സർഗ്ഗം
താരയുടെ ഉദ്ബോധനം
ബാലി നാദം കേൾക്കൽ, ക്രോധത്തോടെയുള്ള പുറപ്പാട്, താരയുടെ തടയൽ, രാമന്റെ ഗുണവർണന, യൗവരാജ്യോപദേശം, വാക്കിന്റെ നിഷ്ഫലത
സഹോദരനോടു പൊറുക്കാത്തവനായ ബാലി അന്തഃപുരത്തിലിരിക്കെ മഹാത്മാവായ സുഗ്രീവന്റെ ആ ഗർജനം കേട്ടു. സർവജീവികളെയും വിറപ്പിക്കുന്ന ആ നാദം കേട്ടതോടെ അവന്റെ മദം ഒറ്റയടിക്കു നശിച്ചു; കഠിനമായ ക്രോധം ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്തു. പിന്നെ രോഷം ദേഹമാകെ വ്യാപിച്ച, സ്വർണകാന്തിയുള്ള ബാലി, ഗ്രഹണം ബാധിച്ച സൂര്യനെപ്പോലെ പെട്ടെന്നു കാന്തിയറ്റവനായി. ദംഷ്ട്രകളാൽ ഭയങ്കരനും ക്രോധത്താൽ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപോലുള്ള കണ്ണുകളുള്ളവനുമായ അവൻ, താമരകൾ പിഴുതെറിയപ്പെട്ട്, താമരത്തണ്ടുകൾ മാത്രം ശേഷിക്കുന്ന തടാകംപോലെ കാണപ്പെട്ടു — പൂക്കൾ നശിച്ചു, തണ്ടുകൾ മാത്രം ശേഷിച്ചു; ഈ ഉപമ ശ്രീനാശത്തെ സൂക്ഷ്മമായി കാണിക്കുന്നു. സഹിക്കാനാവാത്ത ആ ശബ്ദം കേട്ട് ആ വാനരൻ കാലടികൾകൊണ്ട് ഭൂമിയെ പിളർക്കുന്നതുപോലെ വേഗത്തിൽ പുറത്തേക്കു പാഞ്ഞു. ‘ഏകപദേ’ (ഒറ്റയടിക്ക്) എന്ന പദത്താൽ മദത്തിന്റെ ക്ഷണികത സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — സുഖത്തിന്റെ ആധാരം ക്ഷണനേരംകൊണ്ടു തകരുന്നു. സ്വർണകാന്തിയുള്ളവനെക്കുറിച്ചുള്ള ഗ്രഹണോപമ വരാനിരിക്കുന്ന പതനത്തിന്റെ മുൻസൂചനയാണ്. ‘അന്തഃപുരഗതഃ’ (അന്തഃപുരത്തിലിരിക്കുന്നവൻ) എന്ന പദത്താൽ ബാലിയുടെ അപ്പോഴത്തെ അവസ്ഥ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — അവൻ ഭോഗത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നു, ശത്രുവോ വാതിൽക്കൽ. ‘ഭ്രാതുരമർഷണഃ’ (സഹോദരനോടു പൊറുക്കാത്തവൻ) എന്ന വിശേഷണം വൈരത്തിന്റെ മൂലം കാണിക്കുന്നു; സാഹോദര്യംതന്നെയാണ് ഇവിടെ അസഹിഷ്ണുതയ്ക്കു കാരണമായത്. ഗ്രഹണോപമ മൂന്നു ശ്ലോകങ്ങളിലായി ക്രമേണ വിസ്തരിക്കുന്നു — ആദ്യം കാന്തിയില്ലായ്മ, പിന്നെ ദംഷ്ട്രകളുടെ ഭയങ്കരത, പിന്നെ ശ്രീയറ്റ തടാകത്തിന്റെ ചിത്രം; അങ്ങനെ ക്രോധത്തിന്റെ മൂന്നു രൂപങ്ങൾ — തേജോനാശം, ഭീഷണത, ശോഭാഭ്രംശം — വെവ്വേറെ കാണിക്കപ്പെടുന്നു. അഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിൽ അവന്റെ വേഗം ഭൂമിയെ പിളർക്കുന്നതുപോലെ എന്നു പറയുന്നു; ഈ വേഗത്തെയാണ് താര തുടർന്നു തടയാൻ ശ്രമിക്കുന്നത്.
താര സ്നേഹത്തോടെ അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, തന്റെ സൗഹൃദം പ്രകടിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, ഭയന്നും പരിഭ്രമിച്ചും, ഒടുവിൽ ഹിതം വരുത്തുന്ന ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു — ‘വീരാ, നദിയുടെ ഒഴുക്കുപോലെ വന്നെത്തിയ ഈ ക്രോധം നന്നായി ഉപേക്ഷിക്കൂ — ഉറക്കത്തിൽനിന്ന് എഴുന്നേൽക്കുന്നവൻ പുലർച്ചെ, ഉപയോഗിച്ചുകഴിഞ്ഞ മാല ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ. വാനരാ, നാളെ പുലർച്ചെ ഇവനുമായി യുദ്ധം ചെയ്യാം; വീരാ, നിനക്കു ശത്രുവിനെക്കാൾ ബലക്കുറവോ ദൗർബല്യമോ ഇല്ല. എങ്കിലും നിന്റെ ഈ പെട്ടെന്നുള്ള പുറപ്പാട് എനിക്ക് ഇഷ്ടമാകുന്നില്ല; കേൾക്കൂ — നിന്നെ എന്തുകൊണ്ടു തടയുന്നു എന്നു ഞാൻ പറയാം.’ ഇവിടെ താരയുടെ വാക്ക് ഭയത്തിൽനിന്നുണ്ടായതല്ല, ബുദ്ധിപൂർവകമാണ് — ആദ്യം സാന്ത്വനം, പിന്നെ താമസിക്കാനുള്ള അഭ്യർഥന, പിന്നെ കാരണം പറയാമെന്ന വാഗ്ദാനം. ഉപയോഗിച്ച മാലയുടെ ഉപമ മർമസ്പർശിയാണ് — ക്രോധവും ഉപയോഗിച്ച മാലപോലെ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്. ആലിംഗനമാണ് താരയുടെ ആദ്യത്തെ ആയുധം — വാക്കിനു മുമ്പ് സ്പർശംകൊണ്ടുള്ള തടയൽ. ‘ത്രസ്താ സംഭ്രാന്താ’ (ഭയന്നവളും പരിഭ്രമിച്ചവളും) എന്ന രണ്ടു വിശേഷണങ്ങളാൽ അവളുടെ ഉള്ളിലെ ഭയവും, ‘ഹിതോദർകം’ (ഒടുവിൽ ഹിതം വരുത്തുന്ന) എന്നതിനാൽ അവളുടെ വാക്കിന്റെ പരിണാമവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ഭയന്നിരിക്കുമ്പോഴും അവൾ ഹിതംതന്നെ പറയുന്നു. എട്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ അവൾ ബാലിയുടെ സാമർഥ്യം കുറച്ചുകാണിക്കുന്നില്ല — ‘നിനക്കു ശത്രുവിനെക്കാൾ ബലക്കുറവോ ദൗർബല്യമോ ഇല്ല’ എന്നു പറഞ്ഞ് അവൾ അവന്റെ മാനം കാക്കുന്നു, സമയം മാത്രം ചോദിക്കുന്നു. ഈ നീതി ഓർമിക്കേണ്ടതാണ് — ബലവാനെ തടയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൾ അവന്റെ ബലത്തെ നിന്ദിക്കരുത്.
‘മുമ്പ് അവൻ ക്രോധത്തോടെ പാഞ്ഞുവന്ന് നിന്നെ യുദ്ധത്തിനു വിളിച്ചിരുന്നു; നീ പുറത്തുചെന്ന് അവനെ തോൽപ്പിച്ചപ്പോൾ, അടിയേറ്റ് അവൻ ദിക്കുകളിലേക്ക് ഓടിപ്പോയി. നിന്നാൽ തോൽപ്പിക്കപ്പെട്ട്, പ്രത്യേകിച്ചും പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ട അവൻ ഇവിടെ വന്ന് വീണ്ടും പോരിനു വിളിക്കുന്നത് എന്നിൽ ശങ്ക ജനിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ. ഗർജിക്കുന്ന അവനുള്ള ദർപ്പവും നിശ്ചയവും, ആ നാദത്തിലുള്ള ആവേശവും — ഇതൊന്നും ചെറിയ കാരണംകൊണ്ടല്ല. ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്ന സുഗ്രീവൻ സഹായമില്ലാത്തവനാണെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നില്ല; ഉറച്ച ഒരു സഹായിയെ നേടിയിട്ടാണ്, ആ സഹായിയെ ആശ്രയിച്ചാണ് അവൻ ഗർജിക്കുന്നത്. ഈ വാനരൻ സ്വഭാവത്താൽ നിപുണനും ബുദ്ധിമാനുമാണ്; വീര്യം പരീക്ഷിച്ചറിയാത്ത ആരുമായും സുഗ്രീവൻ സഖ്യം ചെയ്യുകയില്ല.’ താര ഇവിടെ ഭയംകൊണ്ടല്ല, അനുമാനംകൊണ്ടാണ് സംസാരിക്കുന്നത് — കാര്യത്തിൽനിന്നു കാരണം, നാദത്തിൽനിന്നു സഹായി, സഹായിയിൽനിന്ന് ആപത്ത്. ബുദ്ധിമതിയായ സ്ത്രീയുടെ നീതി ഇതുതന്നെ. താരയുടെ തർക്കം അഞ്ചു പടികളിലായി മുന്നേറുന്നു — മുമ്പ് സുഗ്രീവൻ പരാജിതനായി, ഇപ്പോൾ അവൻതന്നെ വീണ്ടും പോരിനു വിളിക്കുന്നു, അവന്റെ നാദത്തിൽ അസാധാരണമായ ദർപ്പം കേൾക്കുന്നു, അതിനാൽ അവന് ബലവാനായ ഏതോ സഹായിയുണ്ട്. അഞ്ചാമത്തെ പടി സുഗ്രീവന്റെ സ്വഭാവത്തിൽനിന്നാണ് — അവൻ നിപുണനും ബുദ്ധിമാനുമാണ്, അതിനാൽ പരീക്ഷിക്കാത്തവനുമായി സഖ്യം ചെയ്യുകയില്ല. ‘ശങ്കാം ജനയതീവ’ (ശങ്ക ജനിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ) എന്നതിലെ ‘ഇവ’ (പോലെ) എന്ന ശബ്ദത്താൽ അവൾ തന്റെ അഭിപ്രായം നിർബന്ധത്തോടെയല്ല, മൃദുവായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ഇതുതന്നെയാണ് ഭാര്യയുടെയും മന്ത്രിണിയുടെയും ഒരേസമയമുള്ള ഭൂമിക.
‘വീരാ, കുമാരനായ അംഗദൻ പറഞ്ഞ വാക്ക് ഞാൻ മുമ്പേ കേട്ടിരുന്നു; ഇന്നു നിനക്കു ഹിതമായ വാക്കു ഞാൻ പറയാം. ഈ കുമാരൻ അംഗദൻ കാടിന്റെ അതിരുവരെ പോയിരുന്നു; നിപുണരായ ചാരന്മാർ അറിയിച്ച വർത്തമാനം അവൻ പറഞ്ഞു. അയോധ്യാധിപതിയുടെ പുത്രന്മാരും, ശൂരന്മാരും, യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാനാവാത്തവരും, ഇക്ഷ്വാകുകുലത്തിൽ ജനിച്ചവരും, പ്രസിദ്ധരുമായ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ, ആർക്കും സമീപിക്കാനാവാത്തവരായി, സുഗ്രീവന്റെ പ്രിയം നിറവേറ്റാനായി അവിടെ എത്തിയിട്ടുണ്ട്. അവരിൽ നിന്റെ സഹോദരന് യുദ്ധകർമത്തിൽ സഹായി എന്നു പ്രസിദ്ധനായവൻ രാമനാണ് — ശത്രുസൈന്യത്തെ മർദിക്കുന്നവൻ, യുഗാന്താഗ്നിപോലെ ഉയർന്നവൻ, സജ്ജനങ്ങൾക്ക് അഭയമായ വൃക്ഷം, ആപത്തിൽപ്പെട്ടവർക്കു പരമഗതി, ദുഃഖിതർക്ക് ആശ്രയം, യശസ്സിന്റെ ഏക പാത്രം, ജ്ഞാനവിജ്ഞാനസമ്പന്നൻ, പിതാവിന്റെ ആജ്ഞയിൽ നിരതൻ, ധാതുക്കളുടെ പർവതരാജൻ എന്നപോലെ ഗുണങ്ങളുടെ മഹാകരം. അതിനാൽ ആ മഹാത്മാവുമായി — യുദ്ധകർമങ്ങളിൽ ജയിക്കാനാവാത്തവനും അളവറ്റവനുമായ രാമനുമായി — നിനക്കു വിരോധം ഉചിതമല്ല. ശൂരാ, നിന്നോടു ചിലതു ഞാൻ പറയാം; നിന്നിൽ കുറ്റം കാണാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.’ ഇവിടെ രാമന്റെ വർണന ശത്രുപക്ഷത്തുനിന്നു വരുന്നതുകൊണ്ട് കൂടുതൽ പ്രമാണമാകുന്നു. അംഗദൻ ചാരന്മാരിൽനിന്നു കേട്ട വർത്തമാനം ഇവിടെ പ്രമാണമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു — വാർത്ത കെട്ടിച്ചമച്ചതല്ല, പരിശോധിച്ചതാണ് എന്നു താര സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രാമന്റെ വർണനയിൽ ഏഴു വിശേഷണങ്ങൾ ക്രമമായി വരുന്നു — ശത്രുസേനാമർദകൻ, പ്രളയാഗ്നിസദൃശൻ, സജ്ജനങ്ങളുടെ ആശ്രയവൃക്ഷം, ആപന്നരുടെ ഗതി, ദുഃഖിതരുടെ ആശ്രയം, യശസ്സിന്റെ ഏകാധാരം, പിതൃവചനനിരതൻ. അവയിൽ ആദ്യത്തെ രണ്ടെണ്ണം ഭയം ജനിപ്പിക്കുന്നവ, നടുവിലെ നാലെണ്ണം ആശ്വാസം നൽകുന്നവ, അവസാനത്തേതു ധർമസൂചകം; ഇങ്ങനെ ബാലിയിൽ ഭയം ഉണർത്തുമ്പോഴും താര രാമന്റെ ധാർമികത മറക്കുന്നില്ല. ‘ധാതൂനാമിവ ശൈലേന്ദ്രഃ’ (ധാതുക്കളുടെ പർവതരാജൻ എന്നപോലെ) എന്ന ഉപമ ഗുണങ്ങളുടെ ബാഹുല്യവും ആഴവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഗുണങ്ങൾ പുറമേനിന്നുള്ളവയല്ല, സ്വഭാവസിദ്ധമാണ്. ‘ന ചേച്ഛാമ്യഭ്യസൂയിതും’ (കുറ്റം കാണാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല) എന്ന വാക്യത്താൽ അവൾ തന്റെ നിഷ്കപടത പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
‘കേൾക്കൂ, ചെയ്യുകയും ചെയ്യൂ — നിനക്കു ഹിതമായതു ഞാൻ പറയാം. സുഗ്രീവനെ വേഗം യൗവരാജ്യത്തിൽ യഥാവിധി അഭിഷേകം ചെയ്യൂ. വീരനായ രാജാവേ, ഇളയ സഹോദരനുമായി കലഹിക്കരുത്. ആ രാമനോടുള്ള സൗഹൃദവും — വൈരം ദൂരെ ഉപേക്ഷിച്ച് — സുഗ്രീവനോടുള്ള സ്നേഹബന്ധവുമാണ് നിനക്ക് ഉചിതമെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു. ഈ വാനരൻ നിന്റെ ഇളയ സഹോദരനാണ്, അതിനാൽ ലാളിക്കപ്പെടേണ്ടവനാണ്. അവിടെ ആയാലും ഇവിടെ അടുത്തായാലും എല്ലാ വിധത്തിലും അവൻ നിന്റെ ബന്ധുതന്നെ; അവനു തുല്യനായ ഒരു ബന്ധുവിനെ ഭൂമിയിൽ ഞാൻ കാണുന്നില്ല. ദാനം, മാനം മുതലായ സത്കാരങ്ങളാൽ അവനെ നിന്നോട് അടുപ്പിക്കൂ; അങ്ങനെ ഈ വൈരം ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ നിന്റെ അരികിൽ നിൽക്കട്ടെ. വിശാലമായ കഴുത്തുള്ള സുഗ്രീവൻ നിന്റെ മഹാബന്ധുവാണ് എന്നാണ് എന്റെ മതം; സഹോദരസൗഹൃദം അവലംബിക്കുകയല്ലാതെ നിനക്ക് ഇവിടെ മറ്റൊരു വഴിയുമില്ല. എനിക്കു പ്രിയമായതു ചെയ്യണമെന്നു നിനക്കുണ്ടെങ്കിൽ, ഞാൻ നിന്റെ ഹിതം കാംക്ഷിക്കുന്നവളാണെന്നു നീ അറിയുന്നുവെങ്കിൽ, സ്നേഹത്തോടെ യാചിക്കുന്ന എന്റെ ഈ വാക്ക് നന്നായി അനുസരിക്കൂ.’ രാജ്ഞി ഇവിടെ രാജനീതിയും ഉപദേശിക്കുന്നു — യൗവരാജ്യം നൽകുന്നതിലൂടെ മാത്രമേ വൈരത്തിന്റെ മൂലം മുറിക്കാനാകൂ. ഉപദേശം മൂന്നുവിധമാണ് — രാജനീതി, ബന്ധുത്വം, പ്രാർഥന. യൗവരാജ്യാഭിഷേകംതന്നെയാണ് വൈരത്തിന്റെ മൂലച്ഛേദനം, കാരണം സുഗ്രീവന്റെ ദുഃഖം രാജ്യഭ്രംശത്തിൽനിന്നുണ്ടായതുതന്നെയായിരുന്നു. ‘യവീയാൻ’ (ഇളയവൻ) എന്ന പദം രണ്ടുതവണ പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു — ഇളയവനാണ്, അതിനാൽ ലാളിക്കപ്പെടേണ്ടവൻ, വധിക്കപ്പെടേണ്ടവനല്ല. ‘തത്ര വാ സന്നിഹസ്ഥോ വാ’ (അവിടെ ആയാലും ഇവിടെ അടുത്തായാലും) എന്ന വാക്കിലൂടെ അവൾ സുഗ്രീവൻ കിഷ്കിന്ധയിലായാലും ഋശ്യമൂകത്തിലായാലും ഒരുപോലെ എന്നു കരുതുന്നു — സ്ഥലം ബന്ധുത്വത്തിനു തടസ്സമല്ല. ‘ദാനമാനാദിസത്കാരൈഃ’ (ദാനം, മാനം മുതലായ സത്കാരങ്ങളാൽ) എന്ന ഉപായകഥനം നീതിശാസ്ത്രത്തിന് അനുസൃതമാണ് — സാമംകൊണ്ടും ദാനംകൊണ്ടും ശത്രുവിനെ മിത്രമാക്കണം. ഒടുവിൽ അവൾ രാജ്ഞീഭാവം ഉപേക്ഷിച്ച് ഭാര്യയായി യാചിക്കുന്നു — ‘ഞാൻ നിന്റെ ഹിതം കാംക്ഷിക്കുന്നവളാണെന്നു നീ അറിയുന്നുവെങ്കിൽ’. ഇതുതന്നെയാണ് അവളുടെ വാക്കിന്റെ പരമമായ തലം.
‘പ്രസാദിച്ചാലും, എന്റെ ഈ പഥ്യമായ സംസാരം കേൾക്കൂ; രോഷത്തെ മാത്രം പിന്തുടരുന്നത് നിനക്ക് ഉചിതമല്ല. ശക്രനു തുല്യമായ തേജസ്സുള്ള കോസലരാജപുത്രനുമായി നിനക്കു ക്ഷമതന്നെയാണ് യുക്തം, കലഹമല്ല.’ ഇങ്ങനെ അപ്പോൾ താര ബാലിയോടു ഹിതകരവും പഥ്യവുമായ ഈ വാക്ക് പറഞ്ഞു; എന്നാൽ വിനാശകാലത്ത് കാലത്തിന്റെ പിടിയിലകപ്പെട്ട അവന് ആ വാക്ക് രുചിച്ചില്ല. സർഗാന്ത്യത്തിൽ കവി സ്വയം നിർണയം പറയുന്നു — കാലം പ്രവേശിച്ചിടത്ത് ബുദ്ധി പ്രവേശിക്കുന്നില്ല. ‘ജല്പിതം’ (സംസാരം) എന്നത് വിനയോക്തിയാണ് — തന്റെ വാക്കിനെ അവൾ സാധാരണമായ ഒരു സംസാരം മാത്രമായി കാണുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे पञ्चदशः सर्गः॥ १५॥