॥वाल्मीकिरामायणम् ആരണ്യകാണ്ഡം · 57-ാം സർഗ്ഗം

ആരണ്യകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

അപശകുനങ്ങളാൽ ശങ്കിതനായ രാമൻ ലക്ഷ്മണനെ ശകാരിക്കുന്നു

മാരീചനെ കൊന്ന് രാമന്റെ മടക്കം, വഴിയിൽ ഘോരനിമിത്തങ്ങൾ കാണൽ, ലക്ഷ്മണനുമായുള്ള സമാഗമം, സീതയെക്കുറിച്ചുള്ള തീവ്രമായ ആശങ്ക

കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ രാവണൻ സീതയെ അപഹരിച്ച് ലങ്കയിലെത്തിച്ചു; ഈ സർഗത്തിൽ കഥ വീണ്ടും രാമനിലേക്കു തിരിയുന്നു. ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുന്നവനും മൃഗരൂപത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചവനുമായ രാക്ഷസൻ മാരീചനെ ശരംകൊണ്ടു കൊന്ന് രാമൻ വേഗം ആശ്രമമാർഗത്തിലേക്കു മടങ്ങി. മൈഥിലിയെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അദ്ദേഹം അത്യന്തം തിടുക്കപ്പെട്ടു പോകുന്നു; അപ്പോൾത്തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിന്നിൽ ഒരു കുറുനരി ക്രൂരമായ സ്വരത്തിൽ ഓരിയിട്ടു. ദാരുണവും രോമാഞ്ചമുണ്ടാക്കുന്നതുമായ ആ സ്വരം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് രാമൻ ശങ്കിതനായി ചിന്തിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. അദ്ദേഹം മനസ്സിൽത്തന്നെ പറയുന്നു — ‘കുറുനരി ഓരിയിടുന്ന വിധംകൊണ്ട് അശുഭംതന്നെയാണ് ഞാൻ കരുതുന്നത്. രാക്ഷസന്മാർ ഭക്ഷിക്കാതെ വൈദേഹി സുഖമായിരിക്കുമോ?’ എന്ന്. കുറുനരിയുടെ ഓരി അനിഷ്ടത്തിന്റെ സൂചകമാണെന്ന് ശകുനശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്; ഹിന്ദി ഭാഷ്യവും അതേ അർഥംതന്നെ കാണിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ രാമന്റെ മനസ്സിൽ ആദ്യത്തെ ശങ്ക ഇവിടെത്തന്നെ ഉദിക്കുന്നു; അതു സർഗാന്ത്യംവരെ ക്രമമായി വളർന്ന് നിശ്ചയമായിത്തീരുന്നു. ഇതിലൂടെ കവി സീതാപഹരണവാർത്ത മുൻകൂട്ടി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മാരീചവധത്തിൽ രാമനു വിജയമുണ്ട്; അതിന്റെ ഫലമാകട്ടെ വിയോഗംതന്നെ — ഇതാണ് ഇവിടത്തെ ഗൂഢമായ വ്യംഗ്യം.

മാരീചന്റെ കപടത്തിന്റെ കാരണം രാമൻ സ്വയംതന്നെ ഊഹിക്കുന്നു. ‘മാരീചൻ എന്റെ സ്വരം ശ്രദ്ധിച്ചു മനസ്സിലാക്കി മൃഗരൂപത്തിൽ നിലവിളിച്ചു — ലക്ഷ്മണൻ ആ സ്വരം കേൾക്കാൻവേണ്ടി. അതു കേട്ട് സൗമിത്രി മൈഥിലിയെ അവിടെ വിട്ട്, അവളാൽത്തന്നെ അയയ്ക്കപ്പെട്ട്, വേഗം എന്റെ അടുത്തെത്തും’ എന്ന്. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ദുഷ്ടരുടെ ഗൂഢമായ ആസൂത്രണം കാണുന്നു — ‘ഒത്തുചേർന്ന രാക്ഷസന്മാർ സീതയുടെ വധംതന്നെയാണ് ആഗ്രഹിച്ചത്. അതിനുവേണ്ടിത്തന്നെ ഒരുവൻ സ്വർണമാനായി എന്നെ ആശ്രമത്തിൽനിന്ന് ആകർഷിച്ച് ദൂരേക്കു കൊണ്ടുപോയി; പിന്നെ ശരമേറ്റ മാരീചൻ സ്വന്തം രാക്ഷസരൂപം പ്രാപിച്ചു, “ഹാ ലക്ഷ്മണാ, ഞാൻ ഹതനായി” എന്നു വിളിച്ചുപറയുകയും ചെയ്തു’ എന്ന്. ഇവിടെ കവി കാണിക്കുന്നു — രാമൻ ശങ്കിക്കുക മാത്രമല്ല, ശത്രുക്കളുടെ മുഴുവൻ വ്യൂഹവും അനുമാനത്തിലൂടെ അറിയുകയും ചെയ്യുന്നു; എന്നിട്ടും അദ്ദേഹം ദൂരെയാണ്, ഒന്നും പ്രതിവിധി ചെയ്യാനാവുന്നില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകളിൽ ‘നൂനം’ (നിശ്ചയമായും), ‘അപി’ (ആകുമോ) എന്ന പദങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ആവർത്തിക്കുന്നു; അവയിലൂടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചഞ്ചലവും അനിശ്ചിതവുമായ ചിത്തവൃത്തി പ്രകാശിക്കുന്നു. ഏഴും എട്ടും ശ്ലോകങ്ങൾ ഒരൊറ്റ ദീർഘവാക്യം വഹിക്കുന്നു. ഒടുവിൽ അദ്ദേഹം ആർത്തനായി ചോദിക്കുന്നു — ‘വനത്തിൽ ഞാനില്ലാതായ അവർ ഇരുവരും സുഖമായിരിക്കുമോ? ജനസ്ഥാനംമൂലം ഞാൻ എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരോടും വൈരം ഉണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ടല്ലോ.’ ഇതുതന്നെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മഹാവ്യഥ.

‘ഇന്ന് അനേകം ഘോരനിമിത്തങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു’ എന്ന് ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടും കുറുനരിയുടെ ഓരി കേട്ടുകൊണ്ടും ആത്മവാനായ രാമൻ തിടുക്കത്തിൽ മടങ്ങി ആശ്രമത്തിലേക്കു പോയി. മൃഗരൂപംധരിച്ച രാക്ഷസൻ തന്നെ ദൂരേക്കു കൊണ്ടുപോയത് വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർത്ത് ശങ്കിതനായി അദ്ദേഹം ജനസ്ഥാനത്തെത്തി. അവിടെ ദീനമനസ്കനും ദീനനുമായ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്ത് മൃഗപക്ഷികൾ വന്നു; അവ ആ മഹാത്മാവിനെ ഇടത്തുവശത്താക്കി ഘോരസ്വരങ്ങൾ പുറപ്പെടുവിച്ചു. ഈ മഹാഘോരനിമിത്തങ്ങൾ കണ്ട് അദ്ദേഹം തിടുക്കത്തിൽ വേഗത്തോടെ സ്വന്തം ആശ്രമത്തിലേക്കു മടങ്ങി. ഇവിടെ കവി അപശകുനങ്ങളുടെ പരമ്പര ക്രമമായി വർണിക്കുന്നു — ആദ്യം കുറുനരിയുടെ ഓരി, പിന്നെ മൃഗപക്ഷികൾ ഇടത്തുവശത്തുകൂടി പോകൽ, പിന്നെ അവയുടെ ഘോരസ്വരങ്ങൾ; ഇവയാൽ രാമന്റെ മനസ്സിൽ ഉദിച്ച ശങ്ക ക്രമമായി ദൃഢമാകുന്നു. വാല്മീകിയുടെ രീതി ഇതാണ് — ബാഹ്യചിഹ്നങ്ങൾതന്നെ ആന്തരികഭയത്തിന്റെ ദർപ്പണങ്ങളാകുന്നു. ആശ്രമത്തിലേക്കു പോകുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗതിയും ക്രമമായി വർധിക്കുന്നു; ‘തിടുക്കത്തിൽ’, ‘വേഗത്തോടെ’ എന്ന പദങ്ങളിലൂടെ അതു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ആറു പാദങ്ങളുള്ള ഈ പതിമൂന്നാം ശ്ലോകം മൂന്ന് അർധങ്ങളിലൂടെ ഒരൊറ്റ ചിത്രം പൂർത്തിയാക്കുന്നു.

പിന്നെ പ്രഭ നഷ്ടപ്പെട്ട് വരുന്ന ലക്ഷ്മണനെ രാമൻ കണ്ടു; അധികം ദൂരെയല്ലാതെ ആ ലക്ഷ്മണൻ രാമനോടു ചേർന്നു. വിഷണ്ണൻ വിഷണ്ണനോടൊപ്പം, ദുഃഖിതൻ ദുഃഖഭാഗിയോടൊപ്പം ചേർന്നു — ഇരുവരുടെയും സമാനാവസ്ഥ കവി ഇരട്ടപ്പദങ്ങളിലൂടെത്തന്നെ കാണിക്കുന്നു. രാക്ഷസർ വിഹരിക്കുന്ന വിജനവനത്തിൽ സീതയെ വിട്ടിട്ടു വന്ന ലക്ഷ്മണനെ കണ്ട് ജ്യേഷ്ഠസഹോദരൻ അവനെ ശകാരിച്ചു. രഘുനന്ദനൻ അവന്റെ ഇടതുകൈ പിടിച്ച്, പരുഷവും ആർത്തനെപ്പോലെയുള്ളതും എന്നാൽ പരിണാമത്തിൽ മധുരവുമായ ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു — ‘അയ്യോ ലക്ഷ്മണാ, അവളെ വിട്ട് നീ ഇവിടെ വന്നത് നിന്ദ്യമായ പ്രവൃത്തിയായി. സൗമ്യാ, സുഖമായിരിക്കുമോ? വീരാ, എനിക്കു സംശയമില്ല — ജനകാത്മജ എല്ലാവിധത്തിലും നശിച്ചിരിക്കുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ ഭക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.’ ‘മധുരോദർക്കം’ (പരിണാമത്തിൽ മധുരം) എന്ന പദത്തിലൂടെ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — വാക്ക് കഠിനമാണ്, എന്നാൽ അതിന്റെ മൂലം സ്നേഹംതന്നെ, പരിണാമം ഹിതകരവും. ‘ഇടതുകൈ പിടിച്ച്’ എന്നതും സ്നേഹത്തിന്റെതന്നെ അടയാളമാണ്; രാമൻ സഹോദരനെ തള്ളിക്കളയുന്നില്ല, ആലിംഗനം ചെയ്യുന്നതുപോലെയാണ് ശകാരിക്കുന്നത്. ഈ സംഗമത്തിൽ ഒരു സാന്ത്വനവാക്കുമില്ല — ഇരു സഹോദരന്മാരും മൗനത്തിലൂടെതന്നെ പരസ്പരം ശോകം അറിയുന്നു. ലക്ഷ്മണനാകട്ടെ ഇവിടെ ഒരു മറുപടിയും പറയുന്നില്ല; അവന്റെ ഉത്തരം അമ്പത്തൊൻപതാം സർഗത്തിലാണ് കേൾക്കുക.

‘വനചാരികളായ രാക്ഷസന്മാരാൽ അവൾ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ ഭക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു’ എന്നു രാമൻ പറയുന്നു, ‘കാരണം എന്റെ മുൻപിൽ അശുഭങ്ങൾതന്നെയാണ് ഏറെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. ലക്ഷ്മണാ, ജനകപുത്രിയായ സീതയെ ജീവനോടെ മുഴുവനായി നമുക്കു തിരികെ ലഭിക്കുമോ?’ എന്ന്. പിന്നെ അദ്ദേഹം നിമിത്തങ്ങൾ എണ്ണുന്നു — മൃഗക്കൂട്ടങ്ങളും കുറുനരിയും ഭയങ്കരമായി ഓരിയിടുന്നു, ജ്വലിക്കുന്ന ദിക്കിനെ നോക്കി പക്ഷികൾ കരയുന്നു; ‘മഹാബലാ, ആ രാജപുത്രി സുഖമായിരിക്കുമോ?’ എന്ന്. ഒടുവിൽ രണ്ടു വംശസ്ഥവൃത്തശ്ലോകങ്ങളിലൂടെ അദ്ദേഹം നിശ്ചയം പറയുന്നു — ‘മൃഗത്തെപ്പോലെ തോന്നിച്ച ഈ രാക്ഷസൻ എന്നെ പ്രലോഭിപ്പിച്ച് ദൂരേക്കു പിന്തുടരാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു; വലിയ ശ്രമത്തോടെ എങ്ങനെയോ കൊല്ലപ്പെട്ടു, മരിക്കുമ്പോൾ മാത്രം രാക്ഷസരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനായി. എന്റെ മനസ്സ് ഇവിടെ ദീനവും അസന്തുഷ്ടവുമാണ്, ഇടത്തേ കണ്ണ് തുടിക്കുന്നു; സംശയമില്ല, സീത ഇല്ല — അപഹരിക്കപ്പെട്ടു, അല്ലെങ്കിൽ മരിച്ചു, അല്ലെങ്കിൽ വഴിയിലെവിടെയോ ആണ്.’ ഇവിടെ ദീർഘവൃത്തം ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു; നീണ്ട വരികളിലൂടെ ശോകത്തിന്റെ ഗാംഭീര്യം ധ്വനിക്കുന്നു. ‘അപഹരിക്കപ്പെട്ടു, അല്ലെങ്കിൽ മരിച്ചു, അല്ലെങ്കിൽ വഴിയിലാണ്’ എന്ന മൂന്നു വികല്പങ്ങളിലൂടെ രാമന്റെ നിസ്സഹായതതന്നെ പ്രകാശിക്കുന്നു; അവയിൽ ആദ്യവികല്പമാണ് സത്യമെന്ന് വായനക്കാരനറിയാം, രാമനറിയില്ല — ഇതാണ് വിപ്രലംഭത്തിന്റെ കരുണ. ഇങ്ങനെ ശങ്കയോടെ ആരംഭിച്ച സർഗം നിശ്ചയത്തോടെ സമാപിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे सप्तपञ्चाशः सर्गः॥ ५७॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക