സർഗ്ഗം
അംഗദന്റെയും ഗന്ധമാദനന്റെയും ആശ്വാസവചനങ്ങൾ
ക്ഷീണിതരായ വാനരന്മാരെ അംഗദൻ സമാശ്വസിപ്പിക്കുന്നു, അനിർവേദത്തിന്റെ ഉപദേശം, ഗന്ധമാദനന്റെ അനുമോദനം, രജതപർവതത്തിൽ പുനരന്വേഷണം
അധ്വാനംകൊണ്ടു ക്ഷീണിതനായിരുന്നിട്ടും മഹാപ്രാജ്ഞനായ അംഗദൻ എല്ലാ വാനരന്മാരെയും സമാശ്വസിപ്പിച്ച് പതുക്കെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. ക്ഷീണിതരെ സാന്ത്വനപ്പെടുത്തുക നായകന്റെ ആദ്യകർത്തവ്യം, പിന്നെ കാര്യം ഓർമിപ്പിക്കുക — അതുതന്നെയാണ് ഇവിടെ യുവരാജാവ് ചെയ്യുന്നത്. ‘വനങ്ങളും പർവതങ്ങളും നദികളും ദുർഗമസ്ഥലങ്ങളും ഗഹനങ്ങളും താഴ്വരകളും പർവതഗുഹകളും നാം എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞു. അവിടവിടെ ഒന്നിച്ചു നാം അന്വേഷിച്ചിട്ടും ജാനകിയെ കാണുന്നില്ല; സീതയെ അപഹരിച്ച ദുഷ്കർമിയായ രാക്ഷസനെയും കണ്ടെത്തുന്നില്ല. നമുക്ക് ഏറെ കാലം കഴിഞ്ഞുപോയി, സുഗ്രീവനാകട്ടെ ഉഗ്രശാസനനാണ്. അതിനാൽ നിങ്ങൾ ഒന്നിച്ചു വീണ്ടും എല്ലായിടത്തും തിരയുവിൻ.’ കാലക്ഷയവും രാജാവിന്റെ ശാസനവും — ഈ രണ്ടു കാരണങ്ങളാണ് ഇവിടെ പ്രേരകങ്ങളായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. അംഗദൻ ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്നില്ല, അവഗണിക്കുന്നുമില്ല; താനും ക്ഷീണിതനായതുകൊണ്ട് മറ്റുള്ളവരുടെ അധ്വാനം അവനറിയാം, അതിനാൽ മൃദുവചനംകൊണ്ടുതന്നെ അവരെ കാര്യത്തിൽ നിയോഗിക്കുന്നു. ‘ശനൈഃ’ (പതുക്കെ) എന്ന പദംകൊണ്ട് വക്താവിന്റെ മന്ദഗതിയായ വാണി സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് അതു ക്ഷീണിതരുടെ കാതുകളിൽ സുഖമായി പ്രവേശിക്കുന്നു. ഈ ബാലിപുത്രൻ അച്ഛന്റെ വധത്തിനുശേഷവും രാജകാര്യത്തിലുള്ള നിഷ്ഠ കൈവിടുന്നില്ല എന്ന് ഇവിടെ വ്യക്തമാണ്.
‘ഉയർന്നുവന്ന ആലസ്യവും ശോകവും ഉറക്കവും ഉപേക്ഷിച്ച്, ജനകപുത്രിയെ നാം കാണുംവിധം സീതയെ തിരയുവിൻ. അനിർവേദം (മടുപ്പില്ലായ്മ), ദാക്ഷ്യം (സാമർഥ്യം), മനസ്സിന്റെ അപരാജയം (തോൽക്കാത്ത മനസ്സ്) — ഈ മൂന്നും കാര്യസിദ്ധി നൽകുന്നവയാണെന്നു വിദ്വാന്മാർ പറയുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഇതു പറയുന്നത്. ഇന്നും വനവാസികൾ ഈ ദുർഗമവനം തിരയട്ടെ; ഖേദം ഉപേക്ഷിച്ച് വീണ്ടും ഈ വനം മുഴുവൻ തിരയട്ടെ. പ്രവർത്തിക്കുന്നവന് ആ കർമത്തിന്റെ ഫലം നിശ്ചയമായും കാണാം; മടുപ്പിനു വഴങ്ങി ഉദ്യമം ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് ഉചിതമല്ല.’ ‘അനിർവേദം’ എന്ന പദം രാമായണത്തിൽ പലയിടത്തും ഉദ്യമത്തിന്റെ മൂലമായി പ്രതിപാദിക്കപ്പെടുന്നു; ഇവിടെയും അതുതന്നെയാണ് സാരം. ആലസ്യം, ശോകം, ഉറക്കം — ഇവ മൂന്നു ശത്രുക്കൾ; അനിർവേദം, ദാക്ഷ്യം, അപരാജയം — ഇവ മൂന്ന് ആയുധങ്ങൾ — ഇങ്ങനെ രണ്ടു പക്ഷങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പൊരുത്തം കവി സൂക്ഷ്മമായി രചിച്ചിരിക്കുന്നു. ‘കുർവതാം ഫലം ദൃശ്യതേ’ (പ്രവർത്തിക്കുന്നവർക്കു ഫലം കാണാം) എന്ന പൊതുനിയമം പറഞ്ഞ്, അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഈ പ്രത്യേക അന്വേഷണത്തിൽ അവരെ പ്രവൃത്തരാക്കുന്നു. അധ്വാനത്തിനുള്ള പരിഹാരം വിശ്രമമല്ല, വീണ്ടും പ്രവൃത്തിയിൽ ഏർപ്പെടലാണ് എന്നാണ് അംഗദന്റെ മതം.
‘സുഗ്രീവൻ കോപിഷ്ഠനായ രാജാവാണ്, കഠിനമായി ശിക്ഷിക്കുന്നവനും; വാനരന്മാരേ, അതിനാൽ അവനെയും മഹാത്മാവായ രാമനെയും എപ്പോഴും ഭയപ്പെടണം. നിങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായിമാത്രമാണ് ഞാൻ ഇതു പറഞ്ഞത്; ഇഷ്ടമെങ്കിൽ അങ്ങനെ ചെയ്യുക. അല്ലെങ്കിൽ എല്ലാവർക്കും ഉചിതമായത് എന്തെന്നു പറയുക.’ യുവരാജാവ് തന്റെ ആജ്ഞ അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്നില്ല, സഭയുടെ അഭിപ്രായംകൂടി ചോദിക്കുന്നു — ഇതാണ് നയത്തിന്റെ രീതി. ഭയവും ഹിതവും — രണ്ടും ഇവിടെ കാരണങ്ങളായി കാണിച്ചിരിക്കുന്നു; ഭയംകൊണ്ടുമാത്രം കാര്യം സാധിക്കില്ല, ഹിതോപദേശംകൊണ്ടുമാത്രം അശ്രദ്ധ നീങ്ങുകയുമില്ല. സുഗ്രീവന്റെ ക്രോധവും രാമന്റെ മഹത്ത്വവും — ഇവ രണ്ടും ഓർമിപ്പിച്ചതോടെ വാനരന്മാർ വീണ്ടും സജ്ജരായി. ഇവിടെ രാജഭയവും ധർമഭയവും ചേർന്ന് വാനരന്മാരുടെ അശ്രദ്ധ നീക്കുന്നു.
അംഗദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഗന്ധമാദനൻ ദാഹവും ക്ഷീണവുംകൊണ്ടു തളർന്നതെങ്കിലും വ്യക്തമായ വാണിയിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — ‘അംഗദൻ പറഞ്ഞതു തീർച്ചയായും നിങ്ങൾക്കു യോജിച്ചതും ഹിതകരവും അനുകൂലവുമാണ്; ഇവന്റെ വാക്കുകൾ അനുസരിക്കുക. നമുക്കു വീണ്ടും പർവതങ്ങളും ഗുഹകളും പാറകളും ശൂന്യമായ കാനനങ്ങളും പർവതനിർഝരങ്ങളും തിരയാം. മഹാത്മാവായ സുഗ്രീവൻ നിർദേശിച്ച എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളിലും ഒന്നിച്ചുചേർന്ന്, എല്ലാവരും വനവും പർവതദുർഗങ്ങളും തിരയട്ടെ.’ വൃദ്ധന്റെ അനുമോദനത്താൽ യുവരാജാവിന്റെ വാക്കിനു ബലം ലഭിക്കുന്നു; ഒരാളുടെ ഉത്സാഹം മറ്റുള്ളവരിലേക്കു പകരുന്നു. ‘പിപാസാശ്രമഖിന്നയാ’ (ദാഹവും ക്ഷീണവുംകൊണ്ടു തളർന്ന) എന്ന വിശേഷണംകൊണ്ട് വക്താവിന്റെ ശരീരദൗർബല്യവും ‘വ്യക്തയാ’ (വ്യക്തമായ) എന്നതുകൊണ്ട് അവന്റെ നിശ്ചയവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ശരീരം ക്ഷീണിച്ചിട്ടും വാണി സ്പഷ്ടംതന്നെ. ഇവിടെ ഗന്ധമാദനൻ പുതുതായി ഒന്നും പറയുന്നില്ല, മുമ്പു പറഞ്ഞതിനെത്തന്നെ ദൃഢമാക്കുന്നു; സഭയിൽ രണ്ടാമതൊരാളുടെ പിന്തുണതന്നെയാണ് തീരുമാനം ഉറപ്പിക്കുന്നത്. പുനരന്വേഷണത്തിന്റെ സ്ഥലങ്ങളും ഇവിടെ എണ്ണിപ്പറയുന്നു — പർവതങ്ങൾ, ഗുഹകൾ, പാറകൾ, ശൂന്യകാനനങ്ങൾ, നിർഝരങ്ങൾ.
പിന്നെ മഹാബലരായ ആ വാനരന്മാർ എഴുന്നേറ്റ് വീണ്ടും വിന്ധ്യകാനനങ്ങൾ നിറഞ്ഞ തെക്കേ ദിക്കിൽ സഞ്ചരിച്ചു. ശരത്കാലമേഘംപോലെയുള്ള, ശോഭയേറിയ, ശിഖരങ്ങളും താഴ്വരകളുമുള്ള രജതപർവതത്തിൽ കയറി, സീതയെ കാണാനാഗ്രഹിച്ച് അവർ അവിടത്തെ രമണീയമായ ലോധ്രവനവും സപ്തപർണവനങ്ങളും തിരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു. അതിന്റെ മുകളിൽ കയറിയ ആ മഹാവിക്രമികൾ ക്ഷീണിതരായി; എന്നാൽ രാമന്റെ പ്രിയപത്നിയും മഹിഷിയുമായ വൈദേഹിയെ അവർ കണ്ടില്ല. ശരത്കാലമേഘത്തോടുള്ള ഉപമ വെണ്മ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ‘രജതപർവതം’ (വെള്ളിമല) എന്ന പേരുകൊണ്ടും അതുതന്നെ ദ്യോതിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രത്യേക വൃക്ഷങ്ങളുടെ പേരെടുത്തു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് കവി ദേശത്തിന്റെ വൈശിഷ്ട്യം വർണിക്കുന്നു; ലോധ്രവും സപ്തപർണവും (ഏഴിലംപാല) ദക്ഷിണാപഥത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ വൃക്ഷങ്ങളാണ്. ശിഖരാരോഹണം അന്വേഷണത്തിന്റെ പരമകാഷ്ഠയാണ്; എങ്കിലും ഫലമില്ല — ഇതുതന്നെയാണ് വാനരന്മാരുടെ വേദന. ‘വിപുലവിക്രമാഃ’ (മഹാവിക്രമികൾ) എന്ന വിശേഷണംകൊണ്ട് അവരുടെ സാമർഥ്യം ഓർമിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അതിൽനിന്ന് അവരുടെ ക്ഷീണം ദൗർബല്യംകൊണ്ടല്ല, കാര്യത്തിന്റെ ദുഷ്കരതകൊണ്ടാണെന്ന് അറിയാം. രജതപർവതത്തിന്റെ ശിഖരത്തിലും സീതയെ കാണാതിരിക്കുന്നത് കഥയുടെ പിരിമുറുക്കം കൂടുതൽ വർധിപ്പിക്കുന്നു. ദിക്കുകളുടെ വിഭജനം മുൻസർഗത്തിൽ നടന്നു; ഇവിടെയാകട്ടെ അതിന്റെ നിർവഹണമാണ് വർണിക്കപ്പെടുന്നത്.
ഏറെ ഗുഹകളുള്ള ആ പർവതം കണ്ണിൽപ്പെട്ടപ്പോൾ അവർ ചുറ്റും നോക്കിക്കൊണ്ട് അതിൽ കയറി. പിന്നെ ഭൂമിയിലേക്ക് ഇറങ്ങിവന്ന്, ക്ഷീണിതരും ബോധം മങ്ങിയവരുമായി, ഒരു മുഹൂർത്തനേരം അവിടെ ഒരു വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ അഭയം തേടി ഇരുന്നു. ഒരു മുഹൂർത്തം ആശ്വസിച്ച്, ക്ഷീണം അല്പം നീങ്ങിയപ്പോൾ അവർ വീണ്ടും തെക്കേ ദിക്കു മുഴുവൻ തിരയാൻ ഒരുങ്ങി. ഹനുമാൻ മുതലായ പ്ലവഗശ്രേഷ്ഠന്മാർ പുറപ്പെട്ടു; വിന്ധ്യനിൽനിന്നുതന്നെ തുടങ്ങി അവർ ചുറ്റും സഞ്ചരിച്ചു. ഇങ്ങനെ ഈ സർഗം ക്ഷീണത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നില്ല, പുനരുദ്യമത്തോടെതന്നെ സമാപിക്കുന്നു. ഒരു മുഹൂർത്തത്തെ വിശ്രമംപോലും മതിയായി — ഇതിലൂടെ വാനരന്മാരുടെ ധൈര്യം കാണിക്കുന്നു. ഹനുമാന്റെ പേര് ഇവിടെ മുൻനിരക്കാരനായി പറയപ്പെടുന്നു; അതു തുടർന്നുള്ള സർഗങ്ങളിൽ അവന്റെ മാഹാത്മ്യത്തിന്റെ സൂചനതന്നെയാണ്. സർഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ അംഗദന്റെ വാക്ക്, അവസാനത്തിൽ ഹനുമാന്റെ പ്രസ്ഥാനം — ഉപദേശവും കർമവും ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് കവി കഥയെ മുന്നോട്ടു നയിക്കുന്നു. വിന്ധ്യൻതന്നെയാണ് ആദ്യലക്ഷ്യം, കാരണം സുഗ്രീവൻ ആദ്യം നിർദേശിച്ചത് അതുതന്നെയായിരുന്നു. ക്ഷീണം, വിശ്രമം, ഉദ്യമം — ഈ ക്രമത്തിൽ കഥ ഒരു ചക്രംപോലെ കറങ്ങുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकोनपञ्चाशः सर्गः॥ ४९॥