സർഗ്ഗം
ക്ഷമാപ്രശംസയും ബ്രഹ്മദത്തവിവാഹവും
കന്യകമാരുടെ നിവേദനം, കുശനാഭന്റെ ക്ഷമാസ്തുതി, ചൂലി-സോമദമാരുടെ കഥ, ബ്രഹ്മദത്തന്റെ ജനനം, കരസ്പർശത്താൽ കൂനിപ്പിന്റെ നിവൃത്തി
ബുദ്ധിമാനായ കുശനാഭന്റെ ആ വാക്കു കേട്ട് ആ നൂറു കന്യകമാർ ശിരസ്സുകൊണ്ട് പിതാവിന്റെ പാദങ്ങൾ തൊട്ട് പറഞ്ഞു: ‘രാജാവേ, സർവാത്മകനായ വായു ഞങ്ങളെ അപമാനിക്കാൻ ഇച്ഛിക്കുന്നു; അശുഭമായ മാർഗം കൈക്കൊണ്ട് അവൻ ധർമത്തെ നോക്കുന്നില്ല.’ ‘സർവാത്മകൻ’ എന്നാൽ എല്ലാ ഭൂതങ്ങളിലും പ്രാണരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ; എല്ലായിടത്തുമുള്ളവൻതന്നെ മാർഗഭ്രഷ്ടനാകുമ്പോൾ കന്യകമാർക്കു രക്ഷ എവിടെ? അവർ ആദ്യം നമസ്കരിക്കുന്നു, പിന്നെ സംസാരിക്കുന്നു — വിനയംതന്നെയാണ് അവരുടെ വാക്കിന്റെ ബലം. മുൻസർഗത്തിൽ പിതാവ് ചോദിച്ചതിനുള്ള ഉത്തരമാണിത്.
‘അങ്ങേക്കു മംഗളം — ഞങ്ങൾ പിതാവുള്ളവരാണ്, സ്വേച്ഛയ്ക്കു വിധേയരല്ല; അങ്ങ് ഞങ്ങളുടെ പിതാവിനോട് അഭ്യർഥിക്കുക; അദ്ദേഹം ഞങ്ങളെ അങ്ങേക്കു നൽകുമെങ്കിൽ ഞങ്ങൾ അങ്ങയുടേതാകും’ എന്നു ഞങ്ങൾ പറഞ്ഞു. ‘പിതൃമത്യഃ’ എന്നാൽ പിതാവുള്ളവർ; കന്യാദാനത്തിൽ പിതാവിനുമാത്രമാണ് അധികാരം എന്നതാണ് ധർമം, കന്യയുടെ സ്വേച്ഛയല്ല. എന്നാൽ പാപത്തിൽ മുഴുകിയ അവൻ ഞങ്ങളുടെ വാക്ക് സ്വീകരിക്കാതെ, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്ന ഞങ്ങളെയെല്ലാം കഠിനമായി പ്രഹരിച്ചു. ‘പാപാനുബന്ധൻ’ എന്നാൽ ചിത്തം പാപത്തെ മാത്രം അനുവർത്തിക്കുന്നവൻ. ധർമവചനംപോലും ദുഷ്ടനെ പിന്തിരിപ്പിക്കുന്നില്ല.
അവരുടെ ആ വാക്കു കേട്ട് പരമധാർമികനും മഹാതേജസ്വിയുമായ രാജാവ് അനുപമരായ ആ നൂറു കന്യകമാരോടു മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘പുത്രിമാരേ, നിങ്ങൾ ക്ഷമിച്ചു; ഇതു ക്ഷമാശീലർ ചെയ്യേണ്ടതുതന്നെ; അതിമഹത്തായ കാര്യമാണ് നിങ്ങൾ ചെയ്തത്. ഐകമത്യത്തോടെ നിങ്ങൾ എന്റെ കുലത്തെ കാത്തു.’ ഇവിടെ മൂന്നു പ്രശംസാസ്ഥാനങ്ങൾ — ക്ഷമ, ഐകമത്യം, കുലമര്യാദാരക്ഷണം. ഒരു കന്യകപോലും ഭിന്നാഭിപ്രായക്കാരിയായില്ല; നൂറുപേരും ഒരേ വാക്കായിരുന്നു. പിതാവ് ആദ്യം സാന്ത്വനം നൽകുന്നില്ല, അവരുടെ കർമത്തെ പ്രശംസിക്കുകയാണ് — ഇതാണ് ഉത്തമമായ ആശ്വാസം.
‘സ്ത്രീകൾക്കും പുരുഷനും ക്ഷമതന്നെയാണ് അലങ്കാരം; ആ ക്ഷമ ദുഷ്കരമാണ്, ദേവന്മാരിൽ വിശേഷിച്ചും ദുഷ്കരം.’ ഇവിടെ കവി ക്ഷമയെ സ്ത്രീധർമമായി പരിമിതപ്പെടുത്തുന്നില്ല — ‘പുരുഷനും’ എന്ന പദത്താൽ അത് ഇരുവർക്കും പൊതുവായ ഗുണമാണെന്നു വ്യക്തമാക്കുന്നു. ‘ദേവന്മാരിൽ വിശേഷിച്ചും’ എന്നത് മർമസ്പർശിയാണ് — ദേവന്മാർ ബലവാന്മാരാണ്, അതിനാൽ അവരുടെ ക്ഷമ അതിദുർലഭം; വായു സ്വയം ദേവനായിട്ടും ക്ഷമയില്ലാത്തവനായി, കന്യകമാരോ മനുഷ്യരായിട്ടും ക്ഷമിച്ചു. ‘പുത്രിമാരേ, നിങ്ങൾക്കെല്ലാവർക്കും ഒരുപോലെയുള്ള ഈ ക്ഷമ — ക്ഷമ ദാനമാണ്, ക്ഷമ സത്യമാണ്, ക്ഷമ യജ്ഞവുമാണ്.’
‘ക്ഷമ യശസ്സാണ്, ക്ഷമ ധർമമാണ്, ക്ഷമയിൽ ജഗത്തു നിലകൊള്ളുന്നു’ — ഇതാണ് ഉപസംഹാരം. ഇവിടെ യുക്തി കാണേണ്ടതാണ് — ദാനം, യജ്ഞം, സത്യം, യശസ്സ്, ധർമം എന്നിവ വെവ്വേറെ സാധനങ്ങളാണ്; അവ ഓരോന്നും അപരാധം സഹിക്കുന്നതിലൂടെയാണ് സിദ്ധിക്കുന്നത്; അതിനാൽ ക്ഷമ അവയുടെയെല്ലാം മൂലമാണ്. മൂലം ഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ ജഗത്തുതന്നെ അതിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമെന്നു സിദ്ധം. ഇങ്ങനെ കന്യകമാരെ പറഞ്ഞയച്ചശേഷം ദേവതുല്യപരാക്രമനും മന്ത്രജ്ഞനുമായ രാജാവ് മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം കന്യാപ്രദാനത്തെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ചു — ഏതു ദേശത്ത്, ഏതു കാലത്ത്, യോഗ്യനായ ഏതു വരനാണ് നൽകേണ്ടത് എന്ന്.
ഇതേ കാലത്തുതന്നെ ചൂലി എന്നു പേരുള്ള മഹാതേജസ്വിയായ ഒരു മുനി ഊർധ്വരേതസ്സും ശുഭാചാരനുമായി ബ്രാഹ്മതപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു. ‘ബ്രാഹ്മതപസ്സ്’ എന്നാൽ ബ്രഹ്മപ്രാപ്തിക്കായി വേദം വിധിച്ച തപസ്സ്. അവിടെ തപസ്സു ചെയ്യുന്ന ഋഷിയെ ഒരു ഗന്ധർവി ശുശ്രൂഷിച്ചുപോന്നു — ഊർമിളയുടെ പുത്രിയായ സോമദ. അവൾ വിനീതയും ശുശ്രൂഷയിൽ തത്പരയും ധർമിഷ്ഠയുമായി കാലാകാലങ്ങളിൽ അവിടെ കഴിഞ്ഞു; അവളിൽ ഗുരു സന്തുഷ്ടനായി. ‘പര്യുപാസതേ’ എന്നാൽ ചുറ്റിനിന്നു സേവിക്കുന്നു; സേവനംതന്നെയാണ് തപസ്വിയുടെ പ്രസാദത്തിലേക്കുള്ള വഴി. കഥയുടെ ഈ പുതിയ ആരംഭം വരാന്വേഷണത്തിനുള്ള ഉത്തരമായിത്തീരും. ‘ഊർധ്വരേതസ്സ്’ എന്നാൽ നൈഷ്ഠികബ്രഹ്മചാരി; അദ്ദേഹത്തിന്റെ തപസ്സാണ് ‘ബ്രാഹ്മം’ എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. ഗന്ധർവിയായിട്ടും സോമദ മുനിയുടെ പാദമൂലത്തിൽ ഏറെക്കാലം കഴിയുന്നു; അവൾ ഉടനെ വരം യാചിക്കുന്നില്ല, ആദ്യം സേവനത്താൽത്തന്നെ ഗുരുവിനെ ജയിക്കുന്നു. ഇവിടെ മറ്റൊരു ധ്വനിയുമുണ്ട് — കന്യകമാർ ക്ഷമയാൽ ഫലം നേടിയതുപോലെ ഇവൾ ശുശ്രൂഷയാൽ.
കാലം തികഞ്ഞപ്പോൾ അദ്ദേഹം അവളോടു പറഞ്ഞു: ‘ഞാൻ പരിതുഷ്ടനാണ്, നിനക്കു മംഗളം; നിനക്കു പ്രിയമായ എന്തു ചെയ്യണം?’ മുനി പരിതുഷ്ടനാണെന്നറിഞ്ഞ്, വാക്കറിയുന്ന ആ ഗന്ധർവി അത്യന്തം സന്തോഷിച്ച്, വാക്ചതുരനായ അദ്ദേഹത്തോടു മധുരസ്വരത്തിൽ പറഞ്ഞു: ‘ബ്രാഹ്മലക്ഷ്മിയാൽ സമുന്നതനും ബ്രഹ്മസ്വരൂപനും മഹാതപസ്വിയുമാണ് അങ്ങ്; ബ്രാഹ്മതപസ്സുള്ള ധാർമികനായ ഒരു പുത്രനെ ഞാൻ ഇച്ഛിക്കുന്നു. ഞാൻ ഭർത്താവില്ലാത്തവളാണ്, ആരുടെയും ഭാര്യയല്ല; ബ്രാഹ്മമാർഗത്തിൽ അങ്ങയെ സമീപിച്ച എനിക്ക് ഒരു പുത്രനെ നൽകാൻ അങ്ങ് കനിയണം.’ ‘ബ്രാഹ്മേണ ഉപഗതാ’ എന്നാൽ ബ്രഹ്മചര്യത്താൽ — ലൗകികബന്ധത്താലല്ല — ഗുരുവിനെ സമീപിച്ചവൾ. യാചന വ്യക്തമാണ്, എന്നാൽ നിർലജ്ജമല്ല — ധർമത്താൽത്തന്നെയാണ് പുത്രനെ അർഥിക്കുന്നത്. ‘കാലയോഗേന’ (കാലം തികഞ്ഞപ്പോൾ) എന്ന പദം ശ്രദ്ധിക്കണം — വരം യാദൃച്ഛികമല്ല, ദീർഘസേവനത്തിന്റെ പരിപാകമാണ്; ഗുരു സ്വയം കാലം അറിയുന്നു. ‘വാക്യജ്ഞാ വാക്യകോവിദം’ എന്ന പദയുഗ്മം മനോഹരമാണ് — പറയാനറിയുന്നവൾക്കേ വാക്കിന്റെ മർമമറിയുന്നവനോടു പറയാൻ കഴിയൂ. ‘ഞാൻ ഭർത്താവില്ലാത്തവളാണ്, ആരുടെയും ഭാര്യയല്ല’ എന്ന ആവർത്തനത്താൽ അവൾ തന്റെ ശുദ്ധി ഉറപ്പിക്കുന്നു, മുനിക്ക് ഒരു ശങ്കയും ഉണ്ടാകാതിരിക്കാൻ.
അവളിൽ പ്രസന്നനായ ബ്രഹ്മർഷി അനുപമനായ ഒരു ബ്രാഹ്മപുത്രനെ നൽകി — ചൂലിയുടെ മാനസപുത്രനെ, ‘ബ്രഹ്മദത്തൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായവനെ. ‘മാനസൻ’ എന്നാൽ മനസ്സുകൊണ്ടുതന്നെ ജനിപ്പിക്കപ്പെട്ടവൻ, ശരീരബന്ധത്താലല്ല; അതിലൂടെ സോമദയുടെ ഭർത്തൃരഹിതാവസ്ഥയും കാക്കപ്പെട്ടു. പേരും അർഥവത്താണ് — ബ്രഹ്മത്താൽ നൽകപ്പെട്ടവൻ, ബ്രാഹ്മതപസ്സാൽ ലഭിച്ചവൻ. ആ രാജാവ് ബ്രഹ്മദത്തൻ അക്കാലത്ത്, ദേവരാജൻ സ്വർഗത്തിലെന്നപോലെ, പരമമായ ഐശ്വര്യത്തോടെ കാമ്പില്യപുരിയിൽ വാണു. ഉപമ അർഥവത്താണ് — സ്വർഗത്തിൽ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ ഭൂമിയിൽ അവൻ ശോഭിക്കുന്നു; കുശനാഭന്റെ കന്യകമാർക്കു യോഗ്യനായ വരൻ ഇവൻതന്നെ എന്ന് ഇതിലൂടെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
അത്യന്തം ധാർമികനായ കുശനാഭരാജാവ് അപ്പോൾ നൂറു കന്യകമാരെയും ബ്രഹ്മദത്തനു നൽകാൻ തീരുമാനിച്ചു. മഹാതേജസ്വിയായ ആ ഭൂപതി ബ്രഹ്മദത്തനെ വിളിച്ചുവരുത്തി ഏറെ പ്രസന്നമായ അന്തരാത്മാവോടെ നൂറു കന്യകമാരെയും നൽകി. ‘സുപ്രീതേനാന്തരാത്മനാ’ (ഏറെ പ്രസന്നമായ അന്തരാത്മാവോടെ) എന്ന പദത്താൽ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — കൂനിപ്പെന്ന ദോഷം അറിഞ്ഞിട്ടും രാജാവ് സങ്കോചിച്ചില്ല, പ്രസന്നനായിത്തന്നെ നൽകി; അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വാസം ധർമത്തിലായിരുന്നു. പിന്നെ ഭൂപാലനായ ബ്രഹ്മദത്തൻ ദേവപതിയെപ്പോലെ ക്രമമായി അവരുടെ പാണിഗ്രഹണം ചെയ്തു. ‘യഥാക്രമം’ എന്നാൽ ഓരോരുത്തരെയായി, മൂത്തവർമുതൽ ഇളയവർവരെയുള്ള ക്രമത്തിൽ; വിവാഹം വിധിപൂർവംതന്നെയായിരുന്നു. ‘ബുദ്ധിം കൃതവാൻ’ എന്നാൽ നിശ്ചയിച്ചു; മുമ്പു പറഞ്ഞ മന്ത്രാലോചനയുടെ ഫലം ഇതുതന്നെ. ഒരേ വരനുതന്നെ നൂറു കന്യകമാർ — ഇതിലൂടെ സഹോദരിമാർ വേർപിരിയുന്നില്ല, പിതാവിന്റെ ചിന്ത ഒറ്റയടിക്കു ശമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
കൈ സ്പർശിച്ചമാത്രയിൽ ആ നൂറു കന്യകമാരും കൂനു നീങ്ങി, താപം അകന്ന്, പരമമായ ശോഭയോടെ പ്രകാശിച്ചു. ‘സ്പൃഷ്ടമാത്രേ’ (സ്പർശിച്ചമാത്രയിൽ) — സ്പർശംതന്നെ മതിയായിരുന്നു; മന്ത്രമോ ഔഷധമോ വേണ്ടിവന്നില്ല — ധർമത്തിന്റെതന്നെ സാമർഥ്യമാണിത്. ‘വിഗതജ്വരാഃ’ എന്നാൽ ശരീരത്തിന്റെ വക്രത മാത്രമല്ല, മനസ്സിന്റെ സന്താപവും നീങ്ങി. കന്യകമാരുടെ ക്ഷമ നൽകിയ ഫലം ഇവിടെ പ്രത്യക്ഷമാണ്. വായുവിൽനിന്നു മുക്തരായ അവരെ കണ്ട് ഭൂപതിയായ കുശനാഭൻ അത്യന്തം പ്രസന്നനായി, വീണ്ടും വീണ്ടും ആഹ്ലാദിച്ചു. ‘വീണ്ടും വീണ്ടും’ എന്ന ആഹ്ലാദത്തിന്റെ ആവർത്തനം പിതൃഹൃദയത്തിന്റെ സ്വഭാവമാണ്.
വിവാഹം കഴിഞ്ഞ ബ്രഹ്മദത്തരാജാവിനെ ഭാര്യമാരോടും ഉപാധ്യായഗണത്തോടുമൊപ്പം ഭൂപതിയായ കുശനാഭൻ അപ്പോൾ യാത്രയാക്കി. ‘സോപാധ്യായഗണം’ എന്നാൽ ഗുരുക്കന്മാരോടൊപ്പം; വിവാഹത്തിൽ ഉപാധ്യായരെ സത്കരിക്കുന്നതും രാജാവിന്റെ കർത്തവ്യമാണ്. ഗന്ധർവിയായ സോമദയും പുത്രനെയും അവനു യോഗ്യമായ ആ കർമത്തെയും കണ്ട് ആ മരുമക്കളെ യഥാവിധി അഭിനന്ദിച്ചു — ഓരോ കന്യകയെയും തൊട്ടുതൊട്ട്, കുശനാഭനെ പ്രശംസിച്ചുകൊണ്ട്. ‘സ്പൃഷ്ട്വാ സ്പൃഷ്ട്വാ’ (തൊട്ടുതൊട്ട്) എന്ന ആവർത്തനത്താൽ സ്നേഹത്തിന്റെ ആധിക്യം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. സർഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ കരച്ചിലായിരുന്നു; അവസാനമോ നൂറു വധുക്കൾക്കുള്ള അഭിനന്ദനം — ഇതാണ് ക്ഷമയുടെ പരിണാമം.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे त्रयस्त्रिंशः सर्गः॥ ३३॥