സർഗ്ഗം
മരുത്തുക്കളുടെ ഉത്ഭവവും വിശാലാവംശവും
ദിതിയുടെ അനുനയവചനം, ഏഴു മരുദ്ഗണങ്ങളുടെ സ്ഥാപനം, ‘മാരുത’ എന്ന പേരിന്റെ നിർവചനം, വിശാലാപുരിയുടെ നിർമാണം, വൈശാലികവംശകഥനം, സുമതി വിശ്വാമിത്രനെ സത്കരിക്കൽ
കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ ദിതിയുടെ ഗർഭം വജ്രംകൊണ്ട് ഏഴായി പിളർന്നു, പിന്നീട് കൈകൂപ്പി ക്ഷമ യാചിച്ചു. ഈ സർഗത്തിൽ കഥ അവിടെനിന്നുതന്നെ തുടരുന്നു. ഗർഭം ഏഴായി മുറിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ദിതി അത്യന്തം ദുഃഖിതയായി; എങ്കിലും എതിർക്കാനാവാത്ത സഹസ്രാക്ഷനോട് അവൾ കോപവാക്കല്ല, അനുനയത്തോടെയുള്ള വാക്കാണ് പറഞ്ഞത്. അവൾ പറയുന്നു: ‘എന്റെതന്നെ അപരാധംകൊണ്ടാണ് ഈ ഗർഭം ഏഴു കഷണങ്ങളായത്; ദേവേശാ, ബലസൂദനാ, ഇതിൽ നിനക്ക് ഒരു കുറ്റവുമില്ല.’ ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്: ദിതി സ്വയം അശുദ്ധയായി ഉറങ്ങിയിരുന്നു, അത് അവൾ ഓർക്കുന്നു; അതിനാൽ പുത്രനാശത്തിലും അവൾ അന്യനിൽ കുറ്റം ആരോപിക്കുന്നില്ല. ഇതുതന്നെയാണ് കോപം ശമിപ്പിക്കാനുള്ള ഉപായം; അപരാധം സമ്മതിക്കുന്നിടത്ത് വൈരം വളരുന്നില്ല. ‘പരമദുഃഖിതാ’ (അത്യന്തം ദുഃഖിത) എന്നും ‘സാനുനയം’ (അനുനയത്തോടെ) എന്നും ഉള്ള പദങ്ങൾ ഒരേ ശ്ലോകത്തിലാണ്: ദുഃഖം ഉള്ളിൽ, മാധുര്യം വാക്കിൽ.
ദിതി ദുഃഖം ഉപേക്ഷിച്ച് അപേക്ഷ ആരംഭിക്കുന്നു: ‘എന്റെ ഗർഭം നശിച്ച ഈ അവസ്ഥയിൽ നീ എനിക്ക് ഒരു പ്രിയം ചെയ്യണമെന്നു ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഈ ഏഴു ഖണ്ഡങ്ങൾ നിന്റെ അടുക്കൽ ഏഴു മരുത്തുക്കളുടെ സ്ഥാനപാലകരായിത്തീരട്ടെ. കുഞ്ഞേ, ഇവർ ഏഴു വാതസ്കന്ധങ്ങളായി (വായുമണ്ഡലങ്ങളായി) ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കട്ടെ; ദിവ്യരൂപികളായ എന്റെ പുത്രന്മാർ ‘മാരുതന്മാർ’ എന്നു പ്രസിദ്ധരാകട്ടെ. അവരിൽ ഒരാൾ ബ്രഹ്മലോകത്തിലും മറ്റൊരാൾ ഇന്ദ്രലോകത്തിലും സഞ്ചരിക്കട്ടെ; മൂന്നാമൻ മഹായശസ്വിയായി ‘ദിവ്യവായു’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായി അന്തരീക്ഷത്തിൽ വീശട്ടെ.’ ഇവിടെ ദിതിയുടെ പ്രജ്ഞ കാണാം: വന്നുപെട്ട വിപത്തിനെത്തന്നെ അവൾ ദേവകാര്യമാക്കി മാറ്റുന്നു. ഏഴു വാതസ്കന്ധങ്ങളെ, ആവഹം, പ്രവഹം, സംവഹം, ഉദ്വഹം, വിവഹം, പരിവഹം, പരാവഹം എന്നിങ്ങനെ, ഗീതാപ്രസ് ടിപ്പണിയിൽ പേരെടുത്തു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അവയിൽ ഓരോന്നിലും ഏഴേഴു ഗണങ്ങൾ എന്ന കണക്കിൽ നാല്പത്തൊമ്പതു മരുത്തുക്കൾ ഉണ്ടാകുന്നു. ഇവിടെ ‘സപ്താനാം മരുതാം’ (ഏഴു മരുത്തുക്കളുടെ) എന്ന പദംകൊണ്ട് ഏഴു ഗണങ്ങളെയാണ് പറയുന്നത്, ഏഴു ദേവന്മാരെ മാത്രമല്ല; ഓരോ ഗണത്തിലും ഏഴുപേർ എന്ന കണക്കിലാണ് നാല്പത്തൊമ്പതു മരുത്തുക്കൾ പ്രസിദ്ധരായത്.
‘സുരശ്രേഷ്ഠാ, ബാക്കിയുള്ള നാലു ഗണങ്ങൾ നിന്റെ ആജ്ഞയനുസരിച്ച് കാലാനുസൃതമായി ദിക്കുകളിൽ സഞ്ചരിക്കും; നിനക്കു മംഗളം. നീതന്നെ നൽകിയ പേരുകൊണ്ട് അവർ ‘മാരുതന്മാർ’ എന്നു പ്രസിദ്ധരാകും.’ ഇവിടെ നാമനിർവചനം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്: ഗർഭം പിളർക്കുന്ന ഇന്ദ്രനോട് ഗർഭസ്ഥനായ ശിശു കരഞ്ഞു, ഇന്ദ്രൻ ‘മാ രുദഃ, മാ രുദഃ’ (കരയരുതേ, കരയരുതേ) എന്നു പറഞ്ഞു; ആ വാക്കിൽനിന്നുതന്നെയാണ് ‘മരുത്’ എന്ന പേരുണ്ടായത്. ഇങ്ങനെ വധത്തിനിടയിൽ പറഞ്ഞ വാക്കുതന്നെ നാമകരണമായി മാറി. ഇതിൽ കവിയുടെ കൗശലം തെളിയുന്നു: ശാപംപോലും വരമായി മാറുന്നു. ‘ഭദ്രം തേ’ (നിനക്കു മംഗളം) എന്ന പദം ദിതി ഇന്ദ്രനോടു വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രയോഗിക്കുന്നു; അതിൽനിന്ന് അവൾ ശത്രുത ഉപേക്ഷിച്ച് വാത്സല്യംതന്നെ സ്വീകരിക്കുന്നുവെന്ന് അറിയാം.
അവളുടെ ആ വാക്കു കേട്ട് സഹസ്രാക്ഷനും പുരന്ദരനും ബലസൂദനനുമായ ഇന്ദ്രൻ കൈകൂപ്പി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘അങ്ങു പറഞ്ഞതുപോലെ എല്ലാം സംഭവിക്കും, ഇതിൽ സംശയമില്ല; അങ്ങേക്കു മംഗളം, അങ്ങയുടെ പുത്രന്മാർ ദേവരൂപികളായി സഞ്ചരിക്കും.’ ഇവിടെ ഇന്ദ്രന്റെ വിനയം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്: ശത്രുനാശത്തിനായി ഉള്ളിൽ കടന്നവൻതന്നെ ഇപ്പോൾ കൈകൂപ്പി അമ്മയെ അനുനയിപ്പിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ആ അമ്മയും മകനും തപോവനത്തിൽ തീരുമാനമെടുത്ത് പരസ്പരം പ്രസന്നരായി. ‘സർവമേതദ്യഥോക്തം തേ ഭവിഷ്യതി ന സംശയഃ’ (അങ്ങു പറഞ്ഞതുപോലെ എല്ലാം സംഭവിക്കും, സംശയമില്ല) എന്ന വാക്കുകൊണ്ട് ഇന്ദ്രൻ ക്ഷമ നേടുക മാത്രമല്ല, അമ്മയുടെ സങ്കല്പത്തെ സ്വന്തം ആജ്ഞയായി സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇങ്ങനെ ഒരൊറ്റ സംവാദത്തിൽ വൈരം മൈത്രിയായി മാറി; ഏഴു ഖണ്ഡങ്ങൾ ദേവഗണങ്ങളായിത്തീർന്നു.
കൃതാർഥരായ അവർ ഇരുവരും സ്വർഗത്തിലേക്കു പോയി, ഇങ്ങനെയാണ് നാം കേട്ടിട്ടുള്ളത്, എന്നു വിശ്വാമിത്രൻ പറയുന്നു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം രാമനെ സംബോധന ചെയ്യുന്നു: ‘കാകുത്സ്ഥാ, പണ്ട് മഹേന്ദ്രൻ താമസിച്ചിരുന്നതും തപസ്സിദ്ധയായ ദിതിയെ അവൻ ഇങ്ങനെ പരിചരിച്ചതുമായ ദേശം ഇതുതന്നെ.’ ഇങ്ങനെ വിശ്വാമിത്രൻ സ്ഥലപുരാണം അവസാനിപ്പിച്ച് വംശകഥ ആരംഭിക്കുന്നു: ‘നരവ്യാഘ്രാ, ഇക്ഷ്വാകുവിന് പരമധാർമികനായ ഒരു പുത്രനുണ്ടായിരുന്നു.’ ഇവിടെ കഥയുടെ രണ്ടു ചരടുകൾ കൂട്ടിയിണക്കപ്പെടുന്നു: ദൈവികകഥ മാനുഷികമായ രാജവംശകഥയിലേക്കു നയിക്കുന്നു. ‘ഇതി നഃ ശ്രുതം’ (ഇങ്ങനെ നാം കേട്ടിരിക്കുന്നു) എന്ന പദംകൊണ്ട് വിശ്വാമിത്രൻ താൻ സാക്ഷിയല്ലെന്നും പരമ്പരയായി വന്ന കഥയാണ് പറയുന്നതെന്നും സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ഇതാണ് വാല്മീകിയുടെ കഥാകഥനരീതി. ‘ഏഷ ദേശഃ’ (ഇതാണ് ആ ദേശം) എന്ന ദേശദർശനംകൊണ്ടാണ് കഥ ഉയർത്തിക്കൊണ്ടുവന്നത്, കാരണം രാമലക്ഷ്മണന്മാർ അവിടെത്തന്നെ ഇരിക്കുകയായിരുന്നു.
അലംബുഷയിൽ ജനിച്ച ആ ഇക്ഷ്വാകുപുത്രൻ ‘വിശാലൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു; അവനാണ് ഈ സ്ഥലത്ത് ‘വിശാല’ എന്ന പുരി നിർമിച്ചത്. വിശാലന്റെ പുത്രൻ മഹാബലനായ ഹേമചന്ദ്രൻ; ഹേമചന്ദ്രനു ശേഷം സുചന്ദ്രൻ എന്നു പ്രസിദ്ധനായവൻ. സുചന്ദ്രന്റെ പുത്രൻ ധൂമ്രാശ്വൻ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ; ധൂമ്രാശ്വന്റെ പുത്രനായി സൃഞ്ജയൻ ജനിച്ചു. ഇവിടെ ഓർക്കേണ്ടത്: വിശ്വാമിത്രൻ രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ സിദ്ധാശ്രമത്തിൽനിന്ന് മിഥിലയിലേക്കു കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ വഴിയിലാണ് ഈ വിശാലയിലെത്തിയത്; അതിനാൽ നഗരത്തിന്റെ ചരിത്രം പറയുന്നത് അതിഥിധർമത്തിനു ചേർന്ന ഒരു ആമുഖമാണ്. വംശകഥനത്തിൽ ഓരോ രാജാവിനെയും ‘ഇതി വിശ്രുതഃ’ (എന്നു പ്രസിദ്ധൻ), ‘ഇതി വിഖ്യാതഃ’ (എന്നു വിഖ്യാതൻ) എന്നീ പദങ്ങളോടെ പറയുന്നു; കീർത്തിതന്നെയാണ് രാജാക്കന്മാരുടെ പരമധനം എന്ന് ഇതുകൊണ്ട് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
സൃഞ്ജയന്റെ പുത്രൻ ശ്രീമാനും പ്രതാപവാനുമായ സഹദേവൻ; സഹദേവന്റെ പുത്രൻ പരമധാർമികനായ കുശാശ്വൻ. കുശാശ്വന്റെ പുത്രൻ മഹാതേജസ്വിയും പ്രതാപവാനുമായ സോമദത്തൻ; സോമദത്തന്റെ പുത്രൻ ‘കാകുത്സ്ഥൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ. അവന്റെ പുത്രനാണ് ഇപ്പോൾ ഈ പുരിയിൽ വസിക്കുന്ന മഹാതേജസ്വിയും അതിപ്രസിദ്ധനും ജയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവനുമായ സുമതി. ഇവിടെ ‘കാകുത്സ്ഥൻ’ എന്ന പേര് രണ്ടുതവണ പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു: ഒരാൾ വൈശാലികരാജാവ്, മറ്റേയാൾ രാമൻതന്നെ; ഇരുവരുടെയും മൂലം ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിൽത്തന്നെ. വിശാലൻ, ഹേമചന്ദ്രൻ, സുചന്ദ്രൻ, ധൂമ്രാശ്വൻ, സൃഞ്ജയൻ, സഹദേവൻ, കുശാശ്വൻ, സോമദത്തൻ, കാകുത്സ്ഥൻ, സുമതി എന്നിങ്ങനെ പത്തു തലമുറകളെ ക്രമമായി എണ്ണിയിരിക്കുന്നു.
ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ പ്രസാദംകൊണ്ട് എല്ലാ വൈശാലികരാജാക്കന്മാരും ദീർഘായുസ്സുള്ളവരും മഹാത്മാക്കളും വീര്യവാന്മാരും ധർമിഷ്ഠരുമാണ്. പിന്നീട് വിശ്വാമിത്രൻ പറയുന്നു: ‘ഇന്ന് ഇവിടെ ഒരു രാത്രി നമുക്കു സുഖമായി ഉറങ്ങാം; നാളെ പ്രഭാതത്തിൽ, നരശ്രേഷ്ഠാ, നീ ജനകനെ കാണാൻ പോകണം.’ ഈ വാക്കുകൊണ്ട് മിഥിലാപ്രവേശം, ധനുർഭംഗം, സീതാപരിണയം എന്നിവയുടെ കഥ മുഴുവൻ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ സർഗം ആ മഹത്തായ കഥയിലേക്കുള്ള വാതിൽ തുറക്കുന്നു. ‘ഇക്ഷ്വാകോഃ പ്രസാദേന’ (ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ പ്രസാദംകൊണ്ട്) എന്ന പദം പ്രധാനമാണ്: രാമന്റെതന്നെ പൂർവപുരുഷന്റെ അനുഗ്രഹംകൊണ്ടാണ് വൈശാലികർ സമൃദ്ധരായത്; അതിനാൽ രാമന് അവിടത്തെ ആതിഥ്യം സ്വജനങ്ങളുടെ വീട്ടിലെന്നപോലെയാണ്.
വിശ്വാമിത്രൻ എത്തിയിരിക്കുന്നുവെന്നു കേട്ട് മഹാതേജസ്വിയും നരശ്രേഷ്ഠരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും മഹായശസ്വിയുമായ സുമതി അദ്ദേഹത്തെ എതിരേൽക്കാൻ വന്നു. പുരോഹിതന്മാരോടും ബന്ധുക്കളോടുംകൂടി അവൻ പരമമായ പൂജ ചെയ്ത് കൈകൂപ്പി കുശലം ചോദിച്ച് വിശ്വാമിത്രനോടു പറഞ്ഞു: ‘മുനേ, ഞാൻ ധന്യനാണ്, അനുഗൃഹീതനാണ്; കാരണം അങ്ങ് എന്റെ രാജ്യത്തു വന്നെത്തി, ദർശനം നൽകി. എന്നെക്കാൾ ധന്യനായി മറ്റാരുമില്ല.’ ഇങ്ങനെ സർഗം അതിഥിപൂജയോടെ സമാപിക്കുന്നു; അടുത്ത സർഗത്തിൽ സുമതിയുമായുള്ള സംവാദം, മിഥിലയിലേക്കുള്ള യാത്ര, ഗൗതമാശ്രമദർശനം, അഹല്യാശാപകഥ എന്നിവ വർണിക്കപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ രാജാവിന്റെ വിനയം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്: അവൻ മുനിയെ വിളിച്ചുവരുത്തുന്നില്ല, സ്വയം എതിരേൽക്കാൻ ചെല്ലുന്നു; എതിരേൽപ്പ്, പൂജ, കുശലപ്രശ്നം, പ്രിയവചനം എന്നതാണ് ശാസ്ത്രം പറയുന്ന അതിഥിസത്കാരക്രമം.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे सप्तचत्वारिंशः सर्गः॥ ४७॥