സർഗ്ഗം
സീതാവിലാപം
രാക്ഷസിമാരുടെ വാക്കുകളുടെ നിരാകരണം, ശോകാർത്തയായ സീതയുടെ വിറയൽ, അകാലമൃത്യുവിന്റെ ദുർലഭതയെക്കുറിച്ചുള്ള വിലാപം, പരാധീനജീവിതത്തിന്റെ നിന്ദ
രാക്ഷസിമാർ പരുഷവും ദാരുണവുമായ ഏറെ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ ജനകാത്മജയായ സീത കരഞ്ഞു. അവർ അസൗമ്യരായിരുന്നു, അവരുടെ വാക്കുകൾ നിർദയവും. ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട മനസ്വിനിയായ വൈദേഹി അത്യന്തം ഭയന്നിരുന്നിട്ടും, കണ്ണീരിൽ ഇടറിയ സ്വരത്തിൽ വ്യക്തമായ മറുപടി നൽകി — ‘മനുഷ്യകന്യക രാക്ഷസന്റെ ഭാര്യയാകാൻ പാടില്ല. വേണമെങ്കിൽ നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ചേർന്ന് എന്നെ തിന്നുകൊള്ളൂ; എന്നാൽ നിങ്ങളുടെ വാക്കു ഞാൻ അനുസരിക്കുകയില്ല.’ ഇവിടെ ഭയവും തേജസ്സും ഒരേസമയം കാണാം — കണ്ഠം ഇടറുന്നു, എന്നാൽ നിശ്ചയം ഇളകുന്നില്ല. ‘മനസ്വിനീ’ (ദൃഢമനസ്കയായവൾ) എന്ന വിശേഷണം അവളുടെ ധൈര്യത്തെത്തന്നെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സീതയുടെ ഈ വാക്കാണ് സർഗത്തിന്റെ മുഴുവൻ അടിസ്ഥാനസ്വരം — മരണം അംഗീകരിക്കുന്നു, ധർമത്യാഗമല്ല. മുൻസർഗത്തിൽ രാക്ഷസിമാർ അവളെ ഭക്ഷിക്കുമെന്ന ഭയം കാണിച്ചിരുന്നു; അതിനാൽ ‘കാമം ഖാദത’ (വേണമെങ്കിൽ തിന്നുകൊള്ളൂ) എന്ന വാക്ക് അവരുടെതന്നെ ഭീഷണിക്കുള്ള മറുപടിയാണ്. അവളുടെ മറുപടി ഹ്രസ്വമാണ്; എന്നാൽ ആ ഹ്രസ്വതയിൽത്തന്നെ അവളുടെ ചരിത്രത്തിന്റെ ദാർഢ്യം പ്രകടമാണ്. മനുഷ്യജാതിയും രാക്ഷസജാതിയും തമ്മിലുള്ള ഭേദവും അവൾ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.
രാക്ഷസിമാരുടെ നടുവിലായിരുന്ന, ദേവകന്യകയ്ക്കു തുല്യയായ സീത, രാവണൻ ഭർത്സിച്ചതുപോലെതന്നെ ശോകാർത്തയായി, ഒരു സ്വസ്ഥതയും നേടിയില്ല. കൂട്ടത്തിൽനിന്നു വേർപെട്ട്, ചെന്നായ്ക്കളാൽ പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന മാൻപേടയെപ്പോലെ, അവൾ കൂടുതൽ വിറച്ചു; സ്വന്തം ദേഹത്തിനുള്ളിലേക്കുതന്നെ കടക്കുന്നതുപോലെ ചുരുങ്ങിയിരുന്നു. പിന്നെ അവൾ ഒരു അശോകത്തിന്റെ പൂത്തുനിൽക്കുന്ന വിശാലമായ ശാഖയിൽ പിടിച്ച്, മനസ്സു തകർന്ന്, ഭർത്താവിനെക്കുറിച്ചു ചിന്തിച്ചു. കണ്ണീരിന്റെ ഒഴുക്കുകളാൽ വിശാലമായ സ്തനങ്ങളെ നനച്ചുകൊണ്ട് അവൾ ശോകത്തിന്റെ അറുതി കണ്ടെത്തിയില്ല. കൊടുങ്കാറ്റിൽ വാഴ വീഴുന്നതുപോലെ വിറച്ചുകൊണ്ട് അവൾ നിലത്തു വീണു; ഭയത്താൽ നടുങ്ങി, മുഖം വിളറി. ഇളകുന്ന അവളുടെ നീണ്ടു ഇടതൂർന്ന പിന്നൽ ഇഴഞ്ഞുനീങ്ങുന്ന ഒരു പാമ്പിനെപ്പോലെ കാണപ്പെട്ടു. മാൻപേട, വാഴ, പാമ്പ് എന്നീ മൂന്ന് ഉപമാനങ്ങളാൽ, ഭയാർത്തയായ ഒരുവളുടെതന്നെ അവസ്ഥയുടെ വിവിധാംശങ്ങൾ കവി കാണിക്കുന്നു — ഭയം, പതനം, വിറയൽ. പൂത്തുനിൽക്കുന്ന ശാഖ അവളുടെ ദുഃഖത്തിനു വിപരീതമായ ഒരു പശ്ചാത്തലം രചിക്കുന്നു. ഇവിടെ ശോകം ശരീരത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമായി കാണപ്പെടുന്നു. കണ്ണീരാൽ സ്തനങ്ങളെ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു എന്ന ചിത്രം അവളുടെ കണ്ണീരിന്റെ ഇടമുറിയാത്ത ഒഴുക്കിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രാവണന്റെ ഭർത്സനത്തിന്റെ ഓർമതന്നെയാണ് അവളെ വീണ്ടും വീണ്ടും വിറപ്പിക്കുന്നത്. ‘സുരസുതോപമാ’ (ദേവകന്യകയ്ക്കു തുല്യ) എന്ന പദത്താൽ അവളുടെ സൗന്ദര്യവും ദിവ്യത്വവും ഓർമിക്കപ്പെടുന്നു; അതിലൂടെ അവളുടെ ഇപ്പോഴത്തെ ദശയുടെ വൈരുധ്യം കൂടുതൽ വ്യക്തമാകുന്നു.
നെടുവീർപ്പിട്ടുകൊണ്ട്, ശോകാർത്തയായി, കോപത്താൽ ചേതന മങ്ങി, ആർത്തയായ മൈഥിലി കണ്ണീർ പൊഴിച്ചു വിലപിച്ചു. ‘ഹാ രാമാ, ഹാ ലക്ഷ്മണാ, ഹാ എന്റെ ഭർത്തൃമാതാവേ കൗസല്യേ, ഹാ സുമിത്രേ’ എന്ന് അവൾ വീണ്ടും വീണ്ടും നിലവിളിച്ചു. അവൾ പറഞ്ഞു — ‘സ്ത്രീക്കായാലും പുരുഷനായാലും അകാലമരണം ദുർലഭമാണ് എന്നു പണ്ഡിതന്മാർ പറഞ്ഞിട്ടുള്ള ഈ ലോകപ്രവാദം സത്യംതന്നെ. കാരണം, ഈ ക്രൂരികളായ രാക്ഷസിമാരാൽ പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ട്, രാമനില്ലാതെ, ഞാൻ ഇവിടെ ഒരു മുഹൂർത്തംപോലും ജീവിക്കുന്നു.’ പിന്നെ അവൾ തന്നെ സമുദ്രമധ്യത്തിൽ കാറ്റിന്റെ വേഗത്താൽ ആഞ്ഞടിക്കപ്പെടുന്ന, ഭാരം നിറഞ്ഞ തോണിപോലെ കരുതുന്നു — ‘പുണ്യം കുറഞ്ഞ, ദയനീയയായ ഞാൻ അനാഥയെപ്പോലെ നശിക്കും.’ ഇവിടെ സീത കാലത്തിന്റെ നിയമം അംഗീകരിക്കുന്നു — മരണം ഇച്ഛിക്കുന്നവൾക്കുപോലും അതു വരുന്നില്ല. വിലാപത്തിൽ ഭർത്തൃമാതാക്കളുടെ പേരെടുത്തു വിളിക്കുന്നത് അവളുടെ കുടുംബസ്നേഹം കാണിക്കുന്നു; അയോധ്യയും അവളുടെ മനസ്സിൽ ജീവിക്കുന്നു. ഭാരം നിറഞ്ഞ തോണി എന്ന ഉപമ ഭാരത്തിന്റെയും ദുഃഖത്തിന്റെയും ആധിക്യത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘അനാഥവത്’ (അനാഥയെപ്പോലെ) എന്ന പദത്തിൽ സവിശേഷതയുണ്ട് — നാഥൻ ജീവിച്ചിരിപ്പുണ്ട്; എന്നിട്ടും ദൂരെയായതിനാൽ അവൾ അനാഥയെപ്പോലെ. ഇങ്ങനെ വിലാപത്തിന്റെ ആദ്യഭാഗം കാലത്തെയും കർമത്തെയുംകുറിച്ചുള്ള ചിന്തയാൽ നിറഞ്ഞതാണ്; അതിൽ അവൾ സ്വന്തം ജീവിതം ഒരു ഭാരംപോലെ അനുഭവിക്കുന്നു.
‘ഭർത്താവിനെ കാണാതെ, രാക്ഷസിമാരുടെ വശത്തായ ഞാൻ, വെള്ളം അരിച്ചെടുക്കുന്ന കരപോലെ, ശോകത്താൽ തളരുന്നു. താമരയിതൾപോലെ കണ്ണുകളുള്ള, സിംഹത്തെപ്പോലെ വിക്രമത്തോടെ നടക്കുന്ന, കൃതജ്ഞനും പ്രിയവാദിയുമായ എന്റെ നാഥനെ കാണുന്നവർ ധന്യരാണ്. ആത്മജ്ഞനായ ആ രാമനില്ലാതെ പൂർണമായും ഒറ്റപ്പെട്ട എനിക്കു ജീവിതം, തീക്ഷ്ണമായ വിഷം രുചിച്ചശേഷം ജീവിക്കുന്നതുപോലെ ദുർലഭമാണ്.’ ഇവിടെ രാമന്റെ ഗുണങ്ങൾ ചുരുക്കി ഓർമിക്കപ്പെടുന്നു — രൂപം, പരാക്രമം, കൃതജ്ഞത, മധുരഭാഷണം. വെള്ളത്താൽ ക്ഷയിക്കുന്ന കര എന്ന ഉപമ പതുക്കെപ്പതുക്കെയുള്ള ക്ഷയത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രാമന്റെ ദർശനംതന്നെയാണ് അവളുടെ ജീവിതത്തിന്റെ ആധാരം എന്നാണു ഭാവം. ‘ധന്യർ കാണുന്നു’ എന്ന വാക്കിൽ അസൂയയില്ല, വഞ്ചിതയായവളുടെ ആർത്തിമാത്രം. വിഷത്തിന്റെ ഉപമയിലൂടെ രാമവിരഹം പ്രാണഹരമാണെന്നു കാണിക്കുന്നു — വിഷം കുടിച്ച് ആരും ജീവിക്കാത്തതുപോലെ, രാമനില്ലാതെ അവളുടെ ജീവിതം അസാധ്യമാണ്. ‘വിദിതാത്മനാ’ (ആത്മജ്ഞനാൽ) എന്ന വിശേഷണം രാമന്റെ ആത്മജ്ഞാനത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
‘മുൻജന്മത്തിൽ മറ്റൊരു ദേഹത്തിൽ ഞാൻ ഏതുതരം മഹാപാപമാണ് ചെയ്തത്, ഈ ഘോരവും അതിദാരുണവുമായ മഹാദുഃഖം അനുഭവിക്കാൻ? വലിയ ശോകത്താൽ മൂടപ്പെട്ട ഞാൻ ജീവിതം ഉപേക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, കാരണം രാക്ഷസിമാർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന എനിക്കു രാമനെ പ്രാപിക്കാനാവുന്നില്ല. മനുഷ്യജന്മത്തിനു ധിക്കാരം, പരാധീനതയ്ക്കും ധിക്കാരം — അവിടെ സ്വന്തം ഇച്ഛയാൽ ജീവിതം ഉപേക്ഷിക്കാൻപോലും കഴിയുന്നില്ലല്ലോ.’ ഇങ്ങനെ സീതയുടെ വിലാപം അവസാനിക്കുന്നു. ഇവിടെ ദുഃഖത്തിന്റെ കാരണം കർമത്തിൽ തിരയപ്പെടുന്നു — ഭാരതീയദൃഷ്ടിയിൽ ദുഃഖം മുൻകൃതത്തിന്റെ ഫലമാണ്. മരണംപോലും പരാധീനയുടെ കൈയിലില്ല എന്നതാണ് ദുഃഖത്തിന്റെ പാരമ്യം. ഇങ്ങനെ സർഗം മരണേച്ഛയോടെ അവസാനിക്കുന്നു; അത് തുടർന്നുള്ള സർഗങ്ങളിൽ കൂടുതൽ വളരും. ‘രക്ഷന്ത്യാ’ (കാവൽ ചെയ്യപ്പെടുന്നവളാൽ) എന്ന പദത്തിൽ വ്യംഗ്യമുണ്ട് — രാക്ഷസിമാർ അവളെ ‘രക്ഷിക്കുന്നു’, എന്നാൽ ആ രക്ഷണം ബന്ധനംതന്നെയാണ്. രണ്ടുവട്ടം പ്രയോഗിച്ച ‘ധിക്’ (ധിക്കാരം) എന്ന ശബ്ദം അവളുടെ നിർവേദത്തിന്റെ തീവ്രതയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇവിടെ സീതയുടെ ദുഃഖം വ്യക്തിപരംമാത്രമല്ല, മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ പരാധീനതയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു സാമാന്യസത്യവും വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे पञ्चविंशः सर्गः॥ २५॥