സർഗ്ഗം
താടകാവധം
രാമന്റെ പ്രതിജ്ഞ, ഞാണൊലി, താടകയുടെ മായ, അവളുടെ വധം, ദേവസ്തുതി, അസ്ത്രദാനത്തിനുള്ള പ്രാർഥന
മുനിയുടെ ആ അക്ലീബവചനം കേട്ട് നരശ്രേഷ്ഠന്റെ പുത്രനായ രാഘവൻ കൈകൂപ്പി ദൃഢവ്രതനായി മറുപടി പറഞ്ഞു. മുൻസർഗത്തിൽ വിശ്വാമിത്രൻ സ്ത്രീവധത്തിന്റെ ധർമം ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളാൽ സ്ഥാപിച്ചു; ഇവിടെ രാമൻ ആ ധർമം സ്വീകരിക്കുന്നു. അവന്റെ ഉത്തരം മൂന്നു ഹേതുക്കളാൽ ബന്ധിതമാണ്. ഒന്ന് — പിതാവിന്റെ വചനനിർദേശത്താലും പിതൃവചനത്തോടുള്ള ആദരത്താലും കൗശികന്റെ വചനം സംശയമില്ലാതെ അനുസരിക്കണം. രണ്ട് — അയോധ്യയിൽ ഗുരുജനമധ്യത്തിൽവെച്ച് മഹാത്മാവായ പിതാവ് ദശരഥൻ എന്നെ ഉപദേശിച്ചു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്ക് അവഗണിക്കാവുന്നതല്ല. മൂന്ന് — ബ്രഹ്മവാദിയുടെ ആജ്ഞയാലും പിതാവിന്റെ ആ വാക്കു കേട്ടതിനാലും ഞാൻ ഉത്തമമായ താടകാവധം ചെയ്യും; ഇതിൽ സംശയമില്ല. പശുക്കളുടെയും ബ്രാഹ്മണരുടെയും ഹിതത്തിനും ഈ ദേശത്തിന്റെ ഹിതത്തിനുമായി അപ്രമേയനായ അങ്ങയുടെ വചനം അനുസരിക്കാൻ ഞാൻ ഒരുങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ രാമൻ സ്വേച്ഛയാലോ ക്രോധത്താലോ അല്ല, പിതാവിന്റെ ആജ്ഞയാലും ഗുരുവചനത്താലും ലോകഹിതത്താലുമാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ക്ഷത്രിയന്റെ ആയുധം സ്വതന്ത്രമല്ല, ധർമത്താൽ നിയന്ത്രിതമാണ് എന്ന് ഇതിലൂടെ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘അക്ലീബം’ എന്ന പദവും ശ്രദ്ധിക്കണം — ഭീരുത്വമില്ലാത്ത മുനിയുടെ വാക്ക് പൗരുഷത്തെ ഉണർത്തുന്നു, ആജ്ഞാപിക്കുക മാത്രമല്ല ചെയ്യുന്നത്. ‘ദൃഢവ്രതൻ’ എന്ന വിശേഷണത്താൽ രാമന്റെ നിശ്ചയം സൂചിതമാകുന്നു; കൈകൂപ്പലിൽ വിനയം, ദൃഢവ്രതത്വത്തിൽ ബലം — രണ്ടും ഒരേസമയം നിലകൊള്ളുന്നു. ഇവിടെ രാമൻ ചോദിക്കുന്നില്ല, തർക്കിക്കുന്നുമില്ല; മുമ്പാകട്ടെ അവൻ ശങ്കിച്ചിരുന്നു. ശങ്ക തീർന്നാൽ ആജ്ഞ താമസം സഹിക്കുന്നില്ല — ഇതാണ് ശിഷ്യന്റെ രീതി.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ശത്രുനാശകനായ രാമൻ വില്ലിന്റെ മധ്യത്തിൽ മുഷ്ടി ചുരുട്ടിപ്പിടിച്ച് ദിക്കുകളെ ശബ്ദംകൊണ്ടു മുഴക്കി തീവ്രമായ ഞാണൊലി മുഴക്കി. ആ ശബ്ദത്താൽ താടകാവനവാസികളെല്ലാം ഭയന്നുവിറച്ചു; താടകയും ആ ശബ്ദത്താൽ ആദ്യം അമ്പരന്നു, പിന്നെ അത്യന്തം കുപിതയായി. ആ ശബ്ദം ശ്രദ്ധിച്ച്, ക്രോധംകൊണ്ടു മതിമറന്ന ആ രാക്ഷസി ശബ്ദം പുറപ്പെട്ട ഇടത്തേക്കുതന്നെ കോപത്തോടെ പാഞ്ഞു. ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത് — രാമൻ ശത്രുവിനെ ചതിയിലൂടെ സമീപിക്കുന്നില്ല, ഞാണൊലിയാൽ അവളെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നു. ഇതാണ് ക്ഷത്രിയന്റെ ആചാരം — യുദ്ധം ആദ്യം അറിയിച്ചിട്ടേ ആരംഭിക്കൂ. മാത്രമല്ല, ഇവിടെ ശബ്ദംതന്നെയാണ് ആദ്യത്തെ ആയുധം; പിന്നീട് ആ ശബ്ദംതന്നെ ശബ്ദവേധിത്വത്തിലൂടെ വധസാധനമാകും. താടകയുടെ പ്രതികരണം അവളുടെ സ്വഭാവം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു — വനവാസികൾക്കു ഭയമുണ്ടായി, ഇവൾക്കോ ക്രോധം മാത്രം; ശബ്ദം കേട്ടമാത്രയിൽ കോപിക്കുന്നവൾ ശാന്തി അർഹിക്കുന്നില്ല.
കുപിതയും വികൃതയും വികൃതമുഖിയും വലിപ്പത്തിൽ അതിഭീമയുമായ അവളെ കണ്ട് രാമൻ ലക്ഷ്മണനോടു പറഞ്ഞു: ‘ഈ യക്ഷിയുടെ ഭയങ്കരവും ദാരുണവുമായ ശരീരം നോക്കൂ; ഇവളെ കാണുന്നമാത്രയിൽത്തന്നെ ഭീരുക്കളുടെ ഹൃദയം പിളരും. ദുർധർഷയും മായാബലമുള്ളവളുമായ ഇവളെ നോക്കൂ; ഇന്ന് ഇവളുടെ ചെവിത്തുമ്പും മൂക്കും മുറിച്ച് ഇവളെ പിന്തിരിപ്പിക്കും. സ്ത്രീസ്വഭാവത്താൽ സംരക്ഷിതയായ ഇവളെ കൊല്ലാൻ എനിക്കു മനസ്സുവരുന്നില്ല; ഇവളുടെ വീര്യവും ഗതിയും നശിപ്പിക്കാം — ഇതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം.’ മുനി ധർമം പറഞ്ഞുവെങ്കിലും അറപ്പ് ഇപ്പോഴും രാമനെ അലട്ടുന്നു; അതിനാൽ അവൻ ഒരു മധ്യമമാർഗം ആഗ്രഹിക്കുന്നു — അംഗച്ഛേദത്താൽ വിരൂപയാക്കി പിന്തിരിപ്പിക്കാൻ. ഇതാണ് ആര്യന്റെ ഹൃദയം — വധം സാധ്യമായിടത്തുപോലും ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ ദണ്ഡമാണ് ആദ്യം സ്വീകരിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ഈ മധ്യമമാർഗം ഫലിക്കുന്നില്ല; ദയകൊണ്ടു ശമിപ്പിക്കാനാവാത്ത ദോഷം ഒടുവിൽ വധംതന്നെ ആവശ്യപ്പെടുന്നു എന്ന് ഇതിലൂടെ കവി കാണിക്കുന്നു. രാമൻ മുനിയോടല്ല, ലക്ഷ്മണനോടാണ് പറയുന്നത് എന്നതും ശ്രദ്ധിക്കണം — ഗുരുവിന്റെ ആജ്ഞയെ എതിർക്കുന്നില്ല, തന്റെ അഭിപ്രായം സഹോദരനോടു പങ്കുവെക്കുന്നു.
രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ ക്രോധംകൊണ്ടു മതിമറന്ന താടക കൈ ഉയർത്തി ഗർജിച്ചുകൊണ്ട് രാമനു നേരെതന്നെ പാഞ്ഞു. അപ്പോൾ ബ്രഹ്മർഷിയായ വിശ്വാമിത്രൻ ഹുങ്കാരത്താൽ അവളെ ശാസിച്ച് ‘രാഘവന്മാർക്കു സ്വസ്തിയും ജയവും ഉണ്ടാകട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞു. അവളോ രണ്ടു രാഘവന്മാർക്കും നേരെ ഘോരമായ പൊടി പറത്തി, വലിയൊരു പൊടിമേഘത്താൽ ഒരു മുഹൂർത്തം അവരെ അമ്പരപ്പിച്ചു. മുനിയുടെ ആശീർവാദം ഇവിടെ ആയുധതുല്യമാണ് — ധർമമുള്ളിടത്ത് തപസ്സിന്റെ ബലവും സഹായമാകുന്നു. താടകയുടെ ആദ്യത്തെ ആയുധമോ പൊടി മാത്രം — കാഴ്ച കവർന്നാണ് അവൾ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നത്; വെളിച്ചത്തിലല്ല, മോഹത്തിൽ മാത്രം ജയം തേടുന്ന രാക്ഷസരുടെ രീതി ഇതാണ്. ‘രാഘവയോഃ’ എന്ന ദ്വിവചനത്താൽ മുനി രണ്ടു സഹോദരന്മാരുടെയും മംഗളം ഇച്ഛിക്കുന്നു; ലക്ഷ്മണനും ഇവിടെ യോദ്ധാവുതന്നെയാണ്, വെറും കാഴ്ചക്കാരനല്ല.
പിന്നെ മായ ആശ്രയിച്ച് അവൾ അതിമഹത്തായ ശിലാവർഷത്താൽ രാഘവന്മാരെ മൂടി; അപ്പോൾ രാമൻ കോപിച്ചു. അവൻ ശരവർഷത്താൽ അവളുടെ മഹത്തായ ശിലാവർഷം തടുത്ത്, പാഞ്ഞടുക്കുന്ന അവളുടെ രണ്ടു കൈകളും അമ്പുകളാൽ മുറിച്ചു. പിന്നെ കൈകൾ മുറിഞ്ഞ്, തളർന്ന്, അരികിൽനിന്ന് അലറുന്ന അവളെ സൗമിത്രി കോപത്തോടെ ചെവിത്തുമ്പും മൂക്കും മുറിച്ചവളാക്കി. ശിലാവർഷത്തിനുള്ള പ്രതിവിധി ശരവർഷത്താൽത്തന്നെ ചെയ്തു — മായയ്ക്കുള്ള ഉത്തരം കൗശലം. സഹോദരന്മാർ ക്രമമായി പ്രഹരിക്കുന്നു — രാമൻ കൈകൾ മുറിക്കുന്നു, ലക്ഷ്മണൻ ചെവിയും മൂക്കും; രാമൻ മുമ്പു പറഞ്ഞതുതന്നെ ലക്ഷ്മണൻ നിറവേറ്റുന്നു. എന്നിട്ടും അവൾ അടങ്ങുന്നില്ല, പിന്തിരിയുന്നുമില്ല. ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത് — കല്ലെറിയുന്ന കൈകൾ മാത്രമാണ് രാമൻ മുറിക്കുന്നത്; പ്രഹരവും പ്രയോജനമനുസരിച്ചാണ്, ക്രോധമനുസരിച്ചല്ല. ലക്ഷ്മണന്റെ ക്രോധം വ്യക്തമായി പറയുന്നു, രാമന്റേതു പറയുന്നില്ല — ഇതിലൂടെ സഹോദരന്മാരുടെ പ്രകൃതിഭേദം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കാൻ കഴിവുള്ള അവൾ അനേകം രൂപങ്ങൾ കൈക്കൊണ്ട്, തന്റെ മായയാൽ അവരെ അമ്പരപ്പിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. കല്ലുമഴ ചൊരിഞ്ഞുകൊണ്ട് അവൾ ഭയങ്കരമായി ചുറ്റിനടന്നു; അങ്ങനെ ആ രണ്ടുപേരും എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും കല്ലുമഴയാൽ മൂടപ്പെട്ടു. അംഗങ്ങൾ മുറിഞ്ഞിട്ടും അവൾ ശാന്തയായില്ല; മറിച്ച് അദൃശ്യയായി കൂടുതൽ പീഡിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ അറിയാം — ഇവളുടെ ദുഷ്ടത ശരീരത്തിലല്ല, സ്വഭാവത്തിൽത്തന്നെയാണ് കുടികൊള്ളുന്നത്; ഇതിലൂടെ രാമന്റെ മുമ്പത്തെ മൃദുവായ അഭിപ്രായം സ്വയം നിരാകരിക്കപ്പെടുന്നു. പാതിശിക്ഷ ദുഷ്ടനെ പിന്തിരിപ്പിക്കുന്നില്ല, കൂടുതൽ ഗൂഢനാക്കുകയേയുള്ളൂ.
അതു കണ്ട് ശ്രീമാനായ ഗാധിപുത്രൻ ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു: ‘രാമാ, നിന്റെ അറപ്പു മതി; പാപിനിയും ദുഷ്ടചാരിണിയും യജ്ഞവിഘ്നകാരിണിയുമായ ഈ യക്ഷി മായയാൽ വീണ്ടും വളർന്നേക്കാം; അതിനാൽ അതിനുമുമ്പുതന്നെ ഇവൾ വധിക്കപ്പെടട്ടെ. സന്ധ്യ ആഗതമാകുന്നു; സന്ധ്യാസമയത്ത് രാക്ഷസർ ദുർധർഷരാകുമല്ലോ.’ മുനി മൂന്നു ഹേതുക്കൾ നിരത്തുന്നു — ഇവളുടെ പാപാചാരം, ഇവൾ യജ്ഞത്തിനു വിഘ്നം വരുത്തുന്നവളാണെന്നത്, വരാനിരിക്കുന്ന സന്ധ്യ. അവസാനത്തെ ഹേതു കാലവിഷയകമാണ് — ധർമയുദ്ധത്തിലും അവസരം ഉപേക്ഷിക്കരുത്. ഇങ്ങനെ മുനി രാമന്റെ ദയയെ നിന്ദിക്കുന്നില്ല, അതിന്റെ സ്ഥാനം ഇതല്ല എന്നു കാണിക്കുക മാത്രം ചെയ്യുന്നു. ‘അലം തേ ഘൃണയാ’ (നിന്റെ അറപ്പു മതി) എന്ന വാക്യം മുൻസർഗത്തിലെ ‘ഘൃണാ ന കാര്യാ’ (അറപ്പു തോന്നേണ്ടതില്ല) എന്നതിന്റെ പ്രതിധ്വനിയാണ്; അവിടെ സിദ്ധാന്തം പറഞ്ഞു, ഇവിടെ അതുതന്നെ കർമത്തിന്റെ നിമിഷത്തിൽ വീണ്ടും ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.
ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട അവൻ, കല്ലുമഴ ചൊരിയുന്ന ആ യക്ഷിയെ ശബ്ദവേധിത്വം പ്രകടിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് അമ്പുകളാൽ തടഞ്ഞു. ശരജാലത്താൽ തടയപ്പെട്ടിട്ടും മായാബലമുള്ള അവൾ അലറിക്കൊണ്ട് കാകുത്സ്ഥന്റെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും നേരെ പാഞ്ഞു. ഇടിമിന്നൽപോലെ വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞുവരുന്ന പരാക്രമിയായ അവളെ രാമൻ ഒരു അമ്പുകൊണ്ട് മാറിൽ എയ്തു; അവൾ വീണു മരിച്ചു. അദൃശ്യയായ ശത്രുവിനെ ശബ്ദം മാത്രം ലക്ഷ്യമാക്കി എയ്ത് രാമൻ തന്റെ ശിക്ഷണത്തിന്റെ ഫലം കാണിക്കുന്നു. വധം നടന്നത് അവൾ സ്വയം പാഞ്ഞടുത്ത ആ നിമിഷത്തിൽത്തന്നെ — ഓടിപ്പോകുമ്പോഴല്ല, ഉറങ്ങുമ്പോഴുമല്ല. ഇതിലൂടെ സ്ത്രീവധത്തെക്കുറിച്ച് ആശങ്കിച്ച ദോഷവും പരിഹരിക്കപ്പെട്ടു; ധർമരക്ഷയാണ് ഇവിടെ കാരണം, വൈരമല്ല. ഒരൊറ്റ അമ്പേറ്റ് മാറിൽ മുറിവേറ്റ് അവൾ വീഴുന്നു; വധത്തിലും നിഷ്ഠുരതയില്ല — കർമം ക്രൂരം, കർത്താവോ ക്രൂരനല്ല.
ഭീമരൂപിയായ അവൾ വധിക്കപ്പെട്ടതു കണ്ട് ദേവേന്ദ്രനും ദേവന്മാരും ‘നന്ന്, നന്ന്’ എന്ന് കാകുത്സ്ഥനെ പ്രശംസിച്ചു. അത്യന്തം പ്രസന്നനായ സഹസ്രാക്ഷനായ പുരന്ദരനും ആഹ്ലാദിച്ച എല്ലാ ദേവന്മാരും വിശ്വാമിത്രനോടു പറഞ്ഞു: ‘കൗശികമുനേ, അങ്ങേക്കു മംഗളം; ഈ കർമത്താൽ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം എല്ലാ മരുദ്ഗണങ്ങളും സന്തുഷ്ടരായി. അതിനാൽ രാഘവനോടു സ്നേഹം കാണിച്ചാലും. പ്രജാപതിയായ കൃശാശ്വന്റെ, സത്യപരാക്രമികളും തപോബലം ധരിക്കുന്നവരുമായ പുത്രന്മാരെ രാഘവനു സമർപ്പിച്ചാലും. ഇവൻ അങ്ങയുടെ പാത്രമാണ്, അങ്ങയെ അനുഗമിക്കുന്നതിൽ തത്പരനുമാണ്; ഈ രാജകുമാരനാൽ ദേവന്മാരുടെ അതിമഹത്തായ ഒരു കർമം ചെയ്യപ്പെടാനുണ്ട്.’ ദേവന്മാരുടെ വചനത്താൽ രണ്ടു കാര്യങ്ങൾ സിദ്ധിക്കുന്നു. ഒന്ന് — രാമൻ ശങ്കിച്ചിരുന്ന വധം ദേവന്മാർതന്നെ അംഗീകരിച്ചു; അതിനാൽ ധർമനിർണയം ബാഹ്യപ്രമാണത്താലും ഉറപ്പിക്കപ്പെട്ടു. രണ്ട് — അസ്ത്രദാനത്തിന്റെ വിത്ത് ഇവിടെ ഇട്ടിരിക്കുന്നു; അസ്ത്രങ്ങൾ യാചിച്ചു നേടിയതല്ല, കർമത്താൽ പാത്രത തെളിയിച്ചു നേടിയതാണ്. കൃശാശ്വപുത്രന്മാർ അസ്ത്രദേവതകളാണ്, തപോബലത്താൽ ധരിക്കപ്പെട്ടവർ; അവരെ ധർമത്തിൽ വിനിയോഗിക്കാൻ കഴിവുള്ളവനു മാത്രമേ നൽകാവൂ. ‘ദേവന്മാരുടെ അതിമഹത്തായ കർമം’ എന്ന പദത്താൽ രാവണവധം ദൂരെനിന്നു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ഈ താടകാവധം ആ മഹാകാര്യത്തിന്റെ ആദ്യപടി മാത്രം. ദേവന്മാർ രാമനോടു നേരിട്ടു യാചിക്കുന്നില്ല, ഗുരുവിനോടു പ്രാർഥിക്കുന്നു — ശിഷ്യന്റെ ലാഭം ഗുരുവിലൂടെ മാത്രമേ വരൂ എന്ന മര്യാദ ഇവിടെ പാലിക്കപ്പെട്ടു.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആഹ്ലാദിച്ച ദേവന്മാരെല്ലാം വിശ്വാമിത്രനെ പൂജിച്ച് ആകാശത്തേക്കു പോയി; അപ്പോൾ സന്ധ്യയായി. പിന്നെ താടകാവധത്താൽ സന്തുഷ്ടനും പ്രസന്നനുമായ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ രാമന്റെ ശിരസ്സിൽ മുകർന്ന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘ശുഭദർശനനായ രാമാ, ഇന്ന് രാത്രി നമുക്ക് ഇവിടെ പാർക്കാം; നാളെ പ്രഭാതത്തിൽ എന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്കു പോകാം.’ വിശ്വാമിത്രവചനം കേട്ട് ആഹ്ലാദിച്ച ദശരഥപുത്രൻ ആ താടകാവനത്തിൽ സുഖമായി രാത്രി കഴിച്ചു. ആ വനം അന്നുതന്നെ ശാപമുക്തവും രമണീയവുമായി ചൈത്രരഥവനംപോലെ ശോഭിച്ചു. ഇങ്ങനെ യക്ഷപുത്രിയെ വധിച്ച്, ദേവസിദ്ധസംഘങ്ങളാൽ പ്രശംസിക്കപ്പെട്ട രാമൻ മുനിയോടൊപ്പം അവിടെ പാർത്തു; പ്രഭാതവേളയിൽ ഉണർത്തപ്പെട്ടു. ശിരസ്സിൽ മുകരുന്നത് പിതാവിന്റേതുപോലുള്ള സ്നേഹത്തിന്റെ അടയാളമാണ് — ശിഷ്യൻ ഇന്ന് പുത്രന്റെ സ്ഥാനത്തു നിൽക്കുന്നു. വനത്തിന്റെ ശാപമോക്ഷം വധത്തിന്റെ ഫലം കാണിക്കുന്നു — ദുഷ്ട വധിക്കപ്പെട്ടിടത്ത് ഭൂമിതന്നെ പ്രസന്നയാകുന്നു. ഇതിലൂടെ മുൻ രണ്ടു സർഗങ്ങളിൽ ആരംഭിച്ച ധർമവിചാരം സമാപ്തിയിലെത്തുന്നു — രക്ഷകന്റെ ക്രൂരകർമംപോലും ലോകത്തെ ശോഭിപ്പിക്കുന്നു. ഇരുപത്തിനാലാം സർഗത്തിൽ വനം ഘോരവും നിർജനവുമായി വർണിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; ഇവിടെ അതേ വനം ചൈത്രരഥത്തിനു തുല്യമായി — ഒരൊറ്റ കർമത്താൽ ദേശത്തിന്റെ രൂപംതന്നെ മാറി. രാമൻ ഗർവോടെ ഉല്ലസിക്കുന്നില്ല, വിജയം ഉദ്ഘോഷിക്കുന്നുമില്ല; അവൻ ശാന്തനായി കിടക്കുന്നു, പ്രഭാതം കാത്ത്. സർഗാന്തത്തിൽ സാധാരണ കാണുന്നതുപോലെ അവസാനശ്ലോകം മറ്റൊരു വൃത്തത്തിൽ രചിച്ചിരിക്കുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे षड्विंशः सर्गः॥ २६॥