॥वाल्मीकिरामायणम् അയോധ്യാകാണ്ഡം · 41-ാം സർഗ്ഗം

അയോധ്യാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

അന്തഃപുരത്തിന്റെയും നഗരത്തിന്റെയും വിലാപം

അന്തഃപുരസ്ത്രീകളുടെ ആർത്തനാദം, അശുഭനിമിത്തങ്ങൾ, നഗരവാസികളുടെ ദൈന്യം, അയോധ്യയുടെ നടുക്കം

കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ രാമൻ രഥത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു, രാജാവ് ഭാര്യമാരോടൊപ്പം അവനെ നോക്കിക്കൊണ്ടു നിന്നു. ഈ സർഗത്തിൽ കവി ദൃഷ്ടി നഗരത്തിൽനിന്ന് അന്തഃപുരത്തിലേക്കു തിരിക്കുന്നു. ആ പുരുഷവ്യാഘ്രൻ കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട് നഗരത്തിൽനിന്ന് പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ അന്തഃപുരത്തിൽ സ്ത്രീകളുടെ വലിയ ആർത്തനാദം ഉയർന്നു. രാജാവിന്റെ പത്നിമാർ വിലപിക്കുന്നു — ‘അനാഥരും ദുർബലരും ദീനരുമായ ഈ ജനങ്ങളുടെ ഗതിയും ശരണവുമായിരുന്ന ആ നാഥൻ എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്?’ ‘ഗതി’ എന്നാൽ ആശ്രയം, ‘ശരണം’ എന്നാൽ ആപത്തിലെ രക്ഷ, ‘നാഥൻ’ എന്നാൽ മനോരഥങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നവൻ — മൂന്നു പദങ്ങളിലൂടെ രാമന്റെ മൂന്നുവിധമുള്ള ഉപകാരിത്വം പറയപ്പെടുന്നു. ‘കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട്’ എന്ന പദത്തിലൂടെ, പോകുമ്പോഴും രാമൻ അച്ഛനെയും അമ്മമാരെയും നമസ്കരിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് പോകുന്നത് എന്നു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

അവർ വീണ്ടും പറയുന്നു — ‘ആക്ഷേപിക്കപ്പെട്ടാലും കോപിക്കാത്തവൻ, കോപം ജനിപ്പിക്കുന്നവ ഒഴിവാക്കുന്നവൻ, കോപിച്ച എല്ലാവരെയും പ്രസാദിപ്പിക്കുന്നവൻ, മറ്റുള്ളവരുടെ ദുഃഖത്തിൽ തുല്യദുഃഖിതനാകുന്നവൻ — അവൻ എവിടേക്കു പോകുന്നു? ആ മഹാതേജസ്വി അമ്മയായ കൗസല്യയോട് എങ്ങനെ പെരുമാറുന്നുവോ അങ്ങനെതന്നെ ഞങ്ങളോടും പെരുമാറുന്നു; ആ മഹാത്മാവ് എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്? കൈകേയിയാൽ ക്ലേശിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന രാജാവിനാൽ കാട്ടിലേക്കു പറഞ്ഞയയ്ക്കപ്പെട്ട, ഈ ജനങ്ങളുടെയും ജഗത്തിന്റെയും രക്ഷകനായ അവൻ എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്?’ മൂന്നു ശ്ലോകങ്ങളിലും ‘എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്’ എന്ന പദം ആവർത്തിക്കപ്പെടുന്നു; ഈ പുനരുക്തിതന്നെയാണ് ശോകത്തിന്റെ സ്വരൂപം — ചോദ്യം ഉത്തരം ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, വേദന മാത്രം വഹിക്കുന്നു. കൂടാതെ ‘ക്ലേശിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന രാജാവിനാൽ’ എന്ന പദത്തിലൂടെ രാജാവും പീഡിതനാണ്, ദോഷിയല്ല എന്നു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ രാജ്ഞിമാർ കൈകേയിയെ നിന്ദിക്കുന്നില്ല; അവരുടെ വാക്കുകൾ രാമന്റെ ഗുണങ്ങളുടെ സ്മരണ മാത്രമാണ്.

അവർ ഇങ്ങനെയും പറയുന്നു — ‘ഹോ, രാജാവ് ബോധമറ്റവൻതന്നെ, ജീവലോകത്തിന്റെ നാശം വരുത്തുന്നതുപോലെ ധർമിഷ്ഠനും സത്യവ്രതനുമായ രാമനെ വനവാസത്തിന് അയയ്ക്കുന്നുവല്ലോ.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് എല്ലാ രാജ്ഞിമാരും കിടാങ്ങളെ നഷ്ടപ്പെട്ട പശുക്കളെപ്പോലെ ദുഃഖാർത്തരായി കരഞ്ഞു, ഉറക്കെ നിലവിളിച്ചു. കിടാവില്ലാത്ത പശുക്കളുടെ കരച്ചിൽ എന്ന ഉപമ ഈ കാണ്ഡത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും വരുന്നു, കാരണം പുത്രവിയോഗമാണ് ഇവിടെ മുഖ്യമായ ശോകകാരണം. അന്തഃപുരത്തിലെ ആ ഘോരമായ ആർത്തനാദം കേട്ട് പുത്രശോകത്താൽ തപിക്കുന്ന ദശരഥമഹീപതി അതീവ ദുഃഖിതനായി. രാജാവിന്റെ ദുഃഖം ഇരട്ടിയാണ് — സ്വന്തം പുത്രവിയോഗവും മറ്റുള്ളവരുടെ വിലാപവും. ‘ബോധമറ്റവൻ’ എന്ന കഠോരമായ വാക്കും ഇവിടെ നിന്ദയ്ക്കല്ല, വിസ്മയത്തിനാണ് പറയപ്പെട്ടത് — രാജാവിന്റെ ബുദ്ധി എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെ മോഹിതമായത് എന്ന്.

ആ ദിവസം അഗ്നിഹോത്രങ്ങൾ ഹോമിക്കപ്പെട്ടില്ല, ഗൃഹസ്ഥന്മാർ പാചകം ചെയ്തില്ല, പ്രജകൾ ജോലി ചെയ്തില്ല, സൂര്യൻ മറഞ്ഞുപോയി. ആനകൾ ഉരുളകൾ താഴെയിട്ടു, പശുക്കൾ കിടാങ്ങൾക്കു പാൽ കൊടുത്തില്ല, കടിഞ്ഞൂൽ പുത്രനെ ലഭിച്ചിട്ടും അമ്മ സന്തോഷിച്ചില്ല. ഈ വാക്യങ്ങളിലൂടെ കവി കാണിക്കുന്നു, ശോകം മനുഷ്യരിൽ മാത്രമല്ല, യാഗത്തിലും വീട്ടിലും മൃഗങ്ങളിലും പ്രകൃതിയിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന്. തുടർന്ന് ത്രിശങ്കുവും ചൊവ്വയും വ്യാഴവും ബുധനും — ഈ ദാരുണഗ്രഹങ്ങൾ ചന്ദ്രനെ സമീപിച്ച് നിലയുറപ്പിച്ചു. ജ്യോതിഷത്തിൽ ചന്ദ്രന്റെ പീഡ രാജാവിനും കുലത്തിനും അനിഷ്ടം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഈ ഉത്പാതവർണനം വരാനിരിക്കുന്ന ദശരഥമരണത്തിന്റെ മുന്നറിയിപ്പാണ്. ഗൃഹസ്ഥന്മാരുടെ പാചകമില്ലായ്മ, പ്രജകളുടെ കർമത്യാഗം, പശുക്കളുടെ വാത്സല്യലോപം — ഈ മൂന്നും ഗൃഹസ്ഥജീവിതത്തിന്റെ മൂലങ്ങളാണ്; അവ വികൃതമായപ്പോൾ സമൂഹജീവിതം മുഴുവൻ സ്തംഭിച്ചു എന്നറിയാം.

നക്ഷത്രങ്ങൾ പ്രകാശമറ്റവയായി, ഗ്രഹങ്ങൾ തേജസ്സറ്റവയായി; വിശാഖ ആകാശത്തിൽ പുകമൂടിയതുപോലെ കാണപ്പെട്ടു. ഇക്ഷ്വാകുക്കളുടെ കുലനക്ഷത്രമാണ് വിശാഖ; അതു പുകമൂടിയത് കുലത്തിന്റെതന്നെ സങ്കടത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കാറ്റിന്റെ വേഗത്താൽ ഉയർന്നുപൊങ്ങിയ മഹാസമുദ്രംപോലെയായിരുന്നു കാർമേഘനിര; രാമൻ കാട്ടിലേക്കു നാടുകടത്തപ്പെട്ടപ്പോൾ ആ നഗരം ഇളകിയാടി — അയോധ്യയിൽ ഭൂകമ്പംപോലെ ഉണ്ടായി. എല്ലാ ദിക്കുകളും കലങ്ങി ഇരുട്ടുമൂടിയതുപോലെയായി; ഗ്രഹമോ നക്ഷത്രമോ ഒന്നും പ്രകാശിച്ചില്ല. ഇങ്ങനെ കവി മൂന്നു തലങ്ങളിൽ — ആകാശത്തിലും അന്തരീക്ഷത്തിലും ഭൂമിയിലും — ഒരേ വൈകൃതം കാണിക്കുന്നു. ‘കാലികാ’ എന്നാൽ മേഘനിര; കാറ്റിന്റെ വേഗത്താൽ ഉയർന്ന സമുദ്രത്തിന്റെ ഉപമയിലൂടെ അതിന്റെ ഗാംഭീര്യവും ചാഞ്ചല്യവും പറയപ്പെടുന്നു. ‘പ്രചചാല’ (ഇളകിയാടി) എന്ന പദത്തിലൂടെ ഭൂമിയുടെ കമ്പനം മാത്രമല്ല, നഗരത്തിന്റെ സ്ഥിരതയുടെ ഭംഗവും ധ്വനിക്കുന്നു.

പെട്ടെന്ന് നഗരവാസികളെല്ലാം ദൈന്യത്തിലായി; ആഹാരത്തിലോ വിഹാരത്തിലോ ആരും മനസ്സുവച്ചില്ല. തുടരെത്തുടരെയുള്ള ശോകത്താൽ തപിച്ച്, എപ്പോഴും ദീർഘമായി നിശ്വസിച്ചുകൊണ്ട്, അയോധ്യയിലെ ജനങ്ങളെല്ലാം ജഗതീപതിയായ ദശരഥനെക്കുറിച്ച് ആക്രോശിച്ചു — രാജാവിനെത്തന്നെയാണ് അവർ ആക്ഷേപിക്കുന്നത്, കാരണം സത്യരക്ഷയുടെ വില നൽകുന്നത് നഗരമാണ് എന്ന് അവർ കരുതുന്നു. രാജവീഥിയിലെത്തിയ ജനങ്ങൾ കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ മുഖമുള്ളവരായിരുന്നു; സന്തോഷവാനായ ഒരാളെയും കാണാനില്ല, എല്ലാവരും ശോകത്തിൽ മുഴുകിയിരുന്നു. ‘രാജവീഥിയിലെത്തിയ’ എന്ന പദത്തിലൂടെ പൊതുസ്ഥലം പറയപ്പെടുന്നു — വീടുകളിൽ ശോകം സ്വാഭാവികമാണ്, എന്നാൽ രാജവീഥിയിൽപ്പോലും ഹർഷത്തിന്റെ ഒരു ലേശവുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ആഹാരത്തിൽനിന്നും വിഹാരത്തിൽനിന്നുമുള്ള പിന്മാറ്റമാണ് ശോകത്തിന്റെ ആദ്യലക്ഷണം; അതുതന്നെയാണ് കവി ഏറ്റവും ആദ്യം വർണിക്കുന്നത്. ദീർഘനിശ്വാസം മനസ്സിന്റെ ഭാരത്തിന്റെ ബാഹ്യമായ അടയാളമാണ്.

തണുത്ത കാറ്റ് വീശുന്നില്ല, ചന്ദ്രൻ സൗമ്യദർശനനല്ല, സൂര്യൻ ലോകത്തെ ചൂടുപിടിപ്പിക്കുന്നില്ല — ജഗത്തു മുഴുവൻ കലങ്ങിമറിഞ്ഞിരുന്നു. സ്ത്രീകൾക്ക് മക്കളും ഭർത്താക്കന്മാരും സഹോദരന്മാരും ആവശ്യമില്ലാത്തവരായി; എല്ലാവരും എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് രാമനെ മാത്രം ചിന്തിച്ചു. ‘ആവശ്യമില്ലാത്തവർ’ എന്ന പദം മർമസ്പർശിയാണ് — വീട്ടിലെ സ്വാഭാവികബന്ധങ്ങൾപോലും അപ്പോൾ അർഥശൂന്യമായി തോന്നി. രാമന്റെ സുഹൃത്തുക്കളായിരുന്നവരെല്ലാം മൂഢചിത്തരായി, ശോകഭാരത്താൽ ആക്രാന്തരായി, ശയനംപോലും ചെയ്തില്ല — രാത്രിയിൽ ഉറക്കംപോലും അവരെ സമീപിച്ചില്ല. തണുത്ത കാറ്റ്, സൗമ്യചന്ദ്രൻ, ചൂടുനൽകുന്ന സൂര്യൻ — ഈ മൂന്നും ഋതുചക്രത്തിലെ നിത്യങ്ങളാണ്; അവയുടെയും വൈകൃതം കാണിച്ചുകൊണ്ട് കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു, ധർമത്തിനുണ്ടാകുന്ന ക്ഷതി ജഗത്തിനെ മുഴുവൻ വ്യാകുലമാക്കുന്നു എന്ന്. സുഹൃത്തുക്കളുടെ ഉറക്കമില്ലായ്മ സ്നേഹത്തിന്റെ ഗാഢത കാണിക്കുന്നു.

ഒടുവിൽ കവി ഉപജാതിവൃത്തത്തിൽ സർഗം അവസാനിപ്പിക്കുന്നു — മഹാത്മാവായ രാമനില്ലാത്ത അയോധ്യ, ഇന്ദ്രനില്ലാത്ത പർവതസഹിതമായ ഭൂമി ഇളകുന്നതുപോലെ ഇളകിയാടി. ഭയശോകങ്ങളാൽ ജ്വലിച്ച ആ നഗരി ആനകളോടും യോദ്ധാക്കളോടും കുതിരക്കൂട്ടങ്ങളോടുംകൂടി ഘോരമായി നാദം മുഴക്കി. ഇന്ദ്രനില്ലാത്ത ഭൂമി എന്ന ഉപമയിലൂടെ രാമന്റെ രക്ഷകത്വംതന്നെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; നഗരത്തിന്റെ നാദം ആനകളോടും കുതിരകളോടും യോദ്ധാക്കളോടുംകൂടിയതാണ് എന്നു പറഞ്ഞ് കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു, ശോകം സൈന്യത്തിലും വ്യാപിച്ചിരുന്നു എന്ന്. അടുത്ത സർഗത്തിൽ ദശരഥന്റെ പതനവും കൈകേയീപരിത്യാഗവും വർണിക്കപ്പെടുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डे एकचत्वारिंशः सर्गः॥ ४१॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക