സർഗ്ഗം
മൂന്നു ദിക്കുകളിലും നിഷ്ഫലമായ അന്വേഷണം
വാനരന്മാരുടെ സർവത്രയുള്ള അന്വേഷണം, മാസാവസാനം പ്രസ്രവണത്തിലേക്കുള്ള മടക്കം, വിനതൻ, ശതബലി, സുഷേണൻ എന്നിവരുടെ നിരാശ, ഹനുമാനിൽ മാത്രം പ്രതീക്ഷ
കപിരാജനായ സുഗ്രീവൻ ആജ്ഞാപിച്ചതനുസരിച്ച് എല്ലാ കപിശ്രേഷ്ഠന്മാരും വൈദേഹിയെ കണ്ടെത്താനായി, പറഞ്ഞതുപോലെതന്നെ, വേഗത്തിൽ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും പുറപ്പെട്ടു. ഒരു താമസവുമില്ല, ഒരു ആലോചനയുമില്ല; ആജ്ഞതന്നെയായിരുന്നു അവരുടെ ഗതി. അവർ സരസ്സുകളും നദീതീരങ്ങളിലെ പൊന്തക്കാടുകളും ആകാശവും നഗരങ്ങളും നദികളാൽ ദുർഗമമായ പ്രദേശങ്ങളും ദേശങ്ങളും എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞു. ആകാശംപോലും തിരഞ്ഞു എന്നത് വാനരന്മാരുടെ ചാടിക്കടക്കാനുള്ള സാമർഥ്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ജലം, കര, അന്തരീക്ഷം എന്നീ മൂന്നിലും അവരുടെ ദൃഷ്ടി വ്യാപിച്ചു. സുഗ്രീവൻ മുമ്പ് പേരെടുത്തു പറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളെത്തന്നെ — പർവതങ്ങളും വനങ്ങളും കാനനങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ — എല്ലാ വാനരയൂഥപന്മാരും അവിടവിടെ തിരയാൻ തുടങ്ങി. മുൻസർഗത്തിൽ പറഞ്ഞ ദിഗ്വിഭാഗം ഇവിടെ പ്രവൃത്തിരൂപത്തിൽ നടപ്പാകുന്നു; ‘യഥോക്തം’ (പറഞ്ഞതുപോലെ) എന്ന പദംകൊണ്ട് സ്വാമിയുടെ ശാസനം ലംഘിക്കാതെയുള്ള കാര്യാരംഭം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വൈദേഹിയെ കാണുക എന്നതുമാത്രമാണ് ഏക ലക്ഷ്യം, മറ്റെല്ലാം ഗൗണം എന്നു കവി ആദ്യംതന്നെ സ്ഥാപിക്കുന്നു.
സീതയെ കണ്ടെത്തുന്നതിൽ ഉറച്ച ആ വാനരന്മാർ പകൽ തിരഞ്ഞശേഷം രാത്രിസമയങ്ങളിൽ ഭൂമിയിൽ ഒന്നിച്ചുകൂടി — പ്രഭാതത്തിൽ ചിതറിപ്പോകും, സന്ധ്യയ്ക്കു വീണ്ടും ഒരിടത്ത്; ഇതായിരുന്നു ക്രമം. ദേശങ്ങളിൽ എല്ലാ ഋതുക്കളിലും ഫലം നൽകുന്ന വൃക്ഷങ്ങളെ സമീപിച്ച് എല്ലാ ദിവസവും അവർ രാത്രി അവിടെ ശയിച്ചു; വൃക്ഷമൂലംതന്നെയായിരുന്നു അവരുടെ ശയനം, കാട്ടുപഴംതന്നെ ഭക്ഷണവും. വീടോ ഗ്രാമമോ അവർക്ക് ആശ്രയമായിരുന്നില്ല; എല്ലാ ഋതുക്കളിലും ഫലിക്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങൾതന്നെ ഒരു മാസം മുഴുവൻ അവരെ പോറ്റി. പുറപ്പെട്ട ദിവസംതന്നെ മാസത്തിന്റെ ആദ്യദിവസമായി കണക്കാക്കി, മാസം തികഞ്ഞപ്പോൾ അവർ പ്രസ്രവണത്തിലേക്കു ചെന്നു; കപിരാജനെ കണ്ടുമുട്ടിയപ്പോൾ ആ കപിശ്രേഷ്ഠന്മാർ നിരാശരായിരുന്നു. ഇവിടെ കവി ഒരു മാസം നീണ്ട അന്വേഷണത്തിന്റെ ദിനചര്യ രണ്ടു ശ്ലോകങ്ങളിൽ സംക്ഷേപിച്ച്, മൂന്നാമത്തേതിൽ അതിന്റെ നിഷ്ഫലത ഉപസംഹരിക്കുന്നു.
പറഞ്ഞിരുന്നതുപോലെ കിഴക്കേ ദിക്ക് സചിവന്മാരോടൊപ്പം തിരഞ്ഞിട്ടും സീതയെ കാണാതെ മഹാബലനായ വിനതൻ മടങ്ങിവന്നു. വടക്കേ ദിക്കു മുഴുവൻ പരിശോധിച്ച മഹാകപിയായ ശതബലിയും അപ്പോൾ ഭയത്തോടെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം വന്നുചേർന്നു; നിഷ്ഫലമായ മടക്കം സ്വാമിയുടെ ഉഗ്രമായ കോപം ജനിപ്പിച്ചേക്കും എന്നതായിരുന്നു അവന്റെ ഭയത്തിനു കാരണം, എന്തെന്നാൽ സുഗ്രീവന്റെ ശാസനം ഒരു മാസത്തെ അവധികൊണ്ടു ബന്ധിതമായിരുന്നു. സുഷേണനും വാനരന്മാരോടൊപ്പം പടിഞ്ഞാറേ ദിക്കു പരിശോധിച്ച്, മാസം തികഞ്ഞപ്പോൾ വന്നുചേർന്ന് സുഗ്രീവനെ സമീപിച്ചു. മൂവരും യഥാസമയം മടങ്ങിയെത്തി, ആരും അവധി ലംഘിച്ചില്ല; എന്നാൽ എല്ലാവരുടെയും കൈകൾ ശൂന്യമായിരുന്നു. ഇങ്ങനെ മൂന്നു ദിക്കുകളും നിഷ്ഫലമായി; തെക്കേ ദിക്കുമാത്രം ബാക്കിയായി, അവിടേക്കാണ് ഹനുമാൻ പോയത്. ഓരോ യൂഥപനും സ്വന്തം സചിവന്മാരോടോ സൈന്യത്തോടോ ഒപ്പമാണ് മടങ്ങിയെത്തിയത്, ആരും ഒറ്റയ്ക്കല്ല.
പ്രസ്രവണത്തിന്റെ മുകളിൽ രാമനോടൊപ്പം ഇരിക്കുന്ന സുഗ്രീവനെ സമീപിച്ച് അഭിവാദ്യം ചെയ്ത് ആ വാനരന്മാർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — ‘എല്ലാ പർവതങ്ങളും ഇടതൂർന്ന വനങ്ങളും നദികളും സമുദ്രംവരെയുള്ള ജനപദങ്ങളും അങ്ങ് പറഞ്ഞ ഗുഹകളും വള്ളികളാൽ ഇടതിങ്ങിപ്പടർന്ന വലിയ കുറ്റിക്കാടുകളും ഞങ്ങൾ തിരഞ്ഞു. ഗഹനവും ദുർഗമവും നിരപ്പില്ലാത്തതുമായ ദേശങ്ങളിൽ അതിഭീമാകാരമായ ജന്തുക്കളെ തിരഞ്ഞു, കൊന്നു; ഗഹനമായ ദേശങ്ങളെ വീണ്ടും വീണ്ടും തിരഞ്ഞു.’ രാജാവ് രാമനോടൊപ്പം ഇരിക്കുന്നതു കണ്ട് അവർ ആദ്യം അഭിവാദനം ചെയ്യുന്നു, അതിനുശേഷം മാത്രമാണ് സംസാരം ആരംഭിക്കുന്നത് — ഇവിടെ വിനയം നിഷ്ഫലതയുടെ ഒരു മറപോലെയാണ്. ഈ നിവേദനം വെറും വൃത്താന്തകഥനമല്ല, സ്വന്തം അധ്വാനത്തിന്റെ തെളിവു കാണിക്കൽകൂടിയാണ് — ആജ്ഞാപിച്ചതെല്ലാം ചെയ്തു എന്ന്. ജന്തുക്കളെ കൊന്നതും അതിൽ പറയുന്നുണ്ട്, കാരണം ദുർഗമദേശങ്ങളിൽ വലിയ ശരീരമുള്ള ജീവികൾ അവരെ തടഞ്ഞു. ‘പുനഃ പുനഃ’ (വീണ്ടും വീണ്ടും) എന്ന പദംകൊണ്ട് രണ്ടോ മൂന്നോ തവണ തിരഞ്ഞു എന്നു പറയുന്നു. എങ്കിലും ജാനകിയെ കണ്ടില്ല എന്നതുതന്നെയാണ് എല്ലാറ്റിന്റെയും നിഷ്കർഷം.
ഒടുവിൽ അവർ ഒരു ദീർഘവൃത്തത്തിൽ (നീണ്ട ഛന്ദസ്സിലുള്ള ശ്ലോകത്തിൽ) പറയുന്നു — ‘വാനരേന്ദ്രാ, ഉദാരമായ സത്ത്വവും ഉദാരമായ കുലവുമുള്ള ഹനുമാൻതന്നെ മൈഥിലിയെ അറിയും (കണ്ടെത്തും); സീത ഏതു ദിക്കിലേക്കു പോയോ, ആ ദിക്കുതന്നെയാണ് വായുപുത്രൻ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നത്.’ മൂവർ മടങ്ങിയെത്തി, നാലാമനാകട്ടെ വന്നില്ല — അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് പ്രതീക്ഷ ജീവിക്കുന്നത്. സർഗാന്ത്യത്തിൽ കവി കഥയെ മുഴുവൻ തെക്കേ ദിക്കിലും ഹനുമാനിലും ഉറപ്പിക്കുന്നു, അടുത്ത സർഗത്തിന്റെ വഴിയും കാണിക്കുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे सप्तचत्वारिंशः सर्गः॥ ४७॥