സർഗ്ഗം
രാമസുഗ്രീവസഖ്യവും ബാലിവധപ്രതിജ്ഞയും
ഹനുമാന്റെ പരിചയവചനം, അഗ്നിസാക്ഷിയായ സഖ്യം, സുഗ്രീവന്റെ ഭയനിവേദനം, രാമന്റെ ബാലിവധപ്രതിജ്ഞ, ശുഭനിമിത്തങ്ങൾ
ഋശ്യമൂകത്തിൽനിന്ന് ഹനുമാൻ മലയപർവതത്തിലേക്കു ചെന്ന് ആ വീരന്മാരെക്കുറിച്ച് കപിരാജനായ സുഗ്രീവനെ അറിയിക്കുന്നു. ഇതാ രാമൻ — മഹാപ്രാജ്ഞനും ദൃഢവിക്രമനും സത്യപരാക്രമിയുമായവൻ — സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം വന്നിരിക്കുന്നു. ഇക്ഷ്വാകുകുലത്തിൽ ജനിച്ച ദശരഥപുത്രനായ ഇദ്ദേഹം ധർമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനും പിതാവിന്റെ നിർദേശം പാലിക്കുന്നവനുമാണ്. ഹനുമാന്റെ കഥനക്രമംതന്നെ നീതിചതുരമാണ് — ആദ്യം പുരുഷന്റെ പരാക്രമം, പിന്നെ കുലം, പിന്നെ ധർമനിഷ്ഠ, പിന്നെ പിതാവിന്റെ മഹത്ത്വം, ഒടുവിൽ ദുഃഖകാരണം. ആരുടെ പിതാവ് രാജസൂയം, അശ്വമേധം എന്നീ യജ്ഞങ്ങളാൽ അഗ്നിയെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയോ, ബ്രാഹ്മണർക്ക് ദക്ഷിണകളും ലക്ഷക്കണക്കിനു പശുക്കളെയും ദാനം ചെയ്തുവോ, തപസ്സുകൊണ്ടും സത്യവാക്കുകൊണ്ടും ഭൂമിയെ പരിപാലിച്ചുവോ — അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഈ പുത്രൻതന്നെയാണ് ഒരു സ്ത്രീ നിമിത്തം അരണ്യത്തിലെത്തിയിരിക്കുന്നത്. ‘സ്ത്രീഹേതോഃ’ (ഒരു സ്ത്രീ നിമിത്തം) എന്ന പദത്താൽ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — സത്യംകൊണ്ട് ഭൂമിയെ പാലിച്ച പിതാവിന്റെ പുത്രനും സത്യരക്ഷണാർഥംതന്നെയാണ് വനത്തിലെത്തിയത്. നിയതവ്രതനായ ഈ മഹാത്മാവ് ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വസിക്കുമ്പോൾ ഭാര്യയെ രാവണൻ അപഹരിച്ചു; അവളെ തേടിക്കൊണ്ട് ഇദ്ദേഹം അങ്ങയെ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ സഹോദരന്മാർ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ അങ്ങയോടു സഖ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അവരെ സ്വീകരിച്ച് പൂജിച്ചാലും, കാരണം ഇരുവരും പരമപൂജ്യരാണ്. ശരണാഗതനെ പൂജിക്കുന്നതുതന്നെയാണ് സഖ്യത്തിന്റെ ഒന്നാമത്തെ ലക്ഷണം എന്നതാണ് ഹനുമാന്റെ ആശയം. ഇങ്ങനെ മന്ത്രിശ്രേഷ്ഠൻ ഇരുവരുടെയും പ്രയോജനം ഒരൊറ്റ വാക്യത്തിൽ സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. ഇവിടെ ഹനുമാൻ കേവലം വാർത്താവാഹകനല്ല, സന്ധികാരകനാണ് — പറയേണ്ടതുമാത്രം പറയുന്നു, ശ്രോതാവിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വിശ്വാസം ജനിപ്പിക്കുന്നത് ആദ്യം സ്ഥാപിക്കുന്നു. രാമന്റെ പിതാവ് ചെയ്ത യജ്ഞങ്ങളും ദാനങ്ങളും വർണിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ സുഗ്രീവനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഇങ്ങനെയുള്ള കുലത്തിലെ പുരുഷൻ പ്രതിജ്ഞ ഉപേക്ഷിക്കുകയില്ല. ‘ശരണമാഗതഃ’ (ശരണം പ്രാപിച്ചു) എന്ന പദമാകട്ടെ ഇരട്ട അർഥം വഹിക്കുന്നു; ബലവാനായിരുന്നിട്ടും രാമൻ ഇവിടെ യാചകനെപ്പോലെ പറയപ്പെടുന്നു, അതിനാൽ സുഗ്രീവന്റെ ഭയം അകലുന്നു, അവന്റെ ഗൗരവം വർധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഹനുമാന്റെ വാക്കു കേട്ട് വാനരാധിപനായ സുഗ്രീവൻ അത്യന്തം ദർശനീയമായ രൂപം ധരിച്ച് പ്രീതിയോടെ രാഘവനോടു സംസാരിച്ചു. മുമ്പ് അവൻ ശങ്കിതനായിരുന്നു, ഇപ്പോൾ ശങ്കയില്ലാത്തവനും പ്രസന്നനും — രൂപത്തിന്റെ മാറ്റംതന്നെ അന്തഃകരണത്തിന്റെ മാറ്റം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അങ്ങ് ധർമത്തിൽ വിനീതനും നല്ല തപസ്വിയും എല്ലാവരോടും വാത്സല്യമുള്ളവനുമാണ്; വായുപുത്രൻ അങ്ങയുടെ ഗുണങ്ങൾ എന്നോട് യഥാർഥമായി വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് അവൻ പറയുന്നു. എന്നെപ്പോലെയുള്ള ഒരു വാനരനോട് അങ്ങ് സൗഹൃദം ആഗ്രഹിക്കുന്നത് എനിക്കുതന്നെയുള്ള സത്കാരമാണ്, അതുതന്നെ ഉത്തമമായ ലാഭവും. ഇവിടെ സുഗ്രീവന്റെ വിനയം ശ്രദ്ധേയമാണ് — രാജാവായിരുന്നിട്ടും അവൻ തന്നെ വെറുമൊരു വാനരനായും രാമനെ ഉപകാരിയായും കരുതുന്നു. എന്റെ സഖ്യം അങ്ങേക്കു രുചിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഇതാ എന്റെ കൈ നീട്ടിയിരിക്കുന്നു; കൈകൊണ്ട് കൈ ഗ്രഹിക്കപ്പെടട്ടെ, ഉറച്ച ഒരു മര്യാദ ബന്ധിക്കപ്പെടട്ടെ. ‘മര്യാദ ബന്ധിക്കപ്പെടട്ടെ’ എന്ന പദത്താൽ, സഖ്യം കേവലം ഒരു ഭാവമല്ല, നിയമബദ്ധമായ ഒരു ബന്ധമാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കപ്പെടുന്നു. നീട്ടിയ കൈതന്നെയാണ് സന്ധിയുടെ പ്രത്യക്ഷചിഹ്നം, വാക്കിനെക്കാൾ വലിയ പ്രമാണം എന്നു മനസ്സിലാക്കാം.
സുഗ്രീവന്റെ ഈ സുഭാഷിതം കേട്ട് ഏറെ ഹർഷിതമനസ്കനായ രാമൻ തന്റെ കൈകൊണ്ട് അവന്റെ കൈ അമർത്തിപ്പിടിച്ചു; സന്തോഷത്തോടെ സൗഹൃദം അവലംബിച്ച് അവനെ ഗാഢമായി ആലിംഗനം ചെയ്തു. വാക്കുകൊണ്ടു ചെയ്ത പ്രതിജ്ഞ സ്പർശംകൊണ്ട് ദൃഢമാക്കപ്പെടുന്നു എന്നതാണ് ഭാവം. പിന്നെ ശത്രുസംഹാരകനായ ഹനുമാൻ ഭിക്ഷുരൂപം പൂർണമായി ഉപേക്ഷിച്ച് രണ്ടു മരക്കഷണങ്ങൾ കടഞ്ഞ് അഗ്നി ജനിപ്പിച്ചു; മന്ത്രിതന്നെ ബന്ധത്തിന്റെ സാക്ഷിയെ ഉപസ്ഥാപിക്കുന്നു. ജ്വലിക്കുന്ന ആ അഗ്നിയെ പൂക്കളാൽ അർച്ചിച്ച്, സത്കരിച്ച്, ഏകാഗ്രനും അത്യന്തം പ്രീതനുമായി അവൻ അവരുടെ നടുവിൽ സ്ഥാപിച്ചു. പിന്നെ സുഗ്രീവനും രാഘവനും ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് സുഹൃത്തുക്കളായിത്തീർന്നു. അഗ്നിസാക്ഷിയായ ഈ സഖ്യം വിവാഹംപോലെ സംസ്കാരയുക്തമാണ്, അതിനാൽ ഭഞ്ജിക്കാനാവാത്തതാണ് എന്നു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അത്യന്തം പ്രീതമനസ്കരായ ആ വാനരനും രാഘവനും പരസ്പരം നോക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നിട്ടും തൃപ്തി വന്നില്ല — ദർശനംകൊണ്ടുതന്നെ പ്രീതി വളരുന്നു, ക്ഷയിക്കുന്നില്ല. ‘നീ എന്റെ ഹൃദയസുഹൃത്താണ്; നമ്മുടെ ദുഃഖവും സുഖവും ഒന്നുതന്നെ’ എന്ന് രാമൻ പറയുകയും ചെയ്യുന്നു; ഇതുതന്നെയാണ് സഖ്യത്തിന്റെ ലക്ഷണം. ഇവിടെ കവി ക്രമമായി മൂന്നു സാധനങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു — വാക്ക്, സ്പർശം, അഗ്നി; ഓരോന്നും മുൻപത്തേതിനെക്കാൾ ദൃഢം. ഹനുമാൻ ഭിക്ഷുരൂപം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതും അർഥവത്താണ് — വേഷംമാറലോടെ ആരംഭിച്ച ബന്ധം ഇപ്പോൾ സത്യത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമായിരിക്കുന്നു. ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയെ പൂക്കളാൽ അർച്ചിക്കുന്നതും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നതും ലോകപ്രസിദ്ധമായ രണ്ടു സംസ്കാരങ്ങളാണ്; അവയാൽ വാനരനും മനുഷ്യനും തമ്മിലുള്ള മൈത്രി ധർമ്യമാക്കപ്പെട്ടു. അവരുടെ നടുവിൽ സ്ഥാപിച്ച അഗ്നി ഇരുവർക്കും ഒരുപോലെ സാക്ഷിയാണ്; ആരും കൂടുതലല്ല, ആരും കുറവുമല്ല എന്ന് ഇതിലൂടെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിലൂടെ വാനരനും മനുഷ്യനും തമ്മിലുള്ള സമത്വം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു.
ഹർഷത്തോടെ രാഘവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, സുഗ്രീവൻ നിറയെ ഇലകളും നന്നായി പൂക്കളുമുള്ള ഒരു സാലവൃക്ഷത്തിന്റെ ശാഖ ഒടിച്ച്, ആ ശാഖ വിരിച്ച് രാഘവനോടൊപ്പം ഇരുന്നു. ആസനം നൽകുന്നതും ആതിഥ്യത്തിന്റെ അംഗമാണ്; വനത്തിൽ ലഭിക്കുന്നതുകൊണ്ടുതന്നെ സത്കാരം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. സന്തുഷ്ടനായ മാരുതപുത്രൻ ഹനുമാനും നന്നായി പൂത്ത ഒരു ചന്ദനവൃക്ഷത്തിന്റെ ശാഖ ലക്ഷ്മണനു നൽകി — സ്വാമിയെ അനുകരിക്കുന്നത് സേവകന്റെ ധർമമാണ്. പിന്നെ ഹർഷിതനായ സുഗ്രീവൻ, ഹർഷത്താൽ കലങ്ങിയ കണ്ണുകളോടെ, മൃദുവും മധുരവുമായ വാക്കോടെ രാമനോടു പറഞ്ഞു. ഹർഷത്തോടൊപ്പം ഭയവും അവന്റെ വാക്കിൽ കലർന്നിരിക്കുന്നു — ഞാൻ വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടവനും ഭയപീഡിതനുമായി ഇവിടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; ഭാര്യ അപഹരിക്കപ്പെട്ട്, വനത്തിൽ ഭയന്ന്, ദുർഗമമായ ഈ സ്ഥലം ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. മനസ്സു കലങ്ങിയവനും ഭീതനുമായി ഞാൻ വനത്തിൽ വസിക്കുന്നു; സഹോദരൻ ബാലിയാൽ വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടവനും അവനുമായി വൈരത്തിലുള്ളവനുമാണ് ഞാൻ. രാമന്റെ ദുഃഖത്തോടു തന്റെ ദുഃഖം സമാനമാണെന്നു കാണിച്ചുകൊണ്ട്, ഭയാർത്തനായ എനിക്ക് അഭയം നൽകിയാലും എന്ന് അവൻ യാചിക്കുന്നു. ഇരുവരുടെയും ഭാര്യ അപഹരിക്കപ്പെട്ടു, ഇരുവരും വനവാസികൾ — ഈ സമാനതതന്നെയാണ് സഖ്യത്തിന്റെ മൂലം. ‘വിനികൃതഃ’ (വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടവൻ) എന്ന പദം അപമാനത്തെയും ‘ഹൃതഭാര്യഃ’ (ഭാര്യ അപഹരിക്കപ്പെട്ടവൻ) എന്നത് നഷ്ടത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു; രണ്ടും ചേർന്ന് സുഗ്രീവന്റെ സമ്പൂർണമായ ദുരവസ്ഥ വെളിപ്പെടുന്നു. ദുർഗമസ്ഥലം ആശ്രയിച്ചതും അവന്റെ ദൗർബല്യത്തിനു സാക്ഷിയാണ് — രാജാവായിരുന്നിട്ടും അവൻ മലയിൽ ഒളിച്ചുകഴിയുന്നു. ഇതെല്ലാം കേട്ട് രാമന്റെ കരുണ ഉണരുന്നു; അങ്ങനെ അടുത്ത പ്രതിജ്ഞാവചനത്തിന് ഭൂമിക ഒരുക്കപ്പെടുന്നു. സാലശാഖയിൽ ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നതും സമത്വത്തിന്റെതന്നെ ചിഹ്നമാണ് — ഒരു രാജാവ് മറ്റൊരു രാജാവിനെ താഴെ ഇരുത്തുന്നില്ല. ഹനുമാൻ ചന്ദനശാഖ നൽകിയതിലൂടെ ലക്ഷ്മണന്റെ ഗൗരവവും രക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.
‘എനിക്കു ഭയമുണ്ടാകാത്തവിധം അങ്ങ് ചെയ്യണം’ എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ, തേജസ്വിയും ധർമജ്ഞനും ധർമവത്സലനുമായ കാകുത്സ്ഥൻ ചിരിക്കുന്നതുപോലെ സുഗ്രീവനോടു മറുപടി പറഞ്ഞു. ഇവിടെ ചിരി അവജ്ഞയുടേതല്ല, ആശ്വാസത്തിന്റെ ചിഹ്നമാണ്. മഹാകപേ, ഉപകാരംതന്നെയാണ് മിത്രത്തിന്റെ ഫലം എന്ന് എനിക്കറിയാം — എന്ന് അവൻ സഖ്യത്തിന്റെ സിദ്ധാന്തംതന്നെ ആരംഭത്തിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു. നിന്റെ ഭാര്യയെ അപഹരിച്ച ആ ബാലിയെ ഞാൻ വധിക്കും എന്നും അവൻ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു. പിന്നെ ബാണവർണന — മൂർച്ചയുള്ളവയും സൂര്യനെപ്പോലെ ശോഭിക്കുന്നവയും അമോഘങ്ങളുമാണ് എന്റെ ഈ ശരങ്ങൾ; ദുർവൃത്തനായ ആ ബാലിയുടെ മേൽ അവ വേഗത്തോടെ പതിക്കും. കങ്കപ്പക്ഷിയുടെ തൂവലുകളാൽ മൂടപ്പെട്ട്, മഹേന്ദ്രന്റെ വജ്രായുധംപോലെ, മൂർച്ചയുള്ള മുനകളും നേരായ മുട്ടുകളുമുള്ള അവ ക്രുദ്ധരായ സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെയാണ്. വിഷസർപ്പങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള മൂർച്ചയുള്ള ശരങ്ങളാൽ വധിക്കപ്പെട്ട്, ചിതറിയ പർവതംപോലെ നിലത്തു വീണുകിടക്കുന്ന ബാലിയെ ഇന്നുതന്നെ കണ്ടുകൊള്ളൂ എന്നും പറഞ്ഞു. ശത്രുവിനെ പർവതത്തോട് ഉപമിക്കുന്നതിലൂടെ അവന്റെ മഹത്ത്വവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; എങ്കിലും അവൻ വീഴുകതന്നെ ചെയ്യും എന്ന നിശ്ചയവും. തനിക്കു ഹിതകരമായ ആ വാക്കു കേട്ട് സുഗ്രീവൻ പരമപ്രീതനായി. ബാണങ്ങളുടെ വർണനയിൽ നാലു വിശേഷണങ്ങൾ — അമോഘത്വം, മൂർച്ച, നേരായ മുട്ടുകൾ, രോഷം; ഇവയാൽ ആയുധത്തിന്റെ ഗുണങ്ങളും ധനുർധരന്റെ നിശ്ചയവും ഒരേസമയം പ്രകാശിക്കുന്നു. ‘ഇന്നുതന്നെ കണ്ടുകൊള്ളൂ’ എന്ന വർത്തമാനകാലവചനം പ്രതിജ്ഞയുടെ ശീഘ്രസിദ്ധി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സുഗ്രീവന്റെ പ്രീതിയാകട്ടെ വൈരം വീട്ടുന്നതിൽനിന്നു മാത്രമല്ല, ഒരു ആശ്രയം ലഭിച്ചതിൽനിന്നുമാണ്. ‘ചിരിക്കുന്നതുപോലെ’ എന്ന രണ്ടു പദങ്ങളാൽ രാമന് സ്വബലത്തിലുള്ള നിശ്ചയം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ആരുടെ കാര്യം എളുപ്പമാണോ അവന്റെ മുഖത്തുതന്നെയാണ് പുഞ്ചിരി വിടരുന്നത്. സുഗ്രീവന്റെ ഭയവും ആ പുഞ്ചിരിയാൽത്തന്നെ അകറ്റപ്പെട്ടു.
ശ്രേഷ്ഠമായ വാക്കു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് സുഗ്രീവൻ പറഞ്ഞു — നരസിംഹാ, വീരാ, അങ്ങയുടെ പ്രസാദത്താൽ എന്റെ പ്രിയഭാര്യയെയും രാജ്യത്തെയും ഞാൻ വീണ്ടെടുക്കട്ടെ. നരദേവാ, ശത്രുവായ ആ ജ്യേഷ്ഠനെ, അവൻ ഇനി എന്നെ ഉപദ്രവിക്കാത്തവിധം ആക്കിയാലും. പിന്നെ കവി ഒരു നിമിത്തം പറയുന്നു — സുഗ്രീവനും രാമനും തമ്മിലുള്ള പ്രണയത്തിന്റെ ഈ സന്ദർഭത്തിൽ, സീതയുടെ താമരപോലുള്ളതും കപീന്ദ്രനായ ബാലിയുടെ സ്വർണംപോലുള്ളതും നിശാചരന്മാരുടെ അഗ്നിപോലുള്ളതുമായ ഇടത്തെ കണ്ണുകൾ ഒരേസമയം തുടിച്ചു — സ്ത്രീക്കു ശുഭവും പുരുഷന്മാർക്ക് അശുഭവും സൂചിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്. ഒരൊറ്റ നിമിത്തത്താൽ സീതയുടെ മോചനവും ബാലിയുടെയും രാക്ഷസന്മാരുടെയും വിനാശവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ഇതാണ് സർഗത്തിന്റെ ഉപസംഹാരം. നിമിത്തശാസ്ത്രത്തിൽ സ്ത്രീകളുടെ ഇടത്തെ അംഗം തുടിക്കുന്നത് ശുഭവും പുരുഷന്മാരുടേത് അശുഭവുമാണ് എന്നതാണ് നില.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे पञ्चमः सर्गः॥ ५॥