സർഗ്ഗം
തെക്കേ ദിക്കിൽ ശാപഗ്രസ്തമായ വനത്തിലെ അന്വേഷണം
ഹനുമാൻ തുടങ്ങിയവരുടെ വിന്ധ്യപ്രവേശം, അന്വേഷിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള ദേശത്തിലെ ക്ലേശം, കണ്ഡുവിന്റെ ശാപത്താൽ ശൂന്യമായ വനം, അസുരവധം, പുനരന്വേഷണവും വിഷാദവും
താരനോടും അംഗദനോടുമൊപ്പം കപിയായ ഹനുമാൻ സുഗ്രീവൻ നിർദേശിച്ച ദേശത്തേക്കു പോകാൻ ഉടൻതന്നെ പുറപ്പെട്ടു. മുൻസർഗത്തിൽ മൂന്നു യൂഥപന്മാർ മടങ്ങിയെത്തി; ഇവനാകട്ടെ അപ്പോഴാണ് ആരംഭിക്കുന്നത് — കാലഭേദത്തോടെ കവി ദക്ഷിണയൂഥത്തിന്റെ കഥ വേറിട്ടു തുടങ്ങുന്നു. ആ കപിശ്രേഷ്ഠന്മാരോടെല്ലാമൊപ്പം ദൂരം ചെന്ന് അവൻ വിന്ധ്യന്റെ ഗുഹകളും ഇടതൂർന്ന കാടുകളും തിരഞ്ഞ്, പർവതശിഖരങ്ങളും നദികളാൽ ദുർഗമമായ പ്രദേശങ്ങളും സരസ്സുകളും വിശാലമായ വൃക്ഷങ്ങളും പലവിധ വൃക്ഷക്കൂട്ടങ്ങളും വനവൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പർവതങ്ങളും അന്വേഷിച്ചു. വിന്ധ്യൻതന്നെയാണ് അവരുടെ ആരംഭസ്ഥാനം, കാരണം അതു ദക്ഷിണാപഥത്തിന്റെ കവാടമാണ്. ആ വീരവാനരന്മാരെല്ലാം എല്ലാ ദിക്കിലും അന്വേഷിച്ചിട്ടും ജനകപുത്രിയായ മൈഥിലിയെ, സീതയെ, കണ്ടില്ല. തെക്കേ ദിക്കാണ് യഥാർഥത്തിൽ സീതയുടെ ദിക്ക്; എങ്കിലും ആരംഭത്തിൽതന്നെ നിഷ്ഫലത — കവി അധ്വാനം ആദ്യം വിസ്തരിച്ചു വർണിക്കുന്നു, ഫലമാകട്ടെ ഏറെ വൈകിയേ നൽകൂ. ഈ വിളംബനരീതി സുന്ദരകാണ്ഡത്തിന്റെ മഹിമ വർധിപ്പിക്കുന്നു. സുഗ്രീവൻ മുമ്പു പേരെടുത്തു നിർദേശിച്ച ദേശങ്ങൾതന്നെയാണ് അവ; അതിനാൽ അന്വേഷണം യാദൃച്ഛികമായിരുന്നില്ല.
ദുർധർഷരായ അവർ പലവിധ കിഴങ്ങുകളും പഴങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് അന്വേഷിച്ച് അവിടവിടെത്തന്നെ പാർത്തു — അവർക്കു നിശ്ചിതമായ വാസസ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്നില്ല, ഭക്ഷണത്തിനു നിയമവുമില്ല; സന്ധ്യ എവിടെയോ അവിടെത്തന്നെ വാസം. ആ ദേശം അന്വേഷിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതും ഗുഹകളും ഗഹനങ്ങളും നിറഞ്ഞതും വിശാലവും ജലമില്ലാത്തതും ജനമില്ലാത്തതും ശൂന്യവും ഇടതൂർന്നതും കാണാൻ ഭയങ്കരവുമായിരുന്നു. ഗുഹകളുടെ ബാഹുല്യംതന്നെയായിരുന്നു അന്വേഷണത്തിന്റെ മുഖ്യവിഘ്നം, കാരണം ഓരോ ഗുഹയിലും കടക്കേണ്ടിയിരുന്നു. അത്തരം വനങ്ങളും തിരഞ്ഞ് അവർ ഏറെ പീഡിതരായി; ആ ദേശവും അന്വേഷിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതും ഗുഹകളും ഗഹനങ്ങളും നിറഞ്ഞതും വിശാലവുംതന്നെയായിരുന്നു. ഈ പുനരുക്തി വൾഗേറ്റ് പാഠത്തിൽതന്നെയുള്ളതാണ്, ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനവും അതിനെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് അന്വേഷണത്തിന്റെ ദൈർഘ്യവും അധ്വാനത്തിന്റെ ആവർത്തനവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ഒരു ദുർഗമദേശം വിട്ട് അതുപോലുള്ള മറ്റൊന്നിൽത്തന്നെ എത്തുന്നു എന്ന്. പിന്നെ ആ ദേശം വിട്ട് എല്ലാ ഹരിയൂഥപന്മാരും ഒന്നിനെയും ഭയമില്ലാതെ, കടന്നുചെല്ലാൻ പ്രയാസമുള്ള മറ്റൊരു ദേശത്തു പ്രവേശിച്ചു. ഇവിടെ ഭയമില്ലായ്മ വർണിക്കപ്പെടുന്നു, കാരണം മുന്നോട്ട് ഒരു അസുരനുമായി യുദ്ധം ഉണ്ടാകാനിരിക്കുന്നു. ഹനുമാനും അംഗദനും താരനും അവിടെ ഒന്നിച്ചുതന്നെ കഴിയുന്നു, ആരും വേറിട്ടുപോകുന്നില്ല.
എവിടെ വൃക്ഷങ്ങൾ ഫലമില്ലാത്തവയും പൂക്കളില്ലാത്തവയും ഇലകളില്ലാത്തവയുമാണോ, എവിടെ നദികൾ ജലമില്ലാത്തവയാണോ, എവിടെ കിഴങ്ങുപോലും കിട്ടാൻ ഏറെ പ്രയാസമാണോ; എവിടെ പോത്തുകളില്ല, മൃഗങ്ങളില്ല, ആനകളില്ല, പുലികളില്ല, പക്ഷികളില്ല, കാട്ടിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന മറ്റു ജീവികളുമില്ലയോ; എവിടെ വൃക്ഷങ്ങളില്ല, ഓഷധികളില്ല, വള്ളികളില്ല, ചെടിപ്പടർപ്പുകളുമില്ലയോ — ഇങ്ങനെ നിഷേധങ്ങളുടെ ആവർത്തനംകൊണ്ട് കവി വനത്തിന്റെ ശൂന്യത മേൽക്കുമേൽ ദൃഢമാക്കുന്നു. എങ്കിലും അവിടെ കരയിൽതന്നെ, മിനുസമുള്ള ഇലകളും വിടർന്ന താമരപ്പൂക്കളുമുള്ള, കാണാൻ ഭംഗിയുള്ള, സുഗന്ധമുള്ള താമരക്കൂട്ടങ്ങളുണ്ട്; പക്ഷേ അവ വണ്ടുകളില്ലാത്തവയാണ്. ജലത്തിൽ വളരാതെ കരയിൽതന്നെ പൂക്കുന്നു എന്നത് അദ്ഭുതമാണ്; ഈ വനം കാഴ്ചയ്ക്കുമാത്രം രമണീയം, യഥാർഥത്തിൽ പ്രാണനില്ലാത്തത്. താമരകൾ വിരിയുന്നു, ഗന്ധമുണ്ട്, വണ്ടാകട്ടെ ഇല്ല — ഗന്ധമുള്ളിടത്തു വണ്ടുണ്ട് എന്ന ലോകനിയമം ഇവിടെ ലംഘിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ വനത്തിന്റെ ശാപഗ്രസ്തത സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അതിന്റെ കാരണം തുടർന്നുള്ള ശ്ലോകങ്ങളിൽ പറയുന്നു. ഈ വർണന വാനരന്മാരുടെ ക്ലേശത്തിനു പശ്ചാത്തലവും ഒരുക്കുന്നു. ‘യത്ര’ (എവിടെ) എന്ന പദം ആവർത്തിച്ചു പ്രയോഗിക്കുന്നതിലൂടെ ഒരേ ദേശംതന്നെയാണ് എല്ലായിടത്തും നിർദേശിക്കപ്പെടുന്നത്.
അവിടെ കണ്ഡു എന്നു പേരുള്ള, മഹാഭാഗനും സത്യവാദിയും തപോധനനുമായ ഒരു മഹർഷി ഉണ്ടായിരുന്നു — അത്യന്തം അസഹിഷ്ണുവും നിയമനിഷ്ഠകൾകൊണ്ട് ആർക്കും എതിർക്കാൻ കഴിയാത്തവനും. തപസ്സിനോടൊപ്പം അസഹിഷ്ണുതയും നിലകൊള്ളുന്നു എന്നത് ഋഷിസ്വഭാവത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മമായ ചിത്രണമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പത്തു വയസ്സുള്ള ബാലനായ പുത്രൻ ആ വനത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടു, ജീവിതാന്ത്യം പ്രാപിച്ചു; അതുകൊണ്ട് മഹാമുനി ക്രുദ്ധനായി. ആ ധർമാത്മാവ് അവിടത്തെ ആ മഹാവനം മുഴുവൻ ശപിച്ചു — അത് ശരണമില്ലാത്തതും കടന്നുചെല്ലാൻ പ്രയാസമുള്ളതും മൃഗപക്ഷികളില്ലാത്തതുമായിത്തീർന്നു. ‘ധർമാത്മനാ’ (ധർമാത്മാവിനാൽ) എന്ന വിശേഷണം വിസ്മയത്തോടെയാണ്, കാരണം ധർമാത്മാവുപോലും പുത്രശോകത്താൽ വനം നിർജനമാക്കുന്നു; ശാപത്തിന്റെ കാരണം പുത്രശോകംതന്നെ, അതിനാൽ വനത്തിന്റെ നിർജനത സ്വാഭാവികമല്ല, ആഗന്തുകമാണ് (പുറമേനിന്നു വന്നുചേർന്നതാണ്). മുൻശ്ലോകങ്ങളിൽ വർണിച്ചതിന്റെ കാരണം ഇവിടെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു — ആദ്യം ദൃശ്യം, പിന്നെ ഹേതു; ഇതു കവിയുടെ രീതിയാണ്. ആ വനത്തിന്റെ കാനനപ്രാന്തങ്ങളും പർവതങ്ങളുടെ ഗുഹകളും നദികളുടെ ഉദ്ഭവസ്ഥാനങ്ങളും അവർ ഏകാഗ്രചിത്തരായി തിരയുന്നു. എന്നാൽ അവിടെയും ആ മഹാത്മാക്കൾ ജനകപുത്രിയെ കണ്ടില്ല. നദികളുടെ ഉദ്ഭവസ്ഥാനങ്ങൾപോലും പരിശോധിച്ചു, കാരണം അവിടെ ഒളിവാസം സാധ്യമാണ്.
സുഗ്രീവനു പ്രിയം ചെയ്യാനാഗ്രഹിച്ച അവർ അപഹർത്താവായ രാവണനെയും കണ്ടില്ല — സീതയുമില്ല, അപഹർത്താവുമില്ല, ഒരു അടയാളവുമില്ല. പിന്നെ വള്ളിപ്പടർപ്പുകളും കുറ്റിക്കാടുകളും മൂടിയ ആ ഭീകരമായ ദേശത്തു പ്രവേശിച്ച് അവർ ഭയങ്കരകർമാവും ദേവന്മാരെപ്പോലും ഭയമില്ലാത്തവനുമായ ഒരു അസുരനെ കണ്ടു. ദേവന്മാരെപ്പോലും ഭയമില്ലാത്തവൻ എന്ന വിശേഷണംകൊണ്ട് അവന്റെ ബലം പറയപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു പർവതംപോലെ നിൽക്കുന്ന ആ ഘോരാസുരനെ കണ്ട് എല്ലാ വാനരന്മാരും മുറുക്കി അരകെട്ടി — യുദ്ധത്തിനായി അരക്കച്ച ദൃഢമായി കെട്ടി; ഇതുതന്നെയാണ് വാനരന്മാരുടെ യുദ്ധസജ്ജത. ബലവാനായ അവനും ആ വാനരന്മാരോടെല്ലാം ‘നിങ്ങൾ നശിച്ചു’ എന്നു പറഞ്ഞു, ക്രുദ്ധനായി ചുരുട്ടിയ മുഷ്ടി ഉയർത്തി പാഞ്ഞടുത്തു. ആദ്യം വാക്കുകൊണ്ടു പ്രഹരം, പിന്നെ മുഷ്ടികൊണ്ട് — ലോകത്തിൽ പതിവുള്ള ക്രമം. പെട്ടെന്നു പാഞ്ഞുവരുന്ന അവനെ ബാലിപുത്രനായ അംഗദൻ അപ്പോൾ ‘ഇവൻ രാവണനാണ്’ എന്നു കരുതി കൈത്തലംകൊണ്ട് അടിച്ചു. എല്ലാവരും രാവണനെക്കുറിച്ചുതന്നെ ചിന്തിക്കുന്നു, അതിനാൽ കണ്ടമാത്രയിൽ അസുരൻ രാവണനാണെന്ന ഭ്രമം; അതുകൊണ്ട് അംഗദന്റെ പ്രഹരം കൂടുതൽ തീവ്രമായി. അംഗദൻ അച്ഛനെപ്പോലെ വേഗത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവനാണ്; ആലോചിക്കുന്നില്ല, പ്രഹരിക്കുകമാത്രം ചെയ്യുന്നു.
ബാലിപുത്രന്റെ അടിയേറ്റ അവൻ വായിൽനിന്നു ചോര ഛർദിച്ചുകൊണ്ട് മറിഞ്ഞുവീണ പർവതംപോലെ ഭൂമിയിൽ പതിച്ചു. ഒരൊറ്റ കൈത്തലപ്രഹരംകൊണ്ടുതന്നെ പർവതതുല്യനായ അസുരൻ വീണു — അംഗദന്റെ പിതൃസദൃശമായ ബലം ഇവിടെ ആദ്യമായി പ്രകാശിക്കുന്നു. അവന്റെ ശ്വാസം നിലച്ചപ്പോൾ വിജയഗർവിതരായ വാനരന്മാർ അവിടത്തെ പർവതഗുഹ മുഴുവൻ മിക്കവാറും തിരഞ്ഞു; വിജയംകൊണ്ട് ഉത്സാഹം വർധിച്ചു, അന്വേഷണം വീണ്ടും ആരംഭിച്ചു. പിന്നെ അതെല്ലാം തിരഞ്ഞുതീർത്ത് ആ വനവാസികളെല്ലാം വീണ്ടും മറ്റൊരു ഘോരമായ പർവതഗുഹയിൽ പ്രവേശിച്ചു. അവിടെയും തിരഞ്ഞ് ക്ഷീണിതരായി അവർ പുറത്തിറങ്ങി ഒന്നിച്ചുകൂടി, ഏകാന്തമായ ഒരിടത്ത് ഒരു വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ ദീനമനസ്കരായി ഇരുന്നു. ‘ഏകാന്തേ’ (ഏകാന്തത്തിൽ), ‘വൃക്ഷമൂലേ’ (വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ), ‘ദീനമാനസാഃ’ (ദീനമനസ്കരായി) എന്നീ മൂന്നു പദങ്ങൾകൊണ്ട് കവി പരാജയത്തിന്റെ ചിത്രം പൂർണമാക്കുന്നു. സർഗം പ്രയത്നത്തോടെ ആരംഭിച്ചു, മധ്യത്തിൽ വിജയത്താൽ ഉത്സാഹഭരിതമായി, അവസാനമാകട്ടെ വിഷാദത്തോടെ ഉപസംഹരിക്കപ്പെടുന്നു; അടുത്ത സർഗത്തിൽ അംഗദൻ ദീനരായ അവരെത്തന്നെ ആശ്വസിപ്പിക്കും, അതിലൂടെ കഥ വീണ്ടും മുന്നോട്ടു നീങ്ങും. വാനരന്മാരുടെ അധ്വാനമാകട്ടെ ഒരു മാസത്തെ അവധി കടന്നുപോയി, അതുകൊണ്ടു ഭയം വർധിക്കുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डेऽष्टचत्वारिंशः सर्गः॥ ४८॥