സർഗ്ഗം
വാനരന്മാരുടെ ചാട്ടശക്തികഥനവും ജാംബവാന്റെ പ്രബോധനവും
വാനരന്മാർ ക്രമമായി സ്വശക്തി അറിയിക്കൽ, ജാംബവാന്റെ പൂർവവൃത്താന്തം, അംഗദന്റെ നൂറുയോജനപ്രതിജ്ഞ, സ്വാമി ദൂതനാകരുതെന്ന നിഷേധം, ഹനുമാനെ പ്രേരിപ്പിക്കൽ
അംഗദൻ മുമ്പു പറഞ്ഞ വാക്കു കേട്ട് ആ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരെല്ലാം സമുദ്രലംഘനത്തെക്കുറിച്ചു തങ്ങളുടെ ഉത്സാഹവും സാമർഥ്യവും ക്രമമായി, തങ്ങളിൽ എത്രയുണ്ടോ അത്രമാത്രം, അറിയിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഗജൻ, ഗവാക്ഷൻ, ഗവയൻ, ശരഭൻ, ഗന്ധമാദനൻ, മൈന്ദൻ, ദ്വിവിദൻ, സുഷേണൻ, ജാംബവാൻ — ഈ ഒമ്പതുപേരായിരുന്നു ആ സഭയിലെ പ്രധാനവീരന്മാർ; അവരുടെ വാക്കിനെ മറ്റു വാനരന്മാർ പ്രമാണംപോലെ കരുതിയിരുന്നു. അവരിൽ ആദ്യം ഗജൻ പറഞ്ഞു — ‘ഒറ്റച്ചാട്ടത്തിൽ പത്തു യോജനവരെ പോകാൻ എനിക്കു കഴിയും.’ അതിനുശേഷം ഗവാക്ഷൻ ‘ഞാൻ ഇരുപതു യോജന പോകും’ എന്നു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു. ഇങ്ങനെ ക്രമമായി ഓരോ വാനരനും തന്റെ ചാട്ടത്തിന്റെ പരിധി വ്യക്തമായി പറയാൻ തുടങ്ങി; ആരും അതിശയോക്തി പറഞ്ഞില്ല, ഓരോരുത്തരും യഥാർഥമായ സ്വബലംതന്നെ പറഞ്ഞു. അംഗദൻ ചോദിച്ച ചോദ്യം ലളിതമായിരുന്നു — ‘ആർക്കാണ് നൂറു യോജന കടക്കാൻ കഴിയുക?’; ഉത്തരമാകട്ടെ എല്ലാവരുടെയും ഒരു പരീക്ഷപോലെയായി.
പിന്നീട് അവിടെ ശരഭൻ എന്ന വാനരൻ ആ വാനരന്മാരോടു പറഞ്ഞു — ‘പ്ലവംഗമന്മാരേ, ഒറ്റച്ചാട്ടത്തിൽ ഞാൻ മുപ്പതു യോജന പോകും.’ പിന്നെ ഋഷഭൻ അവരെത്തന്നെ സംബോധന ചെയ്ത് ‘ഞാൻ നാൽപ്പതു യോജന പോകും, ഇതിൽ സംശയമില്ല’ എന്നു പറഞ്ഞു. അതിനുശേഷം മഹാതേജസ്വിയായ ഗന്ധമാദനൻ വാനരന്മാരോടു പറഞ്ഞു — ‘അമ്പതു യോജന പോകാൻ എനിക്കു കഴിയും, സംശയിക്കേണ്ട.’ മൈന്ദനും അവിടെ വാനരന്മാരോടു പറഞ്ഞു — ‘പരമാവധി അറുപതു യോജന ചാടാൻ ഞാൻ ഉത്സാഹിക്കുന്നു, അതിൽ കൂടുതലില്ല.’ പിന്നീട് മഹാതേജസ്വിയായ ദ്വിവിദൻ മറുപടി പറഞ്ഞു — ‘ഞാൻ എഴുപതു യോജന പോകും, ഇതിൽ സന്ദേഹമില്ല.’ ഒടുവിൽ സത്ത്വവാനും മഹാതേജസ്വിയുമായ കപിശ്രേഷ്ഠൻ സുഷേണൻ അറിയിച്ചു — ‘എൺപതു യോജന പോകാമെന്നു ഞാൻ എന്റെ പരാക്രമത്തിൽ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു.’ ഇങ്ങനെ പത്തിൽ തുടങ്ങി പത്തുവീതം വർധിക്കുന്ന ഈ പ്രതിജ്ഞാപരമ്പര ഒരുവശത്ത് വാനരന്മാരുടെ മഹാബലം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു; മറുവശത്ത് നൂറു യോജന വിസ്തൃതമായ സമുദ്രത്തിന്റെ ദുസ്തരത സൂചിപ്പിക്കുന്നു. നൂറു യോജന ഇതുവരെ ആരും തൊട്ടിട്ടില്ല. ഇവിടെ വക്താക്കളുടെ ക്രമവും ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ് — പത്തിൽ തുടങ്ങി പത്തുവീതം വർധിക്കുന്ന സംഖ്യകൾ ക്രമേണ കൂടുതൽ ബലവാന്മാരായ വാനരന്മാരുടെ വായിൽനിന്നു പുറത്തുവരുന്നു; അതിനാൽ സഭയുടെ ആകാംക്ഷയും ക്രമേണ വർധിക്കുന്നു. ഓരോരുത്തരും ‘സംശയമില്ല’, ‘സന്ദേഹമില്ല’ എന്ന പദത്താൽ തന്റെ പ്രതിജ്ഞയുടെ ദൃഢത വ്യക്തമാക്കുന്നു; വ്യർഥമായ ആത്മപ്രശംസ ചെയ്യുന്നില്ല. സുഷേണന്റെ ‘പ്രതിജാനേ’ (പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു) എന്ന പദം വിശിഷ്ടമാണ് — മറ്റുള്ളവർ ‘പോകും’ എന്നു ഭാവികാലത്തിൽ പറയുന്നു; അവനാകട്ടെ പ്രതിജ്ഞയുടെ രൂപത്തിൽ പറയുന്നു; അതിനാൽ അവന്റെ വാക്കിനു ഗൗരവം കൂടുതലാണ്.
അവിടെ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്ന അവരുടെയെല്ലാം വാക്കു കേട്ട്, അവരെയെല്ലാം ആദരിച്ച് സമ്മാനിച്ച്, അവരിൽ പ്രായംകൊണ്ട് ഏറ്റവും വൃദ്ധനായ ഋക്ഷരാജൻ ജാംബവാൻ മറുപടി പറഞ്ഞു. ‘മുമ്പ് ഞങ്ങൾക്കും ഒരു ഗതിപരാക്രമം ഉണ്ടായിരുന്നു; എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾ പ്രായത്തിന്റെ അതിരു കടന്നിരിക്കുന്നു’ എന്ന് അവൻ വിനയത്തോടെ പറഞ്ഞു — വാർധക്യം ലജ്ജയല്ല, എന്നാൽ സത്യംതന്നെ പറയണം എന്നാണ് അവന്റെ ഭാവം. ‘എങ്കിലും കാര്യം ഇങ്ങനെയായിരിക്കെ ഈ കാര്യം ഉപേക്ഷിക്കാനാവില്ല; കപിരാജനായ സുഗ്രീവനും രാമനും ഇരുവരും ഏതു കാര്യത്തിനുവേണ്ടി ഉറച്ച തീരുമാനമെടുത്തിരിക്കുന്നുവോ ആ കാര്യം എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും?’ ‘അതിനാൽ ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾക്കു ശേഷിക്കുന്ന ഗതി കേൾക്കുവിൻ — തൊണ്ണൂറു യോജന ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ പോകും’ എന്ന് അവൻ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു. ഇതോടെ സമുദ്രത്തിന്റെ മറുകരയിലേക്ക് പത്തു യോജന മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു എന്ന് എല്ലാവരും മനസ്സിലാക്കി. വൃദ്ധന്റെ വാക്കിൽ രണ്ടു കാര്യങ്ങളുണ്ട് — തന്റെ ക്ഷീണതയുടെ നിഷ്കപടമായ സമ്മതവും കാര്യത്തിന്റെ അനിവാര്യതയുടെ ഓർമപ്പെടുത്തലും. ഇതുവഴി സഭയിൽ ശിഥിലത വർധിക്കുന്നില്ല, ഉത്തരവാദിത്വബോധം ഉണരുന്നു.
പിന്നെ അവൻ ആ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരോടെല്ലാം വീണ്ടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — ‘ഗമനത്തിൽ എന്റെ പരാക്രമം ഇത്ര മാത്രമായിരുന്നില്ല; മുമ്പ് ഇതിലും ഏറെ കൂടുതലായിരുന്നു.’ ‘വിരോചനപുത്രനായ ബലിയുടെ യജ്ഞത്തിൽ, സനാതനനും പ്രഭുവുമായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു മൂന്നു ലോകങ്ങളും അളന്നുകൊണ്ട് ത്രിവിക്രമരൂപത്തിൽ വളർന്നപ്പോൾ, ഞാൻ അദ്ദേഹത്തെ ചുറ്റും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു’ എന്ന് അവൻ പുരാതനമായ വൃത്താന്തം ഓർമിപ്പിച്ചു. ‘അതേ ഞാൻതന്നെ ഇപ്പോൾ വൃദ്ധനായി ചാട്ടത്തിൽ പരാക്രമം കുറഞ്ഞവനായിരിക്കുന്നു; യൗവനത്തിലാകട്ടെ മറ്റാർക്കും തുല്യമില്ലാത്ത മഹാബലം എന്നിലുണ്ടായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ഗമനത്തിൽ ഇത്രമാത്രം ശക്തിയേ ഞാൻ കണക്കാക്കുന്നുള്ളൂ; എന്നാൽ ഇതുകൊണ്ട് ഈ കാര്യത്തിന്റെ സിദ്ധി ഉണ്ടാകില്ല’ എന്ന് അവൻ വ്യക്തമായി പറഞ്ഞു. ആത്മപ്രശംസ ഉപേക്ഷിച്ച് വൃദ്ധവീരൻ തന്റെ പരിധിതന്നെ സത്യമായി അറിയിച്ചു; അതുതന്നെയാണ് അവന്റെ മഹത്ത്വം. വാമനാവതാരകാലത്ത് വിഷ്ണുവിന്റെ വിരാട്രൂപത്തിന്റെ പ്രദക്ഷിണം ചിന്തിക്കാനാവാത്ത ഒരു കർമമാണ്; അതോർത്ത് ജാംബവാന്റെ മുൻകാലബലം എങ്ങനെയുള്ളതായിരുന്നു എന്നു വാനരന്മാർ മനസ്സിലാക്കുന്നു. എന്നാൽ ആ ഓർമകൊണ്ട് അവൻ ഗർവിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് ഇപ്പോഴത്തെ കാര്യത്തിന്റെ ഗൗരവം കാണിക്കുന്നു.
അപ്പോൾ മഹാപ്രാജ്ഞനായ യുവരാജാവ് അംഗദൻ മഹാകപിയായ ജാംബവാനെ ആദരിച്ച്, അവന്റെ പ്രായത്തിന്റെ മൂപ്പിനെ മാനിച്ച്, ഉദാരമായ അർഥമുള്ള മറുപടി പറഞ്ഞു — ‘നൂറു യോജന എന്ന ഈ വലിയ ദൂരം ഞാൻ പോകും; എന്നാൽ അവിടെ ചെന്നശേഷം മടങ്ങിവരാൻ എനിക്കു ശക്തിയുണ്ടാകുമോ ഇല്ലയോ എന്നു നിശ്ചയമായി എനിക്കറിയില്ല.’ ഇങ്ങനെ അവൻ കാര്യസിദ്ധിയുടെ പകുതി മാത്രമേ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തുള്ളൂ, മുഴുവനുമല്ല. വാക്ചതുരനായ വാനരശ്രേഷ്ഠൻ ജാംബവാൻ അവനോടു പറഞ്ഞു — ‘വാനരരിലും ഋക്ഷരിലും ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, നിന്റെ ഗമനശക്തി ഞങ്ങൾക്കു നന്നായി അറിയാം; അതിൽ ആർക്കും ഒരു സംശയവുമില്ല.’ ജാംബവാന്റെ ഈ വാക്ക് സ്തുതിയായി തോന്നുന്നു; എന്നാൽ അവന്റെ ഉദ്ദേശ്യം മറ്റൊന്നാണ് — ശക്തിയുണ്ട്, എങ്കിലും അയയ്ക്കുന്നത് ഉചിതമല്ല എന്ന് അവൻ തുടർന്നു പറയും.
‘നൂറായിരം യോജന പോകാനും വീണ്ടും മടങ്ങിവരാനും നിനക്കു കഴിയുമായിരിക്കാം; എങ്കിലും ഇതല്ല വിധി’ എന്ന് ജാംബവാൻ പറഞ്ഞു. ‘കുഞ്ഞേ, പ്ലവഗശ്രേഷ്ഠാ, അയയ്ക്കുന്നവനായ സ്വാമി ഒരിക്കലും അയയ്ക്കപ്പെടുന്നവനാകുന്നില്ല; ഈ ജനങ്ങളെയെല്ലാം അങ്ങാണ് അയയ്ക്കേണ്ടത്, അങ്ങയെ ആരും അയയ്ക്കരുത്. അങ്ങ് ഞങ്ങൾക്ക് കളത്രസ്ഥാനീയനാണ് (ഗൃഹിണിയെപ്പോലെ കാക്കേണ്ടവൻ), സ്വാമിഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനുമാണ്; ഗൃഹിണിയെ എല്ലാവരും കാക്കേണ്ടതുപോലെ സൈന്യം സ്വാമിയെ കാക്കേണ്ടതാണ് — ശത്രുതാപനാ, ഇതാണ് ലോകത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ രീതി. ശത്രുനാശകാ, മാത്രമല്ല, ഈ കാര്യത്തിന്റെ മൂലം അങ്ങുതന്നെയാണ്; അതിനാൽ ഗൃഹിണിയെപ്പോലെ എപ്പോഴും സംരക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടവനാണ്. കാര്യത്തിന്റെ മൂലം സംരക്ഷിക്കണം എന്നതാണ് കാര്യജ്ഞരുടെ നീതി; മൂലമുണ്ടെങ്കിലേ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഫലം നൽകുന്നുള്ളൂ; മൂലം നശിച്ചാൽ എല്ലാം നശിക്കുന്നു. സത്യപരാക്രമാ, അതിനാൽ ഈ കാര്യത്തിന്റെ സാധനം അങ്ങുതന്നെയാണ്; ബുദ്ധിയും പരാക്രമവുമുള്ള അങ്ങാണ് ഇതിനു കാരണം. കപിശ്രേഷ്ഠാ, നീതന്നെയാണ് ഞങ്ങളുടെ ഗുരുവും ഗുരുപുത്രനും — ബാലിയുടെ പുത്രനായതിനാൽ ഗുരുപുത്രൻ, യുവരാജാവായതിനാൽ ഗുരു; അങ്ങയെ ആശ്രയിച്ചാണ് ഞങ്ങൾ കാര്യസാധനത്തിനു സമർഥരാകുന്നത്.’ ഇവിടെ ജാംബവാൻ രാജനീതിയുടെ മൂന്നു കാരണങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുന്നു — ഒന്നാമത് സ്വാമിയും ദൂതനും തമ്മിലുള്ള ഭേദം, രണ്ടാമത് മൂലം സംരക്ഷിക്കണമെന്ന നീതി, മൂന്നാമത് ഗുരുത്വബന്ധം. മൂന്നിനും ഒരേ നിഷ്കർഷം — യുവരാജാവ് സ്വയം പോകരുത്, എന്നാൽ മറ്റൊരാളെ അയയ്ക്കാൻ അവനു കഴിയും. ‘കളത്രം’ (ഗൃഹിണി) എന്ന ഉപമാനം കഠിനമല്ല, സംരക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടതാണ് എന്നതിന്റെ സൂചന മാത്രമാണ്; കുടുംബത്തിൽ ഗൃഹിണി എല്ലാവരുടെയും ജീവിതകേന്ദ്രമായിരിക്കുന്നതുപോലെ സേനയിൽ സ്വാമി. അതിനാൽ അവന്റെ പ്രാണൻ അപകടത്തിലായാൽ എല്ലാവരുടെയും പ്രാണൻ അപകടത്തിലാകുന്നു.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ മഹാപ്രാജ്ഞനായ ജാംബവാനോട് മഹാകപിയും ബാലിപുത്രനുമായ അംഗദൻ മറുപടി പറഞ്ഞു — ‘ഞാൻ പോകുന്നില്ലെങ്കിൽ, മറ്റൊരു വാനരശ്രേഷ്ഠനും പോകുന്നില്ലെങ്കിൽ, നമുക്കു വീണ്ടും പ്രായോപവേശംതന്നെ ചെയ്യേണ്ടിവരും. ധീമാനായ ആ വാനരപതി സുഗ്രീവന്റെ സന്ദേശം നിറവേറ്റാതെ കിഷ്കിന്ധയിലേക്കു ചെന്നാലും പ്രാണരക്ഷ ഞാൻ കാണുന്നില്ല. ആ വാനരേശ്വരൻ പ്രസാദിക്കുന്നതിലും കോപിക്കുന്നതിലും അത്യന്തം സമർഥനാണ് — പ്രസന്നനായാൽ എല്ലാം നൽകുന്നു, കുപിതനായാൽ പ്രാണനും എടുക്കുന്നു; അവന്റെ സന്ദേശം ലംഘിച്ചു മടങ്ങിയാൽ വിനാശംതന്നെ ഫലം. അതിനാൽ ഈ കാര്യത്തിനു മറ്റൊരു ഗതി വരാതിരിക്കാൻ എന്തു ചെയ്യണമെന്ന്, കാര്യം കണ്ടറിഞ്ഞവനും അനുഭവിയുമായ അങ്ങുതന്നെ ആലോചിക്കണം.’ ഇങ്ങനെ അംഗദൻ പ്രകടിപ്പിച്ചതു തന്റെ അസാമർഥ്യമല്ല, സ്വാമിയുടെ ആജ്ഞ ലംഘിക്കുന്നതിൽനിന്നുള്ള ഭയമാണ്; നിർണയഭാരം അവൻ വൃദ്ധന്റെ ചുമലിൽ ഏൽപ്പിച്ചു. കാര്യം സാധിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ കിഷ്കിന്ധയിൽ മരണം നിശ്ചയം; അതിനാൽ ഇവിടെത്തന്നെ അനശനത്താൽ മരിക്കുന്നതാണ് ശ്രേയസ്കരം എന്നതാണ് അവന്റെ യുക്തി. അവൻ ഭീരുവല്ല; സ്ഥിതിയുടെ സത്യം കാണിക്കുകയാണ്. ‘ഹരി ഈശ്വരൻ’ എന്ന രണ്ടു പദങ്ങളാൽ സുഗ്രീവന്റെ ദ്വൈവിധ്യം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — അവൻ വാനരന്മാരുടെ സ്വാമിയാണ്, എന്നാൽ ഈശ്വരനെപ്പോലെ ദണ്ഡധാരിയുമാണ്.
അംഗദൻ ഇങ്ങനെ മറുപടി പറഞ്ഞപ്പോൾ വീരനായ പ്ലവഗശ്രേഷ്ഠൻ ജാംബവാൻ അപ്പോൾ അംഗദനോട് ഈ ഉത്തമമായ വാക്കു പറഞ്ഞു — ‘വീരാ, നിന്റെ ഈ കാര്യത്തിന് ഒരു കുറവും വരില്ല, ഒരു ന്യൂനതയും ഉണ്ടാകില്ല; ഈ കാര്യം നിശ്ചയമായും സാധിക്കുന്ന ആ പുരുഷനെത്തന്നെ ഇതാ ഞാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.’ പിന്നെ വാനരപ്രവീരനായ ജാംബവാൻ ചാടുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനും പരാക്രമം പ്രസിദ്ധമായവനുമായ വാനരപ്രവീരൻ ഹനുമാനെത്തന്നെ — ഏകാന്തത്തിൽ മിണ്ടാതെ സുഖമായി ഇരിക്കുകയായിരുന്ന അവനെ — പ്രേരിപ്പിച്ചു. ഇങ്ങനെ സർഗാന്തത്തിൽ കവി എല്ലാവരുടെയും ദൃഷ്ടി മഹാകാര്യത്തിന്റെ യഥാർഥ കർത്താവിലേക്കു നയിക്കുന്നു. ‘ഇതാ ഞാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു’ എന്ന വാക്കിൽ ആശയുടെ പുനരുത്ഥാനമുണ്ട്; അവൻ ആരുടെ നേർക്കാണ് പോകുന്നതെന്ന് എല്ലാ വാനരന്മാരും കൗതുകത്തോടെ നോക്കുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे पञ्चषष्टितमः सर्गः॥ ६५॥