സർഗ്ഗം
ഹനുമാന്റെ ഭേദനീതി
അംഗദന്റെ ഗുണവർണന, ഭേദോപായപ്രയോഗം, ലക്ഷ്മണബാണഭയം, വാനരന്മാർ ഉപേക്ഷിക്കുമെന്ന ആശങ്ക, സുഗ്രീവന്റെ ധാർമികതയുടെ വർണന
താരാധിപനായ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ തേജസ്സുള്ള താരൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അംഗദൻ ആ രാജ്യം കൈക്കലാക്കിക്കഴിഞ്ഞു എന്നു ഹനുമാൻ കരുതി. വാനരന്മാരിൽ ഭിന്നത ഉണ്ടായാൽ പലരും അംഗദന്റെ പക്ഷം ചേരും, ബലവാനായ അവൻ സുഗ്രീവനെ രാജ്യത്തിൽനിന്ന് അകറ്റും എന്നായിരുന്നു അവന്റെ ആശങ്ക. ഹനുമാന് അറിയാം — ഈ ബാലിപുത്രൻ എട്ട് അംഗങ്ങളുള്ള ബുദ്ധിയോടുകൂടിയവനും നാലുവിധ ബലങ്ങളുള്ളവനും പതിനാലു ഗുണങ്ങൾ തികഞ്ഞവനുമാണ്. ശുക്ലപക്ഷാരംഭത്തിൽ ശോഭയാൽ വളരുന്ന ചന്ദ്രനെപ്പോലെ അവൻ തേജസ്സും ബലവും പരാക്രമവുംകൊണ്ട് എപ്പോഴും നിറഞ്ഞുവരുന്നു. ബുദ്ധിയിൽ ബൃഹസ്പതിക്കു തുല്യൻ, പരാക്രമത്തിൽ പിതാവിനു സദൃശൻ; പുരന്ദരൻ ബൃഹസ്പതിയുടെ വാക്കുകൾ കേൾക്കുന്നതുപോലെ അവൻ താരന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഗുണവാനെങ്കിലും സ്വാമിയുടെ കാര്യത്തിൽ തളർന്നിരിക്കുന്ന അവനെ കണ്ട്, സർവശാസ്ത്രവിശാരദനായ ഹനുമാൻ അവനെ അനുനയിപ്പിച്ചു തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരാൻ ആരംഭിച്ചു. ഇവിടെ കവി ആദ്യം പ്രശംസയും പിന്നീട് ഉപായവും അവതരിപ്പിക്കുന്നു — കഥാപാത്രത്തിന്റെ ബലം അറിഞ്ഞിട്ടുവേണം നീതി പ്രയോഗിക്കാൻ എന്ന്. ഈ ഗുണഗണനം ഹനുമാന്റെ മനസ്സിൽ മാത്രമാണ് നടന്നത്, വാക്കിലല്ല; അതിനാൽ അത് ആദരവുമാണ്, ആശങ്കയുമാണ്. താരന്റെ വാക്കുകൊണ്ട് ഗുഹാപ്രവേശത്തിന് എല്ലാവരുടെയും സമ്മതമുണ്ടായി; അതുവഴി സുഗ്രീവന്റെ രാജ്യം കൈവിട്ടുപോകുന്നു എന്നു ഹനുമാൻ മനസ്സിലാക്കി. ബുദ്ധിയുടെ എട്ടു ഗുണങ്ങൾ, നാലു ബലങ്ങൾ, പതിനാലു രാജഗുണങ്ങൾ — ഇവ ഹിന്ദി വ്യാഖ്യാനത്തിന്റെ അടിക്കുറിപ്പുകളിൽ വിസ്തരിച്ച് എണ്ണിയിരിക്കുന്നു; മൂലത്തിലാകട്ടെ എണ്ണംകൊണ്ടു മാത്രം നിർദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇതിനാൽ അംഗദൻ വെറും ബലവാൻ മാത്രമല്ല, രാജ്യം ഭരിക്കാൻ യോഗ്യനുമാണ് എന്നു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് അവന്റെ എതിർപ്പ് സുഗ്രീവനു മഹാഭയം ഉണ്ടാക്കുന്നത്.
നാല് ഉപായങ്ങളിൽ മൂന്നാമത്തേതു പ്രയോഗിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ വാക്ചാതുര്യത്താൽ ആ വാനരന്മാരെയെല്ലാം ഭിന്നിപ്പിച്ചു. അവരെല്ലാം ഭിന്നിച്ചുകഴിഞ്ഞപ്പോൾ, പിന്നെ കോപത്തിന്റെ ഉപായം ചേർന്ന ഭയപ്പെടുത്തുന്ന പലവിധ വാക്കുകളാൽ അവൻ അംഗദനെ ഭയപ്പെടുത്തി — ‘താരേയാ, യുദ്ധത്തിൽ നീ പിതാവിനെക്കാൾപോലും സമർഥനാണ് എന്നതു നിശ്ചയം; പിതാവ് കപിരാജ്യം ഭരിച്ചതുപോലെ ദൃഢമായി ഭരിക്കാൻ നിനക്കും കഴിയും. എന്നാൽ വാനരശ്രേഷ്ഠാ, കപികൾ എന്നും ചഞ്ചലചിത്തരാണ്; മക്കളെയും ഭാര്യമാരെയും വിട്ട് നിന്നോടൊപ്പം നിന്ന് അവർ നിന്റെ ആജ്ഞ സഹിക്കില്ല. ഞാൻ നിന്നോടു നേരിട്ടുതന്നെ പറയുന്നു — ഇവർ നിന്നോടു കൂറുകാണിക്കും എന്നു കരുതേണ്ട. ജാംബവാൻ, നീലൻ, മഹാകപിയായ സുഹോത്രൻ എന്നിവർ എങ്ങനെയോ അങ്ങനെതന്നെ ഞാനും. സാമം, ദാനം മുതലായ ഉപായങ്ങൾകൊണ്ടോ ദണ്ഡംകൊണ്ടോ ഞാനുൾപ്പെടെ ഇവരെയെല്ലാം സുഗ്രീവനിൽനിന്ന് അകറ്റിയെടുക്കാൻ നിനക്കു കഴിയില്ല.’ ഇവിടെ ഹനുമാന്റെ കൗശലം കാണാം — ആദ്യം അവൻ അംഗദന്റെ സാമർഥ്യം അംഗീകരിക്കുന്നു, പിന്നീട് അവന്റെ ഒറ്റപ്പെടൽ കാണിക്കുന്നു. ബലമുണ്ടെങ്കിലും അനുയായികളില്ലെങ്കിൽ അതു നിഷ്ഫലം എന്നതാണ് നീതിസാരം. സാമം, ദാനം, ഭേദം, ദണ്ഡം — ഇവയാണ് നാല് ഉപായങ്ങൾ; അവയിൽ മൂന്നാമത്തേതായ ഭേദമാണ് ഇവിടെ ആദ്യം പ്രയോഗിച്ചത്, നാലാമത്തേതായ ദണ്ഡം പിന്നീടും. ആദ്യം അനുയായികളെ വേർപെടുത്തുക, പിന്നെ നായകനെ ഭയപ്പെടുത്തുക — ഈ ക്രമം ശാസ്ത്രസമ്മതമാണ്. ‘നേരിട്ടുതന്നെ പറയുന്നു’ എന്ന വാക്കിനാൽ ഹനുമാൻ കപടം കാണിക്കുന്നില്ല, സ്പഷ്ടവാദിത്വത്താൽത്തന്നെ വിശ്വാസം ജനിപ്പിക്കുന്നു.
‘ബലവാനോടു വിഗ്രഹം (യുദ്ധം) ചെയ്തശേഷം ദുർബലൻ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നതുപോലും (ആപത്കരമെന്നു) നീതിജ്ഞർ പറയുന്നു — അതിനാൽ ആത്മരക്ഷ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ദുർബലൻ വിഗ്രഹത്തിനു മുതിരരുത്. അമ്മയെപ്പോലെ (രക്ഷിക്കുമെന്ന്) നീ കരുതുന്ന, ഭേദിക്കാനാവാത്തതെന്നു കേട്ടിട്ടുള്ള ഈ ഗുഹ — ആ ധാരണ വ്യർഥമാണ്; ലക്ഷ്മണന്റെ ബാണങ്ങൾക്ക് ഇതു പിളർക്കുക നിസ്സാരകാര്യം മാത്രം. പണ്ട് വജ്രം എറിഞ്ഞ് ഇന്ദ്രൻ ഇവിടെ ചെയ്തത് അല്പം മാത്രമാണ്; ലക്ഷ്മണനാകട്ടെ മൂർച്ചയുള്ള ബാണങ്ങളാൽ ഇതിനെ ഇലക്കുമ്പിൾപോലെ പിളർക്കും. ലക്ഷ്മണന് അത്തരം നാരാചങ്ങൾ ധാരാളമുണ്ട് — വജ്രത്തിനും ഇടിമിന്നലിനും തുല്യമായ സ്പർശമുള്ളവ, പർവതങ്ങളെപ്പോലും പിളർക്കുന്നവ.’ ഇങ്ങനെ ഹനുമാൻ താരൻ കാണിച്ച ആശ്രയത്തെത്തന്നെ നിരാശ്രയമാക്കുന്നു. ഗുഹ എന്ന ആശ്രയം അമ്മയെപ്പോലെ രക്ഷിക്കും എന്നു താരൻ ജനിപ്പിച്ച ആശയെത്തന്നെ അവൻ ബാണങ്ങളാൽ പിളർക്കുന്നു; ആശ്രയം നശിപ്പിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ ശരണാഗതി മാത്രമാണ് ഏകമാർഗമായി ശേഷിക്കുക എന്നതാണ് അവന്റെ ഉപായക്രമം. നീതിശാസ്ത്രത്തിലെ ഒരു സാമാന്യസൂത്രം ഇവിടെ ഉദ്ധരിച്ചിരിക്കുന്നു — ബലവാനോടു വിഗ്രഹം ചെയ്തശേഷം മിണ്ടാതെ അടങ്ങിയിരുന്നാലും ദുർബലൻ സുരക്ഷിതനല്ല, കാരണം വൈരം തനിയെ ശമിക്കുന്നില്ല. ഗുഹ ഭേദിക്കാനാവാത്തതാണെന്നു താരൻ മുൻസർഗത്തിൽത്തന്നെ അവതരിപ്പിച്ചിരുന്നു; ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രപ്രഹാരത്തിന്റെ ദൃഷ്ടാന്തത്താൽ ഹനുമാൻ അതിനെ ഖണ്ഡിക്കുന്നു — വജ്രംകൊണ്ട് അല്പമായി ചെയ്തത് ലക്ഷ്മണബാണങ്ങൾക്ക് എളുപ്പമാണ് എന്ന്.
‘ശത്രുതാപനാ, നീ ഇവിടെ താമസമുറപ്പിക്കുന്ന ആ നിമിഷംതന്നെ, തീരുമാനമെടുത്ത് എല്ലാ വാനരന്മാരും നിന്നെ ഉപേക്ഷിക്കും. മക്കളെയും ഭാര്യമാരെയും ഓർത്ത്, എപ്പോഴും ഉദ്വേഗപ്പെട്ട്, വിശന്ന്, ദുഃഖകരമായ ശയനംകൊണ്ടു തളർന്ന് അവർ നിന്നെ പിന്നിലാക്കും. ഹിതം കാംക്ഷിക്കുന്ന സുഹൃത്തുക്കളും ബന്ധുക്കളും ഇല്ലാതാകുന്ന നീ ഇളകുന്ന ഒരു പുൽക്കൊടിയെപ്പോലും ഭയന്ന് ഏറെ ഉദ്വേഗപ്പെടും. വഴിതെറ്റിയവനെ കൊല്ലാനൊരുങ്ങുന്ന, ഭയങ്കരവും മഹാവേഗമുള്ളതും എതിർക്കാനാവാത്തതുമായ ലക്ഷ്മണസായകങ്ങൾ നിന്നെ കൊല്ലാതിരിക്കും എന്നത് ഒരിക്കലും സംഭവിക്കില്ല.’ ഈ വാക്കുകളാൽ ഹനുമാൻ അംഗദന്റെ മുന്നിൽ ഒറ്റപ്പെട്ട ജീവിതത്തിന്റെ ചിത്രം അവതരിപ്പിക്കുന്നു — വിശപ്പ്, ഭയം, ഉറക്കമില്ലായ്മ, ബന്ധുവിരഹം. ഇന്നു മരണമാണ് ഭേദം എന്നു കരുതുന്നവന്റെ മുന്നിൽ മരണത്തെക്കാൾ ക്ലേശകരമായ ജീവിതം കാണിക്കാൻ അവൻ ശ്രമിക്കുന്നു; അതുവഴിതന്നെ അവന്റെ നിശ്ചയം അയയുന്നു. വിശപ്പ്, ഭാര്യാപുത്രന്മാരെക്കുറിച്ചുള്ള ഓർമ, കഠിനമായ ശയ്യ — ഈ മൂന്നു കാരണങ്ങളാൽ അനുയായികൾ ക്രമേണ വിട്ടുപോകും എന്നതു ലോകാനുഭവസിദ്ധമാണ്. ‘പിന്നിലാക്കും’ എന്ന പ്രയോഗം മർമസ്പർശിയാണ് — ഉപേക്ഷണം പെട്ടെന്നല്ല, പതുക്കെപ്പതുക്കെ പിന്നിലാക്കുന്നതിലൂടെയാണ് സംഭവിക്കുന്നത്. ‘അപവൃത്തം’ (വഴിതെറ്റിയവൻ) എന്ന പദം സ്വധർമത്തിൽനിന്നു വിമുഖനായവനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; രാമകാര്യത്തിൽനിന്നു വിമുഖനായവന്റെ വധം അനിവാര്യമാണ് എന്നതാണ് ഭയത്തിന്റെ മൂലം.
‘ഞങ്ങളോടൊപ്പം മടങ്ങിച്ചെന്ന് വിനയത്തോടെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന നിന്നെ സുഗ്രീവൻ മുറപ്രകാരം രാജ്യത്തിൽ സ്ഥാപിക്കും. നിന്റെ പിതൃവ്യൻ ധർമരാജനും പ്രീതി ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും ദൃഢവ്രതനും ശുചിയും സത്യപ്രതിജ്ഞനുമാണ്; അവൻ ഒരിക്കലും നിന്നെ നശിപ്പിക്കില്ല. അവൻ നിന്റെ അമ്മയുടെ പ്രീതി ആഗ്രഹിക്കുന്നവനാണ്; അവന്റെ ജീവിതംതന്നെ അതിനുവേണ്ടിയാണ്; അവന് മറ്റൊരു സന്താനവുമില്ല — അതിനാൽ അംഗദാ, നമുക്കു പോകാം.’ ഭേദംകൊണ്ട് ആരംഭിച്ച വാക്ക് സാമംകൊണ്ട് അവസാനിക്കുന്നു; താരയുടെ പുത്രസ്നേഹം, സുഗ്രീവന്റെ അപുത്രത, രാജ്യത്തിന്റെ പിന്തുടർച്ചാവകാശം — ഈ മൂന്നും ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് ഹനുമാൻ അവന്റെ മടക്കം യുക്തിയുക്തമാക്കുന്നു. ‘ഗമ്യതാം’ (പോകാം) എന്ന ഭാവേപ്രയോഗത്താൽ ആജ്ഞയല്ല, വിനയപൂർവമായ അപേക്ഷയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഇങ്ങനെ ഭേദംകൊണ്ട് ആരംഭിച്ച ഉപായം സാമംകൊണ്ടു സമാപിച്ചു; ഹനുമാന്റെ വാക്ക് ദണ്ഡം, ഭേദം, സാമം എന്നിവയുടെ ഒരുമിച്ചുള്ള സന്നിവേശമാണെന്നു പറയാം.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे चतुःपञ्चाशः सर्गः॥ ५४॥