സർഗ്ഗം
ഇന്ദ്രനെ സഫലനാക്കലും അഹല്യോദ്ധാരവും
ഇന്ദ്രൻ ദേവന്മാരോട് അറിയിക്കൽ, പിതൃദേവന്മാർ ആട്ടിന്റെ വൃഷണങ്ങൾ ചേർക്കൽ, രാമദർശനംകൊണ്ട് അഹല്യയുടെ ശാപമോക്ഷം, ഗൗതമൻ രാമനെ പൂജിക്കൽ, മിഥിലയിലേക്കുള്ള യാത്ര
കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ഗൗതമന്റെ ശാപമേറ്റ സഹസ്രാക്ഷൻ വൃഷണമില്ലാത്തവനായി; അതിനുശേഷം നടന്നതാണ് ഈ സർഗം പറയുന്നത്. വൃഷണമില്ലാത്ത ശക്രൻ ഭയംനിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ അഗ്നി മുൻനിൽക്കുന്ന ദേവന്മാരോടും സിദ്ധഗന്ധർവചാരണന്മാരോടും പറഞ്ഞു: ‘മഹാത്മാവായ ഗൗതമന്റെ തപസ്സിനു വിഘ്നം വരുത്തി അദ്ദേഹത്തിന്റെ കോപം ഉണർത്തിക്കൊണ്ട് ഞാൻ ചെയ്തത് ദേവകാര്യംതന്നെയാണ്.’ ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്: ഇന്ദ്രൻ അപരാധം സമ്മതിക്കുന്നില്ല, സ്വന്തം കർമത്തെ ദേവഹിതമെന്നു വിശേഷിപ്പിക്കുകയാണ്. ‘ത്രസ്തനയനഃ’ (ഭയന്ന കണ്ണുകളുള്ളവൻ) എന്ന പദംകൊണ്ട് കവി അവന്റെ ഉള്ളിലെ ഭയം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; വാക്കുകളിൽ ഗർവ്, കണ്ണുകളാകട്ടെ സത്യം പറയുന്നു. സ്വന്തം ദോഷത്തെ പരോപകാരമെന്ന് മറച്ചുവയ്ക്കുന്നവന്റെ വാക്കുകൾ ധാരാളമുണ്ടാകും, ബലമുണ്ടാകില്ല.
‘ആ മുനി കോപംകൊണ്ട് എന്നെ വൃഷണമില്ലാത്തവനാക്കി, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആ പത്നിയെ ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു; ഈ മഹത്തായ ശാപം പുറപ്പെടുവിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തപസ്സ് അപഹരിച്ചു’ എന്ന് ഇന്ദ്രൻ പറയുന്നു. ശാപം തപസ്സിന്റെ വ്യയമാണല്ലോ; അതിനാൽ ശാപം ഏൽക്കുന്നവൻ ആ തപസ്വിയുടെ തപസ്സും ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നു, ഇതാണ് പ്രാചീനരുടെ ദൃഷ്ടി. പിന്നീട് അവൻ യാചിക്കുന്നു: ‘ദേവശ്രേഷ്ഠരേ, ഋഷിസംഘങ്ങളേ, ചാരണന്മാരേ, ദേവകാര്യം ചെയ്ത എന്നെ നിങ്ങൾ സഫലനാക്കണം.’ ഇവിടെ ‘സഫലം’ എന്ന പദം ശ്ലിഷ്ടമാണ്: വൃഷണത്തോടുകൂടിയവൻ എന്നും കാര്യം സാധിച്ചവൻ എന്നും. പരാർഥമായി കർമം ചെയ്തുവെന്നു കരുതുന്നവൻ സ്വന്തം പ്രതിവിധിയും മറ്റുള്ളവരോടുതന്നെ അപേക്ഷിക്കുന്നു.
ശതക്രതുവിന്റെ വാക്കു കേട്ട് അഗ്നി മുൻനിൽക്കുന്ന ദേവന്മാരെല്ലാം മരുദ്ഗണങ്ങളോടൊപ്പം പിതൃദേവന്മാരെ സമീപിച്ചു പറഞ്ഞു: ‘നിങ്ങളുടെ ഈ ആട്ടുകൊറ്റന് വൃഷണങ്ങളുണ്ട്, ശക്രനാകട്ടെ വൃഷണമില്ലാത്തവനാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ആട്ടിന്റെ വൃഷണങ്ങൾ എടുത്ത് വേഗം ശക്രനു നൽകുക.’ പിതൃദേവന്മാർ ശ്രാദ്ധകർമത്തിൽ ആടുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവരാണല്ലോ; അതിനാൽ അവരുടെ ആടുതന്നെ ഇവിടെ ഉപായമാകുന്നു. ശ്രദ്ധിക്കുക: ദേവന്മാർ ബലംകൊണ്ട് അപഹരിക്കുന്നില്ല, യാചിക്കുകയാണ്; അന്യന്റേത് അപേക്ഷയിലൂടെ മാത്രമേ സ്വീകരിക്കാവൂ എന്നതാണ് ശിഷ്ടന്മാരുടെ മര്യാദ. അഗ്നി ഇവിടെ മുൻനിൽക്കുന്നു, കാരണം ദേവന്മാർക്കും പിതൃക്കൾക്കും ഇടയിലുള്ള ദൂതനും ഹവ്യവും കവ്യവും വഹിക്കുന്നവനും അവനാണ്.
അവർ ഇങ്ങനെയും പറയുന്നു: ‘വൃഷണമില്ലാതാക്കപ്പെട്ട ഈ ആട് നിങ്ങൾക്കു പരമമായ തൃപ്തി നൽകും. നിങ്ങളുടെ സന്തോഷത്തിനായി ഇത്തരമൊരു ആടിനെ നൽകുന്ന മനുഷ്യർക്ക് നിങ്ങൾ സമൃദ്ധവും അക്ഷയവുമായ ഫലം നൽകും.’ ഇവിടെ കവി നിലവിലുള്ള ഒരു ലോകാചാരത്തിന്റെ പൗരാണികമൂലം കാണിക്കുന്നു. ദേവകാര്യത്തിനായി ചെയ്യുന്ന ത്യാഗം നഷ്ടമല്ല, അക്ഷയമായ ഫലത്തിന്റെ വിത്താണ്: ഇതാണ് ഇവിടത്തെ താത്പര്യം.
അഗ്നിയുടെ വാക്കു കേട്ട് ഒത്തുചേർന്ന പിതൃദേവന്മാർ ആട്ടിന്റെ വൃഷണങ്ങൾ പറിച്ചെടുത്ത് സഹസ്രാക്ഷനിൽ പിടിപ്പിച്ചു. പിന്നീട് വിശ്വാമിത്രൻ രാമനെ സംബോധന ചെയ്തു പറയുന്നു: ‘കാകുത്സ്ഥാ, അന്നുമുതൽ ഒത്തുചേരുന്ന പിതൃദേവന്മാർ വൃഷണമില്ലാത്ത ആടുകളെയാണ് ഭുജിക്കുന്നത്; അവയെ നൽകുന്നവരെ അവർ ഫലങ്ങളോടു ചേർക്കുകയും ചെയ്തു.’ ഇങ്ങനെ കഥ ഒരു ആചാരത്തിന്റെ നിദാനം വർണിക്കുന്നു; കവിയുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ ലോകത്തു നടപ്പുള്ള വിധികൾക്കും ഇതിഹാസത്തിൽ മൂലമുണ്ട്. ഇവിടെ ഒരു ന്യായവും കാണാം: ഒരാളിൽനിന്ന് അപഹരിക്കപ്പെട്ടത് മറ്റൊരാളുടെ ദാനംകൊണ്ടുതന്നെ നികത്തപ്പെടുന്നു; ലോകം പരസ്പരോപകാരംകൊണ്ടുതന്നെയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.
‘രാഘവാ, അന്നുമുതൽ ഇന്ദ്രൻ ആട്ടിന്റെ വൃഷണങ്ങളുള്ളവനാണ്; ഇതു സംഭവിച്ചത് മഹാത്മാവായ ഗൗതമന്റെ പ്രഭാവംകൊണ്ടും തപസ്സുകൊണ്ടുമാണ്.’ ഇങ്ങനെ കഥ അവസാനിപ്പിച്ച് വിശ്വാമിത്രൻ രാമനോടു പറയുന്നു: ‘മഹാതേജസ്വീ, പുണ്യകർമിയായ ഗൗതമന്റെ ഈ ആശ്രമത്തിലേക്കു വരിക; മഹാഭാഗയും ദേവരൂപിണിയുമായ ഈ അഹല്യയെ ഉദ്ധരിക്കുക.’ ഇവിടെ ‘താരയ’ (കരകയറ്റുക, ഉദ്ധരിക്കുക) എന്ന പദം ചിന്തനീയമാണ്: ശിക്ഷയില്ല, വിചാരണയില്ല, പ്രായശ്ചിത്തവിധാനമില്ല, ഉദ്ധാരം മാത്രം. രാമന്റെ ആദ്യത്തെ ലോകകാര്യം താടകാവധമായിരുന്നു; ഇതാകട്ടെ രണ്ടാമത്തേത്: ശാപഗ്രസ്തയുടെ മോചനം. ഒരിടത്ത് ബാഹുബലം, മറ്റൊരിടത്ത് ദർശനം മാത്രം.
വിശ്വാമിത്രന്റെ വാക്കു കേട്ട് ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം രാഘവൻ വിശ്വാമിത്രനെ മുന്നിൽ നിർത്തി ആശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. അവിടെ തപസ്സുകൊണ്ടു പ്രകാശിക്കുന്ന ശോഭയുള്ള മഹാഭാഗയായ അഹല്യയെ അവൻ കണ്ടു; ലോകർക്കും ദേവാസുരന്മാർക്കും അടുത്തുചെന്നാൽപോലും നോക്കാൻ കഴിയാത്തവളായിരുന്നു അവൾ. പിന്നീട് കവി നാല് ഉപമകളാൽ അവളെ വർണിക്കുന്നു: വിധാതാവ് പ്രയത്നപൂർവം നിർമിച്ച ദിവ്യമായ ഒരു മായാരൂപംപോലെ, പുകയാൽ പൊതിയപ്പെട്ട ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിശിഖപോലെ, മഞ്ഞും മേഘവും മൂടിയ പൂർണചന്ദ്രന്റെ പ്രഭപോലെ, ജലത്തിനു നടുവിൽ ജ്വലിക്കുന്ന, എതിരിടാനാവാത്ത സൂര്യപ്രഭപോലെ. എല്ലാ ഉപമകളിലും ഒരേ ഭാവം: തേജസ്സ് അവിടെയുണ്ട്, പക്ഷേ ആവരണത്താൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ശാപം അവളുടെ തപസ്സിനെ നശിപ്പിച്ചില്ല, മൂടുക മാത്രം ചെയ്തു; അതിനാൽ മോക്ഷം പുതിയ സൃഷ്ടിയല്ല, ആവരണം നീങ്ങലാണ്. ഉപമകളിൽ അഗ്നി, ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ എന്നീ മൂന്നു ജ്യോതിസ്സുകളെ എടുത്തിരിക്കുന്നു; ഓരോന്നിനും ഓരോ ആവരണം: പുക, മേഘം, ജലം.
ഗൗതമന്റെ വാക്കുകൊണ്ട് അവൾ രാമനെ കാണുന്നതുവരെ മൂന്നു ലോകങ്ങൾക്കും കാണാനാവാത്തവളായിരുന്നു. ശാപത്തിന്റെ അവസാനത്തിലെത്തിയപ്പോൾ അവൾ അവർക്കു ദൃശ്യയായി. അപ്പോൾ രാഘവന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ അവളുടെ പാദങ്ങൾ പിടിച്ചു വന്ദിച്ചു; ഗൗതമന്റെ വാക്ക് ഓർത്തുകൊണ്ട് അവൾ അവരെ സ്വീകരിച്ചു. ഏകാഗ്രചിത്തയായ അവൾ പാദ്യവും അർഘ്യവും ആതിഥ്യവും നൽകി; കാകുത്സ്ഥൻ വിധിപ്രകാരമുള്ള കർമത്തോടെ അതു സ്വീകരിച്ചു. ഇവിടെ മന്ത്രമില്ല, ഹോമമില്ല, പ്രായശ്ചിത്തമില്ല: ദർശനംതന്നെ ശുദ്ധി. അതിഥിസത്കാരം വീണ്ടും ലോകബന്ധത്തിന്റെ ചിഹ്നമാണ്; ഒരാൾ അതിഥിയെ പൂജിക്കാത്തിടത്തോളം അയാൾ ലോകത്തിനു പുറത്തുതന്നെ നിൽക്കുന്നു. രാമനും ജ്യേഷ്ഠപുത്രനെപ്പോലെ അവളുടെ പാദങ്ങൾ പിടിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് അവളുടെ മാതൃസ്ഥാനം അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു.
അപ്പോൾ ദേവദുന്ദുഭികളുടെ നാദത്തോടൊപ്പം വലിയ പുഷ്പവൃഷ്ടിയുണ്ടായി; ഗന്ധർവന്മാർക്കും അപ്സരസ്സുകൾക്കും മഹോത്സവമായി. ‘സാധു, സാധു’ എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ദേവന്മാർ തപോബലംകൊണ്ടു ശുദ്ധമായ ശരീരമുള്ളവളും ഗൗതമന്റെ ഇഷ്ടമനുസരിക്കുന്നവളുമായ അഹല്യയെ പൂജിച്ചു. ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്, ദേവന്മാർ അവളുടെ തപോബലത്തെയാണ് പ്രശംസിക്കുന്നത്: ശാപകാലവും അവളുടെ തപസ്സിന്റെ കാലംതന്നെയായിരുന്നു. ചാരത്തിൽ കിടന്നും വായു ഭക്ഷിച്ചും കഴിഞ്ഞവൾതന്നെ ഇന്ന് ദേവന്മാരാൽ പൂജിക്കപ്പെടുന്നു; തപസ്സുകൊണ്ട് എല്ലാം ശുദ്ധമാകുന്നു.
മഹാതേജസ്വിയായ ഗൗതമനും അഹല്യയോടൊപ്പം സുഖിയായി; ആ മഹാതപസ്വി രാമനെ വിധിപ്രകാരം പൂജിച്ച് വീണ്ടും തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചു. രാമനും മഹാമുനിയായ ഗൗതമനിൽനിന്ന് വിധിപ്രകാരം പരമമായ പൂജ സ്വീകരിച്ച് അവിടെനിന്നു മിഥിലയിലേക്കു പോയി. ഇങ്ങനെ ഈ സർഗം അഹല്യാഖ്യാനം അവസാനിപ്പിക്കുകയും മിഥിലാഗമനത്തിന്റെ വാതിൽ തുറക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വിശ്വാമിത്രൻ ആരംഭിച്ചത് സിദ്ധിച്ചു: വഴിയിൽ യജ്ഞരക്ഷ നടന്നു, താടക കൊല്ലപ്പെട്ടു, അഹല്യ ഉദ്ധരിക്കപ്പെട്ടു; മുന്നിലാകട്ടെ ധനുര്യജ്ഞവും സീതാപരിണയവും രാമനെ കാത്തിരിക്കുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे एकोनपञ्चाशः सर्गः॥ ४९॥