॥वाल्मीकिरामायणम् ബാലകാണ്ഡം · 48-ാം സർഗ്ഗം

ബാലകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

അഹല്യാശാപകഥനം

സുമതിയുടെ ചോദ്യം, മിഥിലയിലേക്കുള്ള യാത്ര, ശൂന്യമായ ആശ്രമത്തിന്റെ ദർശനം, ഗൗതമൻ ഇന്ദ്രനെയും അഹല്യയെയും ശപിക്കൽ

കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ വിശ്വാമിത്രൻ രാമലക്ഷ്മണന്മാരോടൊപ്പം വിശാലാനഗരിയിലെത്തി; അവിടെ ഇക്ഷ്വാകുവംശജനായ സുമതി എന്ന രാജാവ് പുരോഹിതന്മാരോടും ബന്ധുക്കളോടുംകൂടി എതിരേറ്റുചെന്ന് അദ്ദേഹത്തെ പൂജിച്ച് കുശലം ചോദിച്ചു. ഇപ്പോൾ പരസ്പരം കണ്ടുമുട്ടി കുശലം ചോദിച്ചശേഷം, സംഭാഷണത്തിനൊടുവിൽ ആ സുമതി മഹാമുനിയായ വിശ്വാമിത്രനോടു പറഞ്ഞു: ‘അങ്ങേക്കു മംഗളം. ഈ രണ്ടു കുമാരന്മാർ ദേവതുല്യമായ പരാക്രമമുള്ളവരും ആനയുടെയും സിംഹത്തിന്റെയുംപോലെ നടപ്പുള്ളവരും കടുവയ്ക്കും കാളയ്ക്കും തുല്യരായ വീരന്മാരുമാണ്. താമരയിതൾപോലെ വിശാലമാണ് ഇവരുടെ കണ്ണുകൾ; വാളും ആവനാഴിയും വില്ലും ധരിച്ചിരിക്കുന്നു; രൂപത്തിൽ അശ്വിനീദേവന്മാരെപ്പോലെ ശോഭിക്കുന്നു, യൗവനം ഇവരിൽ വന്നെത്തിയിരിക്കുന്നു. യദൃച്ഛയാ ദേവലോകത്തുനിന്ന് ഭൂമിയിലെത്തിയ രണ്ട് അമരന്മാരെപ്പോലെ തോന്നുന്നു. ഇവർ എങ്ങനെ കാൽനടയായി ഇവിടെയെത്തി, എന്തിനുവേണ്ടി, ആരുടെ പുത്രന്മാരാണ്, ഇതു പറഞ്ഞാലും മുനേ.’ ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്: രാജാവ് സംശയത്തോടെയല്ല, വിസ്മയത്തോടെയാണ് ചോദിക്കുന്നത്; രൂപംതന്നെയാണ് ഇവിടെ പരിചയത്തിന്റെ ആദ്യപ്രമാണം.

രാജാവ് വീണ്ടും പറയുന്നു: ‘ചന്ദ്രസൂര്യന്മാർ ആകാശത്തെ അലങ്കരിക്കുന്നതുപോലെ ഇവർ ഈ ദേശത്തെ അലങ്കരിക്കുന്നു. ശരീരപ്രമാണത്തിലും ഭാവത്തിലും ചേഷ്ടകളിലും ഇവർ പരസ്പരം സദൃശരാണ്. ഉത്തമായുധങ്ങൾ ധരിച്ച നരശ്രേഷ്ഠരായ ഈ വീരന്മാർ ദുർഗമമായ ഈ വഴിയിലൂടെ എന്തിനാണ് വന്നതെന്ന് യഥാർഥമായി കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.’ അവന്റെ ആ വാക്കു കേട്ട് വിശ്വാമിത്രൻ നടന്നതെല്ലാം അതുപോലെ അറിയിച്ചു: സിദ്ധാശ്രമത്തിലെ താമസവും രാക്ഷസവധവും എങ്ങനെ ഉണ്ടായോ അങ്ങനെ പറഞ്ഞു. വിശ്വാമിത്രന്റെ വാക്കു കേട്ട് രാജാവ് അത്യന്തം വിസ്മയിച്ചു. ഈ ഏഴാം ശ്ലോകത്തിൽ സമീക്ഷിതപതിപ്പിലാകട്ടെ ‘രാജാ പരമഹർഷിതഃ’ (രാജാവ് അത്യന്തം ഹർഷിച്ചു) എന്നാണ് പാഠം, വിസ്മയമല്ല ഹർഷം. കഥ മുമ്പത്തെ സർഗങ്ങളിൽ വിസ്തരിച്ചു പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞതിനാൽ കവി ഇവിടെ അതിനെ വളരെ ചുരുക്കി ഒതുക്കുന്നു.

ദശരഥന്റെ ആ രണ്ടു പുത്രന്മാർ ശ്രേഷ്ഠരായ അതിഥികളായി എത്തിയിരിക്കുന്നുവെന്നു കരുതി സുമതിരാജാവ് സത്കാരയോഗ്യരായ ആ മഹാബലന്മാരെ വിധിപ്രകാരം പൂജിച്ചു. സുമതിയിൽനിന്നു പരമമായ സത്കാരം സ്വീകരിച്ച് രാഘവന്മാർ അവിടെ ഒരു രാത്രി താമസിച്ച് പിന്നീട് മിഥിലയിലേക്കു പോയി. ജനകന്റെ ആ ശുഭമായ പുരി കണ്ട് മുനിമാരെല്ലാം ‘സാധു, സാധു’ (നന്നായി, നന്നായി) എന്നു പ്രശംസിച്ചുകൊണ്ട് മിഥിലയെ ആദരിച്ചു. ഇവിടെ കവി നഗരത്തെ മുനിമാരെക്കൊണ്ടുതന്നെ പ്രശംസിപ്പിക്കുന്നു: ജനകന്റെ പുരി സമൃദ്ധം മാത്രമല്ല, തപസ്വികൾക്കുപോലും പൂജനീയമാണ്; ഇതുകൊണ്ട് വരാനിരിക്കുന്ന ധനുര്യജ്ഞത്തിന്റെ ഭൂമി മുൻകൂട്ടിത്തന്നെ പവിത്രമാക്കപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ വിശാലയുടെയും മിഥിലയുടെയും സന്ധിയിൽ കഥ ഒരു വംശവൃത്താന്തത്തിൽനിന്നു മറ്റൊന്നിലേക്കു പ്രവേശിക്കുന്നു.

മിഥിലയുടെ ഉപവനത്തിൽ രാമൻ ഒരു ആശ്രമം കണ്ടു: പുരാതനവും രമ്യവും എന്നാൽ ജനശൂന്യവും. ആ ആശ്രമം കണ്ട് അവൻ മുനിശ്രേഷ്ഠനോടു ചോദിച്ചു: ‘ഭഗവാനേ, ഈ സ്ഥലം ഒരു ആശ്രമംപോലെതന്നെ കാണുന്നു, പക്ഷേ മുനിമാരില്ല. ഇതു മുമ്പ് ആരുടെ ആശ്രമമായിരുന്നുവെന്നു കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.’ രാഘവൻ പറഞ്ഞ ആ വാക്കു കേട്ട് വാക്ചതുരനും മഹാതേജസ്വിയുമായ മഹാമുനി വിശ്വാമിത്രൻ മറുപടി പറഞ്ഞു. ഈ ചോദ്യത്തോടെ അഹല്യാകഥയുടെ പ്രസ്താവന ആരംഭിക്കുന്നു; രാമന്റെ കൗതുകംതന്നെയാണ് കഥയുടെ വാതിൽ. ശൂന്യവും രമ്യവുമായ ആശ്രമം: ഈ വിരുദ്ധകല്പനതന്നെ വായനക്കാരന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു ചോദ്യം ഉണർത്തുന്നു, അതുതന്നെയാണ് രാമൻ വാക്കുകളിൽ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത്. ‘പുരാണം നിർജനം രമ്യം’ (പുരാതനം, ജനശൂന്യം, രമ്യം) എന്ന മൂന്നു വിശേഷണങ്ങൾകൊണ്ട് കവി കഥ മുഴുവൻ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു: ‘ശരി, യഥാർഥമായി കേൾക്കുക രാഘവാ. ഏതു മഹാത്മാവിന്റെ കോപംകൊണ്ടാണോ ഈ ആശ്രമസ്ഥാനം ശപിക്കപ്പെട്ടത്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഥ ഞാൻ നിന്നോടു പറയാം. നരശ്രേഷ്ഠാ, ഇത് മുമ്പ് മഹാത്മാവായ ഗൗതമന്റെ ആശ്രമമായിരുന്നു; ദിവ്യമായ ശോഭയുള്ള അത് ദേവന്മാർപോലും നന്നായി പൂജിച്ചിരുന്നു. മഹായശസ്വിയായ രാജകുമാരാ, ആ ഗൗതമൻ പണ്ട് ഇവിടെ അഹല്യയോടൊപ്പം അനേകം വർഷസമൂഹങ്ങൾ തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചു.’ ഇങ്ങനെ ആശ്രമത്തിന്റെ പഴയ സൗഭാഗ്യവും ഇപ്പോഴത്തെ ശൂന്യതയും കവി ഒരുമിച്ചു സ്ഥാപിക്കുന്നു. ‘സുരൈരപി സുപൂജിതഃ’ (ദേവന്മാർപോലും നന്നായി പൂജിച്ചത്) എന്ന പദംകൊണ്ട്, ശാപം പുറത്തുനിന്നുള്ള ഏതെങ്കിലും കാരണത്താലല്ല, ഗൃഹത്തിനുള്ളിൽത്തന്നെ ഉണ്ടായ ദോഷംകൊണ്ടാണ് വന്നതെന്ന് അറിയാം. ‘ദമ്പതികൾ ഒരുമിച്ചു തപസ്സു ചെയ്തു’ എന്നതുകൊണ്ട് ആശ്രമത്തിന്റെ പഴയ സമൃദ്ധിയും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

ആ ഗൗതമന്റെ അസാന്നിധ്യം, അതായത് അവസരവും പഴുതും, അറിഞ്ഞ് സഹസ്രാക്ഷനും ശചീപതിയുമായ ഇന്ദ്രൻ മുനിവേഷം ധരിച്ച് അഹല്യയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘ഏകാഗ്രചിത്തേ, ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ഋതുകാലം കാത്തിരിക്കാറില്ല; സുന്ദരീ, നിന്നോടൊപ്പം സംഗമം ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.’ രഘുനന്ദനാ, മുനിവേഷം ധരിച്ചിരുന്നിട്ടും അവൻ സഹസ്രാക്ഷൻതന്നെയെന്നറിഞ്ഞ ആ ദുർബുദ്ധി ദേവരാജനെക്കുറിച്ചുള്ള കൗതുകംകൊണ്ട് അതിനു മനസ്സുവച്ചു. ഇവിടെ കവി വ്യക്തമായി പറയുന്നു: അവൾക്ക് അറിയാമായിരുന്നു, എന്നിട്ടും പിന്മാറിയില്ല; അതിനാൽ കുറ്റം ഇരുവർക്കുമാണ്, ഒരാൾക്കു മാത്രമല്ല. ‘ദുർമേധാ’ (ദുർബുദ്ധി) എന്ന പദംകൊണ്ട് കവി അവളുടെ ബുദ്ധിയുടെ വിപര്യയത്തെയാണ് ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നത്, സ്വഭാവത്തെയല്ല. ഈ ഭാഗംതന്നെയാണ് പിൽക്കാല വ്യാഖ്യാതാക്കൾ പലവിധത്തിൽ ചർച്ച ചെയ്തിട്ടുള്ളത്.

അതിനുശേഷം കൃതാർഥമായ മനസ്സോടെ അവൾ സുരശ്രേഷ്ഠനോടു പറഞ്ഞു: ‘സുരശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ കൃതാർഥയായി; പ്രഭോ, ഇവിടെനിന്നു വേഗം പോകൂ. ദേവേശാ, ഗൗതമനിൽനിന്ന് അങ്ങയെയും എന്നെയും എല്ലാവിധത്തിലും രക്ഷിക്കണേ.’ ഇന്ദ്രനാകട്ടെ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് അഹല്യയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘സുന്ദരീ, ഞാൻ സംതൃപ്തനാണ്; വന്നതുപോലെ പോയ്ക്കൊള്ളാം.’ ഇങ്ങനെ അപ്പോൾ അവളുമായി സംഗമിച്ചശേഷം അവൻ പർണശാലയിൽനിന്നു പുറത്തിറങ്ങി. ഇവിടെ ഇന്ദ്രന്റെ ചിരിതന്നെ അവന്റെ ലാഘവം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ഭയമാകട്ടെ അതിനു തൊട്ടുപിന്നാലെ വരുന്നു. അഹല്യയാകട്ടെ സംഗമത്തിനുടനെതന്നെ രക്ഷ യാചിക്കുന്നു; അതിൽനിന്ന് അവൾക്കു പരിണാമം അറിയാമായിരുന്നുവെന്നു മനസ്സിലാകുന്നു. സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘സർവദാ രക്ഷ മാനദഃ’ (മാനദാ, എപ്പോഴും രക്ഷിക്കണേ) എന്നാണ് പാഠം; ഗീതാപ്രസ് പതിപ്പിൽ ‘സർവഥാ രക്ഷ ഗൗതമാത്’ (ഗൗതമനിൽനിന്ന് എല്ലാവിധത്തിലും രക്ഷിക്കണേ) എന്നാണ്; അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ഗൗതമന്റെ പേര് വ്യക്തമായിത്തന്നെയുണ്ട്.

പുറത്തിറങ്ങുമ്പോൾ പരിഭ്രമത്തോടെ ധൃതിപ്പെട്ട അവൻ ഗൗതമനെ ഭയന്നിരുന്നു, രാമാ. അപ്പോൾത്തന്നെ അവൻ ഗൗതമൻ ആശ്രമത്തിലേക്കു പ്രവേശിക്കുന്നതു കണ്ടു: ദേവന്മാർക്കും ദാനവന്മാർക്കും എതിർക്കാനാവാത്തവൻ, തപോബലം നിറഞ്ഞവൻ, തീർഥജലത്തിൽ നനഞ്ഞവൻ, അഗ്നിയെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്നവൻ, ചമതയും ദർഭയും കൈയിലേന്തിയ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ. അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് ദേവേന്ദ്രൻ ഭയന്നു, അവന്റെ മുഖം വിഷണ്ണമായി. ചമതയും ദർഭയും എടുത്തിരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നത്: മുനി സംശയംകൊണ്ടല്ല, നിത്യകർമം കഴിഞ്ഞാണ് മടങ്ങിവന്നത്; അതിനാൽ ദോഷം സ്വയം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുന്നിൽ വന്നുപെട്ടു. നാലു വിശേഷണങ്ങൾ തപശ്ശക്തി, ശുദ്ധി, തേജസ്സ്, കർമനിഷ്ഠ എന്നിവയുടെ സൂചകങ്ങളാണ്; ഇവയുടെ മുന്നിൽ ദേവരാജൻപോലും നിസ്തേജനായി.

അപ്പോൾ സദാചാരസമ്പന്നനായ മുനി മുനിവേഷം ധരിച്ച ദുരാചാരിയായ സഹസ്രാക്ഷനെ കണ്ട് രോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു: ‘ദുർബുദ്ധേ, എന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ചാണ് നീ ഇതു ചെയ്തത്; ചെയ്യരുതാത്തതായതിനാൽ നീ വിഫലനായിത്തീരും.’ കടുത്ത രോഷത്തോടെ മഹാത്മാവായ ഗൗതമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഉടൻതന്നെ സഹസ്രാക്ഷന്റെ വൃഷണങ്ങൾ നിലത്തുവീണു. ‘വിഫലഃ’ എന്ന പദത്തിനു രണ്ടർഥമുണ്ട്: ഫലമില്ലാത്തവൻ എന്നും വൃഷണമില്ലാത്തവൻ എന്നും; ശാപവാക്യംതന്നെ അതിന്റെ കാര്യം നിർവഹിക്കുന്നു, വേറൊരു ക്രിയ ആവശ്യമില്ല. ‘വൃത്തസമ്പന്നൻ’ (സദാചാരസമ്പന്നൻ), ‘ദുർവൃത്തൻ’ (ദുരാചാരി) എന്ന പദജോടികൊണ്ട് കവി ശാപത്തിന്റെ ഔചിത്യം സ്ഥാപിക്കുന്നു: ശീലമുള്ളവനു മാത്രമേ ശീലമില്ലാത്തവനെ ശപിക്കാൻ അർഹതയുള്ളൂ.

ഇങ്ങനെ ശക്രനെ ശപിച്ചശേഷം അദ്ദേഹം ഭാര്യയെയും ശപിച്ചു: ‘ഇവിടെ അനേകായിരം വർഷം നീ വസിക്കും. വായു മാത്രം ഭക്ഷിച്ചും ആഹാരമില്ലാതെയും ചാരത്തിൽ കിടന്നും തപിച്ചുകൊണ്ടും സർവഭൂതങ്ങൾക്കും അദൃശ്യയായി ഈ ആശ്രമത്തിൽ നീ വസിക്കും.’ ഈ ശാപം വെറും ശിക്ഷയല്ല, തപസ്സിന്റെ വിധാനവുമാണ്: അശ്രദ്ധകൊണ്ടു നഷ്ടപ്പെട്ടത് തപസ്സുകൊണ്ടുതന്നെ വീണ്ടും നേടാം എന്നതാണ് കവിയുടെ ആശയം. അദൃശ്യതതന്നെയാണ് ഇവിടെ പ്രായശ്ചിത്തത്തിന്റെ രൂപം; ലോകദൃഷ്ടിക്കു വിഷയമായിരുന്നവൾ അദൃശ്യയായിത്തീരുന്നു. ഈ ശാപംകൊണ്ട് ആശ്രമത്തിന്റെ ശൂന്യതയും വിശദമാകുന്നു: അഹല്യ അവിടെത്തന്നെയുണ്ട്, പക്ഷേ ആരും അവളെ കാണുന്നില്ല; രാമന്റെ ചോദ്യത്തിനുള്ള ഉത്തരം ഇവിടെ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

അദ്ദേഹം വീണ്ടും പറഞ്ഞു: ‘ദശരഥപുത്രനും എതിർക്കാനാവാത്തവനുമായ രാമൻ ഈ ഘോരവനത്തിൽ വരുമ്പോൾ നീ പവിത്രയാകും. ദുരാചാരിണീ, അവന് ആതിഥ്യം നൽകുന്നതിലൂടെ ലോഭവും മോഹവും ഇല്ലാത്തവളായി സന്തോഷത്തോടെ എന്റെ അടുക്കലെത്തി നീ നിന്റെ സ്വന്തം ശരീരം വീണ്ടും ധരിക്കും.’ ഈ വാക്കുകൊണ്ട് കവി അടുത്ത സർഗത്തിന്റെ വിത്തു വിതയ്ക്കുന്നു: രാമന്റെ ആഗമനംകൊണ്ടുതന്നെ അഹല്യയുടെ ഉദ്ധാരം ഉണ്ടാകും; ശാപത്തിന്റെ അവസാനം അനുഗ്രഹംതന്നെ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു. മാത്രമല്ല, ‘ആതിഥ്യേന’ (ആതിഥ്യംകൊണ്ട്) എന്ന പദം ചിന്തനീയമാണ്: തപസ്സുകൊണ്ടല്ല, യാചനകൊണ്ടല്ല, ഗൃഹധർമപാലനംകൊണ്ടുതന്നെയാണ് ശുദ്ധി. ഇവിടെ രാമൻ കേൾവിക്കാരൻ മാത്രമാണ്, കർത്താവല്ല; സ്വന്തം ഭാവിതന്നെ അവൻ മുനിയുടെ നാവിൽനിന്നു കേൾക്കുന്നു.

ദുരാചാരിണിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹാതേജസ്വിയും മഹാതപസ്വിയുമായ ഗൗതമൻ ഈ ആശ്രമം ഉപേക്ഷിച്ച് സിദ്ധന്മാരും ചാരണന്മാരും സേവിക്കുന്ന രമ്യമായ ഹിമവൽശിഖരത്തിൽ തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചു. ഇങ്ങനെ മുമ്പ് ദിവ്യശോഭയുണ്ടായിരുന്ന ഈ ആശ്രമം ജനശൂന്യമായി; രാമന്റെ ചോദ്യത്തിനുള്ള ഉത്തരം ഇവിടെ പൂർത്തിയാകുന്നു. ശ്രദ്ധിക്കുക: മുനി അഹല്യയെ മാത്രമല്ല, സ്വന്തം ആശ്രമത്തെയും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു; ശാപം ഇരുവരുടെയും ജീവിതം മാറ്റിമറിക്കുന്നു. അടുത്ത സർഗത്തിൽ പിതൃദേവതകളുടെ അനുഗ്രഹംകൊണ്ട് ഇന്ദ്രന്റെ പ്രതിവിധിയും രാമന്റെ ആഗമനംകൊണ്ട് അഹല്യയുടെ ഉദ്ധാരവും വർണിക്കപ്പെടുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डेऽष्टचत्वारिंशः सर्गः॥ ४८॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക