॥वाल्मीकिरामायणम् ആരണ്യകാണ്ഡം · 63-ാം സർഗ്ഗം

ആരണ്യകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

രാമന്റെ ശോകപരമ്പരയും സൂര്യനോടും വായുവിനോടുമുള്ള പ്രാർഥനയും

ദുഃഖപരമ്പരയുടെ എണ്ണൽ, സീതയുടെ അവസ്ഥയുടെ സങ്കല്പം, ശിലാതലസ്മരണ, ഗോദാവരിയെക്കുറിച്ചുള്ള ശങ്ക, ആദിത്യനോടും വായുവിനോടുമുള്ള ചോദ്യം, ലക്ഷ്മണന്റെ ധൈര്യവചനം

ഈ സർഗം മുഴുവൻ ദീർഘവൃത്തങ്ങളിലാണ് രചിച്ചിരിക്കുന്നത്; അതുവഴിതന്നെ കവി ശോകത്തിന്റെ ഗാംഭീര്യം ഛന്ദസ്സുകൊണ്ടും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പ്രിയയെ നഷ്ടപ്പെട്ട്, ശോകവും മോഹവും പീഡിപ്പിക്കുന്ന രാജപുത്രൻ സഹോദരനെയും വിഷാദത്തിലാഴ്ത്തിക്കൊണ്ട്, ആർത്തരൂപനായി വീണ്ടും കൂടുതൽ തീവ്രമായ വിഷാദത്തിലേക്കു കടന്നു. ശോകത്തിനടിപ്പെട്ട ലക്ഷ്മണനെ കണ്ട്, വിപുലമായ ശോകത്തിൽ മുങ്ങിയ രാമൻ ചൂടുള്ള നെടുവീർപ്പിട്ട്, കരഞ്ഞുകൊണ്ട്, ആപത്തിന് അനുരൂപമായ വാക്കു പറഞ്ഞു — ‘ഭൂമിയിൽ എന്നെപ്പോലെ ദുഷ്കർമം ചെയ്തവനായി രണ്ടാമതൊരാൾ ഇല്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. ശോകത്തിനു പിന്നാലെ ശോകം പരമ്പരയായി എന്റെ ഹൃദയത്തെയും മനസ്സിനെയും പിളർന്നുകൊണ്ട് വരുന്നു.’ ‘ശോകാനുശോകം’ (ശോകത്തിനു പിന്നാലെ ശോകം) എന്ന പദമാണ് ഇവിടെ മുഖ്യം — ഒരു ശോകം മറ്റൊന്നിനെ ജനിപ്പിക്കുന്നു, അത് വേറൊന്നിനെ; ഒരിക്കലും അത് ഒറ്റയ്ക്കു വരുന്നില്ല. പിന്നെ അവൻ കാരണം കർമത്തിൽ കാണുന്നു — ‘മുൻപ് ഞാൻ ഇഷ്ടത്തോടെ പാപകർമങ്ങൾ പലവട്ടം ചെയ്തിട്ടുണ്ടാകണം; അവയുടെ ഈ വിപാകമാണ് ഇന്ന് വന്നുവീണിരിക്കുന്നത്; അതിനാലാണ് ഞാൻ ദുഃഖത്തിൽനിന്ന് ദുഃഖത്തിലേക്കു പ്രവേശിക്കുന്നത്.’ തുടർന്ന് അവൻ തന്റെ ദുഃഖങ്ങൾ എണ്ണുന്നു — രാജ്യനാശം, സ്വജനങ്ങളിൽനിന്നുള്ള വേർപാട്, പിതാവിന്റെ മരണം, അമ്മയിൽനിന്നുള്ള വിരഹം. ‘ലക്ഷ്മണാ, ഇവയെല്ലാം ഓർക്കുമ്പോൾ എന്റെ ശോകവേഗം നിറഞ്ഞുകവിയുന്നു’ എന്ന് അവൻ പറയുന്നു. ഇവിടെ കവി രാമനെ ഒരു ദാർശനികനെപ്പോലെ കാണിക്കുന്നു — അവൻ ദൈവത്തെ പഴിക്കുന്നില്ല, സ്വന്തം പൂർവകർമത്തെത്തന്നെ കാരണമായി സ്വീകരിക്കുന്നു. എണ്ണലിന്റെ ക്രമത്തിനും അർഥമുണ്ട് — രാജ്യം, സ്വജനങ്ങൾ, പിതാവ്, മാതാവ്, ഒടുവിൽ ഭാര്യ; ഓരോ നഷ്ടവും മുൻപത്തേതിനെക്കാൾ അടുത്തത്.

‘ലക്ഷ്മണാ, വനത്തിലെത്തിയപ്പോൾ ആ ദുഃഖമെല്ലാം എന്റെ ശരീരത്തിൽ അടങ്ങി ഒരു ക്ലേശമായി മാത്രം മാറിയിരുന്നു; എന്നാൽ സീതാവിയോഗത്താൽ അത് വീണ്ടും ഇളകിയുണർന്നിരിക്കുന്നു, വിറകുകൊണ്ട് പെട്ടെന്ന് ആളിക്കത്തിയ അഗ്നിയെന്നപോലെ’ എന്ന ഉപമയിലൂടെ അവൻ തന്റെ അവസ്ഥ പറയുന്നു. പിന്നെ അവന്റെ സങ്കല്പം കൂടുതൽ ഭീകരമാകുന്നു. ‘ഭീരുവായ എന്റെ ആര്യയെ രാക്ഷസൻ നിശ്ചയമായും കൊണ്ടുപോയിരിക്കുന്നു; ആകാശത്തിലെത്തി, മധുരസ്വരത്തിൽ വിലപിക്കുന്നവളാണെങ്കിലും, ഭയത്താൽ അപസ്വരത്തിൽ അവൾ വീണ്ടും വീണ്ടും നിലവിളിച്ചിരിക്കും.’ തുടർന്ന് അവൻ അവളുടെ അവയവങ്ങൾ ഓരോന്നായി ഓർക്കുന്നു — ‘ചുവന്ന, കാണാൻ ഭംഗിയുള്ള ഉത്തമചന്ദനം എപ്പോഴും അണിയാൻ യോഗ്യമായ ആ ഉരുണ്ട സ്തനങ്ങൾ നിശ്ചയമായും ചോരച്ചെളിയിൽ പുരണ്ടിരിക്കും; എന്നിട്ടും ഞാൻ വീഴുന്നില്ല.’ ‘മിനുസമുള്ളതും തെളിഞ്ഞതും മൃദുവുമായ വാക്കുകളുള്ള, ചുരുണ്ട മുടിക്കെട്ടോടുകൂടിയ അവളുടെ മുഖം രാക്ഷസന്റെ വശത്തായതിനാൽ, രാഹുവിന്റെ വായിൽപ്പെട്ട ചന്ദ്രനെപ്പോലെ, ശോഭിക്കുന്നില്ല. ഹാരം അണിയാൻ എപ്പോഴും യോഗ്യമായ, സുവ്രതയായ എന്റെ പ്രിയയുടെ കഴുത്ത് ചോര കുടിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാർ വിജനമായ വനത്തിൽ പിളർന്ന് നിശ്ചയമായും കുടിച്ചിരിക്കും.’ ഇങ്ങനെ ചന്ദനത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് രക്തം, ഹാരത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് മുറിവ് എന്ന വിപര്യയത്തിലൂടെ കവി ശോകം തീവ്രമാക്കുന്നു. ‘നാഭിപാതഃ’ (ഞാൻ വീഴുന്നില്ല) എന്ന പദത്തിലൂടെ രാമൻ തന്നെത്തന്നെ നിന്ദിക്കുന്നു — ഇത്രയും കേട്ടിട്ടും എന്റെ ദേഹം വീഴുന്നില്ലല്ലോ എന്ന്. സങ്കല്പം ക്രമേണ മുകളിലേക്കു നീങ്ങുന്നു — സ്തനങ്ങൾ, മുഖം, കഴുത്ത്; ഓരോ അവയവവും ആദ്യം സൗന്ദര്യത്തോടെയും പിന്നെ വിനാശത്തോടെയും വർണിക്കപ്പെടുന്നു.

‘ഞാനില്ലാത്ത വിജനമായ വനത്തിൽ രാക്ഷസന്മാർ പിടിച്ചുവലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ, നീണ്ടു മനോഹരമായ കണ്ണുകളുള്ള അവൾ ദീനയായ കുരരിപ്പക്ഷിയെപ്പോലെ നിശ്ചയമായും നിലവിളിച്ചിരിക്കും’ എന്ന് അവൻ പറയുന്നു. കുരരി എന്ന പെൺപക്ഷി വിരഹത്തിൽ ദയനീയമായി കരയുന്നു എന്നത് കവിസമയമാണ്. പിന്നെ ഓർമ കണ്മുന്നിലുള്ള സ്ഥലത്തെ സ്പർശിക്കുന്നു — ‘ലക്ഷ്മണാ, ഈ ശിലാതലത്തിലാണ് ഉദാരശീലയായ സീത മുൻപ് എന്നോടൊപ്പം ഇരുന്നത്; മനോഹരമായി പുഞ്ചിരിച്ച്, ചിരിയുണർന്ന അവൾ നിന്നോടും പലതും പറഞ്ഞു.’ ഒരു പാറക്കഷണംതന്നെ ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുപോയ സുഖമെല്ലാം വഹിക്കുന്നു. തുടർന്ന് അവൻ സാധ്യതകൾ എണ്ണുന്നു — ‘നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ ഈ ഗോദാവരി എന്റെ പ്രിയയ്ക്ക് എന്നും പ്രിയപ്പെട്ടതായിരുന്നു; അവൾ ഇവിടേക്കു പോയിരിക്കാമെന്നു ഞാൻ ചിന്തിക്കുന്നു, എന്നാൽ അവൾ ഒരിക്കലും ഒറ്റയ്ക്കു പോകാറില്ല. താമരമുഖിയും താമരയിതൾപോലുള്ള കണ്ണുകളുള്ളവളുമായ അവൾ താമരപ്പൂക്കൾ കൊണ്ടുവരാൻ പോയിരിക്കാം — അതും യുക്തമല്ല, കാരണം ഞാനില്ലാതെ അവൾ ഒരിക്കലും താമരകളുടെ അടുത്തേക്കു പോകാറില്ല. പൂത്ത മരക്കൂട്ടങ്ങളുള്ള, പലതരം പക്ഷിക്കൂട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞ വനത്തിലേക്ക് അവൾ പോയിരിക്കാം — അതും യുക്തമല്ല, കാരണം ഭീരുവായ അവൾ ഒറ്റയ്ക്കാകുമ്പോൾ ഏറെ ഭയപ്പെടുന്നു.’ ഓരോ സാധ്യതയും അവൻതന്നെ ഖണ്ഡിക്കുന്നു. ഈ മൂന്നു സാധ്യതകളിലും രാമൻതന്നെ വാദിയും പ്രതിവാദിയും ആകുന്നു; ഓരോ സങ്കല്പവും സീതയുടെ സ്വഭാവംകൊണ്ടുതന്നെ അവൻ നിരാകരിക്കുന്നു. അവന്റെ ബുദ്ധി ഇപ്പോഴും പ്രവർത്തനക്ഷമമാണെന്ന് കവി ഇതിലൂടെ കാണിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഓരോ നിരാകരണവും അവനെ ഓരോ ചുവട് സത്യത്തോടടുപ്പിക്കുന്നു.

മനുഷ്യരിൽനിന്ന് ഉത്തരം കിട്ടാതെ രാമൻ ദേവന്മാരോടുതന്നെ ചോദിക്കുന്നു. ‘ആദിത്യാ, ലോകത്തിൽ ചെയ്തതും ചെയ്യാത്തതും അറിയുന്നവനും ലോകത്തിന്റെ സത്യവും അസത്യവുമായ കർമങ്ങൾക്കു സാക്ഷിയുമാണ് നീ; എന്റെ പ്രിയ എവിടെപ്പോയി, അല്ലെങ്കിൽ ആര് അവളെ അപഹരിച്ചു — ശോകത്താൽ തകർന്ന എന്നോട് എല്ലാം പറയൂ.’ പിന്നെ വായുവിനോടു പറയുന്നു — ‘എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും നിനക്ക് എപ്പോഴും അറിയാത്തതായി ഒന്നുമില്ല. വായോ, ആ കുലപാലിനിയെക്കുറിച്ചു പറയൂ — അവൾ മരിച്ചുവോ, അപഹരിക്കപ്പെട്ടുവോ, അതോ വഴിയിലുണ്ടോ?’ ഈ രണ്ടു ചോദ്യങ്ങളും സർവജ്ഞത്വത്തെ ആശ്രയിച്ചു ചോദിച്ചതാണെങ്കിലും ഉത്തരമില്ലാതെതന്നെ നിൽക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ശോകത്തിനു വിധേയമായ ദേഹത്തോടെ, ബോധമറ്റവനായി വിലപിക്കുന്ന രാമനെ കണ്ട്, തളരാത്ത മനക്കരുത്തുള്ളവനും ന്യായമാർഗത്തിൽ നിൽക്കുന്നവനുമായ സൗമിത്രി സന്ദർഭോചിതമായ വാക്കു പറഞ്ഞു — ‘ശോകം ഉപേക്ഷിച്ച് ഇപ്പോൾ ധൈര്യം അവലംബിക്കൂ; അവളെ തിരയുന്നതിൽ ഉത്സാഹവും ഉണ്ടാകട്ടെ. ഉത്സാഹമുള്ള മനുഷ്യർ ലോകത്തിൽ അതിദുഷ്കരമായ കർമങ്ങളിൽപ്പോലും തളരുന്നില്ല.’ എന്നാൽ ഉയർന്ന പൗരുഷമുള്ള സൗമിത്രി ഇങ്ങനെ പറയുന്നത് ആർത്തനായ രഘുവംശവർധനൻ ശ്രദ്ധിച്ചില്ല; ധൈര്യം കൈവിട്ട അവൻ വീണ്ടും വലിയ ദുഃഖത്തിലാണ്ടു. ഇങ്ങനെ ഈ സർഗവും വിഷാദത്തോടെതന്നെ സമാപിക്കുന്നു. മരങ്ങളോടും മൃഗങ്ങളോടും നദിയോടും ചോദിച്ച ശേഷം ദേവന്മാരോടു ചോദിക്കുന്നു എന്ന ക്രമം രാമന്റെ വളരുന്ന നിരാശയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ലക്ഷ്മണന്റെ വാക്കാകട്ടെ തികച്ചും പ്രായോഗികമാണ് — ശോകം ഉപേക്ഷിക്കണം, ഉദ്യമം സ്വീകരിക്കണം. എന്നിട്ടും അതു നിഷ്ഫലമാകുന്നു; അടുത്ത സർഗത്തിലാണ് രാമൻ പ്രവൃത്തിയിലേക്കു തിരിയുന്നത്.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे त्रिषष्टितमः सर्गः॥ ६३॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക