॥वाल्मीकिरामायणम् ആരണ്യകാണ്ഡം · 72-ാം സർഗ്ഗം

ആരണ്യകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

കബന്ധദഹനവും ദിവ്യരൂപത്തിൽ സുഗ്രീവസഖ്യത്തിനുള്ള ഉപദേശവും

മലയിടുക്കിലെ ചിതയിൽ കബന്ധന്റെ ദഹനം, ദിവ്യരൂപത്തിൽ ഉയിർത്തെഴുന്നേൽപ്പ്, ഹംസങ്ങൾ വലിക്കുന്ന വിമാനത്തിൽനിന്നുള്ള ഉപദേശം, ഷാഡ്ഗുണ്യനീതി, സുഗ്രീവന്റെ പരിചയം, അഗ്നിസാക്ഷിയായ സഖ്യം, സീതാന്വേഷണത്തിന്റെ ആശ്വാസം

മുൻപത്തെ സർഗത്തിന്റെ അവസാനം കബന്ധൻ ദഹനം പ്രാർഥിച്ചു. ഈ സർഗത്തിൽ അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ നരേശ്വരന്മാരായ ആ വീരന്മാർ ഒരു മലയിടുക്കിലെത്തി അവിടെ അഗ്നി കൊളുത്തി — പർവതത്തിലെ കുഴിയിൽ ചിതയൊരുക്കി തീ കൊടുത്തു. ലക്ഷ്മണനാകട്ടെ ജ്വലിക്കുന്ന വലിയ തീപ്പന്തങ്ങൾകൊണ്ട് ചിതയെ എല്ലാ വശത്തുനിന്നും കത്തിച്ചു; അത് എല്ലായിടത്തും ആളിക്കത്തി. കബന്ധന്റെ ആ വലിയ ശരീരം നെയ്യുണ്ടപോലെയായിരുന്നു; മേദസ്സുകൊണ്ടു വേവുന്ന അവന്റെ ശരീരത്തെ അഗ്നി പതുക്കെപ്പതുക്കെ ദഹിപ്പിച്ചു. പിന്നെ ആ മഹാബലൻ വേഗം ചിതയെ കുടഞ്ഞെറിഞ്ഞ്, പുകയില്ലാത്ത അഗ്നിപോലെ എഴുന്നേറ്റു; പൊടിയില്ലാത്ത നിർമലമായ രണ്ടു വസ്ത്രങ്ങളും ദിവ്യമാലയും ധരിച്ച് അവൻ പ്രത്യക്ഷനായി. ശോഭിക്കുന്നവനും നിർമലവസ്ത്രധാരിയുമായ അവൻ ചിതയിൽനിന്നു വേഗത്തിൽ ഉയർന്നുപൊങ്ങി; ആഹ്ലാദിതനും എല്ലാ അവയവങ്ങളിലും ആഭരണങ്ങളണിഞ്ഞവനുമായിരുന്നു. ഹംസങ്ങൾ വലിക്കുന്ന, ശോഭയുള്ള, യശസ്കരമായ വിമാനത്തിൽ നിൽക്കുന്ന മഹാതേജസ്വിയായ അവൻ സ്വന്തം പ്രഭകൊണ്ട് പത്തു ദിക്കുകളെയും ശോഭിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ആകാശത്തിൽ നിലകൊണ്ടു. ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ് — മുനി പറഞ്ഞതുപോലെ ശാപമോക്ഷം അഗ്നിയിലൂടെത്തന്നെ സാധിക്കുന്നു; രാമലക്ഷ്മണന്മാർ അവന്റെ ശത്രുക്കളായിത്തന്നെ അവന്റെ ഉപകാരികളായിത്തീർന്നു. കവി ഇവിടെ വർണന സംക്ഷിപ്തമെങ്കിലും ചിത്രസമാനമാക്കുന്നു — നെയ്യുണ്ട, പുകയില്ലാത്ത അഗ്നി, ഹംസങ്ങൾ വലിക്കുന്ന വിമാനം എന്ന ക്രമത്തിൽ ദഹനത്തിൽനിന്ന് ദിവ്യത്വത്തിലേക്കുള്ള ഗതി കാണിക്കപ്പെടുന്നു. ‘മഹോൽകാഭിർജ്വലിതാഭിഃ സമന്തതഃ’ (ജ്വലിക്കുന്ന വലിയ തീപ്പന്തങ്ങൾകൊണ്ട് എല്ലാ വശത്തുനിന്നും) എന്ന പദത്തിലൂടെ ദഹനത്തിന്റെ വിധി കാണിക്കപ്പെടുന്നു — ഒരിടത്തല്ല, എല്ലായിടത്തും തീ കൊടുത്തു, കാരണം ശരീരം വലുതാണ്. ‘എല്ലായിടത്തും ആളിക്കത്തി’ എന്നത് അതിന്റെ ഫലം. ‘വിധൂയ ചിതാമാശു’ (വേഗം ചിതയെ കുടഞ്ഞെറിഞ്ഞ്) എന്ന പദത്തിലൂടെ ഉയിർത്തെഴുന്നേൽപ്പിന്റെ വേഗം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ദഹനം അവസാനിച്ച ഉടൻതന്നെ ശാപവും അവസാനിച്ചു. ‘സർവപ്രത്യംഗഭൂഷണഃ’ (എല്ലാ അവയവങ്ങളിലും ആഭരണങ്ങളണിഞ്ഞവൻ) എന്ന വർണനയിലൂടെ പഴയ വിരൂപതയുടെ പൂർണമായ വിപര്യയം കാണിക്കപ്പെടുന്നു — തലയും കഴുത്തുമില്ലാത്തവനായിരുന്നവൻ ഇപ്പോൾ സർവാംഗസുന്ദരൻ.

ആകാശത്തിലെത്തിയ ആ കബന്ധൻ രാമനോടു പറഞ്ഞു — ‘രാഘവാ, നിനക്കു സീതയെ എങ്ങനെ ലഭിക്കുമെന്ന് യഥാർഥമായി കേൾക്കൂ. രാമാ, ലോകത്തിൽ ആറു യുക്തികളുണ്ട്; അവയിലൂടെയാണ് രാജാക്കന്മാർ എല്ലാം വിചാരം ചെയ്യുന്നത് — സന്ധി, വിഗ്രഹം, യാനം, ആസനം, ദ്വൈധീഭാവം, സമാശ്രയം. ദുർദശ ബാധിച്ചവനെ ദുർദശ ബാധിച്ച മറ്റൊരുവൻതന്നെയാണ് സേവിക്കുന്നത്. രാമാ, ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം നീ ദുർദശയിലകപ്പെട്ടവനും ക്ഷീണിതനുമാണ്; അതുകൊണ്ടാണ് നിനക്ക് ആപത്തും പത്നീധർഷണവും ഉണ്ടായത്. അതിനാൽ സുഹൃത്തുക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠാ, അവനെ നീ തീർച്ചയായും സുഹൃത്താക്കണം; അതു ചെയ്യാതെ എത്ര ആലോചിച്ചിട്ടും നിനക്കു വിജയം ഞാൻ കാണുന്നില്ല.’ ഇവിടെ കബന്ധൻ നീതിശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഭാഷയിൽ ഉപദേശിക്കുന്നു — ഇപ്പോൾ ഉചിതമായ യുക്തി സമാശ്രയമാണ്, സമാനദശയിലുള്ളവനെയാണ് ആശ്രയിക്കേണ്ടത്. ഇതാണ് കഥയുടെ സന്ധിരേഖ — വനവാസിയായ രാമനും വനവാസിയായ സുഗ്രീവനും തമ്മിലുള്ള മൈത്രി. ഷാഡ്ഗുണ്യം രാജനീതിയിലെ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു പ്രകരണമാണ്; ഇവിടെയാകട്ടെ അവയിൽ സമാശ്രയം മാത്രമാണ് കബന്ധൻ രാമന് ഉപദേശിക്കുന്നത്. ‘ദശാന്തേന പരിമൃഷ്ടഃ’ (ദുർദശ ബാധിച്ചവൻ) എന്ന പദത്തിൽ ‘ദശ’ എന്ന ശബ്ദം രണ്ടുവട്ടം പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു — ദുർദശതന്നെയാണ് ഇവിടെ പാലം.

കബന്ധൻ പറയുന്നു — ‘രാമാ, കേൾക്കൂ, ഞാൻ പറയാം — സുഗ്രീവൻ എന്നു പേരുള്ള ഒരു വാനരനുണ്ട്; ഇന്ദ്രപുത്രനായ ക്രുദ്ധനായ സഹോദരൻ ബാലി അവനെ പുറത്താക്കിയിരിക്കുന്നു. ആത്മസംയമിയും വീരനുമായ അവൻ പമ്പാതീരംവരെ ശോഭിക്കുന്ന ഋശ്യമൂകം എന്ന പർവതശ്രേഷ്ഠത്തിൽ നാലു വാനരന്മാരോടൊപ്പം വസിക്കുന്നു. ആ വാനരേന്ദ്രൻ മഹാവീര്യനും തേജസ്വിയും അളവറ്റ പ്രഭയുള്ളവനും സത്യസന്ധനും വിനീതനും ധൃതിമാനും മതിമാനും മഹാനും ദക്ഷനും പ്രഗല്ഭനും ദ്യുതിമാനും മഹാബലപരാക്രമനുമാണ്. മഹാത്മാവായ സഹോദരൻ രാജ്യത്തിനുവേണ്ടി അവനെ നാടുകടത്തി. വീരാ, സീതയെ തിരയുന്നതിൽ അവൻതന്നെ നിനക്കു സഹായിയും മിത്രവുമാകും; അതിനാൽ ശോകത്തിൽ മനസ്സു വെക്കരുത്. സംഭവിക്കേണ്ടതു സംഭവിക്കുകതന്നെ ചെയ്യും, ഇവിടെ അതിനെ മാറ്റാൻ കഴിയില്ല; ഇക്ഷ്വാകുശാർദൂലാ, കാലം മറികടക്കാനാവാത്തതാണല്ലോ. അതിനാൽ വീരാ, ഇവിടെനിന്നു വേഗം പോകൂ; ആ മഹാബലനായ സുഗ്രീവന്റെ അടുത്ത് ഇന്നുതന്നെ ചെന്ന് വേഗം അവനെ സുഹൃത്താക്കൂ.’ ഇവിടെ ഗുണവർണന ദീർഘമാണ് — സത്യസന്ധത മുതൽ പരാക്രമംവരെ ഏകദേശം പന്ത്രണ്ടു ഗുണങ്ങൾ എണ്ണപ്പെടുന്നു; ഇതിലൂടെ സുഗ്രീവന്റെ യോഗ്യത സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു, രാജ്യഭ്രംശത്തിലൂടെ അവന്റെ അവസ്ഥ രാമന്റെ അവസ്ഥയ്ക്കു തുല്യമാണെന്നും കാണിക്കപ്പെടുന്നു. കബന്ധൻ ആദ്യം സ്ഥലം പറയുന്നു, പിന്നെ ഗുണങ്ങൾ, പിന്നെ കാരണം, ഒടുവിൽ ആദേശം — ഇതാണ് ഉപദേശത്തിന്റെ സുസംഘടിതമായ ക്രമം. ‘നാലു വാനരന്മാരോടൊപ്പം’ എന്ന സംഖ്യാനിർദേശം സുഗ്രീവന്റെ ദൗർബല്യംതന്നെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; എന്നിട്ടും അവൻതന്നെയാകും രാമന്റെ സഹായി — ഇതാണ് കഥയുടെ വിചിത്രത. ‘ശോകത്തിൽ മനസ്സു വെക്കരുത്’ എന്ന സാന്ത്വനവും ‘കാലം മറികടക്കാനാവാത്തതാണ്’ എന്ന തത്ത്വോപദേശവും — രണ്ടും ഒരിടത്തുതന്നെ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മുൻപത്തെ സർഗത്തിൽ രാമനും കാലത്തിന്റെ മഹിമതന്നെയാണു പറഞ്ഞത്; അതിനാൽ കബന്ധന്റെ വചനം രാമന്റെതന്നെ അഭിപ്രായത്തെ അനുമോദിക്കുന്നു. ‘വേഗം പോകൂ’, ‘ക്ഷിപ്രം’, ‘ഇന്നുതന്നെ’ എന്ന മൂന്നു പദങ്ങളിലൂടെ തിടുക്കം കാണിക്കപ്പെടുന്നു — സൂര്യാസ്തമയത്തിനുമുമ്പ് ദഹനം, ദഹനത്തിനുശേഷം വേഗം യാത്ര.

കബന്ധൻ ഉപദേശിക്കുന്നു — ‘ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഒത്തുചേർന്ന് പരസ്പരം ദ്രോഹിക്കില്ലെന്ന സഖ്യം ചെയ്യുക — ആളിക്കത്തുന്ന അഗ്നിയെ സാക്ഷിയാക്കി പരസ്പരം ദ്രോഹിക്കില്ലെന്നു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുക. ആ വാനരാധിപനായ സുഗ്രീവനെ നീ അവമതിക്കരുത് — ഒരിക്കലും അവജ്ഞ കാണിക്കരുത്. അവൻ കൃതജ്ഞനും ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുന്നവനും സഹായം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും വീര്യവാനുമാണ്; ഇന്നു നിങ്ങൾ രണ്ടുപേർക്കും അവൻ ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന കാര്യം ചെയ്യാൻ കഴിവുണ്ട്. കാര്യം സാധിച്ചാലും ഇല്ലെങ്കിലും അവൻ നിന്റെ കാര്യം ചെയ്യുകതന്നെ ചെയ്യും. അവൻ ഋക്ഷരജസ്സിന്റെ പുത്രനാണ്, സൂര്യന്റെ ഔരസപുത്രനാണ്; ബാലിയോട് അപരാധം ചെയ്തവനായി ശങ്കിതനായി അവൻ പമ്പാസരസ്സിനു ചുറ്റും അലയുന്നു. അതിനാൽ രാഘവാ, ആയുധം താഴെവെച്ച് വേഗംതന്നെ സത്യംകൊണ്ട് ഋശ്യമൂകത്തിൽ വസിക്കുന്ന ആ വനചാരിയായ കപിയെ സുഹൃത്താക്കുക. നരമാംസം ഭക്ഷിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാരുടെ എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളും ആ കപിശ്രേഷ്ഠൻ നൈപുണ്യത്തോടെ പൂർണമായി അറിയുന്നു.’ ‘കൃതാർഥോ വാകൃതാർഥോ വാ’ (കാര്യം സാധിച്ചാലും ഇല്ലെങ്കിലും) എന്ന പദത്തിലൂടെ കബന്ധൻ സുഗ്രീവന്റെ കൃതജ്ഞത സ്ഥിരമാണെന്നു കാണിക്കുന്നു — സ്വകാര്യം സാധിച്ചാലും ഇല്ലെങ്കിലും അവൻ മിത്രകാര്യം ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല. ‘സംനിധായായുധം’ (ആയുധം താഴെവെച്ച്) എന്നത് മൈത്രീവിധിയുടെ ഔപചാരികരൂപം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘ദീപ്യമാനേ വിഭാവസൗ’ (അഗ്നി ജ്വലിക്കുമ്പോൾ) എന്ന സതിസപ്തമിയിലൂടെ മൈത്രീവിധിയുടെ സാക്ഷി നിർദേശിക്കപ്പെടുന്നു — ആർഷലോകത്തിൽ എല്ലാ പ്രതിജ്ഞകൾക്കും സാക്ഷി അഗ്നിതന്നെ. ‘ന ച തേ സോഽവമന്തവ്യഃ’ (അവനെ നീ അവമതിക്കരുത്) എന്ന നിഷേധം പ്രത്യേകം ഓർക്കേണ്ടതാണ് — വാനരനെന്ന നിലയിൽ താഴ്ത്തിക്കാണരുത്, വാനരാധിപനെന്ന ഗൗരവത്തോടെ കാണണം. ‘സഹായാർഥീ’ (സഹായം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ) എന്ന പദത്തിലൂടെ ഇരുവരുടെയും ആവശ്യം സമാനമാണെന്നു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ മൈത്രി തുല്യരുടേതാകുന്നു, ആശ്രിതന് ആശ്രയം നൽകലല്ല.

കബന്ധൻ ഉപസംഹരിക്കുന്നു — ‘രാഘവാ, ശത്രുതാപനാ, ആയിരം കിരണങ്ങളുള്ള സൂര്യൻ എത്രത്തോളം പ്രകാശിക്കുന്നുവോ, ആ ലോകത്തിൽ അവന് അറിയാത്തതായി ഒന്നുമില്ല. വാനരന്മാരോടൊപ്പം വലിയ നദികളും പർവതങ്ങളും ദുർഗമമായ മലകളും കന്ദരങ്ങളും തിരഞ്ഞ് അവൻ നിന്റെ പത്നിയെ കണ്ടെത്തും. രാഘവാ, മഹാകായരായ വാനരന്മാരെ അവൻ ദിക്കുകൾ തിരയാൻ അയയ്ക്കും; നിന്റെ വിയോഗത്താൽ ശോകിക്കുന്ന ആ സുന്ദരിയായ മൈഥിലിയെ, സീതയെ, രാവണന്റെ ഭവനത്തിൽപ്പോലും അവൻ അന്വേഷിക്കും. അവൾ മേരുവിന്റെ കൊടുമുടിയുടെ അഗ്രത്തിൽ പോയിരുന്നാലും, പാതാളതലത്തിൽ കടന്ന് അവിടെ കഴിയുകയാണെങ്കിലും, പ്ലവംഗമന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ രാക്ഷസന്മാരെ കൊന്ന് നിന്റെ ആ പ്രിയയെ നിനക്കു തിരിച്ചുതരും.’ ഈ അവസാനശ്ലോകം ദീർഘവൃത്തത്തിൽ രചിച്ചതാണ്. ഈ വചനത്തിലൂടെ കബന്ധൻ വഴി കാണിക്കുക മാത്രമല്ല, രാമന്റെ നിരാശ അകറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു — മേരുശൃംഗം മുതൽ പാതാളംവരെ എല്ലായിടത്തും അന്വേഷണം നടക്കും എന്ന ആശ്വാസം. ഇങ്ങനെ ദഹനത്തോടെ ആരംഭിച്ച ഈ സർഗം പ്രതീക്ഷയോടെ സമാപിക്കുന്നു; കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡത്തിന്റെ ബീജവും നിക്ഷേപിക്കുന്നു. ‘യാവത്സൂര്യഃ പ്രതപതി’ (സൂര്യൻ പ്രകാശിക്കുന്നിടത്തോളം) എന്നതിലൂടെ ദേശകാലങ്ങളുടെ അതിർ പറയപ്പെടുന്നു — സൂര്യപ്രകാശം എത്രത്തോളമുണ്ടോ, അത്രത്തോളമാണ് സുഗ്രീവന്റെ ജ്ഞാനമേഖല. ‘നദികൾ, പർവതങ്ങൾ, ദുർഗമമായ മലകൾ, കന്ദരങ്ങൾ’ എന്ന നാലു പദങ്ങളിലൂടെ അന്വേഷണത്തിന്റെ വിസ്താരം കാണിക്കപ്പെടുന്നു. ‘മഹാകായരായ വാനരന്മാരെ അവൻ അയയ്ക്കും’ എന്ന അർധശ്ലോകത്തിൽ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡത്തിന്റെയും സുന്ദരകാണ്ഡത്തിന്റെയും കഥാബീജം നിക്ഷിപ്തമാണ്.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे द्विसप्ततितमः सर्गः॥ ७२॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക