സർഗ്ഗം
അംഗദന്റെ പ്രായോപവേശനിശ്ചയം
ഗുഹയിൽനിന്നു പുറത്തുവന്നവരുടെ സാഗരദർശനം, കാലാതിക്രമം, അംഗദന്റെ വിഷാദം, പ്രായോപവേശസങ്കല്പം, ഗുഹയിൽ പാർക്കാനുള്ള താരന്റെ നിർദേശം
സ്വയംപ്രഭയുടെ ഗുഹയിൽനിന്നു പുറത്തുവന്ന വാനരന്മാർ മുന്നിൽ വരുണാലയമായ ഘോരസാഗരം കണ്ടു — അതിരില്ലാത്തതും ഗർജിക്കുന്നതും ഭയങ്കരമായ തിരമാലകളാൽ ഇളകിമറിയുന്നതും. ഇരുൾനിറഞ്ഞ ഗുഹയിൽനിന്നു പുറത്തുവന്ന് അവർ സമുദ്രത്തിന്റെ അനന്തത കാണുന്നു; മറുകര കാണാതെ മുന്നോട്ടുപോകാനാവില്ല എന്ന അവരുടെ നിരാശ ഇതിലൂടെത്തന്നെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. മയാസുരൻ മായയാൽ നിർമിച്ച ആ പർവതദുർഗം തിരഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ, രാജാവായ സുഗ്രീവൻ അവധിയായി നിശ്ചയിച്ചിരുന്ന ആ മാസം അവർക്കു കഴിഞ്ഞുപോയി. പൂത്തുലഞ്ഞ വൃക്ഷങ്ങളുള്ള വിന്ധ്യപർവതത്തിന്റെ അടിവാരത്തിൽ ഇരുന്ന് ആ മഹാത്മാക്കൾ ചിന്തയിലാണ്ടു. പൂക്കളുടെ അതിഭാരത്താൽ തല കുനിഞ്ഞതും നൂറുകണക്കിനു വള്ളികൾ ചുറ്റിയതുമായ വസന്തകാലവൃക്ഷങ്ങൾ കണ്ട് അവർ ഭയത്താൽ ശങ്കിതരായി. ശരത്കാലത്താണ് അവർ പുറപ്പെട്ടത്; ഇപ്പോൾ വസന്തം വന്നിരിക്കുന്നു എന്ന് വൃക്ഷങ്ങൾതന്നെ അവരോടു കാലം പറഞ്ഞു. ഋതുമാറ്റംതന്നെയാണ് ഇവിടെ കാലഗണനയുടെ സാക്ഷി, ഏതെങ്കിലും ദൂതനല്ല. പ്രകൃതിയുടെ ശോഭ മറ്റുള്ളവർക്കു ഹർഷത്തിനു കാരണമാകുന്നു, ഇവർക്കാകട്ടെ ഭയത്തിനും — ഇങ്ങനെ വിപരീതമായ ഒരു രസം കവി ഇവിടെ ചേർത്തിരിക്കുന്നു. വസന്തം വന്നതു പരസ്പരം അറിയിച്ച്, സന്ദേശത്തിന്റെയും കാലത്തിന്റെയും ലക്ഷ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടവരായി, അവർ ശക്തിയറ്റവരെപ്പോലെ നിലത്തു വീണു. ‘നിപേതുഃ’ (വീണു) എന്ന പദംകൊണ്ട് കവി അവരുടെ ശരീരത്തിന്റെ വീഴ്ചയും മനസ്സിന്റെ തകർച്ചയും ഒരേസമയം കാണിക്കുന്നു. മഴക്കാലവാസം മുതൽ വസന്തം വരെയുള്ള കാലം പാഴായിപ്പോയി എന്നതാണ് അവരുടെ ശോകത്തിനു കാരണം. സാഗരദർശനം ഒരുവശത്ത് ദിക്കിന്റെ അവസാനം സൂചിപ്പിക്കുന്നു, ഋതുമാറ്റം കാലത്തിന്റെ അവസാനവും; രണ്ടിനാലും തടയപ്പെട്ട അവർ നിരുപായരായി.
പിന്നീട് അംഗദൻ വൃദ്ധരായ കപികളെയും ശിഷ്ടന്മാരെയും മറ്റു വനവാസികളെയും മധുരമായ വാക്കുകൊണ്ടു സംബോധന ചെയ്ത്, യഥാവിധി ആദരിച്ച്, സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി. വിഷാദകാലത്തും ശിഷ്ടാചാരം മറന്നില്ല എന്ന് ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്. സിംഹത്തിന്റെയും കാളയുടേതുംപോലെയുള്ള ചുമലുകളും തടിച്ചുനീണ്ട കൈകളുമുള്ള മഹാപ്രാജ്ഞനായ യുവരാജാവ് അംഗദൻ പറഞ്ഞു — ‘കപിരാജന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരമാണ് നാമെല്ലാവരും പുറപ്പെട്ടത്. ഗുഹയിൽ കഴിഞ്ഞ നമുക്ക് ഒരു മാസം തികഞ്ഞു; വാനരന്മാർ അത് അറിയുന്നില്ലേ? ആശ്വിനമാസത്തിൽ കാലക്കണക്കു നിശ്ചയിച്ചാണ് നാം പുറപ്പെട്ടത്; ആ മാസവും കഴിഞ്ഞു; ഇനി എന്താണു ചെയ്യേണ്ടത്? നിങ്ങൾ രാജാവിന്റെ വിശ്വാസം നേടിയവരും നീതിമാർഗത്തിൽ നിപുണരും സ്വാമിയുടെ ഹിതത്തിൽ തത്പരരും എല്ലാ കർമങ്ങളിലും നിയോഗിക്കപ്പെട്ടവരുമാണ്. കർമങ്ങളിൽ തുല്യരില്ലാത്തവരും ദിക്കുകളിൽ പ്രസിദ്ധമായ പൗരുഷമുള്ളവരുമായ നിങ്ങൾ പിംഗലനേത്രനായ സുഗ്രീവനാൽ പ്രേരിതരായി എന്നെ മുന്നിൽ നിർത്തി പുറപ്പെട്ടവരാണ്. ഇപ്പോൾ കാര്യം സാധിക്കാത്ത നാം മരിക്കേണ്ടവരാണ്; ഇതിൽ സംശയമില്ല. വാനരരാജന്റെ സന്ദേശം നിറവേറ്റാതെ ആരാണ് സുഖിയായിരിക്കുക?’ ഇവിടെ അംഗദൻ ആദ്യം സഭയുടെ ഗൗരവം വർണിക്കുന്നു, പിന്നീടു മാത്രമേ തന്റെ നിർണയം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നുള്ളൂ — നീതിജ്ഞനായ വക്താവിന്റെ ക്രമം ഇതാണ്. ‘എന്നെ മുന്നിൽ നിർത്തി’ എന്ന വാക്കിനാൽ അവൻ കുറ്റം തന്നിൽത്തന്നെ ആരോപിക്കുന്നു, അനുചരന്മാരിലല്ല. ‘അറിയുന്നില്ലേ’ എന്ന ചോദ്യം ശകാരമല്ല, ഉണർത്തലാണ് — എല്ലാവരും സ്ഥിതി സ്വയം ആലോചിക്കട്ടെ എന്നാണ് അവന്റെ ഉദ്ദേശ്യം. അംഗദൻ കാലാതിക്രമം പറയുക മാത്രമല്ല, സഭാംഗങ്ങളുടെ യോഗ്യതയും ഗുണങ്ങളും എണ്ണിപ്പറഞ്ഞ് അവരുടെ നിർണയംതന്നെ അപേക്ഷിക്കുന്നു. ‘ഇനി എന്താണു ചെയ്യേണ്ടത്’ എന്ന ചോദ്യം മന്ത്രാലോചനയ്ക്കുള്ള ആഹ്വാനമാണ്. എന്നാൽ മറുപടിക്കു കാത്തുനിൽക്കാതെ അവൻ സ്വയം ഉത്തരം പറയും — ഇതു മുന്നോട്ടു കാണാം; കാരണം നിരാശ മന്ത്രാലോചനയെപ്പോലും മറികടക്കുന്നു. ‘ഗുഹയിൽ കഴിഞ്ഞ നമുക്ക്’ എന്ന പദത്താൽ ഗുഹാവാസംതന്നെയാണ് കാലം പാഴായതിനു കാരണമെന്നു വ്യക്തമാക്കിയിരിക്കുന്നു.
‘സുഗ്രീവൻ സ്വയം നിശ്ചയിച്ച കാലം കഴിഞ്ഞിരിക്കെ എല്ലാ വനവാസികൾക്കും പ്രായോപവേശംതന്നെയാണ് ഉചിതം. സുഗ്രീവൻ സ്വഭാവത്താൽ കഠിനനാണ്, സ്വാമിഭാവത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവനുമാണ്; അപരാധം ചെയ്തു മടങ്ങിച്ചെല്ലുന്ന നമ്മളെ ആരെയും അവൻ ക്ഷമിക്കില്ല. സീതയെക്കുറിച്ചു വിവരമൊന്നും ലഭിക്കാതിരുന്നാൽ അവൻ ദ്രോഹംതന്നെ ചെയ്യും; അതിനാൽ ഇന്നുതന്നെ പ്രായോപവേശം അനുഷ്ഠിക്കുന്നതാണ് ഉചിതം. മക്കളെയും ഭാര്യമാരെയും ധനങ്ങളെയും ഗൃഹങ്ങളെയും ഉപേക്ഷിച്ച് ഇവിടെനിന്നു മടങ്ങിച്ചെല്ലുന്ന നമ്മളെ രാജാവ് നിശ്ചയമായും കൊല്ലും. അപമാനകരമായ വധത്താൽ മരിക്കുന്നതിനെക്കാൾ ഇവിടെത്തന്നെ മരിക്കുന്നതാണ് ശ്രേയസ്കരം.’ വധം ഒഴിവാക്കാനാവില്ലെങ്കിൽ സ്വേച്ഛയാലുള്ള മരണമാണ് ഗൗരവമുള്ളത് എന്ന ക്ഷത്രിയനീതിയാണ് ഇവിടെ പിന്തുടരുന്നത്. പിന്നീട് അംഗദൻ തന്റെ സവിശേഷമായ ഭയം പറയുന്നു — ‘സുഗ്രീവനല്ല എന്നെ യുവരാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്തത്; ക്ലേശമില്ലാതെ കർമം ചെയ്യുന്ന നരേന്ദ്രനായ രാമനാണ് എന്നെ അഭിഷേകം ചെയ്തത്. മുമ്പേ വൈരം കെട്ടിയിട്ടുള്ള ആ രാജാവ് എന്റെ വീഴ്ച കണ്ട് ഉറച്ച തീരുമാനത്തോടെ കഠിനമായ ദണ്ഡനത്താൽ എന്നെ കൊല്ലിക്കും. ജീവിതാന്ത്യത്തിൽ എന്റെ ദുരന്തം കണ്ടുനിൽക്കുന്ന സുഹൃത്തുക്കളെക്കൊണ്ട് എന്തു പ്രയോജനം? പുണ്യമായ ഈ സാഗരതീരത്തുതന്നെ ഞാൻ പ്രായോപവേശം ചെയ്തിരിക്കും.’ പിതൃവധത്താൽ ഉണ്ടായ പഴയ വൈരം ഇപ്പോഴും ജീവിക്കുന്നുണ്ട് എന്നത് അംഗദന്റെ മനസ്സിലെ ഉറച്ച ശങ്കയാണ്; അതുകൊണ്ടാണ് മടങ്ങിച്ചെല്ലുന്നതു മരണത്തെക്കാൾ ഭയങ്കരമായി അവൻ കരുതുന്നത്. അഭിഷേകം ചെയ്തതു രാമനാണ്, സുഗ്രീവനല്ല — ഈ ഓർമയാണ് അവന്റെ ആശങ്കയുടെ മൂലം; കാരണം രാജാവു ചെയ്യാത്ത അഭിഷേകം രാജാവിന് ഒരു മുള്ളുതന്നെയാണ്. ‘ഗന്തും പ്രായോപവേശനം’ എന്ന പാഠമാണ് ഇവിടെ അച്ചടിച്ചിരിക്കുന്നത്; സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ മറ്റൊരു വിധമാണ്. അംഗദന്റെ വാക്കുകളിൽ മൂന്നു കാരണങ്ങൾ ക്രമമായി കാണാം — കാലാതിക്രമം, സുഗ്രീവന്റെ സ്വഭാവം, തന്നോടുള്ള പഴയ വൈരം. ഈ മൂന്നും ചേർന്നപ്പോൾ മരണംതന്നെയാണ് ഏകമാർഗം എന്ന് അവന്റെ മനസ്സിൽ ഉറയ്ക്കുന്നു. ‘പുണ്യമായ സാഗരതീരത്ത്’ എന്ന സ്ഥലനിർദേശത്തിനും അർഥമുണ്ട് — തീർഥത്തിൽ മരിക്കുന്നതു ശുഭമാണെന്നു ശാസ്ത്രം സമ്മതിക്കുന്നു; അതിനാൽ മരണവും വിധിപൂർവം ചെയ്യാൻ അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
യുവരാജാവായ കുമാരൻ പറഞ്ഞ ഇതു കേട്ട് ആ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരെല്ലാം കരുണമായ വാക്കു പറഞ്ഞു — ‘സുഗ്രീവൻ സ്വഭാവത്താൽ കഠിനനാണ്; രാഘവനോ പ്രിയയിൽ അനുരക്തനും. കാര്യം സാധിക്കാത്ത നമ്മെ കണ്ട്, ആ അവധിക്കാലം കഴിഞ്ഞിരിക്കെ, വൈദേഹിയെ കാണാതെതന്നെ വന്നുചേർന്ന നമ്മെ കണ്ട്, രാഘവന്റെ പ്രീതി ആഗ്രഹിച്ച് അവൻ സംശയമില്ലാതെ കൊല്ലിക്കും. അപരാധം ചെയ്തവർ സ്വാമിയുടെ അടുത്തേക്കു പോകുന്നത് ഉചിതമല്ല; നാമാകട്ടെ സുഗ്രീവന്റെ പ്രധാനികളായിരിക്കെ അവനാൽത്തന്നെ അയയ്ക്കപ്പെട്ടു വന്നവരാണ്. ഇവിടെത്തന്നെ സീതയെ തിരഞ്ഞ്, അല്ലെങ്കിൽ അവളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരം നേടി, ആ വീരന്റെ അടുക്കലേക്കു പോകാം; അല്ലെങ്കിൽ യമലോകത്തിലേക്കുതന്നെ പോകാം.’ രാമന്റെ പ്രീതി ആഗ്രഹിക്കുന്നതുകൊണ്ടുതന്നെ രാജാവിന്റെ കോപം കൂടുതൽ തീവ്രമാകും എന്നാണ് വാനരന്മാരുടെ കണക്ക്. അതിനാൽ അവർ സ്വാമിയോടു ഭക്തിയില്ലാത്തവരല്ല, ഫലമില്ലാതെ മടങ്ങിച്ചെല്ലുന്നതിന്റെ ലജ്ജയും ഭയവുംകൊണ്ടു മാത്രമാണ് പിന്തിരിയുന്നത്. ‘പ്രധാനികൾ’ എന്ന പദത്താൽ അവർ തങ്ങളുടെ ഗൗരവം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — മുഖ്യസചിവന്മാർപോലും ദണ്ഡനീയരാണെങ്കിൽ മറ്റുള്ളവരുടെ ഗതി എന്താകും എന്നു വ്യംഗ്യം. അവരുടെ മുന്നിൽ രണ്ടു മാർഗങ്ങൾ — സീതാദർശനം, അല്ലെങ്കിൽ യമസദനം; മൂന്നാമതൊരു മാർഗമില്ല എന്നാണ് അവരുടെ നിശ്ചയം. ഇങ്ങനെ യുവരാജാവിന്റെ നിർണയം സഭയുടെ നിർണയവുമായി; ഒരാളുടെ ശോകം എല്ലാവരുടെയും ശോകം എന്ന വാനരസമൂഹത്തിന്റെ ഐക്യം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു. ‘കരുണമായ വാക്ക്’ എന്ന വിശേഷണത്താൽ കവി അവരുടെ സ്വരത്തിന്റെ ആർദ്രതയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, എതിർപ്പല്ല; അവർ യുവരാജാവിനെ തടയുന്നില്ല, അവന്റെ ദുഃഖത്തിൽ പങ്കാളികളാകുന്നു.
ഭയത്താൽ വലഞ്ഞ പ്ലവംഗമന്മാരുടെ ആ വാക്കു കേട്ട് താരൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — ‘വിഷാദിക്കേണ്ട. നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമാണെങ്കിൽ ആ ഗുഹയിൽ കടന്ന് നമുക്കെല്ലാവർക്കും പാർക്കാം. ഇതു മായയാൽ നിർമിതവും അതിദുർഗമവും ധാരാളം പൂക്കളും വെള്ളവും ഭക്ഷ്യവും പാനീയവുമുള്ളതുമാണ്; ഇവിടെ നമുക്ക് പുരന്ദരനിൽനിന്നോ രാഘവനിൽനിന്നോ വാനരരാജനിൽനിന്നോ ഒരു ഭയവുമില്ല.’ മരണനിശ്ചയത്തിനു പകരം ഒരു ജീവനോപായം ഇതിലൂടെ മുന്നോട്ടുവെക്കപ്പെടുന്നു; നിരാശയിലും വഴി തേടുക എന്നതുതന്നെയാണ് മന്ത്രിയുടെ കർത്തവ്യം. അംഗദനും അനുകൂലമായ ആ വാക്കു കേട്ട് വിശ്വാസം വന്ന വാനരന്മാരെല്ലാം പറഞ്ഞു — ‘നാം കൊല്ലപ്പെടാതിരിക്കാൻ വേണ്ട ഏർപ്പാട് ഇന്നുതന്നെ താമസിയാതെ ചെയ്യപ്പെടട്ടെ.’ ഇങ്ങനെ മരണനിശ്ചയം ഒരു നിമിഷംകൊണ്ടു ജീവിതസങ്കല്പത്താൽ മാറ്റിവെക്കപ്പെട്ടു; സർഗം ആശയുടെ ഒരു കിരണത്തോടെ അവസാനിക്കുന്നു. താരൻ വൃദ്ധനും അനുഭവസമ്പന്നനുമായ മന്ത്രിയാണ്; അതിനാൽ അവന്റെ വാക്ക് എല്ലാവർക്കും സ്വീകാര്യമായി.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे त्रिपञ्चाशः सर्गः॥ ५३॥