സർഗ്ഗം
പരശുരാമന്റെ ആഗമനം
വിശ്വാമിത്രന്റെ പ്രസ്ഥാനം, ജനകന്റെ കന്യാധനദാനം, വഴിയിൽ ശുഭാശുഭശകുനങ്ങൾ, വസിഷ്ഠന്റെ സമാശ്വാസനം, ഭാർഗവന്റെ ഭീകരദർശനം
കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ രഘുകുലത്തിലെ നാലു കുമാരന്മാരുടെ വിവാഹം നടന്നു. ആ രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ മഹാമുനിയായ വിശ്വാമിത്രൻ ജനകനോടും ദശരഥനോടും ഇരുവരോടും യാത്ര ചോദിച്ച് ഉത്തരപർവതത്തിലേക്കു പോയി; കൗശികീനദിയുടെ തീരത്തുള്ള തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്കുതന്നെ മടങ്ങി. വിശ്വാമിത്രൻ പോയശേഷം ദശരഥനും വൈദേഹനായ മിഥിലാധിപൻ ജനകനോടു യാത്ര ചോദിച്ച് വേഗം സ്വന്തം പുരിയായ അയോധ്യയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. യാഗരക്ഷയ്ക്കായി രാമനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി സിദ്ധാശ്രമവും താടകാവധവും മിഥിലയും കാണിച്ചുകൊടുത്ത ആ മുനിതന്നെ, കാര്യം സാധിച്ചപ്പോൾ ആഗ്രഹങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ മടങ്ങുന്നു. അദ്ദേഹം പ്രശംസ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; വിവാഹഫലത്തിന്റെ ഒരംശംപോലും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ഇതാണ് ഋഷിധർമത്തിന്റെ രീതി.
പിന്നെ വിദേഹരാജാവായ മിഥിലേശ്വരൻ ജനകൻ കന്യകമാരെ ഉദ്ദേശിച്ച് ധാരാളം കന്യാധനം നൽകി: അനേകം ലക്ഷം പശുക്കൾ, മികച്ച കമ്പിളികളുടെ കൂമ്പാരങ്ങൾ, കോടിക്കണക്കിനു പട്ടുവസ്ത്രങ്ങളും മറ്റു വസ്ത്രങ്ങളും. നന്നായി അലങ്കരിച്ച ദിവ്യരൂപമുള്ള ആനകളെയും കുതിരകളെയും തേരുകളെയും കാലാളുകളെയും നൽകി; ചതുരംഗസൈന്യംതന്നെ കന്യാധനമായി നൽകി എന്നത് രാജാവിന്റെ വൈഭവം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ആ നാലു കന്യകമാർക്കും തോഴിമാരായി നൂറു കന്യകമാരെയും അത്യുത്തമരായ ദാസീദാസന്മാരെയും നൽകി; വെള്ളിയുടെയും സ്വർണത്തിന്റെയും മുത്തുകളുടെയും പവിഴത്തിന്റെയും കൂമ്പാരങ്ങൾ നൽകി. ഇങ്ങനെ വൈദേഹൻ പിതൃധർമം പൂർണമായി പാലിച്ചു. ദാനത്തിന്റെ വിസ്താരം ആഡംബരപ്രദർശനമല്ല, കന്യകമാരോടുള്ള സ്നേഹത്തിന്റെ അളവുകോലാണ്. ജ്ഞാനിയും ബ്രഹ്മവാദിയുമായ രാജാവുപോലും ഇവിടെ പിതൃഹൃദയത്തോടെയാണ് പെരുമാറുന്നത്.
അത്യന്തം സന്തുഷ്ടനായ രാജാവ് അത്യുത്തമമായ കന്യാധനം നൽകി; പലവിധ വസ്തുക്കൾ നൽകിയശേഷം ദശരഥരാജാവിനോടു യാത്ര പറഞ്ഞ് മിഥിലേശ്വരൻ തന്റെ വാസസ്ഥാനമായ മിഥിലയിൽ പ്രവേശിച്ചു. അയോധ്യാധിപനായ ദശരഥനും മഹാത്മാക്കളായ പുത്രന്മാരോടൊപ്പം എല്ലാ ഋഷിമാരെയും മുന്നിൽനിർത്തി സൈന്യത്തോടും അനുചരന്മാരോടുംകൂടി തന്റെ പുരിയിലേക്കു യാത്രയായി. ‘ഋഷിമാരെ മുന്നിൽനിർത്തി’ എന്ന പദം രാജാവിന്റെ വിനയം സൂചിപ്പിക്കുന്നു: ചതുരംഗസൈന്യമുണ്ടായിട്ടും അദ്ദേഹം ബ്രാഹ്മണരെത്തന്നെ മുന്നിൽ നിർത്തുന്നു. ഇവിടെ കഥയുടെ പ്രസന്നമായ ഭാഗം അവസാനിക്കുന്നു. ഋഷിസംഘത്തോടും രാഘവന്മാരോടുമൊപ്പം യാത്രചെയ്യുന്ന ആ നരവ്യാഘ്രന്റെ മുന്നിൽ അപ്പോൾ ദുർനിമിത്തങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ‘ഗച്ഛന്തം’ (യാത്രചെയ്യുന്ന) എന്ന പദംകൊണ്ടുതന്നെ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, ഉത്പാതം വഴിയിൽവെച്ചാണ്, നഗരത്തിലല്ല എന്നാണ്; യാത്രതന്നെ ഒരു പരീക്ഷയായിത്തീരും.
ഭയങ്കരരായ പക്ഷികൾ ചുറ്റും ഭീഷണമായ ശബ്ദങ്ങൾ മുഴക്കി; എന്നാൽ നിലത്തു സഞ്ചരിക്കുന്ന മൃഗങ്ങളെല്ലാം വലത്തുവശത്തുകൂടി പ്രദക്ഷിണമായി കടന്നുപോയി. ഈ രണ്ടുതരം ശകുനങ്ങളും കണ്ട് രാജശാർദൂലനായ ദശരഥൻ വസിഷ്ഠനോടു ചോദിച്ചു: ‘പക്ഷികൾ അശുഭവും ഭയങ്കരവുമാണ്; മൃഗങ്ങളാകട്ടെ പ്രദക്ഷിണമായി പോകുന്നു.’ ഇവിടെ ഒരേ സമയത്ത് അശുഭവും ശുഭവുമായ നിമിത്തങ്ങൾ ഒന്നിച്ചു കാണപ്പെടുന്നു; അതിനാലാണ് രാജാവിന്റെ മനസ്സ് ആടിയുലയുന്നത്. ശകുനശാസ്ത്രത്തിൽ പക്ഷികളുടെ കർക്കശമായ ശബ്ദങ്ങൾ ഭയസൂചകമാണ്; മൃഗങ്ങളുടെ പ്രദക്ഷിണഗമനം മംഗളസൂചകവും. വൃദ്ധനായ രാജാവ് സ്വയം തീരുമാനിക്കുന്നില്ല, കുലഗുരുവിനോടു ചോദിക്കുന്നു; ഇതുതന്നെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിവേകത്തിന്റെ ലക്ഷണം.
‘ഹൃദയം നടുക്കുന്ന ഇത് എന്താണ്? എന്റെ മനസ്സു വിഷാദിക്കുന്നു’ എന്നു രാജാവു ചോദിച്ചു. ദശരഥന്റെ ഈ വാക്കു കേട്ട് മഹർഷിയായ വസിഷ്ഠൻ മധുരമായ വാക്കുകളിൽ പറഞ്ഞു: ‘ഈ ശകുനത്തിന്റെ ഫലം എന്താണെന്നു കേട്ടാലും. പക്ഷികളുടെ മുഖത്തുനിന്നു പുറപ്പെട്ട, ദിവ്യവും ഭയങ്കരവുമായ ഒരു ഭയം അടുത്തെത്തിയിരിക്കുന്നു.’ ഗുരു കള്ളസാന്ത്വനം പറയുന്നില്ല; ആദ്യം ഭയം വ്യക്തമായിത്തന്നെ പറയുന്നു, പിന്നീട് അതിന്റെ പ്രതിവിധി കാണിക്കുന്നു. ‘മധുരമായ വാക്കുകളിൽ’ എന്ന പദത്തിൽനിന്ന്, സത്യം പറയുമ്പോഴും ഗുരുവിന്റെ സ്വരം കഠിനമല്ല എന്ന് അറിയാം: വാക്കിന്റെ അർഥം ഭീഷണമാണ്, രീതിയാകട്ടെ സാന്ത്വനം നിറഞ്ഞതും.
‘എന്നാൽ പ്രദക്ഷിണമായി പോകുന്ന ഈ മൃഗങ്ങൾ ആ ഭയത്തെ ശമിപ്പിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഈ സന്താപം ഉപേക്ഷിച്ചാലും.’ അവർ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾത്തന്നെ അവിടെ ഒരു കാറ്റ് ഉയർന്നുവന്നു; ഭൂമി മുഴുവൻ കുലുക്കിക്കൊണ്ടും വലിയ മരങ്ങൾ മറിച്ചിട്ടുകൊണ്ടും. സൂര്യൻ ഇരുട്ടിൽ മൂടപ്പെട്ടു; ജനങ്ങൾക്കാർക്കും ദിക്കുകൾ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ഇങ്ങനെ വസിഷ്ഠന്റെ വാക്ക് അവസാനിച്ച ഉടനെതന്നെ ഉത്പാതം പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. കവി ശകുനത്തെയും ഫലത്തെയും വേഗംതന്നെ കൂട്ടിയിണക്കുന്നു; അതിനാൽ കേൾവിക്കാരന്റെ മനസ്സിലെ ആകാംക്ഷ അയയുന്നില്ല. കാറ്റും ഇരുട്ടും മുന്നിൽ, ഭാർഗവന്റെ തേജസ്സ് അതിനുള്ളിൽ: ഇങ്ങനെ ക്രമമായി ഭയത്തിന്റെ വർധനം വർണിക്കപ്പെടുന്നു.
ചാരത്താൽ മൂടപ്പെട്ട ആ സൈന്യം മുഴുവൻ ബോധംകെട്ടതുപോലെയായി. വസിഷ്ഠനും മറ്റ് ഋഷിമാരും പുത്രന്മാരോടുകൂടിയ രാജാവും മാത്രമേ അവിടെ ബോധമുള്ളവരായി നിന്നുള്ളൂ; ബാക്കിയെല്ലാം ബോധമറ്റതായി. ആ ഘോരമായ ഇരുട്ടിൽ ആ സേന ചാരംകൊണ്ടു മൂടിയതുപോലെ കാണപ്പെട്ടു. തപസ്സുള്ളവർ മാത്രമേ ഉത്പാതത്തിൽ ധൈര്യം കൈവിടാതിരിക്കൂ എന്നു കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു; എണ്ണത്തിൽ എത്ര വലുതായാലും ബാഹ്യബലം ഇവിടെ ഉപകരിക്കുന്നില്ല. ചാരം ഭാർഗവന്റെ തപസ്സിന്റെ അടയാളമാണ്; കാലാഗ്നിക്കു തുല്യനായി വരാനിരിക്കുന്ന പുരുഷന്റെ മുന്നറിയിപ്പും. അതിനാൽ ഈ വർണന വെറുമൊരു പ്രകൃത്യുത്പാതത്തെക്കുറിച്ചു മാത്രം പറയുന്നതല്ല.
ആ ഇരുട്ടിൽത്തന്നെ രാജാവ് ഭയങ്കരരൂപനും ജടാമണ്ഡലം ധരിച്ചവനും രാജാക്കന്മാരെ മർദിക്കുന്നവനുമായ ഭാർഗവനെ, ജാമദഗ്ന്യനെ, കണ്ടു. അദ്ദേഹം കൈലാസംപോലെ കീഴടക്കാനാവാത്തവനും കാലാഗ്നിപോലെ സഹിക്കാനാവാത്തവനും തേജസ്സുകൊണ്ടു ജ്വലിക്കുന്നവനെപ്പോലെയുള്ളവനും സാധാരണക്കാർക്കു നോക്കാൻപോലും കഴിയാത്തവനുമായിരുന്നു. ചുമലിൽ മഴു തൂക്കി, മിന്നൽക്കൂട്ടംപോലെയുള്ള വില്ലും ഉഗ്രമായ അമ്പും കൈയിലേന്തി, ത്രിപുരങ്ങളെ നശിപ്പിച്ച ശിവനെപ്പോലെ അദ്ദേഹം നിന്നു. ഇവിടെ മൂന്ന് ഉപമകളുണ്ട്: കൈലാസം, കാലാഗ്നി, ത്രിപുരഹരൻ; എല്ലാം ശിവനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവ. ഭാർഗവൻ ശിവശിഷ്യനാണ്; ശൈവധനുസ്സാണ് രാമൻ ഒടിച്ചത് എന്ന കഥ ഇതിലൂടെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘രാജവിമർദനൻ’ എന്ന വിശേഷണം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൂർവവൃത്തമായ ക്ഷത്രിയസംഹാരത്തെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് രാജാവിന്റെ ഭയം സകാരണമാകുന്നു.
ഭയങ്കരരൂപനും അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്നവനുമായ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് ജപഹോമങ്ങളിൽ നിരതരായ വസിഷ്ഠൻ മുതലായ വിപ്രന്മാരായ മുനിമാർ എല്ലാവരും ഒത്തുകൂടി പരസ്പരം സംസാരിച്ചു: ‘പിതാവിന്റെ വധത്തിൽ രോഷമുള്ള ഇദ്ദേഹം വീണ്ടും ക്ഷത്രിയരെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യുമോ? പണ്ട് ക്ഷത്രിയവധം ചെയ്തശേഷം ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കോപവും ജ്വരവും ശമിച്ചതാണല്ലോ; അതിനാൽ വീണ്ടും ക്ഷത്രിയരെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യുക ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉദ്ദേശ്യമായിരിക്കില്ല.’ ഋഷിമാരുടെ ആശങ്കയും സമാധാനവും ഒരേ സംഭാഷണത്തിൽത്തന്നെ ഉൾക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു: ഭയം ഓർമയിൽനിന്നു ജനിക്കുന്നു, ശാന്തി വിവേകത്തിൽനിന്നും. ഇവിടെ കവി സമർഥമായി പരശുരാമന്റെ പൂർവകഥ ചുരുക്കി ഓർമിപ്പിക്കുന്നു; അതിലൂടെ കേൾവിക്കാരൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആഗമനത്തിന്റെ ഗൗരവം അറിയുന്നു. ‘ജപഹോമപരായണർ’ എന്ന പദം കാണിക്കുന്നത്, ഈ വിപ്രന്മാർ ആയുധമില്ലാത്തവരാണ്, അവരുടെ ബലം തപസ്സു മാത്രമാണ് എന്നാണ്.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം ആ ഋഷിമാർ അർഘ്യവുമായി ചെന്ന് ഭയങ്കരരൂപനായ ഭാർഗവനെ പൂജിച്ചു; ‘രാമാ, രാമാ’ എന്നു മധുരമായ വാക്കുകളും പറഞ്ഞു. ഋഷിമാർ നൽകിയ ആ പൂജ സ്വീകരിച്ച് പ്രതാപവാനായ ജാമദഗ്ന്യരാമൻ ദാശരഥിയായ രാമനോടു സംസാരിച്ചു. അതിഥിസത്കാരത്തിലൂടെത്തന്നെയാണ് കോപത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ ശമനം നടക്കുന്നത്; ഇതാണ് ശിഷ്ടാചാരത്തിന്റെ ശക്തി. ഈ സർഗത്തിലൂടെ രണ്ടു രാമന്മാർ തമ്മിലുള്ള സംവാദത്തിന്റെ ഭൂമിക സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. അടുത്ത സർഗത്തിൽ വൈഷ്ണവധനുസ്സിനെ സംബന്ധിച്ച വെല്ലുവിളിയുടെ കഥ ആരംഭിക്കുന്നു; അതിൽ ഭാർഗവരാമന്റെ തേജസ്സ് ദാശരഥിരാമനിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे चतुःसप्ततितमः सर्गः॥ ७४॥