂട്ടി അറിയാൻ കഴിയില്ല. മാതാവിന്റെ കുലം, പിതാവിന്റെ കുലം, ഏതു കുലത്തിലേക്കു നൽകപ്പെടുന്നുവോ ആ കുലം — ഈ മൂന്നു കുലങ്ങളെയും കന്യക എപ്പോഴും സംശയത്തിൽ നിർത്തുന്നു.’ ഈ ശ്ലോകം ലോകവ്യവഹാരത്തിലെ ഒരു സൂക്തിയെന്നപോലെ പ്രസിദ്ധമാണ്. പിന്നീട് അവൻ വ്യക്തമായി ആജ്ഞാപിക്കുന്നു: ‘അതിനാൽ പ്രജാപതികുലത്തിൽ ജനിച്ച ശ്രേഷ്ഠമുനിയായ പൗലസ്ത്യൻ വിശ്രവസ്സിനെ നീ സമീപിക്കുക, സ്വയംതന്നെ അദ്ദേഹത്തെ വരിക്കുക. അദ്ദേഹത്തിൽനിന്ന് നിനക്ക് ഇതുപോലെ തേജസ്വികളായ പുത്രന്മാർതന്നെ ഉണ്ടാകും — സൂര്യനു തുല്യനായ ഈ ധനേശ്വരനെപ്പോലെ; ഇതിൽ സംശയമില്ല.’ സുമാലിയുടെ ആശയം വ്യക്തമാണ് — കുബേരനെപ്പോലെയുള്ള പുത്രന്മാർ രാക്ഷസകുലത്തിന്റെ ബലമായിത്തീരും. പിതാവിനോടുള്ള ബഹുമാനംകൊണ്ട് കൈകസി ആ വാക്ക് സ്വീകരിച്ച്, വിശ്രവസ്സ് തപസ്സുചെയ്തിരുന്ന സ്ഥലത്തു ചെന്നുനിന്നു. പിതാവിന്റെ വാക്കിൽ സ്നേഹവും സാമൂഹികചിന്തയും കുബേരനെപ്പോലെയുള്ള പുത്രനോടുള്ള ആഗ്രഹവും കലർന്നുകാണാം; കന്യകയുടെ പിതൃഭക്തിയും. ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതുണ്ട് — രാക്ഷസനായിട്ടും സുമാലി കന്യാദാനത്തിന്റെ ധർമം അറിയുന്നു; തങ്ങളെ ‘ധർമബുദ്ധികൾ’ എന്ന് അവൻ പറയുകയും ചെയ്യുന്നു. അവന്റെ ഉപദേശം രണ്ടുവിധമാണ് — ഒരുവശത്ത് പൊതുവായ ലോകധർമം, മറുവശത്ത് രാക്ഷസവംശത്തിന്റെ സ്വാർഥം. കന്യകയും ആലോചിക്കുന്നില്ല; പിതാവിന്റെ വാക്കുതന്നെ പ്രമാണമായി കരുതുന്നു. ഇങ്ങനെ പിതാവിന്റെ ആജ്ഞയും കന്യകയുടെ ആജ്ഞാപാലനവും കഥയുടെ അടുത്ത ഭാഗത്തെ മുന്നോട്ടു നയിക്കുന്നു.
രാമാ, ആ സമയത്തുതന്നെ പുലസ്ത്യപുത്രനും ദ്വിജനുമായ വിശ്രവസ്സ് സായംകാലത്ത് അഗ്നിഹോത്രം അനുഷ്ഠിക്കുകയായിരുന്നു; മൂന്ന് അഗ്നികളോടൊപ്പം നാലാമതൊരു അഗ്നിയെപ്പോലെ അദ്ദേഹം സ്വയം ജ്വലിച്ചുനിന്നു. പിതാവിനോടുള്ള ബഹുമാനംകൊണ്ട്, ദാരുണമായ ആ സന്ധ്യാവേളയെക്കുറിച്ചു ചിന്തിക്കാതെ, കൈകസി അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുന്നിൽ ചെന്ന്, മുനിയുടെ പാദങ്ങളിൽ ദൃഷ്ടിയുറപ്പിച്ച് മുഖം താഴ്ത്തി നിന്നു. ആ സുന്ദരി ലജ്ജയോടെ പെരുവിരൽത്തുമ്പുകൊണ്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും നിലത്തു വരച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. ഭംഗിയുള്ള നിതംബമുള്ളവളും പൂർണചന്ദ്രനു തുല്യമായ മുഖമുള്ളവളും സ്വന്തം തേജസ്സുകൊണ്ടു ജ്വലിക്കുന്നവളുമായ അവളെ കണ്ട് പരമോദാരനായ മുനി ചോദിച്ചു: ‘ഭദ്രേ, നീ ആരുടെ പുത്രിയാണ്? എവിടെനിന്നാണ് ഇവിടെ വന്നത്? നിനക്ക് എന്താണു കാര്യം, എന്തിനുവേണ്ടിയാണ് നീ വന്നത്? ശോഭനേ, സത്യം പറയുക.’ ഇവിടെ പതിനേഴാം ശ്ലോകം ‘അബ്രവീത്’ (പറഞ്ഞു) എന്നതുകൊണ്ട് ചോദ്യം ആരംഭിക്കുന്നു; പതിനെട്ടാം ശ്ലോകം ഒരു അർധംകൊണ്ടുമാത്രം അതു പൂർത്തിയാക്കുന്നു. ആ കന്യക കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു: ‘മുനേ, അങ്ങയുടെ സ്വന്തം പ്രഭാവംകൊണ്ടുതന്നെ എന്റെ മനസ്സ് അറിയാൻ അങ്ങേക്കു കഴിയും. എങ്കിലും ബ്രഹ്മർഷേ, പിതാവിന്റെ ആജ്ഞയനുസരിച്ചു വന്ന കൈകസി എന്നവളാണു ഞാൻ എന്നറിഞ്ഞാലും; ബാക്കി അങ്ങുതന്നെ അറിയാൻ അർഹനാണ്.’ സ്ത്രീസഹജമായ ലജ്ജകൊണ്ട് അവൾ തന്റെ അഭിപ്രായം വായ്കൊണ്ടു പറയുന്നില്ല. മുനി ധ്യാനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘ഭദ്രേ, നിന്റെ മനസ്സിലുള്ള കാരണം ഞാൻ അറിഞ്ഞു. മദയാനയുടെ നടയുള്ളവളേ, നീ എന്നിൽനിന്നു പുത്രന്മാരെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. എന്നാൽ ദാരുണമായ വേളയിലാണ് നീ എന്നെ സമീപിച്ചത്; അതിനാൽ എങ്ങനെയുള്ള പുത്രന്മാരെയാണ് നീ ജനിപ്പിക്കുക എന്നു കേട്ടുകൊള്ളുക — ദാരുണരും, ദാരുണരൂപികളും, ദാരുണരായ ബന്ധുജനങ്ങളെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവരും, ക്രൂരകർമികളുമായ രാക്ഷസന്മാരെത്തന്നെ നീ പ്രസവിക്കും.’ ആ വാക്കു കേട്ട് അവൾ നമസ്കരിച്ചുകൊണ്ടു പറഞ്ഞു: ‘ഭഗവാനേ, ബ്രഹ്മവാദിയായ അങ്ങയിൽനിന്ന് ഇത്രയും ദുരാചാരികളായ പുത്രന്മാരെ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; എന്നിൽ പ്രസാദിക്കാൻ അങ്ങ് അർഹനാണ്.’ കന്യക ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മുനിശ്രേഷ്ഠനായ വിശ്രവസ്സ് പൂർണചന്ദ്രൻ രോഹിണിയോടെന്നപോലെ കൈകസിയോടു വീണ്ടും പറഞ്ഞു: ‘ശുഭാനനേ, നിനക്ക് ഏറ്റവും ഒടുവിൽ ജനിക്കുന്ന പുത്രൻ എന്റെ വംശത്തിന് അനുരൂപനായ ധർമാത്മാവായിരിക്കും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.’ ഇവിടെ കാലത്തിന്റെ പ്രഭാവമാണ് കഥയുടെ കേന്ദ്രം — സന്ധ്യാകാലം അഗ്നിഹോത്രത്തിന്റെ വേളയാണ്; അപ്പോൾ കാമത്തോടെ സമീപിക്കുന്നതു ദോഷകരമാണ്. മുനിയുടെ വാക്ക് ശാപമല്ല, മറിച്ച് കാലഫലത്തിന്റെ കഥനമാണ്; എങ്കിലും പ്രാർഥിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹം അനുഗ്രഹവും നൽകുന്നു. ഇങ്ങനെ രാവണന്റെ ക്രൗര്യത്തിന്റെയും വിഭീഷണന്റെ ധർമത്തിന്റെയും മൂലം ജനനത്തിനു മുമ്പുതന്നെ നിർദേശിക്കപ്പെടുന്നു. കൈകസിയുടെ വിനയവും പെരുവിരൽകൊണ്ടു നിലത്തു വരയ്ക്കുന്നതും മുഖം താഴ്ത്തിനിൽക്കുന്നതും അവളുടെ ലജ്ജയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ‘പൂർണേന്ദുഃ രോഹിണീമിവ’ (പൂർണചന്ദ്രൻ രോഹിണിയോടെന്നപോലെ) എന്ന ഉപമ മുനിയുടെ പ്രസന്നതയും സൗമ്യതയും കാണിക്കുന്നു. ഈ സന്ദർഭത്തിൽ മൂന്നു ഭാഗങ്ങൾ വ്യക്തമായി കാണാം. ഒന്നാമത് — കന്യകയുടെ ആഗമനം; പിതാവിന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കുന്ന അവൾ കാലത്തിന്റെ ദോഷം അറിയുന്നില്ല. രണ്ടാമത് — മുനിയുടെ ധ്യാനവും വാക്കും; തപോബലത്താൽ അദ്ദേഹം അവളുടെ അഭിപ്രായം അറിയുന്നു, വേളയുടെ ദോഷത്താൽ പുത്രന്മാരുടെ ക്രൗര്യവും പറയുന്നു. മൂന്നാമത് — കന്യകയുടെ പ്രാർഥനയും മുനിയുടെ അനുഗ്രഹവും; അതുമൂലം വിഭീഷണന്റെ ജനനം നിശ്ചിതമാകുന്നു. ‘ദാരുണ’ എന്ന പദം ഒരേ ശ്ലോകത്തിൽ മൂന്നുതവണ ആവർത്തിക്കുന്നു — ദാരുണാൻ, ദാരുണാകാരാൻ, ദാരുണാഭിജനപ്രിയാൻ — അതിലൂടെ ഭയത്തിന്റെ ഗാഢത വർധിക്കുന്നു. മുനി അവളെ ‘ഭദ്രേ’, ‘ശോഭനേ’, ‘സുശ്രോണി’, ‘ശുഭാനനേ’ എന്നിങ്ങനെ സ്നിഗ്ധമായ സംബോധനകളാൽ വിളിക്കുന്നു; അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കിൽ ക്രോധമില്ല, സത്യകഥനം മാത്രം. തപസ്വിയുടെ വാക്ക് കാലത്താൽ നിയതമാണെങ്കിലും കരുണകൊണ്ട് അല്പം മാറ്റാൻ കഴിയുമെന്ന് ഈ സംവാദം കാണിക്കുന്നു. കൂടാതെ, കൈകസി സ്വയം വരിക്കാൻ വന്നത് പിതാവിന്റെ ഉപദേശം അനുസരിച്ചാണ്; അവൾ മുനിയോടു യാചിക്കുന്നില്ല, വെറുതെ നിൽക്കുന്നതേയുള്ളൂ; മുനിതന്നെയാണ് ചോദ്യം ചോദിക്കുന്നത്. അവളുടെ മറുപടിയും സമർഥമാണ് — ‘സ്വന്തം പ്രഭാവംകൊണ്ട് അറിയാൻ അങ്ങേക്കു കഴിയും’ എന്നു പറയുന്നതിലൂടെ അവൾ മുനിയുടെ തപോബലത്തെ സ്തുതിക്കുന്നു, തന്റെ ആഗ്രഹം വെളിപ്പെടുത്താതെ സൂക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിലൂടെ അവളുടെ ബുദ്ധിയും വിനയവും ഒരുപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
രാമാ, ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട ആ കന്യക കുറച്ചുകാലം കഴിഞ്ഞ് ബീഭത്സവും അതിദാരുണവുമായ രാക്ഷസരൂപമുള്ള ഒരു പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു. അവന്റെ രൂപം കവി വർണിക്കുന്നു — അവൻ പത്തു കഴുത്തുകളുള്ളവനും, വലിയ ദംഷ്ട്രകളുള്ളവനും, നീലാഞ്ജനക്കൂമ്പാരംപോലെയുള്ളവനും, ചെമ്പുനിറമുള്ള ചുണ്ടുകളുള്ളവനും, ഇരുപതു കൈകളുള്ളവനും, വലിയ വായുള്ളവനും, ജ്വലിക്കുന്ന തലമുടിയുള്ളവനുമായിരുന്നു. അവൻ ജനിച്ചയുടൻതന്നെ ജ്വാലകളുള്ള വായകളോടുകൂടിയ കുറുക്കന്മാരും മറ്റു മാംസഭോജികളും ഇടത്തുവശം തിരിഞ്ഞ് വട്ടമിട്ടു നടന്നു. ദേവനായ ഇന്ദ്രൻ ചോര വർഷിച്ചു, മേഘങ്ങൾ പരുഷമായ ശബ്ദത്തിൽ ഗർജിച്ചു, സൂര്യൻ പ്രകാശിച്ചില്ല, മഹാ ഉൽക്കകൾ ഭൂമിയിൽ വീണു. ഭൂമി കുലുങ്ങി, അതിദാരുണമായ കാറ്റുകൾ വീശി, ഇളക്കാൻ കഴിയാത്ത നദീപതിയായ സമുദ്രംപോലും ക്ഷോഭിച്ചു. ഈ ഉത്പാതങ്ങൾ ലോകത്തിനു വരാനിരിക്കുന്ന ക്ലേശത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പിന്നീട് പിതാമഹനു തുല്യനായ പിതാവ് വിശ്രവസ്സ് അവനു പേരിട്ടു — ‘ഇവൻ പത്തു കഴുത്തുകളോടെ ജനിച്ചതിനാൽ ദശഗ്രീവൻ എന്നു പ്രസിദ്ധനാകും’ എന്ന്. അവനുശേഷം മഹാബലനായ കുംഭകർണൻ ജനിച്ചു; ഈ ലോകത്തിൽ അവന്റെ ശരീരവലിപ്പത്തെക്കാൾ വലിയ വലിപ്പം വേറെയില്ല. പിന്നീട് വികൃതമുഖിയായ ശൂർപ്പണഖ എന്ന പുത്രി ജനിച്ചു; കൈകസിയുടെ ഏറ്റവും ഇളയ പുത്രനായി ധർമാത്മാവായ വിഭീഷണനും. ആ മഹാസത്ത്വൻ ജനിച്ചപ്പോൾ ആകാശത്തുനിന്നു പുഷ്പവൃഷ്ടിയുണ്ടായി, ആകാശത്ത് ദേവന്മാരുടെ ദുന്ദുഭികൾ മുഴങ്ങി, അന്തരീക്ഷത്തിൽ ‘സാധു സാധു’ (നന്നായി, നന്നായി) എന്ന വാക്കു കേട്ടു — ഈ മുപ്പത്തിയാറാം ശ്ലോകം മൂന്ന് അർധങ്ങളിലായി രചിച്ചിരിക്കുന്നു. പിന്നീട് മഹാതേജസ്വികളും ലോകത്തെ ഉദ്വേഗപ്പെടുത്തുന്നവരുമായ കുംഭകർണനും ദശഗ്രീവനും ആ മഹാരണ്യത്തിൽ വളർന്നു. കുംഭകർണൻ മദോന്മത്തനും എപ്പോഴും അസംതൃപ്തനുമായി, ധർമവത്സലരായ മഹർഷിമാരെ ഭക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ചുറ്റിനടന്നു. വിഭീഷണനാകട്ടെ ധർമാത്മാവായി, എപ്പോഴും ധർമത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്ന്, സ്വാധ്യായത്തിൽ മുഴുകി, ആഹാരം നിയന്ത്രിച്ച്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവനായി വസിച്ചു. ദശഗ്രീവന്റെ ജനനത്തിൽ ഉത്പാതങ്ങൾ, വിഭീഷണന്റെ ജനനത്തിൽ പുഷ്പവൃഷ്ടി — ഈ വൈപരീത്യത്തിലൂടെ കവി രണ്ടു സഹോദരന്മാരുടെയും ഭാവിമാർഗം മുൻകൂട്ടി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മുനിയുടെ വാക്ക് അക്ഷരംപ്രതി സത്യമായി — ആദ്യത്തെ മൂന്നുപേർ ദാരുണർ, ഒടുവിലത്തെയാൾ ധർമാത്മാവ്. ദശഗ്രീവന്റെ രൂപവർണനയിലെ ഓരോ വിശേഷണവും ഭയമുളവാക്കുന്നു — പത്തു കഴുത്തുകൾ, ഇരുപതു കൈകൾ, വലിയ വായ, ജ്വലിക്കുന്ന തലമുടി, ചെമ്പുനിറമുള്ള ചുണ്ടുകൾ. ഉത്പാതങ്ങളുടെ വർണനയും ക്രമമായി ഭൂമിയുടെയും ആകാശത്തിന്റെയും സമുദ്രത്തിന്റെയും ക്ഷോഭം കാണിക്കുന്നു — കുറുക്കന്മാരും മാംസഭോജികളും ഭൂമിയിൽ; ചോരമഴയും മേഘഗർജനവും സൂര്യന്റെ നിഷ്പ്രഭതയും ഉൽക്കകളും ആകാശത്തിൽ; ഭൂകമ്പവും കാറ്റുകളും എല്ലായിടത്തും; ഒടുവിൽ സമുദ്രത്തിന്റെ ക്ഷോഭം. ‘ഇളക്കാൻ കഴിയാത്തതു ക്ഷോഭിച്ചു’ എന്ന വിരോധത്തിലൂടെ കവി ഉത്പാതത്തിന്റെ മഹത്ത്വം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു. കുംഭകർണനെക്കുറിച്ചുള്ള ‘പ്രമാണാദ്യസ്യ വിപുലം പ്രമാണം നേഹ വിദ്യതേ’ (ഇവിടെ അവന്റെ വലിപ്പത്തെക്കാൾ വലിയ വലിപ്പം വേറെയില്ല) എന്ന ഉക്തി യുദ്ധകാണ്ഡത്തിലും വർണിച്ചിട്ടുള്ള അവന്റെ അതിമഹത്തായ ശരീരത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ശൂർപ്പണഖയുടെ ‘വികൃതാനനാ’ (വികൃതമുഖി) എന്ന വിശേഷണംതന്നെ അരണ്യകാണ്ഡത്തിലെ കഥയെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. വിഭീഷണന്റെ മൂന്നു ഗുണങ്ങൾ — ധർമത്തിലുള്ള ഉറപ്പ്, സ്വാധ്യായം, ഇന്ദ്രിയജയം — പിന്നീട് അവൻ രാമപക്ഷത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നതിനെ മുൻകൂട്ടി ന്യായീകരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ നാലു മക്കൾ ക്രമമായി ജനിച്ചു — ദശഗ്രീവൻ, കുംഭകർണൻ, ശൂർപ്പണഖ, വിഭീഷണൻ. അവരിൽ മൂന്നുപേർ രാക്ഷസസ്വഭാവികൾ, ഒരാൾ മാത്രം ധർമാത്മാവ്. ഈ ഭേദം മാതാവിന്റെ കാലദോഷത്താലും പിതാവിന്റെ അനുഗ്രഹത്താലും ഉണ്ടായതാണെന്നു കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഉത്തരകാണ്ഡത്തിലെ ഈ ഭാഗത്തിന്റെ ഉദ്ദേശ്യവും ഇതാണ് — രാമനാൽ വധിക്കപ്പെട്ട രാവണന്റെ മൂലം പറയുക, അതിലൂടെ അവന്റെ ബലത്തിന്റെ കാരണം അറിയപ്പെടട്ടെ.
പിന്നീട് കുറച്ചുകാലം കഴിഞ്ഞ് ധനേശ്വരനായ വൈശ്രവണദേവൻ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ പിതാവിനെ കാണാൻ അവിടെ വന്നു. തേജസ്സുകൊണ്ടു ജ്വലിക്കുന്നതുപോലെയുള്ള അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് രാക്ഷസിയായ കൈകസി ദശഗ്രീവന്റെ അടുത്തുചെന്നു പറഞ്ഞു: ‘മകനേ, തേജസ്സിനാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട നിന്റെ സഹോദരൻ വൈശ്രവണനെ നോക്കൂ. സഹോദരത്വം തുല്യമായിരുന്നിട്ടും, നീ നിന്നെത്തന്നെ നോക്കൂ — നീ എങ്ങനെയിരിക്കുന്നു എന്ന്. അളവറ്റ പരാക്രമമുള്ള ദശഗ്രീവാ, നീയും വൈശ്രവണനെപ്പോലെയാകുന്ന വിധത്തിൽ പ്രയത്നിക്കുക.’ മാതാവിന്റെ വാക്കിൽ അസൂയ വ്യക്തമാണ് — സപത്നിയുടെ പുത്രന്റെ ഐശ്വര്യം കണ്ട് അവൾ സ്വന്തം പുത്രനെ ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്നു. മാതാവിന്റെ ആ വാക്കു കേട്ട് പ്രതാപവാനായ ദശഗ്രീവന് അതുല്യമായ അമർഷമുണ്ടായി; അപ്പോൾത്തന്നെ അവൻ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു: ‘അമ്മേ, ഞാൻ നിന്നോടു സത്യമായി പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു — ഓജസ്സുകൊണ്ട് ഞാൻ സഹോദരനു തുല്യനോ അതിലധികമോ ആകും; ഹൃദയത്തിലെ സന്താപം കളഞ്ഞാലും.’ പിന്നീട് അതേ ക്രോധത്താൽ പ്രേരിതനായി, അനുജന്മാരോടൊപ്പം ദശഗ്രീവൻ ദുഷ്കരമായ കർമം ചെയ്യാനാഗ്രഹിച്ച് തപസ്സിൽ മനസ്സുറപ്പിച്ചു. ‘തപസ്സുകൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ ആഗ്രഹം നേടും’ എന്നു നിശ്ചയിച്ച്, ആത്മസിദ്ധിക്കായി അവൻ ശുഭമായ ഗോകർണാശ്രമത്തിലേക്കു പോയി. അവിടെ ഉഗ്രപരാക്രമിയായ ആ രാക്ഷസൻ അനുജന്മാരോടൊപ്പം അതുല്യമായ തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച് പ്രഭുവായ പിതാമഹനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു; സംതൃപ്തനായ പിതാമഹൻ അവനു വിജയം നൽകുന്ന വരങ്ങൾ നൽകി. ഈ അവസാനത്തെ ശ്ലോകം വംശസ്ഥവൃത്തത്തിൽ രചിച്ചതാണ്; അതു സർഗത്തിന്റെ സമാപ്തിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇവിടെ മാതാവിന്റെ അസൂയയും പുത്രന്റെ അമർഷവുമാണ് രാവണന്റെ വരാനിരിക്കുന്ന സർവപരാക്രമത്തിന്റെയും മൂലം. അവന്റെ തപസ്സും മോക്ഷത്തിനോ ധർമത്തിനോ വേണ്ടിയല്ല, സഹോദരനെ മറികടക്കാനാണ് ആരംഭിച്ചത്. എങ്ങനെയുള്ള തപസ്സ്, ഏതെല്ലാം വരങ്ങൾ എന്നതിന്റെ വിസ്താരം അടുത്ത സർഗത്തിൽ പറയും. കൈകസിയുടെ വാക്കിൽ ‘പശ്യ’ (നോക്കൂ) എന്ന ക്രിയാപദം രണ്ടുതവണ ആവർത്തിക്കുന്നു — സഹോദരനെ നോക്കൂ, നിന്നെത്തന്നെ നോക്കൂ — അതിലൂടെ താരതമ്യം തീക്ഷ്ണമാകുന്നു. ദശഗ്രീവന്റെ പ്രതിജ്ഞയിലെ ‘സഹോദരനു തുല്യനോ അതിലധികമോ’ എന്ന വാക്ക് അവന്റെ മഹത്ത്വാകാംക്ഷയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഗോകർണം അനേകർ തപസ്സുചെയ്ത പവിത്രമായ തീർഥമാണ്; അവിടെത്തന്നെ രാക്ഷസന്മാരും തപസ്സുചെയ്യുന്നു എന്നതു ശ്രദ്ധേയമാണ്. ഇങ്ങനെ ഈ സർഗം രാവണന്റെ ജനനം മുതൽ തപസ്സിന്റെ ആരംഭം വരെ കഥയെ കൊണ്ടുപോകുന്നു. സുമാലിയുടെ ചിന്ത, കൈകസിയുടെ ആഗമനം, മുനിയുടെ വാക്ക്, പുത്രന്മാരുടെ ജനനം, മാതാവിന്റെ പ്രേരണ, പുത്രന്റെ പ്രതിജ്ഞ — ഇവയെല്ലാം ഒരേ ശൃംഖലയിലെ കണ്ണികളാണ്. ഒടുവിൽ വരപ്രാപ്തി സൂചിപ്പിക്കുക മാത്രമേ ചെയ്യുന്നുള്ളൂ, വിസ്തരിച്ചു പറയുന്നില്ല; അതിന്റെ വിസ്താരം പത്താം സർഗത്തിലാണ്.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे नवमः सर्गः॥ ९॥