॥वाल्मीकिरामायणम् കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡം · 26-ാം സർഗ്ഗം

കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

സുഗ്രീവന്റെയും അംഗദന്റെയും അഭിഷേകം

ഹനുമാന്റെ പ്രാർഥന, നഗരപ്രവേശം രാമൻ നിരസിക്കൽ, അംഗദനെ യൗവരാജ്യത്തിൽ നിയോഗിക്കൽ, കിഷ്കിന്ധാപ്രവേശം, വിധിപ്രകാരമുള്ള അഭിഷേകം, രുമയെ വീണ്ടെടുക്കൽ

ശോകത്താൽ തപിച്ച്, നനഞ്ഞ വസ്ത്രവുമായി നിൽക്കുന്ന സുഗ്രീവനെ വാനരപ്രമുഖരായ മഹാമാത്യന്മാർ ചുറ്റിനിന്നു. ‘ക്ലിന്നവാസസം’ (നനഞ്ഞ വസ്ത്രമുള്ളവൻ) എന്ന പദത്താൽ, ജലാഞ്ജലിക്കുശേഷം നനഞ്ഞ വസ്ത്രത്തോടെതന്നെയാണ് അവൻ വന്നത് എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു — സംസ്കാരം കഴിഞ്ഞ ഉടൻതന്നെയാണ് ഈ സഭ. ക്ലേശമില്ലാതെ കർമം സാധിക്കുന്ന മഹാബാഹുവായ രാമന്റെ അടുക്കലെത്തി അവരെല്ലാവരും കൈകൂപ്പി നിന്നു — ഋഷിമാർ പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവിനെ ഉപാസിക്കുന്നതുപോലെ. പിന്നെ സ്വർണപർവതംപോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും ഉദയസൂര്യനെപ്പോലെ മുഖമുള്ളവനുമായ മാരുതപുത്രൻ ഹനുമാൻ കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — ‘കാകുത്സ്ഥാ, അങ്ങയുടെ പ്രസാദത്താൽതന്നെയാണ്, നല്ല ദംഷ്ട്രകളുള്ളവരും സമ്പന്നമായ ബലമുള്ളവരും മഹാത്മാക്കളുമായ വാനരന്മാരുടെ, പിതൃപിതാമഹന്മാരിൽനിന്നു പരമ്പരയായി ലഭിച്ച, നേടാൻ അതിദുഷ്കരമായ ഈ മഹത്തായ രാജ്യം ഇവനു ലഭിച്ചത്. അങ്ങയുടെ അനുമതിയോടെ ഇവൻ ശുഭമായ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് സുഹൃദ്ഗണത്തോടൊപ്പം എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ക്രമീകരിക്കും. പലവിധ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും ഔഷധികളുംകൊണ്ട് വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത് ഇവൻ മാലകളും രത്നങ്ങളുംകൊണ്ട് അങ്ങയെ വിശേഷിച്ചു പൂജിക്കും. രമണീയമായ ഈ ഗിരിഗുഹയിലേക്ക് അങ്ങ് എഴുന്നള്ളണം; സ്വാമിബന്ധം സ്ഥാപിക്കൂ, വാനരന്മാരെ സന്തോഷിപ്പിക്കൂ.’ ഹനുമാന്റെ വാക്കിൽ മൂന്നു ഭാഗങ്ങളുണ്ട് — കൃതജ്ഞത, ക്ഷണം, പ്രയോജനം പറയൽ; അതിൽ ‘ഭവത്പ്രസാദാത്’ (അങ്ങയുടെ പ്രസാദത്താൽ) എന്ന ആദ്യപദംതന്നെ ദൂതന്റെ വിനയം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ഈ സർഗത്തിൽ ഹനുമാൻ ആദ്യമായി സുഗ്രീവന്റെ പ്രതിനിധിയായി സംസാരിക്കുന്നു; തുടർന്നുള്ള സർഗങ്ങളിലെ അവന്റെ പ്രാധാന്യത്തിന്റെ സൂചനയാണിത്. ‘ഋഷിമാർ പിതാമഹനെ എന്നപോലെ’ എന്ന ഉപമയിലൂടെ കവി രാമന്റെ ദൈവികസ്ഥാനം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — വാനരന്മാരുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ അവൻ ബ്രഹ്മാവിനെപ്പോലെ പൂജ്യനാണ്. ഹനുമാന്റെ വർണനയിൽ രണ്ടു വിശേഷണങ്ങൾ — ‘കാഞ്ചനശൈലാഭഃ’ (സ്വർണപർവതംപോലെ ശോഭിക്കുന്നവൻ) ദേഹത്തിന്റേത്, ‘തരുണാർകനിഭാനനഃ’ (ഉദയസൂര്യനെപ്പോലെ മുഖമുള്ളവൻ) മുഖത്തിന്റേത്; രണ്ടിലൂടെയും തേജസ്സ് പ്രകാശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘സുദംഷ്ട്രാണാം’ (നല്ല ദംഷ്ട്രകളുള്ളവരുടെ) എന്ന പദത്താൽ വാനരന്മാരുടെ ശൗര്യവും ‘സമ്പന്നബലശാലിനാം’ (സമ്പന്നമായ ബലമുള്ളവരുടെ) എന്നതിനാൽ അവരുടെ സമൃദ്ധിയും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘പിതൃപൈതാമഹം’ (പിതൃപിതാമഹന്മാരിൽനിന്നു ലഭിച്ച) എന്ന പദത്താൽ രാജ്യത്തിന്റെ പാരമ്പര്യം സ്ഥാപിച്ചുകൊണ്ട് ഹനുമാൻ സുഗ്രീവന്റെ അധികാരം ഉറപ്പിക്കുന്നു. ‘ഭവതാ സമനുജ്ഞാതഃ’ (അങ്ങയുടെ അനുമതിയോടെ) എന്ന പദത്താൽ അവൻ രാമന്റെ പ്രാധാന്യം അംഗീകരിക്കുന്നു — രാമന്റെ അനുമതി കൂടാതെ സുഗ്രീവൻ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുകയില്ല എന്ന വിനയം. സ്നാനം, പൂജ, ഗിരിഗുഹയിലേക്കുള്ള വരവ്, സ്വാമിബന്ധം — ഇവ നാലുമാണ് പ്രാർഥനയുടെ വിഷയങ്ങൾ.

ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ ശത്രുവീരന്മാരെ കൊല്ലുന്നവനും ബുദ്ധിമാനും വാക്ചതുരനുമായ രാഘവൻ ഹനുമാനോടു മറുപടി പറഞ്ഞു — ‘സൗമ്യനായ ഹനുമാനേ, പിതാവിന്റെ നിർദേശം പാലിക്കുന്ന ഞാൻ പതിനാലു വർഷം ഗ്രാമത്തിലോ നഗരത്തിലോ പ്രവേശിക്കുകയില്ല.’ ഇതിലൂടെ വനവാസവ്രതത്തിന്റെ കാഠിന്യം കാണിക്കുന്നു — മിത്രത്തിന്റെ രാജ്യാഭിഷേകംപോലും അതിന് ഒഴിവാകുന്നില്ല. ‘സുസമൃദ്ധമായ ദിവ്യഗുഹയിൽ പ്രവേശിച്ച്, വാനരശ്രേഷ്ഠനായ സുഗ്രീവൻ വിധിപ്രകാരം വേഗംതന്നെ രാജ്യത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെടട്ടെ’ എന്നും ആജ്ഞാപിച്ചു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം രാമൻ സുഗ്രീവനോടു പറഞ്ഞു — ‘നീ സദാചാരം അറിയുന്നവനാണ്; സദാചാരസമ്പന്നനും ഉദാരമായ ബലവും വിക്രമവുമുള്ളവനുമായ ഈ വീരനായ അംഗദനെയും യൗവരാജ്യത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുക. ജ്യേഷ്ഠസഹോദരന്റെ പുത്രനാണ്, ജ്യേഷ്ഠനാണ്, വിക്രമത്തിൽ അവനു തുല്യനുമാണ്; ദൈന്യമില്ലാത്ത മനസ്സുള്ള ഈ അംഗദൻ യൗവരാജ്യത്തിന് അർഹനാണ്.’ ഇവിടെ രാമൻ ബാലിയുടെ പുത്രനെ ഓർത്ത് വൈരത്തിന്റെ അവശേഷിപ്പുപോലും നശിപ്പിക്കുന്നു — കൊല്ലപ്പെട്ടവന്റെ പുത്രനെത്തന്നെ യുവരാജാവാക്കുന്നു; ഇതു രാജനീതിയുടെ ഔദാര്യമാണ്. പിന്നെ ഋതുവിനെക്കുറിച്ചു പറഞ്ഞു — ‘ജലം വരുന്ന ഈ ശ്രാവണമാസം വർഷകാലമാസങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേതാണ്; സൗമ്യാ, വർഷകാലം എന്നു പേരുള്ള നാലു മാസങ്ങൾ ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്നു.’ ‘ചതുർദശ സമാഃ’ (പതിനാലു വർഷം) എന്ന സംഖ്യാവചനത്താൽ രാമൻ തന്റെ പ്രതിജ്ഞ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു; ഈ വാക്ക് അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ പ്രതിജ്ഞയുടെ പ്രതിധ്വനിയാണ്. ‘ക്ഷിപ്രം’ (വേഗം) എന്ന പദത്താൽ രാജ്യത്തിലെ അരാജകത്വം സഹിക്കരുത് എന്ന നീതി സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അംഗദന്റെ കാര്യത്തിൽ രാമന്റെ നിർബന്ധം മൂന്നു ഹേതുക്കളാൽ സമർഥിക്കപ്പെടുന്നു — സദാചാരസമ്പത്ത്, ബലവിക്രമങ്ങൾ, ജ്യേഷ്ഠപുത്രത്വം; അതിനാൽ ഇതു കരുണ മാത്രമല്ല, ധർമ്യമായ വ്യവസ്ഥയുമാണ്. രാമന്റെ മറുപടി രണ്ടായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു — ആദ്യം ഹനുമാനോടുള്ള നിരസനം, പിന്നെ സുഗ്രീവനോടുള്ള ആജ്ഞ; ഒരേ വാക്കിൽത്തന്നെ മിത്രത്തിന്റെ സത്കാരവും സ്വന്തം വ്രതത്തിന്റെ രക്ഷയും രണ്ടും സാധിക്കപ്പെട്ടു.

‘ഇതു യുദ്ധോദ്യമത്തിനുള്ള സമയമല്ല; അതിനാൽ നീ ശുഭമായ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുക. സൗമ്യാ, ഞാനാകട്ടെ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം ഈ പർവതത്തിൽ വസിക്കും. ഈ ഗിരിഗുഹ രമണീയവും വിശാലവും നല്ല കാറ്റുള്ളതും ധാരാളം ജലമുള്ളതും ധാരാളം താമരകളും ആമ്പലുകളും ഉള്ളതുമാണ്; ഇവിടെ താമസിക്കുന്നതു സുഖകരമാണ്. കാർത്തികമാസം വന്നെത്തുമ്പോൾ നീ രാവണവധത്തിനായി ഉദ്യമിക്കണം; ഇതുതന്നെയാണ് നമ്മുടെ ഉടമ്പടി. സൗമ്യാ, നീ നിന്റെ ഭവനത്തിൽ പ്രവേശിക്കുക, രാജ്യത്തിൽ അഭിഷിക്തനാവുക, സുഹൃത്തുക്കളെ സന്തോഷിപ്പിക്കുക.’ ഇവിടെ രാമൻ ഒരു കാലനിബന്ധന സ്ഥാപിക്കുന്നു — നാലു മാസം കാത്തിരിപ്പ്, പിന്നെ ഉദ്യമം; ഇതേ ഉടമ്പടിയാണ് തുടർന്നുള്ള സർഗങ്ങളിൽ സുഗ്രീവന്റെ അശ്രദ്ധയാൽ ലംഘിക്കപ്പെടുന്നത്; അതുതന്നെയാണ് ഇരുപത്തിയെട്ടാമത്തെയും ഇരുപത്തിയൊമ്പതാമത്തെയും സർഗങ്ങളുടെ ബീജം. ‘സമയം’ എന്ന പദത്തിനു രണ്ട് അർഥങ്ങളുണ്ട് — കാലവും പ്രതിജ്ഞയും; രണ്ടും ഇവിടെ യോജിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ രാമന്റെ അനുമതി ലഭിച്ച വാനരശ്രേഷ്ഠനായ സുഗ്രീവൻ ബാലി പരിപാലിച്ചിരുന്ന രമണീയമായ കിഷ്കിന്ധാനഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ‘പ്രഭൂതസലിലാ പ്രഭൂതകമലോത്പലാ’ (ധാരാളം ജലവും ധാരാളം താമരയും ആമ്പലും ഉള്ളത്) എന്ന രണ്ടു വിശേഷണങ്ങൾ ഗുഹയുടെ സമീപത്ത് ഒരു ജലാശയം ഉണ്ടെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു; വർഷകാലവാസത്തിന് അത് ആവശ്യമാണ്. വർഷകാലത്തെ നാലു മാസത്തെ നിയമം ഭാരതീയ യുദ്ധശാസ്ത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ വ്യവസ്ഥയാണ്; മഴക്കാലത്ത് സൈന്യത്തിന്റെ സഞ്ചാരം ദുഷ്കരമാണെന്നു നീതിശാസ്ത്രത്തിൽ പറയുന്നു; അതിനാൽ രാമന്റെ കാത്തിരിപ്പ് ഉചിതംതന്നെ.

പ്രവേശിച്ച ആ വാനരേശ്വരനെ എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും ചുറ്റിക്കൊണ്ട് ആയിരക്കണക്കിനു വാനരന്മാരും പ്രവേശിച്ചു — ആയിരക്കണക്കിനു വാനരന്മാർ അവനോടൊപ്പംതന്നെ ഗുഹയിൽ പ്രവേശിച്ചു എന്ന ദൃശ്യം രാജാവിന്റെ പ്രഭാവം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പിന്നെ എല്ലാ പ്രജകളും വാനരഗണേശ്വരനെ കണ്ട് ഏകാഗ്രചിത്തരായി തല ഭൂമിയിൽ മുട്ടിച്ചു വീണു; സാഷ്ടാംഗപ്രണാമമാണ് ഇവിടെ വർണിക്കുന്നത്. വീര്യവാനും മഹാബലനുമായ സുഗ്രീവൻ എല്ലാ പ്രജകളോടും സംസാരിച്ച്, അവരെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ച്, സഹോദരന്റെ സൗമ്യമായ അന്തഃപുരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ‘സഹോദരന്റെ അന്തഃപുരം’ എന്ന വാക്കിനാൽ കവി ബാലിയുടെ ഓർമ ഉണർത്തുന്നു — മുമ്പ് ബാലിയുടേതായിരുന്ന ഭവനം ഇപ്പോൾ സുഗ്രീവന്റേതാണ്. പ്രവേശിച്ച, ഭയങ്കരമായ വിക്രമമുള്ള വാനരശ്രേഷ്ഠനായ സുഗ്രീവനെ സുഹൃത്തുക്കൾ, ദേവന്മാർ സഹസ്രാക്ഷനായ ഇന്ദ്രനെ എന്നപോലെ, അഭിഷേകം ചെയ്തു. ഈ ഉപമ സർഗത്തിൽ മൂന്നുവട്ടം ആവർത്തിക്കുന്നു — സഹസ്രാക്ഷൻ, വാസവൻ, ത്രിദശാധിപൻ എന്നിങ്ങനെ; അതിലൂടെ സുഗ്രീവന്റെ രാജ്യം ഇന്ദ്രന്റെ രാജ്യത്തോടു തുലനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ‘വാലിപാലിതാം’ (ബാലി പരിപാലിച്ചിരുന്ന) എന്ന ഒരൊറ്റ വിശേഷണംകൊണ്ട് കവി വീണ്ടും ബാലിയെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — നഗരം അതുതന്നെ, പാലകനോ മറ്റൊരാൾ. ‘സമാഹിതാഃ’ (ഏകാഗ്രചിത്തർ) എന്ന പദത്താൽ പ്രജകളുടെ ഏകാഗ്രതയും ഭക്തിയും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘സംഭാഷ്യ ഉത്ഥാപ്യ’ (സംസാരിച്ച്, എഴുന്നേൽപ്പിച്ച്) എന്ന രണ്ടു ക്രിയകളാൽ പുതിയ രാജാവിന്റെ സൗജന്യം കാണിക്കുന്നു — പ്രണമിച്ചവരെ അവൻ അവഗണിക്കുന്നില്ല. ‘ഭീമവിക്രാന്തം’ (ഭയങ്കരമായ വിക്രമമുള്ളവൻ) എന്ന വിശേഷണം പ്രവേശനസമയത്തു പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിലൂടെ പ്രജകളുടെ മനസ്സിൽ പുതിയ രാജാവിന്റെ ബലത്തെക്കുറിച്ചു വിശ്വാസം ജനിക്കുന്നു എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അഭിഷേകത്തിന്റെ വർണന ഇവിടെ ആരംഭിക്കുന്നു; അതു പതിനേഴു ശ്ലോകങ്ങൾവരെ നീളുന്നു.

അവനുവേണ്ടി സ്വർണംകൊണ്ടു മിനുക്കിയ വെളുത്ത കുട കൊണ്ടുവന്നു; സ്വർണപ്പിടിയുള്ള, യശസ്സു നൽകുന്ന രണ്ടു വെളുത്ത വെൺചാമരങ്ങളും. അതുപോലെ എല്ലാ രത്നങ്ങളും, എല്ലാ ബീജങ്ങളും ഔഷധികളും, പാലുള്ള വൃക്ഷങ്ങളുടെ തളിരുകളും പൂക്കളും, വെളുത്ത വസ്ത്രങ്ങളും വെളുത്ത അനുലേപനവും, കരയിലും ജലത്തിലും വളരുന്ന പൂക്കളുടെ സുഗന്ധമാലകളും, ദിവ്യചന്ദനങ്ങളും പലവിധത്തിലുള്ള ധാരാളം സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും, അക്ഷതവും സ്വർണവും പ്രിയംഗുവും തേനും നെയ്യും, തൈരും പുലിത്തോലും വിലയേറിയ ഒരു ജോടി പാദുകങ്ങളും, ലേപനദ്രവ്യവും ഗോരോചനവും മനയോലയും എടുത്തുകൊണ്ട് സന്തുഷ്ടരായ പതിനാറു സുന്ദരകന്യകമാർ അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു. ഈ സാമഗ്രിഗണന രാജസൂയത്തിലേതുപോലെ വിസ്തൃതമാണ്; ഓരോ ദ്രവ്യവും വെളുത്തതും മംഗളകരവുമാണ്, കാരണം അഭിഷേകത്തിൽ വെളുത്ത ദ്രവ്യങ്ങളാണ് വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ‘പതിനാറു കന്യകമാർ’ എന്ന സംഖ്യ മംഗളസൂചകമാണ്; അവരാണ് സാമഗ്രി വഹിക്കുന്നത് എന്നതു ലൗകികാചാരം. വെളുത്ത കുട, വെളുത്ത ചാമരങ്ങൾ, വെളുത്ത വസ്ത്രങ്ങൾ, വെളുത്ത അനുലേപനം — വെള്ളനിറത്തിന്റെ ആധിക്യം അഭിഷേകത്തിന്റെ മാംഗല്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘പരാർഘ്യൗ ഉപാനഹൗ’ (വിലയേറിയ രണ്ടു പാദുകങ്ങൾ) എന്ന ദ്വിവചനം പാദുകങ്ങളുടെ ജോടിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; രാജചിഹ്നങ്ങളിൽ പാദുകങ്ങളും എണ്ണപ്പെടുന്നു എന്നതു പ്രാചീനാചാരം. ഗോരോചനവും മനയോലയും തിലകദ്രവ്യങ്ങളാണ്.

പിന്നെ അവർ വാനരശ്രേഷ്ഠനെ വിധിപ്രകാരം അഭിഷേകം ചെയ്യാനായി രത്നങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, ഭക്ഷ്യങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരെ സന്തോഷിപ്പിച്ചശേഷം ആരംഭിച്ചു — ബ്രാഹ്മണതർപ്പണമാണ് അഭിഷേകത്തിന്റെ ആദ്യാംഗം. പിന്നെ മന്ത്രജ്ഞരായവർ ദർഭ വിരിച്ച്, ജ്വലിപ്പിച്ച അഗ്നിയിൽ മന്ത്രപൂതമായ ഹവിസ്സുകൊണ്ട് ഹോമം ചെയ്ത് വേദിയിൽ അഗ്നിസംസ്കാരം നടത്തി. പിന്നെ സ്വർണപീഠമുള്ളതും ശ്രേഷ്ഠമായ വിരിപ്പുകൊണ്ടു മൂടിയതും ചിത്രമാലകളാൽ ശോഭിതവുമായ, രമണീയമായ പ്രാസാദശിഖരത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠാസനത്തിൽ, മന്ത്രങ്ങളോടെ വിധിപ്രകാരം കിഴക്കോട്ടു മുഖമാക്കി അവനെ ഇരുത്തി അഭിഷേകം ആരംഭിച്ചു. ‘പ്രാങ്മുഖം’ (കിഴക്കോട്ടു മുഖമാക്കി) എന്ന ദിങ്നിയമം ശാസ്ത്രോക്തമാണ്; ‘ഹേമപ്രതിഷ്ഠാനം’ (സ്വർണപീഠം) എന്നത് സിംഹാസനം സ്വർണമാണെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഇവിടത്തെ പാഠം അല്പം വ്യത്യസ്തമാണ്; എന്നാൽ അച്ചടിയിൽ ‘വിധിവന്മന്ത്രൈഃ’ (വിധിപ്രകാരം മന്ത്രങ്ങളോടെ) എന്നാണ് പാഠം. ‘മന്ത്രജ്ഞരായവർ’ എന്ന പദത്താൽ പുരോഹിതന്മാരുടെ സാന്നിധ്യം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു, അവർ വാനരന്മാർതന്നെയാണെങ്കിലും. വാനരരാജ്യത്തിലും വൈദികവിധി നടപ്പിലുണ്ട് എന്നതു കവിയുടെ കല്പനയാണ്; ഇതിലൂടെ വാനരന്മാർ വെറും മൃഗങ്ങളല്ല, സംസ്കാരമുള്ള പ്രജകളാണ് എന്നു സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു. ‘കുശപരിസ്തീർണം’ (ദർഭ വിരിച്ചത്), ‘സമിദ്ധം’ (ജ്വലിപ്പിച്ചത്), ‘മന്ത്രപൂതേന ഹവിഷാ’ (മന്ത്രപൂതമായ ഹവിസ്സുകൊണ്ട്) എന്ന മൂന്നു പദങ്ങളാൽ അഗ്നികർമത്തിന്റെ മൂന്ന് അംശങ്ങൾ — വേദീസംസ്കാരം, അഗ്ന്യാധാനം, ആഹുതി — ക്രമത്തിൽ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. പിന്നെ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തൽ; അത് അഭിഷേകത്തിന്റെ തൊട്ടുമുമ്പുള്ള അംഗമാണ്.

വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാർ എല്ലാ ഭാഗത്തുമുള്ള നദികളിൽനിന്നും നദങ്ങളിൽനിന്നും എല്ലാ തീർഥങ്ങളിൽനിന്നും സമുദ്രങ്ങളിൽനിന്നും ജലം ശേഖരിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന്, ആ നിർമലജലം സ്വർണകുംഭങ്ങളിൽ നിറച്ച്, ശുഭമായ കാളക്കൊമ്പുകൾകൊണ്ടും സ്വർണകലശങ്ങൾകൊണ്ടും, ശാസ്ത്രത്തിൽ കാണുന്നതും മഹർഷിമാർ വിധിച്ചതുമായ രീതിയിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തു. ഗജൻ, ഗവാക്ഷൻ, ഗവയൻ, ശരഭൻ, ഗന്ധമാദനൻ, മൈന്ദൻ, ദ്വിവിദൻ, ഹനുമാൻ, ജാംബവാൻ — ഈ ഒമ്പതു വാനരപ്രമുഖന്മാർ, വസുക്കൾ സഹസ്രാക്ഷനായ വാസവനെ എന്നപോലെ, തെളിഞ്ഞ സുഗന്ധജലംകൊണ്ട് സുഗ്രീവനെ അഭിഷേകം ചെയ്തു. ‘ഋഷഭശൃംഗൈഃ’ എന്നതിന് കാളക്കൊമ്പുകൊണ്ടു നിർമിച്ച പാത്രങ്ങളാൽ എന്നർഥം; ഇതു പ്രാചീനമായ അഭിഷേകവിധിയുടെ ഒരു സവിശേഷതയാണ്. സുഗ്രീവൻ അഭിഷിക്തനായപ്പോൾ മഹാത്മാക്കളായ എല്ലാ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരും സന്തുഷ്ടരായി ലക്ഷക്കണക്കിന് ആർത്തുവിളിച്ചു — ലക്ഷക്കണക്കിനു വാനരന്മാരുടെ ജയഘോഷത്താൽ ഗുഹ പ്രതിധ്വനിച്ചു. ജലം നാലിടങ്ങളിൽനിന്നാണ് കൊണ്ടുവന്നത് — നദികൾ, നദങ്ങൾ, തീർഥങ്ങൾ, സമുദ്രങ്ങൾ; ഇതിലൂടെ അഭിഷേകത്തിന്റെ സാർവഭൗമത്വം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഒമ്പത് അഭിഷേക്താക്കളെ പേരെടുത്തു പറയുന്നു; അവരിൽ ഹനുമാനും ജാംബവാനും പ്രസിദ്ധരാണ്; തുടർന്നുള്ള സർഗങ്ങളിൽ സേനാനായകന്മാരെ പരിചയപ്പെടുത്താൻ ഈ നാമാവലി ഉപകരിക്കുന്നു. ‘പ്രസന്നേന സുഗന്ധിനാ സലിലേന’ (തെളിഞ്ഞ സുഗന്ധജലംകൊണ്ട്) എന്നതിൽ ജലത്തിനു രണ്ടു വിശേഷണങ്ങൾ. ‘ശതസഹസ്രശഃ’ (ലക്ഷക്കണക്കിന്) എന്ന പദത്താൽ വാനരന്മാരുടെ എണ്ണത്തിന്റെ ആധിക്യം പറയുന്നു; അതിലൂടെ ഗുഹയുടെ വിശാലതയും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അഭിഷേകത്തിനുശേഷം ജയഘോഷം എന്നതു ലോകാചാരമാണ്. സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഇവിടെ ‘ഹൃഷ്ടാസ്തത്ര സഹസ്രശഃ’ (സന്തുഷ്ടരായി അവിടെ ആയിരക്കണക്കിന്) എന്ന പാഠമാണ്; വൾഗേറ്റിലോ ‘ഹൃഷ്ടാഃ ശതസഹസ്രശഃ’ (സന്തുഷ്ടരായി ലക്ഷക്കണക്കിന്) എന്നും.

രാമന്റെ വാക്കു നിറവേറ്റിക്കൊണ്ട് വാനരേശ്വരനായ സുഗ്രീവൻ അംഗദനെ ഗാഢമായി ആലിംഗനം ചെയ്ത് യൗവരാജ്യത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തു — ‘സമ്പരിഷ്വജ്യ’ (ഗാഢമായി ആലിംഗനം ചെയ്ത്) എന്ന പദത്താൽ സഹോദരപുത്രനോടുള്ള വാത്സല്യം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു, വെറും രാജനീതിയല്ല. അംഗദൻ അഭിഷിക്തനായപ്പോൾ കരുണയുള്ള മഹാത്മാക്കളായ വാനരന്മാർ ‘നന്നായി, നന്നായി’ എന്നു പറഞ്ഞ് സുഗ്രീവനെ ആദരിച്ചു; ആ പ്രശംസ അവന്റെ ദയാലുത്വത്തിനുള്ളതായിരുന്നു. മഹാത്മാവായ രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും അവർ സന്തുഷ്ടരായി വീണ്ടും വീണ്ടും സ്തുതിച്ചു; കാരണം ഇത്തരമൊരു കാര്യത്തിന് അവർ രണ്ടുപേരുമായിരുന്നു നിമിത്തം. അപ്പോൾ സന്തുഷ്ടരും പുഷ്ടരുമായ ജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ്, പതാകകളാലും കൊടിക്കൂറകളാലും ശോഭിച്ച്, ഗിരിഗഹ്വരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന കിഷ്കിന്ധാനഗരം രമണീയമായിത്തീർന്നു. ഒടുവിൽ മഹാത്മാവായ രാമനോടു മഹാഭിഷേകം നിവേദനം ചെയ്ത്, വീര്യവാനായ വാനരസേനാപതി ഭാര്യയായ രുമയെ വീണ്ടെടുത്ത്, ദേവാധിപനായ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ രാജ്യം പ്രാപിച്ചു. ഈ അവസാനശ്ലോകം വംശസ്ഥവൃത്തത്തിലാണ് രചിച്ചിരിക്കുന്നത്; അതിലൂടെ സർഗം ഗാംഭീര്യത്തോടെ സമാപിക്കുന്നു; സുഗ്രീവന്റെ രണ്ട് ആഗ്രഹങ്ങളും — രാജ്യവും ഭാര്യയും — സഫലമായി എന്നും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ മൂന്നു കൂട്ടരും സംതൃപ്തരാണ് — വാനരന്മാർ ജയഘോഷത്താൽ, സുഗ്രീവൻ രാജ്യത്താലും രുമയാലും, രാമൻ പ്രതിജ്ഞാപാലനത്താൽ. എങ്കിലും അടുത്ത സർഗത്തിനുവേണ്ടി കവി വിഷാദത്തിന്റെ ബീജം ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല — രാമൻ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നില്ല, പർവതത്തിൽത്തന്നെ കഴിയുന്നു. ‘ഗിരിഗഹ്വരേ’ (പർവതഗുഹയിൽ) എന്ന പദത്താൽ കിഷ്കിന്ധയുടെ സ്ഥാനം വീണ്ടും ഓർമിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — പർവതത്തിന്റെ ഗുഹയിൽത്തന്നെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന നഗരമാണത്. ‘മഹാഭിഷേകം’ എന്ന പദത്താൽ അഭിഷേകത്തിന്റെ മഹത്ത്വം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അതിന്റെ നിവേദനം രാമനോടാണ് ചെയ്യുന്നത്; അതിലൂടെ സുഗ്രീവന്റെ കൃതജ്ഞത പ്രകാശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे षड्विंशः सर्गः॥ २६॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക