॥वाल्मीकिरामायणम् അയോധ്യാകാണ്ഡം · 117-ാം സർഗ്ഗം

അയോധ്യാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

അത്രിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ അനസൂയയുടെ പാതിവ്രത്യോപദേശം

ചിത്രകൂടത്യാഗം, അത്രിയുടെ ആതിഥ്യം, അനസൂയയുടെ തപോമാഹാത്മ്യം, സീതയ്ക്കുള്ള പാതിവ്രത്യോപദേശം

കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ചിത്രകൂടത്തിലെ താപസർ രാക്ഷസഭയംമൂലം ആശ്രമം ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റൊരിടത്തേക്കു പോയി. ഈ സർഗത്തിൽ രാമനും ആ ദേശം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു; കഥ ചിത്രകൂടത്തിൽനിന്നു ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്കു നീങ്ങുന്നു. ഋഷിമാർ പോയശേഷം രാഘവൻ അനേകം കാരണങ്ങൾ ആലോചിച്ച് അവിടെ വസിക്കുന്നത് ഇഷ്ടപ്പെട്ടില്ല. ഒന്നാമത്തെ കാരണം ഓർമയുടെ വേദനയാണ് — ‘ഇവിടെവച്ചാണ് ഞാൻ ഭരതനെ കണ്ടത്, നഗരവാസികളോടുകൂടിയ അമ്മമാരെയും കണ്ടത്; ആ ഓർമ എന്നെ എപ്പോഴും പിന്തുടരുന്നു, അവരെക്കുറിച്ചു ദുഃഖിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ കഴിയുന്നു.’ സ്നേഹം നേരിട്ട് അനുഭവിച്ചിടത്തുതന്നെ അതിന്റെ വിയോഗം വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർമിക്കപ്പെടുന്നു — ഇതാണ് ആന്തരികമായ കാരണം. രണ്ടാമത്തെ കാരണം ബാഹ്യമായ ഭൂമിദൂഷണമാണ് — മഹാത്മാവായ ഭരതന്റെ സൈന്യം താവളമടിച്ചതിനാലും കുതിരകളുടെയും ആനകളുടെയും ചാണകംകൊണ്ടും ആ പ്രദേശം വല്ലാതെ ചവിട്ടിമെതിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; തപോവനത്തിന്റെ ശുദ്ധി നഷ്ടപ്പെട്ടു. അതുകൊണ്ട് ‘നമുക്കു മറ്റൊരിടത്തേക്കു പോകാം’ എന്നു തീരുമാനിച്ച് അദ്ദേഹം വൈദേഹിയോടും ലക്ഷ്മണനോടുംകൂടി പുറപ്പെട്ടു. കവി ഇവിടെ ശോകമോ ഭയമോ കാണിക്കുന്നില്ല, ശാന്തമായ വിവേകമാണ് കാണിക്കുന്നത് — സ്ഥലം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതു കോപംകൊണ്ടല്ല, ഓർമയും ശുദ്ധിയും കാരണമാണ്. ‘ന തത്രാരോചയദ്വാസം’ (അവിടെ വസിക്കുന്നത് ഇഷ്ടപ്പെട്ടില്ല) എന്നതിലെ ‘അരോചയത്’ എന്ന ക്രിയാപദം മർമസ്പർശിയാണ് — ശക്തിയുടെ അഭാവമല്ല, രുചിയുടെ നിവൃത്തിയാണ്.

വഴിയിലൂടെ പോകുമ്പോൾ മഹായശസ്വിയായ രാമൻ അത്രിയുടെ ആശ്രമത്തിലെത്തി ആ മഹർഷിയെ വന്ദിച്ചു. ഭഗവാനായ അത്രിയും അദ്ദേഹത്തെ പുത്രനെപ്പോലെ സ്വീകരിച്ചു — അതിഥിയെ സത്കരിക്കുക മാത്രമല്ല, പുത്രഭാവത്തിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു; അതോടെ ആശ്രമം രാമനു വീടുതന്നെയായി. അദ്ദേഹം സ്വയം ആതിഥ്യം ഏർപ്പാടാക്കി എല്ലാം നന്നായി സത്കരിച്ചു; മഹാഭാഗനായ സൗമിത്രിയെയും സീതയെയും സാന്ത്വനിപ്പിച്ചു — വനവാസികളായ മൂവരുടെയും ക്ഷീണം അതോടെ ശമിച്ചു. പിന്നെ അവിടെയെത്തിയ, വൃദ്ധയും ആദരണീയയുമായ സ്വന്തം പത്നിയെ വിളിച്ച് അദ്ദേഹം സാന്ത്വനിപ്പിച്ചു; കാരണം ആ ധർമജ്ഞൻ എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഹിതത്തിൽ തത്പരനായിരുന്നു. ആ ഋഷിശ്രേഷ്ഠൻ അവളോടു പറഞ്ഞു: ‘അനസൂയേ, മഹാഭാഗേ, താപസീ, ധർമചാരിണീ, വൈദേഹിയെ സ്വീകരിക്കൂ.’ ഇവിടെ കവി ഗൃഹസ്ഥധർമത്തിലെ സൂക്ഷ്മമായ ഒരു ശിഷ്ടാചാരം കാണിക്കുന്നു — പുരുഷനായ അതിഥിയെ ഭർത്താവു സ്വീകരിക്കുന്നു, സ്ത്രീയായ അതിഥിയെ പത്നിതന്നെ സ്വീകരിക്കുന്നു. ‘പ്രതിഗൃഹ്ണീഷ്വ’ (സ്വീകരിക്കൂ) എന്ന പദത്തിലൂടെ സീതയുടെ സംരക്ഷണവും ആദരവും — രണ്ടും — അനസൂയയെ ഏൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അതുകൊണ്ടുതന്നെ തുടർന്നുള്ള ഉപദേശത്തിനുള്ള അധികാരവും അവൾക്കു സിദ്ധിക്കുന്നു. ‘സ്വയം’ എന്ന പദത്തിലൂടെ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — മഹർഷി ശിഷ്യരോട് ആജ്ഞാപിക്കുന്നില്ല, സ്വയംതന്നെ ആതിഥ്യം ചെയ്യുന്നു; ഇതാണ് വനവാസികളുടെ ഉത്കൃഷ്ടമായ ശിഷ്ടാചാരം.

തുടർന്ന് അത്രി രാമനോട് ആ ധർമചാരിണിയായ താപസിയുടെ മാഹാത്മ്യം പറഞ്ഞു — കാരണം അതിഥി പാത്രമറിഞ്ഞിട്ടേ അവിടെ വിശ്വസിക്കൂ. പണ്ട് പത്തു വർഷം അനാവൃഷ്ടിയാൽ ലോകം ഇടതടവില്ലാതെ കരിഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നപ്പോൾ കിഴങ്ങുകളും പഴങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുകയും ജാഹ്നവിയെ (ഗംഗയെ) ഒഴുക്കുകയും ചെയ്തവൾ — ഉഗ്രമായ തപസ്സോടുകൂടിയവളും നിയമങ്ങളാൽ അലംകൃതയുമായ ഇവൾതന്നെ. പതിനായിരം വർഷം മഹത്തായ തപസ്സു ചെയ്തവൾ; കുഞ്ഞേ, അവളുടെ വ്രതങ്ങളാൽ വിഘ്നങ്ങൾ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. മാത്രമല്ല, ദേവകാര്യത്തിനുവേണ്ടി തിടുക്കപ്പെട്ട് അവൾ ഒരു രാത്രിയെ പത്തു രാത്രികളുടെ ദൈർഘ്യമുള്ളതാക്കി. ‘അവൾ നിനക്ക് അമ്മയെപ്പോലെയാണ്’ എന്നു പാപരഹിതനായ രാമനോട് ഋഷി പറയുന്നു — ഗുരുപത്നി അമ്മതന്നെ എന്ന ശാസ്ത്രം ഇവിടെ ഓർമിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. കവി അനസൂയയുടെ തപസ്സിന്റെ മൂന്നു ഫലങ്ങൾ എണ്ണുന്നു — ലോകത്തിന്റെ വിശപ്പകറ്റൽ, ഗംഗയെ ഒഴുക്കൽ, കാലത്തെത്തന്നെ നീട്ടൽ. ഇവയിലൂടെ അവളുടെ തപസ്സ് വ്യക്തിപരം മാത്രമല്ല, ലോകോപകാരകവുമാണെന്നു സിദ്ധിക്കുന്നു; അത്തരമൊരു ഗുരുവിന്റെ അടുത്തേക്കുള്ള സീതയുടെ ഗമനം അർഥവത്താകുന്നു. ‘അനസൂയ’ എന്ന പേരുതന്നെ അവളുടെ സ്വഭാവം പറയുന്നു — ആരിലും ദോഷദൃഷ്ടി ചെയ്യാത്തവൾ, അസൂയയില്ലാത്തവൾ.

‘എല്ലാ ജീവികളാലും നമസ്കരിക്കപ്പെടേണ്ടവളും കോപമില്ലാത്തവളുമായ ഈ വൃദ്ധതാപസിയെ വൈദേഹി എപ്പോഴും സമീപിക്കട്ടെ’ എന്ന് ഋഷി പറഞ്ഞു — ‘അക്രോധന’ (കോപമില്ലാത്തവൾ) എന്ന വിശേഷണത്തിലൂടെ തപസ്വികൾക്കുപോലും ദുർലഭമായ ഒരു ഗുണം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ഋഷിയോട് ‘അങ്ങനെയാകട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞ് രാഘവൻ ധർമജ്ഞയായ സീതയെ നോക്കി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘രാജപുത്രീ, ഈ മുനി പറഞ്ഞതു നീ കേട്ടുവല്ലോ; നിന്റെതന്നെ ശ്രേയസ്സിനായി വേഗം ഈ താപസിയുടെ അടുത്തേക്കു പോകൂ. കർമങ്ങളാൽ ലോകത്തിൽ ‘അനസൂയ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധി നേടിയ, ആർക്കും സമീപിക്കാവുന്ന ആ താപസിയുടെ അടുത്തേക്കു നീ വേഗം ചെല്ലൂ.’ രാമന്റെ വാക്കിൽ രണ്ടു കാരണങ്ങളുണ്ട് — ഒന്ന് ശിഷ്ടാചാരം, മറ്റേത് സീതയുടെതന്നെ ശ്രേയസ്സ്; അദ്ദേഹം ആജ്ഞ നൽകുകയല്ല, ഹിതം കാണിച്ചുകൊടുക്കുകയാണ്. യശസ്വിനിയായ സീത രാഘവന്റെ ഈ വാക്കു കേട്ട് ധർമജ്ഞയായ അത്രിപത്നിയുടെ അടുത്തേക്കു ചെന്നു — താമസം വരുത്തിയില്ല. ഇവിടെ ‘അഭിഗമ്യാ’ (സമീപിക്കാവുന്നവൾ) എന്ന പദം പ്രധാനമാണ് — ചില തപസ്വികളെ സമീപിക്കാൻ പ്രയാസമാണ്, ഇവളോ എല്ലാവർക്കും സമീപിക്കാവുന്നവളും ശരണ്യയുമാണ്. ‘ശ്രേയോഽർഥമാത്മനഃ’ (നിന്റെതന്നെ ശ്രേയസ്സിനായി) എന്ന പദത്തിലൂടെ രാമൻ വ്യക്തമായി പറയുന്നു — ഈ ഗമനം എന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കാനല്ല, നിന്റെതന്നെ കല്യാണത്തിനാണ്.

കവി അനസൂയയുടെ രൂപം കരുണയോടെ ചിത്രീകരിക്കുന്നു — തളർന്നവൾ, ചുളിവുവീണവൾ, വൃദ്ധ, ജരയാൽ നരച്ച മുടിയുള്ളവൾ, കൊടുങ്കാറ്റിലെ വാഴയെപ്പോലെ എപ്പോഴും വിറയ്ക്കുന്ന ശരീരമുള്ളവൾ. ഈ വർണന തപസ്സിന്റെ മൂല്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഇങ്ങനെ ജീർണിച്ച ശരീരമുള്ളവളുടെ തപോബലംകൊണ്ടാണ് ഗംഗ ഒഴുകിയത്; ബാഹ്യമായ ദൗർബല്യത്തിനുള്ളിൽ മഹത്തായ ശക്തി ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. സീത പരിഭ്രമമില്ലാതെ മഹാഭാഗയും പതിവ്രതയുമായ ആ അനസൂയയെ നമസ്കരിച്ചു, സ്വന്തം പേരു പറയുകയും ചെയ്തു — ഇവിടെ ‘അവ്യഗ്രാ’ (പരിഭ്രമമില്ലാതെ) എന്ന പദത്തിലൂടെ അവളുടെ ധൈര്യവും ശിഷ്ടതയും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; ‘സ്വന്തം പേരു പറഞ്ഞു’ എന്നതിലൂടെ പ്രാചീനമായ അഭിവാദനവിധി ഓർമിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ദമമുള്ള ആ താപസിയെ നമസ്കരിച്ച്, കൈകൂപ്പി, ഹൃഷ്ടയായ വൈദേഹി കുശലം ചോദിച്ചു. പിന്നെ ധർമചാരിണിയും മഹാഭാഗയുമായ സീതയെ കണ്ട് വൃദ്ധ സാന്ത്വനിപ്പിച്ചുകൊണ്ടു പറഞ്ഞു: ‘ഭാഗ്യവശാൽ നീ ധർമത്തെ പരിഗണിക്കുന്നു.’ ഇതോടെതന്നെ ഉപദേശം ആരംഭിക്കുന്നു; അതു സർഗത്തിന്റെ ശേഷഭാഗം മുഴുവൻ വ്യാപിക്കുന്നു. ‘ദിഷ്ട്യാ’ (ഭാഗ്യവശാൽ) എന്ന നിപാതം രണ്ടുതവണ പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നു — അതിലൂടെ അനസൂയയുടെ വിസ്മയവും ആനന്ദവും ഒരുപോലെ ധ്വനിക്കുന്നു.

വൃദ്ധ ഉപദേശിക്കുന്നു: ‘മാനിനിയായ സീതേ, ബന്ധുജനങ്ങളെയും മാനത്തിന്റെ അഭിവൃദ്ധിയെയും ഉപേക്ഷിച്ച് വനത്തിൽ ഒതുക്കപ്പെട്ട രാമനെ നീ അനുഗമിക്കുന്നു — ഇതു ഭാഗ്യംതന്നെ. നഗരത്തിലായാലും വനത്തിലായാലും, ശുഭനായാലും അശുഭനായാലും, ഭർത്താവ് ആർക്കു പ്രിയനാണോ ആ സ്ത്രീകൾക്ക് മഹോന്നതമായ ലോകങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു. ദുഃശീലനോ കാമചാരിയോ ധനമില്ലാത്തവനോ ആയാലും, ആര്യസ്വഭാവമുള്ള സ്ത്രീകൾക്ക് ഭർത്താവുതന്നെയാണ് പരമദൈവതം. ആലോചിച്ചുനോക്കുമ്പോൾ ഭർത്താവിനെക്കാൾ വിശിഷ്ടനായ ഒരു ബന്ധുവിനെ ഞാൻ കാണുന്നില്ല; അനുഷ്ഠിച്ച അക്ഷയമായ തപസ്സുപോലെ അദ്ദേഹം എല്ലായിടത്തും യോഗ്യനും ഫലദായകനുമാണ്. എന്നാൽ ദുഷ്ടസ്ത്രീകൾ ഇങ്ങനെ അനുഗമിക്കുന്നില്ല, ഗുണദോഷങ്ങൾ വിചാരിക്കുന്നുമില്ല; കാമത്തിനു വശപ്പെട്ട ഹൃദയമുള്ള അവർ ഭർത്താക്കന്മാരെത്തന്നെ വശത്താക്കി സ്വേച്ഛയനുസരിച്ചു ചരിക്കുന്നു.’ ഇവിടെ കവി പാതിവ്രത്യത്തെ ബാഹ്യനിയമമായിട്ടല്ല, ആന്തരനിഷ്ഠയായിട്ടാണ് സ്ഥാപിക്കുന്നത് — ഭർത്താവ് തപസ്സിനു തുല്യമായ അക്ഷയനിധിയാണ് എന്ന ഉപമയാണ് അതിന്റെ സാരം. ‘സർവത്ര യോഗ്യം’ (എല്ലായിടത്തും യോഗ്യൻ) എന്ന പദത്തിലൂടെ ഇഹലോകത്തിലും പരലോകത്തിലുമുള്ള ഫലദായകത്വം പറയപ്പെടുന്നു. ‘ഭർതൃനാഥാഃ’ എന്ന പദം വിരോധാഭാസം ഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണ് — ഭർത്താവിന്റെപോലും സ്വാമിനിമാരാകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരാണ് ഇവിടെ നിന്ദിക്കപ്പെടുന്നത്.

ഉപദേശത്തിന്റെ ഉപസംഹാരത്തിൽ അനസൂയ രണ്ടു വിഭാഗങ്ങളുടെയും ഫലം വ്യക്തമായി പറയുന്നു — ഉപദേശം വെറും പ്രശംസയല്ല, ഫലനിർദേശത്താൽ ദൃഢമാക്കപ്പെട്ടതാണ്. ‘മൈഥിലീ, അത്തരം സ്ത്രീകൾ, ചെയ്യരുതാത്തതിനു വശപ്പെട്ടവർ, അപയശസ്സും ധർമഭ്രംശവും പ്രാപിക്കുന്നു. നിന്നെപ്പോലുള്ള, ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയ, ഈ ലോകവും പരലോകവും കണ്ടറിഞ്ഞ സ്ത്രീകളോ പുണ്യം ചെയ്തവരെപ്പോലെ സ്വർഗത്തിൽ ചരിക്കും.’ അവസാനശ്ലോകം വംശസ്ഥവൃത്തത്തിലുള്ള ആശീർവാദമാണ്: ‘അതുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ നീ ഇദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിക്കുന്നവളായി, ഭർത്താവിനെ പ്രധാനമായി കരുതുന്നവളായി, യഥാകാലം അനുസരിക്കുന്നവളായി, സ്വന്തം ഭർത്താവിന്റെ സഹധർമചാരിണിയാകൂ; അതുകൊണ്ട് നീ യശസ്സും ധർമവും നേടും.’ ‘സഹധർമചാരിണി’ എന്ന പദത്തിൽ സർഗത്തിന്റെ സാരം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു — പത്നി വെറും അനുഗാമിനിയല്ല, ധർമത്തിൽ സഹചാരിണിയാണ്. ഈ ആശീർവാദത്തോടെ സർഗം അവസാനിക്കുന്നു; അടുത്ത സർഗത്തിൽ സീതയുടെ വിനയപൂർണമായ മറുപടിയും സ്വയംവരകഥയും ആരംഭിക്കുന്നു. ‘ദൃഷ്ടലോകപരാവരാഃ’ (ഈ ലോകവും പരലോകവും കണ്ടറിഞ്ഞവർ) എന്ന വിശേഷണത്തിലൂടെ ജ്ഞാനംതന്നെയാണ് പാതിവ്രത്യത്തിന്റെ മൂലമെന്നു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ഇഹലോകവും പരലോകവും കാണുന്നവൾതന്നെയാണ് സ്ഥിരയാകുന്നത്.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डे सप्तदशाधिकशततमः सर्गः॥ ११७॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക