॥वाल्मीकिरामायणम् കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡം · 52-ാം സർഗ്ഗം

കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ഹനുമാന്റെ വൃത്താന്തകഥനവും ഗുഹയിൽനിന്നുള്ള പുറപ്പാടും

സ്വയംപ്രഭയുടെ ചോദ്യം, ഹനുമാൻ വൃത്താന്തമെല്ലാം അറിയിക്കൽ, കാലാതിക്രമത്തിലുള്ള ഭയം, തപഃപ്രഭാവത്താൽ വാനരന്മാർ ഗുഹയിൽനിന്നു പുറത്തുവരൽ

പിന്നീട് ഏകാഗ്രചിത്തയായ ധർമചാരിണിയായ ആ താപസി വിശ്രമിച്ചുകഴിഞ്ഞ എല്ലാ വാനരയൂഥപന്മാരോടും ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു — ‘വാനരന്മാരേ, പഴങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചതുകൊണ്ടു നിങ്ങളുടെ ക്ഷീണം തീർന്നെങ്കിൽ, ഇതു ഞാൻ കേൾക്കാൻ യോഗ്യമാണെങ്കിൽ, ആ കഥ കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.’ മുൻസർഗത്തിന്റെ അവസാനം നൽകിയ ആതിഥ്യസൂചനയുടെ ഫലം ഇവിടെ കാണാം — ആദ്യം ഭക്ഷണം, പിന്നെ ചോദ്യം. ‘ഇതു ഞാൻ കേൾക്കാൻ യോഗ്യമാണെങ്കിൽ’ എന്ന വാക്കിൽ അവളുടെ ഔചിത്യബോധം പ്രകടമാണ്; രഹസ്യം ചോദിക്കുന്നില്ല, കേൾക്കാൻ യോഗ്യമായതു മാത്രമേ ആഗ്രഹിക്കുന്നുള്ളൂ.

അവളുടെ ആ വാക്കു കേട്ട് മാരുതപുത്രനായ ഹനുമാൻ ആർജവത്തോടെ ഉള്ളതുപോലെ പറയാൻ തുടങ്ങി. ‘മഹേന്ദ്രനും വരുണനും തുല്യനും സർവലോകത്തിന്റെയും രാജാവുമായ ശ്രീമാനായ ദാശരഥി രാമൻ സഹോദരനായ ലക്ഷ്മണനോടും ഭാര്യയായ വൈദേഹിയോടുമൊപ്പം ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യയെ ജനസ്ഥാനത്തുനിന്നു രാവണൻ ബലാൽക്കാരമായി അപഹരിച്ചു. ആ രാജാവിന്റെ സഖാവാണ് വീരനായ സുഗ്രീവൻ എന്ന വാനരൻ, വാനരപ്രമുഖന്മാരുടെ രാജാവ്; അവനാണ് ഞങ്ങളെ അയച്ചത്.’ ‘ആർജവത്തോടെ, ഉള്ളതുപോലെ’ എന്ന രണ്ടു പദങ്ങളാൽ ഹനുമാന്റെ സത്യവാദിത്വം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — അതിശയോക്തിയില്ല, ഒളിച്ചുവെക്കലുമില്ല. രാമന്റെ പരിചയത്തിൽ മൂന്നു വിശേഷണങ്ങൾ — സർവലോകത്തിന്റെയും രാജാവ്, മഹേന്ദ്രനും വരുണനും തുല്യൻ, ശ്രീമാനായ ദാശരഥി; ഇവയാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഐശ്വര്യവും തേജസ്സും കുലവും ഒരുമിച്ചു പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ദണ്ഡകാരണ്യപ്രവേശം വനവാസത്തിന്റെ ചുരുക്കമാണ്; കവി ഇവിടെ വിസ്തരിക്കുന്നില്ല, കാരണം കേൾക്കുന്നതു താപസിയാണ്, വായനക്കാരനല്ല. സീതാപഹരണവും ഒരു അർധശ്ലോകംകൊണ്ടു മാത്രം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു — ‘ജനസ്ഥാനത്തുനിന്നു രാവണൻ ബലാൽക്കാരമായി അപഹരിച്ചു.’ ‘ബലാൽക്കാരമായി’ എന്ന പദംകൊണ്ട് അധർമം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അതുവഴി താപസിയുടെ സഹാനുഭൂതി ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു. സുഗ്രീവന്റെ പരിചയത്തിൽ ‘രാജാവിന്റെ സഖാവ്’ എന്ന് ആദ്യവും ‘വാനരരാജാവ്’ എന്നു പിന്നീടും — സൗഹൃദം ആദ്യം എണ്ണപ്പെട്ടു, ഐശ്വര്യം പിന്നീട്.

‘അഗസ്ത്യൻ സഞ്ചരിച്ചതും യമൻ കാക്കുന്നതുമായ തെക്കേ ദിക്കിലേക്ക് അംഗദൻ മുതലായ ഈ വാനരപ്രമുഖന്മാരോടൊപ്പം ഞങ്ങൾ പോയി. “എല്ലാവരും ചേർന്ന്, ഇഷ്ടമുള്ള രൂപം ധരിക്കുന്ന രാക്ഷസനായ രാവണനെയും വൈദേഹിയായ സീതയെയും തിരയുവിൻ” എന്നു ഞങ്ങൾ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു. വനം മുഴുവനും സമുദ്രവും തെക്കേ ദിക്കും തിരഞ്ഞ് വിശന്നുവലഞ്ഞ ഞങ്ങൾ ഒരു മരച്ചുവട്ടിൽ അഭയം തേടി. എല്ലാവരും മുഖം വിളറി, ചിന്തയിൽ മുഴുകി, ചിന്തയുടെ മഹാസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങി; അതിന്റെ മറുകര കാണാൻ ഞങ്ങൾക്കു കഴിയുന്നില്ല.’ ചിന്താസാഗരം എന്ന രൂപകം ഇവിടെ മനോഹരമാണ് — മുന്നോട്ട് സാഗരംതന്നെയായിരിക്കും അവർക്കു പ്രത്യക്ഷമായ തടസ്സം. തെക്കേ ദിക്കിന്റെ വർണനയിൽ രണ്ടു വിശേഷണങ്ങൾ — അഗസ്ത്യൻ സഞ്ചരിച്ചത്, യമൻ കാക്കുന്നത്; ഒന്നുകൊണ്ടു പവിത്രതയും മറ്റേതുകൊണ്ടു ഭയങ്കരതയും പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ‘കാമരൂപി’ (ഇഷ്ടമുള്ള രൂപം ധരിക്കുന്നവൻ) എന്ന രാവണന്റെ വിശേഷണം അവനെ അന്വേഷിക്കുന്നതിന്റെ ദുഷ്കരത സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഇഷ്ടംപോലെ രൂപം ധരിക്കുന്നവനെ എങ്ങനെ കണ്ടെത്തും? ‘വനം, സമുദ്രം, തെക്കേ ദിക്ക്’ എന്നു മൂന്നും എടുത്തുപറഞ്ഞ് അന്വേഷണത്തിന്റെ വ്യാപ്തി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. മുഖം വിളറുന്നതും ചിന്തയിൽ മുഴുകുന്നതും ബാഹ്യവും ആന്തരികവുമായ ദുഃഖമാണ്; ‘മറുകര കാണുന്നില്ല’ എന്നത് അവരുടെ നിരാശയുടെ പരമകാഷ്ഠയും. നാൽപ്പത്തൊമ്പതാം സർഗത്തിൽ വർണിച്ചതിന്റെയെല്ലാം ചുരുക്കമാണ് ഹനുമാന്റെ വായിലൂടെ ഇവിടെ വരുന്നത്.

‘പിന്നെ ചുറ്റും കണ്ണോടിച്ചപ്പോൾ വള്ളികളും മരങ്ങളും മൂടിയതും ഇരുൾ നിറഞ്ഞതുമായ ഒരു വലിയ ഗുഹ ഞങ്ങൾ കണ്ടു. ഇതിൽനിന്നു ചിറകുകളിൽ ജലകണങ്ങളുമായി വെള്ളത്തിൽ നനഞ്ഞ ഹംസങ്ങളും കുരരങ്ങളും സാരസങ്ങളും മറ്റു പക്ഷികളും പറന്നുപോകുന്നു. “നമുക്ക് ഇതിൽ കടക്കാം” എന്നു ഞാൻ പ്ലവംഗമന്മാരോടു പറഞ്ഞു; അവർക്കെല്ലാവർക്കും ഇതേ അനുമാനംതന്നെ തോന്നി. കാര്യത്തിന്റെ തിടുക്കത്തോടെ എല്ലാവരും ഇതിലേക്കിറങ്ങി; കൈകൾകൊണ്ടു പരസ്പരം മുറുകെപ്പിടിച്ചാണ് ഇറങ്ങിയത്. ഇങ്ങനെ പെട്ടെന്നാണ് ഇരുൾമൂടിയ ഈ ഗുഹയിൽ ഞങ്ങൾ കടന്നത്. ഇതാണ് ഞങ്ങളുടെ കാര്യം; ഈ കൃത്യത്തിനായാണ് ഞങ്ങൾ വന്നത്.’ അമ്പതാം സർഗത്തിൽ പറഞ്ഞ തന്റെ അനുമാനം ഹനുമാൻ ഇവിടെ വീണ്ടും പറയുന്നു — കഥതന്നെ വീണ്ടും പറയപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ വക്താവിന്റെ വായിലൂടെ. കഥനത്തിലെ പുനരുക്തി ദോഷമല്ല, കാവ്യത്തിലെ ഒരു ലക്ഷണമാണ്; കവി സ്വയം വർണിച്ചതുതന്നെ കഥാപാത്രത്തിന്റെ വായിലൂടെ വീണ്ടും കേൾപ്പിക്കപ്പെടുന്നു, അങ്ങനെ കേൾക്കുന്നവളും അതുതന്നെ അറിയുന്നു. ‘നമുക്ക് ഇതിൽ കടക്കാം’ എന്നത് ഹനുമാന്റെതന്നെ വാക്കായിരുന്നു; അതിനാൽ ഉള്ളിൽ കടന്നതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വം അവൻ സ്വയം ഏറ്റെടുക്കുന്നു — ഇതു നേതാവിന്റെ ലക്ഷണമാണ്. ‘അനുമാനം തോന്നി’ എന്ന പദംകൊണ്ട്, ഹനുമാന്റെ വാക്കുകൊണ്ടു മാത്രമല്ല, മറ്റുള്ളവരും സ്വന്തം ബുദ്ധിയാൽ ഇതുതന്നെ നിശ്ചയിച്ചു എന്നു കാണിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കൈകൾകൊണ്ടു പരസ്പരം പിടിച്ച് ഇറങ്ങുന്നത് ഇരുട്ടിൽ സംഘത്തെ രക്ഷിക്കാനുള്ള ഉപായമാണ്.

‘ക്ഷീണിച്ചവരും വിശന്നവരുമായ ഞങ്ങളെല്ലാവരും അങ്ങയുടെ അടുക്കലെത്തി. ആതിഥ്യധർമപ്രകാരം അങ്ങു നൽകിയ കിഴങ്ങുകളും പഴങ്ങളും വിശപ്പുകൊണ്ടു വലഞ്ഞ ഞങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. വിശപ്പുകൊണ്ടു മരിക്കാറായ ഞങ്ങളെ എല്ലാവരെയും അങ്ങു രക്ഷിച്ചതിനാൽ, പ്രത്യുപകാരമായി ഈ വാനരന്മാർ അങ്ങേക്കുവേണ്ടി എന്തു ചെയ്യണം — അതു പറഞ്ഞാലും.’ ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ എല്ലാമറിയുന്ന സ്വയംപ്രഭ ആ വാനരയൂഥപന്മാരോടെല്ലാം മറുപടി പറഞ്ഞു — ‘വേഗശാലികളായ നിങ്ങൾ എല്ലാ വാനരന്മാരിലും ഞാൻ സന്തുഷ്ടയാണ്.’ കൃതജ്ഞതയും പ്രത്യുപകാരത്തിനുള്ള ആഗ്രഹവും വാനരന്മാരുടെ ശീലത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ്; നിഃസ്പൃഹത താപസിയുടേതും. ആതിഥ്യധർമം ഇവിടെ പേരെടുത്തുതന്നെ പറയപ്പെടുന്നു — നൽകിയതു ധർമമനുസരിച്ചു നൽകിയതാണ്, വെറും കരുണകൊണ്ടു മാത്രമല്ല. ‘മരിക്കാറായ’ എന്നത് അതിശയോക്തിയല്ല; വിശപ്പും ദാഹവുംകൊണ്ട് ഏറെക്കാലം വലഞ്ഞ അവർ വാസ്തവത്തിൽ പ്രാണസംശയത്തിലായിരുന്നു. പ്രത്യുപകാരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യം വാനരന്മാരുടെ കൃതജ്ഞതയെത്തന്നെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; താപസിയുടെ മറുപടി അവളുടെ നിഃസ്പൃഹതയെയും. ‘സർവജ്ഞ’ (എല്ലാമറിയുന്നവൾ) എന്ന വിശേഷണത്താൽ അവൾ മുമ്പുതന്നെ എല്ലാം അറിഞ്ഞിരുന്നു എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു; എങ്കിലും അവരുടെ വായിൽനിന്നു കേൾക്കാൻ അവൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

‘ധർമമനുസരിച്ചു ജീവിക്കുന്ന എനിക്ക് ഇവിടെ ആരെക്കൊണ്ടും ഒരു കാര്യവുമില്ല’ എന്നു താപസി ധർമയുക്തവും ശുഭവുമായ വാക്കു പറഞ്ഞപ്പോൾ ഹനുമാൻ കുറ്റമറ്റ കണ്ണുകളുള്ള അവളോടു പറഞ്ഞു — ‘ധർമചാരിണീ, ഞങ്ങളെല്ലാവരും അങ്ങയെ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു. മഹാത്മാവായ സുഗ്രീവൻ ഞങ്ങൾക്കു നിശ്ചയിച്ച സമയം, ഈ ഗുഹയിൽ ചുറ്റിത്തിരിഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്ന ഞങ്ങൾക്കു കഴിഞ്ഞുപോയി. അതിനാൽ ഈ ഗുഹയിൽനിന്നു ഞങ്ങളെ കരകയറ്റാൻ അങ്ങു കനിയണം; സുഗ്രീവന്റെ ആജ്ഞ ലംഘിച്ചവരും ആയുസ്സറ്റവരും സുഗ്രീവഭയത്താൽ ശങ്കിക്കുന്നവരുമായ ഞങ്ങളെ എല്ലാവരെയും രക്ഷിക്കാൻ അങ്ങു കനിയണം. ഞങ്ങൾക്കു ചെയ്യാനുള്ളത് ഒരു മഹാകാര്യമാണ്; ഇവിടെ പാർത്തുകൊണ്ടിരുന്ന ഞങ്ങൾ അതു ചെയ്തിട്ടില്ല.’ ഇവിടെ ഭയം രണ്ടു വിധമാണ് — രാജാവിന്റെ ദണ്ഡനത്തിൽനിന്നും കാര്യഭ്രംശത്തിൽനിന്നും. ശരണാഗതിയാണ് ഇവിടെ സർഗത്തിന്റെ കേന്ദ്രം; ഹനുമാൻ ബലം പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നില്ല, മായയെയും ആശ്രയിക്കുന്നില്ല — പ്രപത്തിയെ (സമർപ്പണത്തെ) മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നു. ‘ആയുസ്സറ്റവർ’ എന്ന പദം ഭയത്തിന്റെ ആധിക്യം കാണിക്കുന്നു; അവരുടെ കണ്ണിൽ സുഗ്രീവന്റെ ദണ്ഡനം മരണതുല്യമാണ്. ‘ഗുഹയിൽ ചുറ്റിത്തിരിഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്ന’ എന്ന വാക്കിനാൽ കാലം പാഴായതിന്റെ കാരണവും അറിയിക്കുന്നു — അശ്രദ്ധകൊണ്ടല്ല, ഗുഹയിൽ അലഞ്ഞതുകൊണ്ടാണ്. രണ്ടാമത്തെ കാരണം ‘മഹാകാര്യം ചെയ്തിട്ടില്ല’ എന്നതാണ്; അതിൽനിന്ന് അവരുടെ ഭയം സ്വന്തം പ്രാണനുവേണ്ടി മാത്രമല്ല, രാമകാര്യം മുടങ്ങുന്നതിനെക്കുറിച്ചും ആണെന്നറിയാം. ഇങ്ങനെ ഭക്തിയും ഭയവും ചേർന്ന് പ്രാർഥനയെ തീവ്രമാക്കുന്നു.

ഹനുമാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ താപസി പറഞ്ഞു — ‘ഇതിൽ കടന്ന ഒരാൾക്കു ജീവനോടെ മടങ്ങുക ദുഷ്കരമാണെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു. എങ്കിലും നിയമങ്ങളാൽ നേടിയ തപസ്സിന്റെ മഹാപ്രഭാവത്താൽ എല്ലാ വാനരന്മാരെയും ഈ ഗുഹയിൽനിന്നു ഞാൻ കരകയറ്റാം. വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, കണ്ണുകൾ അടയ്ക്കുവിൻ; കണ്ണടയ്ക്കാതെ പുറത്തുകടക്കാൻ സാധ്യമല്ല.’ അപ്പോൾ എല്ലാവരും മൃദുവായ വിരലുകളുള്ള കൈകൾകൊണ്ട് കണ്ണുകൾ പൊത്തി. ‘ജീവനോടെ മടങ്ങുക ദുഷ്കരം’ എന്ന വാക്കിനാൽ ഗുഹയുടെ മായാമയത്വം വീണ്ടും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; പുറത്തുകടക്കൽ ബലംകൊണ്ടല്ല, തപസ്സുകൊണ്ടു മാത്രമേ സാധിക്കൂ. താപസിയുടെ മറുപടി രണ്ടു ഭാഗമായാണ് — ആദ്യം കാര്യത്തിന്റെ ദുഷ്കരത പറയുന്നു, പിന്നെ തപസ്സുകൊണ്ട് അതു സാധിക്കാം എന്നു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു; ഇതുവഴി അനുഗ്രഹത്തിന്റെ മൂല്യം വർധിക്കുന്നു. ‘നിയമങ്ങളാൽ നേടിയ’ എന്ന പദംകൊണ്ട് തപസ്സിന്റെ ഉറവിടവും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു — നിയമങ്ങൾതന്നെയാണ് തപസ്സിന്റെ ആധാരം. കണ്ണടയ്ക്കാനുള്ള ആജ്ഞ രഹസ്യം കാക്കാനാണ്; മായാമാർഗം കാണാവുന്നതല്ല എന്നാണ് ഭാവം. വാനരന്മാർ സംശയമില്ലാതെ ആജ്ഞ അനുസരിക്കുന്നു — ഇത് അവരുടെ വിശ്വാസത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ്. ‘മൃദുവായ വിരലുകളുള്ള കൈകൾ’ എന്ന വിശേഷണം വാനരന്മാരുടെയും സൗകുമാര്യം കാണിക്കുന്നു.

പോകാനുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ ഹർഷിതരായ അവർ പെട്ടെന്നു കണ്ണുകൾ മൂടി. കൈകൾകൊണ്ടു മുഖം മറച്ചുനിന്ന ആ മഹാത്മാക്കളായ വാനരന്മാരെ ഒരു നിമിഷനേരംകൊണ്ട് അവൾ ഗുഹയിൽനിന്നു പുറത്തെത്തിച്ചു. ആ ദുർഘടസ്ഥലത്തുനിന്നു പുറത്തുവന്ന അവരെയെല്ലാം ആശ്വസിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ധർമചാരിണിയായ താപസി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — ‘പലവിധ വൃക്ഷങ്ങളും വള്ളികളുമുള്ള ശ്രീമാനായ വിന്ധ്യപർവതമാണിത്; ഇതാണ് പ്രസ്രവണപർവതം; ഇതു മഹോദധിയായ സാഗരം. വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, നിങ്ങൾക്കു മംഗളം ഭവിക്കട്ടെ; ഞാൻ ഭവനത്തിലേക്കു പോകുന്നു.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് സ്വയംപ്രഭ ശോഭയേറിയ ആ ഗുഹയിൽ പ്രവേശിച്ചു. ദിക്കുകൾ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച് അവൾ അവർക്കു വഴിയും കാണിക്കുന്നു; സാഗരദർശനം അടുത്ത സർഗത്തിന്റെ ബീജമാണ്. ‘ഒരു നിമിഷനേരംകൊണ്ട്’ എന്ന പദത്താൽ തപസ്സിന്റെ അദ്ഭുതകരമായ സാമർഥ്യം കാണിക്കപ്പെടുന്നു — ഒരു യോജന നടന്നെത്തിയ ദൂരം ക്ഷണനേരംകൊണ്ടു കടന്നു. ‘ആശ്വസിപ്പിച്ച്’ എന്ന പദത്താൽ താപസിയുടെ വാത്സല്യം പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അവൾ പുറത്താക്കുക മാത്രമല്ല, സാന്ത്വനിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വിന്ധ്യൻ, പ്രസ്രവണം, സാഗരം എന്നീ മൂന്നു സ്ഥലങ്ങൾ കാണിച്ചുകൊടുത്ത് അവൾ അവരുടെ ദിക്‌ഭ്രമം നീക്കുന്നു. ഒടുവിൽ അവൾ വീണ്ടും ഗുഹയിൽത്തന്നെ പ്രവേശിക്കുന്നു — കാരണം ഹേമയുടെ ഭവനം കാക്കുക എന്നതാണല്ലോ അവളുടെ വ്രതം.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे द्विपञ्चाशः सर्गः॥ ५२॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക