॥वाल्मीकिरामायणम् കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡം · 6-ാം സർഗ്ഗം

കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

സീതാഭരണദർശനവും രാമന്റെ ശോകരോഷങ്ങളും

സീതയെ വീണ്ടെടുത്തുതരുമെന്ന സുഗ്രീവന്റെ പ്രതിജ്ഞ, അപഹരണവൃത്താന്തം, ആഭരണദർശനം, രാമന്റെ വിലാപം, ലക്ഷ്മണൻ നൂപുരങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുന്നു, രാമന്റെ രോഷവചനം

വീണ്ടും പ്രീതനായ സുഗ്രീവൻ രഘുനന്ദനനായ രാഘവനോടു പറഞ്ഞു — എന്റെ മന്ത്രിസത്തമനും സചിവനുമായ ഈ ഹനുമാൻ, ഏതു നിമിത്തത്താൽ അങ്ങ് വിജനമായ വനത്തിലെത്തിയെന്ന അങ്ങയുടെ വൃത്താന്തം എന്നോടു പറയുന്നു. സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം വനത്തിൽ വസിക്കുമ്പോൾ അങ്ങയുടെ ഭാര്യയായ ജനകപുത്രി മൈഥിലിയെ രാക്ഷസൻ അപഹരിച്ചു. അങ്ങയിൽനിന്നും ബുദ്ധിമാനായ ലക്ഷ്മണനിൽനിന്നും വേർപെട്ട് അവൾ കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു; തക്കം നോക്കിയിരുന്ന അവൻ ഗൃധ്രനായ ജടായുവിനെ കൊന്ന്, ഭാര്യാവിയോഗത്തിൽനിന്നുണ്ടാകുന്ന ദുഃഖം അങ്ങേക്കു വരുത്തി. ‘അന്തരം’ (തക്കം, പഴുത്) എന്ന പദത്താൽ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — രാക്ഷസന്മാർ ബലംകൊണ്ടല്ല, പഴുതുകൊണ്ടുമാത്രമാണ് കാര്യം സാധിച്ചത്. പിന്നെ സുഗ്രീവൻ ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നു — ഭാര്യാവിയോഗത്തിൽനിന്നുണ്ടായ ദുഃഖത്തിൽനിന്ന് അങ്ങ് അധികം വൈകാതെ മോചിതനാകും; നഷ്ടപ്പെട്ട വേദശ്രുതിയെയെന്നപോലെ ഞാൻ അവളെ തിരികെ കൊണ്ടുവരും. ശത്രുസംഹാരകാ, രസാതലത്തിലായാലും ആകാശത്തിലായാലും അങ്ങയുടെ ഭാര്യയെ ഞാൻ കൊണ്ടുവന്നു തരും. വേദശ്രുതിയുടെ ഉപമ അത്യന്തം അർഥവത്താണ് — നഷ്ടപ്പെട്ടാലും വീണ്ടും ലഭിക്കുന്നതും സ്വയം പവിത്രമായി നിലകൊള്ളുന്നതുമായ ശ്രുതിയെപ്പോലെയാണ് സീത എന്നു ധ്വനിക്കുന്നു. രസാതലത്തെയും ആകാശത്തെയും പരാമർശിക്കുന്നതിലൂടെ അന്വേഷണത്തിന്റെ അപരിമിതമായ വ്യാപ്തി സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ഭാഗത്ത് സുഗ്രീവന്റെ വാക്കിന് മൂന്നു ഭാഗങ്ങളുണ്ട് — ആദ്യം ഹനുമാന്റെ നിവേദനത്തിന്റെ ആവർത്തനം, പിന്നെ രാമന്റെ ദുഃഖകാരണകഥനം, ഒടുവിൽ സ്വന്തം പ്രതിജ്ഞ. മുൻസർഗത്തിൽ ചെയ്ത സഖ്യം ഇപ്പോൾ കർമംകൊണ്ട് സഫലമാക്കപ്പെടുന്നു; മിത്രത്തിന്റെ ദുഃഖം സ്വന്തം ദുഃഖംപോലെ സ്വീകരിക്കുന്നതാണ് സഖ്യധർമം. ‘നചിരാത്’ (അധികം വൈകാതെ) എന്ന പദത്താൽ കാലത്തിന്റെ അല്പത്വം പറയപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ രാമന് ആശ്വാസം വേഗം ഉണ്ടാകുന്നു. ജടായുവിന്റെ വധം ഇവിടെ സംക്ഷേപിച്ച് ഓർമിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — പ്രാണൻ ഉപേക്ഷിച്ച ആ പക്ഷിയുടെ ഓർമപോലും രാമന്റെ ശോകം വർധിപ്പിക്കുന്നു.

രാഘവാ, എന്റെ ഈ വാക്ക് സത്യമാണെന്ന് അങ്ങ് അറിഞ്ഞാലും — വിഷം കലർന്ന ഭക്ഷണമെന്നപോലെ, ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ സുരാസുരന്മാർക്കുപോലും അവളെ ദഹിപ്പിച്ചൊതുക്കാനാവില്ല. അതിനാൽ മഹാബാഹോ, ശോകം ഉപേക്ഷിക്കൂ; ആ കാന്തയെ ഞാൻ അങ്ങേക്കു കൊണ്ടുവരും. അനുമാനത്താൽ ഞാൻ അറിയുന്നു, അത് മൈഥിലിതന്നെയായിരുന്നു, ഇതിൽ സംശയമില്ല; രൗദ്രകർമിയായ രാക്ഷസൻ കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ ഞാൻ അവളെ കണ്ടു. ‘രാമാ, രാമാ’ എന്നും ‘ലക്ഷ്മണാ’ എന്നും ഇടറിയ സ്വരത്തിൽ നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട്, രാവണന്റെ മടിയിൽ ഒരു നാഗരാജവധുവിനെപ്പോലെ പിടഞ്ഞുകൊണ്ട് അവൾ കാണപ്പെട്ടു. സർപ്പവധുവിനോടുള്ള സാദൃശ്യത്താൽ അവളുടെ നിസ്സഹായതയും പിടച്ചിലും ഒരേസമയം വർണിക്കപ്പെടുന്നു. ഞാൻ ഉൾപ്പെടെ അഞ്ചുപേരായി — നാലു സചിവന്മാരോടൊപ്പം മലമുകളിൽ നിൽക്കുന്ന എന്നെ — കണ്ട് അവൾ ഉത്തരീയവും ശുഭമായ ആഭരണങ്ങളും താഴേക്കിട്ടു. രാഘവാ, അവ ഞങ്ങൾ എടുത്ത് സൂക്ഷിച്ചുവെച്ചിട്ടുണ്ട്; ഞാൻ അവ കൊണ്ടുവരാം, അങ്ങ് തിരിച്ചറിഞ്ഞാലും. സീതയുടെ ബുദ്ധികൗശലം ഇവിടെ പ്രകാശിക്കുന്നു — നിസ്സഹായയായിരുന്നിട്ടും വഴി അറിയപ്പെടാനായി അവൾ ഒരു അടയാളം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. പിന്നെ രാമൻ പ്രിയവാദിയായ സുഗ്രീവനോടു പറഞ്ഞു — സഖേ, വേഗം കൊണ്ടുവരൂ, എന്തിനാണ് താമസിക്കുന്നത് എന്ന്. ‘സഖേ’ എന്ന സംബോധനയാൽ പുതിയ സഖ്യത്തിന്റെ ആദ്യപ്രയോഗം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘വിഷം കലർന്ന ഭക്ഷണം’ എന്ന ഉപമയാൽ സുഗ്രീവൻ രാവണന്റെ വിനാശം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — അവളെ അനുഭവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻതന്നെ അവളാൽ നശിക്കുന്നു. ‘അനുമാനത്താൽ ഞാൻ അറിയുന്നു’ എന്ന വചനത്തിൽ സുഗ്രീവന്റെ സത്യനിഷ്ഠ പ്രകാശിക്കുന്നു; നിശ്ചിതമല്ലാത്തതിനെ നിശ്ചിതമെന്നപോലെ അവൻ പറയുന്നില്ല. നാലു സചിവന്മാരോടൊപ്പം മലമുകളിൽ നിന്നിരുന്ന സുഗ്രീവനെ അവൾ ദൂരെനിന്നുതന്നെ കണ്ടു; ആ നിമിഷത്തിൽ വിവേകപൂർവം അവൾ അടയാളം ഉപേക്ഷിച്ചു. ഏഴാം ശ്ലോകത്തിൽ ‘ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ സുരാസുരന്മാർ’ എന്നു പറഞ്ഞ്, സുഗ്രീവൻ ദേവാസുരന്മാരുടെ സാമർഥ്യത്തെപ്പോലും അതിക്രമിക്കുന്ന സീതയുടെ പാതിവ്രത്യബലം വർണിക്കുന്നു. എട്ടാമത്തേതിൽ രണ്ടു തവണ ‘മഹാബാഹോ’ എന്നു സംബോധന ചെയ്ത് രാമന്റെ ബലം ഓർമിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അങ്ങനെ ശോകത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ഉത്സാഹം ജനിക്കാൻ.

ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട സുഗ്രീവൻ രാഘവന് പ്രിയം ചെയ്യാനുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ വേഗം മലയിലെ നിബിഡമായ ഗുഹയിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഉത്തരീയവും ആ ആഭരണങ്ങളും എടുത്ത് ‘ഇതാ നോക്കൂ’ എന്നു പറഞ്ഞ് ആ വാനരൻ രാമനെ കാണിച്ചു. പിന്നെ വസ്ത്രവും ശുഭമായ ആഭരണങ്ങളും കൈയിലെടുത്ത രാമൻ, മഞ്ഞിനാൽ മൂടപ്പെട്ട ചന്ദ്രനെപ്പോലെ, കണ്ണീരിനാൽ മൂടപ്പെട്ടവനായി. ഇവിടെ ഉപമ സൂക്ഷ്മമാണ് — പ്രകാശം നശിച്ചിട്ടില്ല, മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതേയുള്ളൂ; അതുപോലെ രാമന്റെ ധൈര്യവും നശിച്ചിട്ടില്ല, ശോകത്താൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുകയാണ്. സീതാസ്നേഹത്താൽ ഒഴുകിയ കണ്ണീരിനാൽ ഉലഞ്ഞ് ‘ഹാ പ്രിയേ’ എന്നു കരഞ്ഞുകൊണ്ട് ധൈര്യം കൈവിട്ട് അവൻ നിലത്തു വീണു. ആ ഉത്തമാഭരണം പലവട്ടം ഹൃദയത്തോടു ചേർത്തുവെച്ച്, മാളത്തിൽ കിടക്കുന്ന കോപിച്ച സർപ്പത്തെപ്പോലെ അവൻ ഏറെ നെടുവീർപ്പിട്ടു. സർപ്പോപമയാൽ ശോകത്തിനുള്ളിലെ രോഷവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ഇന്ന് നിശ്വാസരൂപത്തിൽ പുറത്തുവരുന്നതുതന്നെ പിന്നീട് ബാണരൂപത്തിൽ പുറത്തുവരും. ആഭരണങ്ങൾ ഗുഹയിൽ സൂക്ഷിച്ചിരുന്നു എന്ന വർണനയാൽ സുഗ്രീവന്റെ സൂക്ഷ്മത കാണിക്കപ്പെടുന്നു — മറ്റൊരാൾ ഏൽപ്പിച്ച നിക്ഷേപം സംരക്ഷിക്കേണ്ടതാണെന്ന് അവനറിയാം. ‘ഇതാ നോക്കൂ’ എന്ന ചെറിയ വാക്യംതന്നെ വലിയ ശോകത്തിനു നിമിത്തമാകുന്നു. രാമന്റെ വീഴ്ച ഇവിടെ ദൗർബല്യമല്ല, സ്നേഹത്തിന്റെ ആഴമാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. പതിനാറാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘മഞ്ഞിനാൽ മൂടപ്പെട്ട ചന്ദ്രൻ’ എന്ന ഉപമ രാമന്റെ സൗമ്യതയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു; പതിനേഴാമത്തേതിൽ ‘ഹാ പ്രിയേ’ എന്ന ഒരൊറ്റ പദം മുഴുവൻ വിപ്രലംഭശൃംഗാരത്തെയും വഹിക്കുന്നു. പതിനെട്ടാമത്തേതിൽ ‘പലവട്ടം’ എന്ന പദത്താൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ഹൃദയത്തോടു ചേർത്തുപിടിക്കുന്നത് സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

ഇടമുറിയാതെ കണ്ണീരൊഴുകുന്ന രാമൻ അരികിൽ നിൽക്കുന്ന സൗമിത്രിയെ നോക്കി ദീനമായി വിലപിക്കാൻ തുടങ്ങി. ലക്ഷ്മണാ, നോക്കൂ — അപഹരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ വൈദേഹി തന്റെ ശരീരത്തിൽനിന്ന് ഈ ഉത്തരീയവും ഈ ആഭരണങ്ങളും നിലത്തേക്ക് ഉപേക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു. അപഹരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ സീത ഈ ആഭരണം പുൽത്തകിടിയുള്ള ഭൂമിയിലേക്കാണ് ഇട്ടതെന്നു തീർച്ച, കാരണം ഇവയുടെ രൂപം അതുപോലെതന്നെ കേടുകൂടാതെ കാണപ്പെടുന്നു — എന്ന് അവൻ അനുമാനിക്കുന്നു. ശോകാകുലനായിരിക്കുമ്പോഴും രാമൻ പ്രമാണത്തോടെയാണ് സംസാരിക്കുന്നത് — ഇത് അവന്റെ പ്രകൃതിയുടെ അടയാളമാണ്. ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട ലക്ഷ്മണൻ പറഞ്ഞു — ഞാൻ തോൾവളകൾ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല, കുണ്ഡലങ്ങളും തിരിച്ചറിയുന്നില്ല; എന്നാൽ നിത്യവും പാദവന്ദനം ചെയ്തിരുന്നതിനാൽ നൂപുരങ്ങൾ ഞാൻ തിരിച്ചറിയുന്നു. ഈ വചനം ലക്ഷ്മണന്റെ വിനയത്തിന്റെയും ശീലത്തിന്റെയും പരമമായ പ്രമാണമാണ് — ജ്യേഷ്ഠപത്നിയുടെ പാദങ്ങൾ മാത്രമേ അവൻ കണ്ടിട്ടുള്ളൂ, മറ്റൊന്നുമില്ല. പിന്നെ രാഘവൻ സുഗ്രീവനോട് ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു. ‘ഇവയുടെ രൂപം അങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്നുവല്ലോ’ എന്ന ഹേതുവചനത്താൽ രാമൻ തന്റെ അനുമാനത്തിന്റെ പ്രമാണവും കാണിക്കുന്നു — കഠിനമായ നിലത്തു വീണിരുന്നെങ്കിൽ ഉടഞ്ഞതായി കാണുമായിരുന്നു; ഉടയാതെ കാണപ്പെടുന്നു, അതിനാൽ പുൽത്തകിടിയിലാണ് വീണത്. ശോകം ആക്രമിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും അവന്റെ ബുദ്ധി ഇളകുന്നില്ല. ഇരുപത്തിരണ്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ ലക്ഷ്മണന്റെ ഉത്തരം സംക്ഷിപ്തവും വ്യക്തവുമാണ് — തനിക്കറിയാത്തതിനെ അറിയില്ല എന്ന് സങ്കോചമില്ലാതെ പറഞ്ഞു; ഇതുതന്നെയാണ് സത്യവാദിയുടെ ലക്ഷണം.

സുഗ്രീവാ, പറയൂ — അപഹരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അവളെ ഏതു ദിക്കിലേക്കാണ് കൊണ്ടുപോകുന്നതായി നീ കണ്ടത്? രൗദ്രരൂപനായ ആ രാക്ഷസൻ എന്റെ പ്രാണപ്രിയയെ അപഹരിച്ചിരിക്കുന്നു. എനിക്ക് മഹത്തായ ആപത്തു വരുത്തിയ ആ രാക്ഷസൻ എവിടെയാണ് വസിക്കുന്നത്? അവൻ നിമിത്തം ഞാൻ എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരെയും നശിപ്പിക്കും. മൈഥിലിയെ അപഹരിച്ചും എന്നെ കോപിപ്പിച്ചും അവൻ തീർച്ചയായും സ്വന്തം ജീവിതാന്ത്യത്തിനായി മൃത്യുവിന്റെ വാതിൽ തുറന്നിട്ടിരിക്കുന്നു. ‘മൃത്യുവിന്റെ വാതിൽ തുറന്നിട്ടിരിക്കുന്നു’ എന്ന രൂപകത്താൽ കവി കാണിക്കുന്നു — രാവണൻ സ്വയംതന്നെ സ്വവിനാശത്തിന് ആരംഭം കുറിച്ചിരിക്കുന്നു. ഒടുവിൽ രാമൻ വാനരാധിപനോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു — ഏതു നിശാചരനാണോ ചതിച്ച് എന്റെ പ്രിയതമയെ വനത്തിൽനിന്ന് അപഹരിച്ചത്, എന്റെ ആ ശത്രുവിനെക്കുറിച്ചു പറയൂ; ഇന്നുതന്നെ ഞാൻ അവനെ യമന്റെ സന്നിധിയിലെത്തിക്കും എന്ന്. ‘എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരെയും നശിപ്പിക്കും’ എന്ന രാമന്റെ രോഷവചനം ഇവിടെ ആദ്യമായി സർവവ്യാപിയാകുന്നു; മുമ്പ് അവൻ ഒരുവന്റെ വധം മാത്രമേ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തിരുന്നുള്ളൂ. ഒടുവിൽ ദീർഘവൃത്തത്തിൽ രചിച്ച ശ്ലോകത്തിൽ ‘വിമഥ്യ’ (ചതിച്ച്, ഉലച്ച്) എന്ന പദം ചതിയുടെ ക്രൗര്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അവസാനത്തെ ശ്ലോകം ദീർഘവൃത്തത്തിൽ രചിച്ചതാണ്.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे षष्ठः सर्गः॥ ६॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക