സർഗ്ഗം
സാഗരദർശനത്താൽ വാനരന്മാരുടെ വിഷാദവും അംഗദന്റെ ആശ്വാസവാക്കും
സാഗരതീരത്തെ താവളം, സമുദ്രത്തിന്റെ ഭീഷണമായ വർണന, വാനരന്മാരുടെ വിഷാദം, അംഗദന്റെ വിഷാദനിന്ദ, ചാടാനുള്ള ശക്തിയെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യം
ഗൃധ്രരാജനായ സമ്പാതി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ സിംഹപരാക്രമരായ പ്ലവംഗമന്മാർ ചാടിയുയർന്ന് സന്തോഷത്തോടെ ഒത്തുചേർന്ന് ഗർജിച്ചു. സമ്പാതിയുടെ വാക്കും രാവണന്റെ വാസസ്ഥാനവും കേട്ട് സീതയെ കാണാനാഗ്രഹിച്ച ഹർഷിതരായ വാനരന്മാർ സാഗരത്തിനടുത്തെത്തി. ഭീമപരാക്രമരായ അവർ ആ പ്രദേശത്തെത്തി, മഹാലോകത്തിന്റെ മുഴുവൻ പ്രതിബിംബംപോലെ നിലകൊള്ളുന്ന സാഗരം കണ്ടു. പിന്നീട് തെക്കേ സമുദ്രത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തെത്തി മഹാബലരായ വാനരവീരന്മാർ താവളമടിച്ചു. ‘ലോകത്തിന്റെ പ്രതിബിംബം’ എന്ന ഉപമയാൽ സമുദ്രത്തിന്റെ വിസ്താരവും കണ്ണാടിയോടുള്ള സാദൃശ്യത്താൽ അതിന്റെ നിശ്ചലതയും ഒരേസമയം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. മുൻസർഗത്തിന്റെ അവസാനം ഉത്സാഹത്തോടെ പുറപ്പെട്ടവർ ഇവിടെ ലക്ഷ്യത്തിനുള്ള ആദ്യത്തെ തടസ്സം കാണുന്നു — കഥയുടെ ഗതി ഇവിടെയാണ് മാറുന്നത്. ‘ചാടിയുയർന്ന്’ എന്ന പദത്താൽ വാനരന്മാരുടെ സ്വാഭാവികമായ ചേഷ്ട സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — അവരിലെ ഹർഷം വാക്കുകൊണ്ടല്ല, ചാട്ടംകൊണ്ടുതന്നെയാണ് പ്രകടമാകുന്നത്. ‘സീതയെ കാണാനാഗ്രഹിച്ചവർ’ എന്നത് അവരുടെ പ്രയോജനം; രാവണന്റെ വാസസ്ഥാനംപോലും സീതാദർശനത്തിനുള്ള ഉപാധി മാത്രമാണ്. ‘വടക്കുഭാഗത്തെത്തി’ എന്ന പദത്താൽ സ്ഥലം സൂക്ഷ്മമായി നിർദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു — തെക്കേ സമുദ്രത്തിന്റെ വടക്കേ തീരം; കാരണം മുന്നിൽ ലങ്ക തെക്കാണ്.
ആ സാഗരം ഒരിടത്ത് ഉറങ്ങുന്നതുപോലെയും മറ്റൊരിടത്ത് കളിക്കുന്നതുപോലെയും കാണപ്പെട്ടു; ചിലയിടത്ത് പർവതത്തോളം വലിയ ജലരാശികളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു. പാതാളത്തിൽ വസിക്കുന്ന ദാനവേന്ദ്രന്മാർ നിറഞ്ഞ, രോമാഞ്ചമുണ്ടാക്കുന്ന ആ സാഗരം കണ്ട് കപികുഞ്ജരന്മാർ വിഷാദിച്ചു. ആകാശംപോലെ കടക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള അതിനെ നോക്കി എല്ലാ വാനരന്മാരും ഒരുമിച്ചു വിഷാദിച്ച് ‘എങ്ങനെ ചെയ്യും’ എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു. ഉറക്കം, കളി എന്നീ രണ്ട് ഉപമകളാൽ സമുദ്രത്തിന്റെ ശാന്തവും ക്ഷുബ്ധവുമായ രണ്ടു രൂപങ്ങളും വർണിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ‘ആകാശംപോലെ കടക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളത്’ എന്നതിനാൽ അതിന്റെ അപാരതയും. ഇവിടെ വിഷാദത്തിന്റെ കാരണം ശത്രുവല്ല, വഴിതന്നെയാണ് — ഇതാണ് ഈ സർഗത്തിന്റെ വൈശിഷ്ട്യം. ‘എങ്ങനെ ചെയ്യും’ എന്ന ചോദ്യംതന്നെയാണ് അടുത്ത രണ്ടു സർഗങ്ങളുടെ വിഷയം; ഇവിടെ ചോദ്യം ഉയർന്നു, ഉത്തരമാകട്ടെ ഹനുമാനിൽ ചെന്നാണ് വിശ്രമിക്കുക.
സാഗരം നോക്കി വിഷാദിച്ച സേനയെ കണ്ട് വാനരശ്രേഷ്ഠനായ അംഗദൻ ഭയാർത്തരായ വാനരന്മാരെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു — ‘വിഷാദത്തിൽ മനസ്സു വെക്കരുത്; വിഷാദം ഏറ്റവും ദോഷകരമാണ്. കോപിച്ച സർപ്പം കുട്ടിയെ എന്നപോലെ വിഷാദം പുരുഷനെ കൊല്ലുന്നു. പരാക്രമം കാണിക്കേണ്ട സമയം വന്നിരിക്കെ വിഷാദത്തിനു വഴങ്ങുന്നവൻ തേജസ്സറ്റവനാകുന്നു; അവന്റെ പുരുഷാർഥം സിദ്ധിക്കുന്നില്ല.’ ഇവിടെ പ്രായത്തിൽ തരുണനാണെങ്കിലും അംഗദൻ സേനാപതിയുടെ വാക്കു പറയുന്നു; വിഷാദത്തിന്റെ നിന്ദ രാമായണത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്ന സിദ്ധാന്തമാണ്. സർപ്പത്തിന്റെ ഉപമ വിശേഷിച്ചും മർമസ്പർശിയാണ് — സർപ്പം കുട്ടിയെ കൊല്ലുന്നത് കുട്ടിക്ക് പ്രതിവിധി അറിയാത്തതുകൊണ്ടാണ്; അതുപോലെ വിഷാദം പക്വബുദ്ധിയില്ലാത്ത പുരുഷനെ നശിപ്പിക്കുന്നു. ‘ദോഷവത്തരഃ’ (കൂടുതൽ ദോഷകരം) എന്ന തരപ്പ്രത്യയത്താൽ വിഷാദം മറ്റു ദോഷങ്ങളെക്കാളും വലുതാണ് എന്നു സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു. സേനാപതിയുടെ ആദ്യത്തെ കർത്തവ്യം ഇവിടെ കാണിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു — ആദ്യം ചിത്തത്തിന്റെ സ്ഥൈര്യം, പിന്നെ ഉപായചിന്ത.
ആ രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അംഗദൻ വാനരന്മാരോടും വൃദ്ധരായ വാനരന്മാരോടും ഒത്തുചേർന്ന് വീണ്ടും മന്ത്രാലോചന നടത്തി. അംഗദനെ ചുറ്റിനിന്ന ആ വാനരസേന വാസവനെ ചുറ്റിനിൽക്കുന്ന മരുത്തുക്കളുടെ സേനപോലെ ശോഭിച്ചു. ബാലിപുത്രനെയും ഹനുമാനെയും ഒഴിച്ചാൽ മറ്റാർക്കാണ് ആ വാനരസേനയെ പിടിച്ചുനിർത്താൻ കഴിയുക? പിന്നീട് ശത്രുനാശകനും ശ്രീമാനുമായ അംഗദൻ ആ വൃദ്ധവാനരന്മാരെയും ആ സൈന്യത്തെയും ആദരിച്ച് അർഥവത്തായ വാക്കു പറഞ്ഞു. കവി ഇവിടെ അംഗദന്റെയും ഹനുമാന്റെയും — ഈ രണ്ടുപേരുടെ മാത്രം — സാമർഥ്യം വേറിട്ടു നിർദേശിക്കുന്നു — വരാനിരിക്കുന്ന സുന്ദരകാണ്ഡത്തിന്റെ മുന്നറിയിപ്പാണിത്. ‘ആദരിച്ച്’ എന്ന പദത്താൽ അംഗദന്റെ വിനയവും കാണിക്കപ്പെടുന്നു; അവൻ വൃദ്ധരെ അവഗണിച്ച് ആജ്ഞാപിക്കുന്നില്ല, ആദരിച്ചു ചോദിക്കുന്നു. ‘ആ രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ’ എന്ന പദത്താൽ കവി കാലവും എണ്ണുന്നു — മാസാവധിയുടെ അവസാനം ഓരോ ദിവസവും പ്രധാനമാണ്. മരുത്സേനയുടെ ഉപമയാൽ വാനരസേനയുടെ ശോഭയും എണ്ണവും രണ്ടും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അംഗദന്റെ സ്ഥാനം ഇന്ദ്രന്റേതുപോലെയും.
‘ഇപ്പോൾ ഏതു മഹാതേജസ്വിയാണ് സാഗരം കടക്കുക? ശത്രുനാശകനായ സുഗ്രീവനെ ആരാണ് സത്യപ്രതിജ്ഞനാക്കുക? ഏതു വീരനായ പ്ലവംഗമനാണ് നൂറു യോജന ചാടിക്കടക്കുക? ഈ യൂഥപന്മാരെയെല്ലാം മഹാഭയത്തിൽനിന്ന് ആരാണ് മോചിപ്പിക്കുക? ആരുടെ പ്രസാദത്താലാണ് നാം കാര്യം സാധിച്ച് സുഖികളായി ഇവിടെനിന്നു മടങ്ങി ഭാര്യമാരെയും മക്കളെയും ഗൃഹങ്ങളെയും കാണുക? ആരുടെ പ്രസാദത്താലാണ് നാം ഹർഷിതരായി മഹാബലനായ രാമന്റെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും വനവാസിയായ സുഗ്രീവന്റെയും അടുക്കൽ ചെല്ലുക?’ നാലു ചോദ്യങ്ങളാൽ അംഗദൻ കാര്യത്തിന്റെ ഗൗരവവും സ്വജനങ്ങളെ കാണാനുള്ള ആശയും ഒരേസമയം അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ‘സുഗ്രീവനെ സത്യപ്രതിജ്ഞനാക്കും’ എന്ന പദത്താൽ രാജാവിന്റെ പ്രതിജ്ഞതന്നെയാണ് സേനയുടെ ഭാരം എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു; മാസാവധി കഴിഞ്ഞുപോയി എന്നോർക്കുമ്പോൾ ഭയം വർധിക്കുന്നു. ‘ആരുടെ പ്രസാദത്താൽ’ എന്ന രണ്ടുതവണയുള്ള ആവർത്തനത്താൽ അംഗദൻ ഇതു കാണിക്കുന്നു — സാഗരം കടക്കുന്നവൻ സ്വന്തം കാര്യം സാധിക്കുക മാത്രമല്ല, എല്ലാവരുടെയും ജീവൻ രക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വീടും ഭാര്യയും മക്കളും കാണാമെന്നത് വാനരന്മാരുടെ ഹൃദയം തൊടുന്ന ഒരു പ്രലോഭനമാണ്; വെറും കർത്തവ്യബോധം തളർന്ന സേനയെ പ്രേരിപ്പിക്കില്ലെന്നു സേനാപതിക്ക് അറിയാം.
‘നിങ്ങളിൽ ആരെങ്കിലും സാഗരം ചാടിക്കടക്കാൻ സമർഥനാണെങ്കിൽ, അവൻ ഇവിടെ നമുക്കു വേഗം പുണ്യമായ അഭയദക്ഷിണ നൽകട്ടെ.’ അംഗദന്റെ വാക്കു കേട്ട് ആരും ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല; ആ വാനരസേന മുഴുവൻ അവിടെ സ്തംഭിച്ചതുപോലെയായി. അപ്പോൾ വാനരശ്രേഷ്ഠനായ അംഗദൻ ആ വാനരന്മാരോടു വീണ്ടും പറഞ്ഞു — ‘നിങ്ങളെല്ലാവരും ബലവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരും ദൃഢപരാക്രമികളും പ്രശസ്തകുലങ്ങളിൽ പിറന്നവരും പലപ്പോഴും ആദരിക്കപ്പെട്ടവരുമാണ്. നിങ്ങളിൽ ആരുടെയും ഗതിക്ക് ഒരിക്കലും തടസ്സം ഉണ്ടാകാറില്ല; പ്ലവഗശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ചാട്ടത്തിൽ ഓരോരുത്തർക്കുമുള്ള ശക്തി എത്രയെന്നു പറയുവിൻ.’ ‘അഭയദക്ഷിണ’ എന്ന യജ്ഞപദമാണ് ഇവിടെ പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത് — ഈ കാര്യം ഒരു യജ്ഞമാണ്, ചാട്ടം ദക്ഷിണയും. സേനയുടെ മൗനം കവി ‘സ്തംഭിച്ചതുപോലെ’ എന്ന ഒറ്റ പദംകൊണ്ടു ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇതിലൂടെയാണ് അടുത്ത സർഗത്തിലെ ശക്തിപരിഗണന അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. ‘ആരും ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല’ എന്ന രണ്ടു നിഷേധങ്ങളാൽ മൗനത്തിന്റെ ഗാംഭീര്യം വ്യക്തമാകുന്നു. പിന്നീട് അംഗദൻ മറ്റൊരു ഉപായം സ്വീകരിക്കുന്നു — പൊതുവായ ചോദ്യം വിട്ട് ഓരോരുത്തരുടെയും ശക്തി ചോദിക്കുന്നു; ഇതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് അടുത്ത സർഗത്തിൽ ഗജൻ, ഗവാക്ഷൻ മുതലായവരുടെ ക്രമമായ എണ്ണൽ സാധ്യമാകുന്നത്.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे चतुःषष्टितमः सर्गः॥ ६४॥