സർഗ്ഗം
രാവണൻ സമുദ്രതീരത്തേക്കു പോകുന്നതും മാരീചനെ കാണുന്നതും
രഥം ഒരുക്കൽ, സമുദ്രതീരത്തെ ചതുപ്പുനിലങ്ങളുടെ ശോഭ, സുഭദ്രവടം, ഗരുഡന്റെ കഥ, മാരീചന്റെ ആശ്രമത്തിലെ സത്കാരം
കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ശൂർപ്പണഖ ‘ഇന്നു നീ ചെയ്യേണ്ടതു ചെയ്യാൻ തയ്യാറാകണം’ എന്നു പറഞ്ഞു. ഈ സർഗത്തിൽ രാവണൻ രോമാഞ്ചമുണ്ടാക്കുന്ന ആ വാക്കു കേട്ട് മന്ത്രിമാരെ പറഞ്ഞയച്ച് കാര്യം നിശ്ചയിച്ചു പുറപ്പെട്ടു. ആ കാര്യം ഉള്ളിൽ ചിന്തിച്ച്, യഥാവിധി ഗ്രഹിച്ച്, ദോഷങ്ങളുടെയും ഗുണങ്ങളുടെയും ബലാബലം തൂക്കിനോക്കി, ‘ഇതാണു ചെയ്യേണ്ടത്’ എന്ന് അവൻ സ്വയം നിശ്ചയിച്ചു. സ്ഥിരബുദ്ധിയോടെ അവൻ മനോഹരമായ വാഹനശാലയിലേക്കു പോയി. അവിടെ രഹസ്യമായി ചെന്ന് രാക്ഷസാധിപൻ സാരഥിയോടു കല്പിച്ചു: ‘രഥം പൂട്ടുക.’ ഇങ്ങനെ കല്പിക്കപ്പെട്ട ചടുലനായ സാരഥി ക്ഷണനേരംകൊണ്ട് അവന് ഇഷ്ടപ്പെട്ട ഉത്തമരഥം ഒരുക്കി. ‘രഹസ്യമായി’ (പ്രച്ഛന്നം) എന്ന പദത്തിലൂടെ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഇവൻ ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്ന കർമം സഭയിൽപോലും വെളിപ്പെടുത്താവുന്നതല്ല. ഇവിടെത്തന്നെ സർഗത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനസ്വരം സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു — പുറമേ ശോഭ, ഉള്ളിൽ ഗൂഢമായ പാപസങ്കല്പം. ആദ്യത്തെ നാലു ശ്ലോകങ്ങളിൽ കവി മന്ത്രണത്തിന്റെ ക്രമംതന്നെ കാണിക്കുന്നു — അനുജ്ഞ, ചിന്തനം, ഗ്രഹണം, തൂക്കിനോക്കൽ, നിശ്ചയം. ഈ ക്രമം അർഥശാസ്ത്രത്തിന്റെതന്നെ ക്രമമാണ്; എന്നാൽ ഇവിടെ അതു ദുഷ്കർമത്തിനായി പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ‘സ്ഥിരബുദ്ധി’ എന്ന പദവും വ്യംഗ്യമാണ് — ധർമത്തിൽ സ്ഥിരനായവൻ പ്രശംസനീയൻ; അധർമത്തിൽ സ്ഥിരനായവനാകട്ടെ നശിക്കുന്നു. സാരഥിയുടെ വേഗവും വർണിക്കപ്പെടുന്നു — ‘ക്ഷണനേരംകൊണ്ട്’; സ്വാമിയുടെ തിടുക്കം ഭൃത്യന്മാരിലേക്കും പകരുന്നു.
പിന്നെ ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നതും സ്വർണമയവും രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചതുമായ രഥത്തിൽ കയറി അവൻ പുറപ്പെട്ടു; പിശാചുമുഖമുള്ളവയും സ്വർണാഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞവയുമായ കഴുതകളാണ് ആ രഥം വലിക്കുന്നത്. മേഘഗർജനംപോലുള്ള ശബ്ദത്തോടെ ധനദന്റെ അനുജനും രാക്ഷസാധിപതിയുമായ ആ ശ്രീമാൻ നദികളുടെ പതിയായ സമുദ്രത്തിനു നേർക്കു പോയി. അവന്റെ മുകളിൽ വെളുത്ത കുട, ഇരുവശത്തും വെളുത്ത വെൺചാമരങ്ങൾ; അവന്റെ ശരീരകാന്തി മിനുസമുള്ള വൈഡൂര്യംപോലെ, ആഭരണങ്ങൾ ഉരുക്കിയ സ്വർണംകൊണ്ടുള്ളവ. പത്തു തലകളും ഇരുപതു കൈകളും ദർശനീയമായ വേഷഭൂഷകളുമുള്ള, ദേവന്മാരുടെ ശത്രുവും മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരുടെ ഘാതകനുമായ അവൻ പത്തു ശിഖരങ്ങളുള്ള പർവതരാജനെപ്പോലെ കാണപ്പെട്ടു. ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്ന രഥത്തിലിരുന്ന് അവൻ കൊക്കുനിരകളോടും മിന്നൽപ്പിണരുകളോടും കൂടിയ മേഘത്തെപ്പോലെ ആകാശത്തിൽ ശോഭിച്ചു. ഈ ഉപമകളിലൂടെ കവി അവന്റെ ഐശ്വര്യവും ഭയങ്കരത്വവും ഒരുമിച്ചു കാണിക്കുന്നു. രാവണന്റെ വർണനയിൽ കവി രണ്ടു വിരുദ്ധവർണങ്ങൾ ചേർക്കുന്നു — വെളുത്ത കുടയും ചാമരങ്ങളും, കരിനീലയായ വൈഡൂര്യകാന്തിയും. കഴുതകളുടെ മുഖങ്ങൾ പിശാചുക്കളുടേതുപോലെ, എന്നാൽ അവയുടെ ആഭരണങ്ങൾ സ്വർണമയം. ഇങ്ങനെ രഥത്തിന്റെ ഐശ്വര്യവും ഭീഷണതയും ഒരുമിച്ചുതന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. ‘ധനദാനുജൻ’ (കുബേരന്റെ അനുജൻ) എന്ന പദത്തിലൂടെ കവി ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — കുബേരന്റെ അനുജനായവൻതന്നെ ഇപ്പോൾ പരസ്ത്രീയെ അപഹരിക്കാൻ പോകുന്നു. പത്തു ശിഖരങ്ങളുള്ള പർവതത്തിന്റെ ഉപമയും മേഘത്തിന്റെ ഉപമയും അവന്റെ സ്ഥൈര്യവും ചാപല്യവും ഒരുമിച്ചു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘നദനദീപതി’ (നദങ്ങളുടെയും നദികളുടെയും പതി) എന്ന സമുദ്രത്തിന്റെ പേരും അർഥപൂർണമാണ് — എല്ലാ നദികളും ചേരുന്നിടത്തേക്കാണ് ഇവനും പോകുന്നത്. മുൻപു പറഞ്ഞ ‘രഹസ്യമായി’ എന്ന പദം ഓർക്കുമ്പോൾ ഈ യാത്രയുടെ ആഡംബരം വിരോധത്തോടെ തെളിയുന്നു — സങ്കല്പം ഗൂഢം, യാത്ര പ്രകടം.
പിന്നെ വീര്യവാനായ അവൻ പർവതങ്ങളോടുകൂടിയ സമുദ്രതീരത്തെ ചതുപ്പുനിലം നോക്കിക്കാണാൻ തുടങ്ങി. ആ തീരം പലവിധ പുഷ്പങ്ങളും ഫലങ്ങളുമുള്ള ആയിരക്കണക്കിനു വൃക്ഷങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും, തണുത്തതും മംഗളകരവുമായ ജലമുള്ള താമരപ്പൊയ്കകളാൽ ചുറ്റും വ്യാപിച്ചതും, യജ്ഞവേദികളോടുകൂടിയ വിശാലമായ ആശ്രമങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു. ചിലയിടത്ത് വാഴത്തോട്ടങ്ങൾ, ചിലയിടത്ത് തെങ്ങുകൾ, സാലവും പനയും തമാലവും നന്നായി പൂത്ത മരങ്ങളും. അത്യന്തം നിയതാഹാരരായ മഹർഷിമാരും നാഗങ്ങളും സുപർണന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും ആയിരക്കണക്കിനു കിന്നരന്മാരും അവിടെ ശോഭ പകരുന്നു. കാമത്തെ ജയിച്ച സിദ്ധന്മാരും ചാരണന്മാരും ആജരും വൈഖാനസരും മാഷന്മാരും ബാലഖില്യരും മരീചിപരും ആ സ്ഥലത്തെ അലങ്കരിക്കുന്നു. ദിവ്യാഭരണങ്ങളും മാല്യങ്ങളും അണിഞ്ഞവരും ദിവ്യരൂപിണികളും ക്രീഡാവിനോദങ്ങളുടെ രീതികൾ അറിയുന്നവരുമായ ആയിരക്കണക്കിന് അപ്സരസ്സുകളാൽ അതു നിറഞ്ഞിരുന്നു; ശ്രീമതികളായ ദേവപത്നിമാർ അതിനെ സേവിക്കുകയും ഉപാസിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു; ദേവദാനവസംഘങ്ങളും അമൃതം ഭുജിക്കുന്നവരും അവിടെ സഞ്ചരിച്ചിരുന്നു. ഇതെല്ലാം കണ്ടത് അവിടെ പാപം ചെയ്യാൻ പോകുന്നവൻതന്നെയാണ്. ഈ വർണനാഭാഗം അരണ്യകാണ്ഡത്തിലെ ഏറ്റവും രമണീയമായ ഭാഗങ്ങളിലൊന്നാണ്. കവി സമുദ്രതീരത്തെ വൃക്ഷങ്ങളും ജലാശയങ്ങളുംകൊണ്ടു മാത്രമല്ല, തപസ്വികളും ദേവയോനികളുംകൊണ്ടും നിറയ്ക്കുന്നു — കാരണം ആ സ്ഥലം പുണ്യമാണ്. ഇവിടെ പേരുകൾതന്നെ തപസ്സിന്റെ വിശേഷങ്ങൾ എണ്ണിപ്പറയുന്നു — വൈഖാനസർ വാനപ്രസ്ഥരാണ്, മാഷന്മാർ മാഷഗോത്രത്തിൽ ജനിച്ചവർ, ബാലഖില്യർ പെരുവിരലോളം വലുപ്പമുള്ള ഋഷിമാർ, മരീചിപർ സൂര്യരശ്മികൾ പാനം ചെയ്യുന്നവർ, ആജർ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രന്മാർ. അവരുടെ നടുവിൽത്തന്നെ അപ്സരസ്സുകളും ദേവപത്നിമാരും വിഹരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ തപസ്സും ക്രീഡയും ഒരിടത്തുതന്നെ വർണിക്കപ്പെടുന്നു; അതുതന്നെയാണ് സ്വർഗതുല്യതയുടെ ലക്ഷണം. എന്നാൽ ഇതെല്ലാം കാണുന്നത് പാപം ചെയ്യാനാഗ്രഹിക്കുന്ന രാവണനാണ് — ഈ വിരോധംതന്നെയാണ് കവി ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. ‘ശീതമംഗലതോയാഭിഃ’ (തണുത്തതും മംഗളകരവുമായ ജലമുള്ള) എന്ന പദത്തിലൂടെ ജലത്തിന്റെ തണുപ്പും പാവനത്വവും രണ്ടും പറയപ്പെടുന്നു. ‘വിശാലൈരാശ്രമപദൈഃ’ (വിശാലമായ ആശ്രമങ്ങളാൽ) എന്നതു സൂചിപ്പിക്കുന്നു — അവിടെ ഒന്നല്ല, അനേകം ആശ്രമങ്ങളുണ്ട്; ആ തീരം മുഴുവൻതന്നെ തപോഭൂമിയാണ്. വേദികൾ യജ്ഞങ്ങളുടെ നിത്യത്വവും കാണിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെയുള്ള തീരം കണ്ടിട്ടും രാവണന്റെ മനസ്സു മാറുന്നില്ല; ഇതുതന്നെയാണ് അവന്റെ കാഠിന്യത്തിനു തെളിവ്.
ആ തീരം അരയന്നങ്ങളും ക്രൗഞ്ചങ്ങളും നീർക്കാക്കകളും നിറഞ്ഞതും സാരസപ്പക്ഷികളാൽ പ്രസന്നമാക്കപ്പെട്ടതും, വൈഡൂര്യംപോലുള്ള കല്ലുകൾ നിറഞ്ഞതും, സമുദ്രത്തിന്റെ തേജസ്സിനാൽ സ്നിഗ്ധവും നിബിഡവുമായിരുന്നു. അവിടെ വെളുത്തതും വിശാലവും ദിവ്യമാല്യങ്ങളണിഞ്ഞതും വാദ്യഗീതങ്ങൾ മുഴങ്ങുന്നതുമായ വിമാനങ്ങൾ ചുറ്റും കാണപ്പെട്ടു — തപസ്സുകൊണ്ടു ലോകങ്ങൾ നേടിയവരുടെ, ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്ന ആ വിമാനങ്ങളെയും ഗന്ധർവന്മാരെയും അപ്സരസ്സുകളെയും ധനദാനുജൻ സഞ്ചരിക്കവേ കണ്ടു. കറ ഒലിക്കുന്ന വേരുകളുള്ള ചന്ദനമരങ്ങളുടെ ആയിരക്കണക്കിനു വനങ്ങൾ — മൂക്കിനു തൃപ്തി നൽകുന്നവയും സൗമ്യവുമായവ — കണ്ടുകൊണ്ട് അവൻ പോയി. മുന്തിയ അകിലുകളുടെ വനങ്ങളും ഉപവനങ്ങളും, സുഗന്ധമുള്ള ഫലങ്ങളുള്ള ജാതിമരങ്ങളുടെയും തക്കോലങ്ങളുടെയും വനങ്ങൾ; തമാലത്തിന്റെ പൂക്കൾ, കുരുമുളകിന്റെ പടർപ്പുകൾ, തീരത്ത് ഉണങ്ങാനിട്ടിരിക്കുന്ന മുത്തുകളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ. ശ്രേഷ്ഠമായ പർവതങ്ങൾ, പവിഴക്കൂമ്പാരങ്ങൾ, സ്വർണത്തിന്റെയും വെള്ളിയുടെയും ശിഖരങ്ങൾ; മനോജ്ഞവും പ്രസന്നവും അദ്ഭുതകരവുമായ നീരുറവകൾ; ധനധാന്യസമൃദ്ധവും സ്ത്രീരത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമായ നഗരങ്ങൾ — ഇതെല്ലാം നോക്കിക്കണ്ടുകൊണ്ട് അവൻ പോയി. എട്ടു ശ്ലോകങ്ങൾ ഒരൊറ്റ ദീർഘമായ ദൃശ്യവർണനയിൽ ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ എട്ടു ശ്ലോകങ്ങളിലും ദൃഷ്ടികളുടെ ഒരു പരമ്പരതന്നെ — മുകളിൽ വിമാനങ്ങൾ, ചുറ്റും വനങ്ങൾ, താഴെ തീരത്ത് മുത്തുകളും പവിഴങ്ങളും, ദൂരെ നഗരങ്ങൾ. ഇതിലൂടെ കവി രാവണന്റെ ഗതിവേഗവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു; രഥം വേഗം പോകുന്നു, അതിനാൽ ദൃശ്യങ്ങൾ വേഗത്തിൽ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ‘തപസ്സുകൊണ്ടു ലോകങ്ങൾ നേടിയവരുടെ’ എന്ന പദത്തിലൂടെ വിമാനങ്ങളുടെ ഉടമകളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — അവർ ആ പദവി നേടിയത് തപസ്സുകൊണ്ടാണ്, ബലംകൊണ്ടല്ല. ഇതും രാവണനുള്ള ഒരു അനുക്തമായ ഉപദേശമാണ്. ‘സ്ത്രീരത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞ’ എന്ന നഗരവിശേഷണം വരാനിരിക്കുന്ന കഥയുടെ സൂചനപോലെ തോന്നുന്നു — സ്ത്രീരത്നത്തെ അപഹരിക്കാൻ പോകുന്നവൻ വഴിയിൽ സ്ത്രീരത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞ നഗരങ്ങൾ കാണുന്നു. ഈ ശ്ലോകങ്ങളിൽ ഗന്ധം, വർണം, സ്പർശം എന്നീ മൂന്ന് ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളും വർണിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു — ചന്ദനത്തിന്റെയും അകിലിന്റെയും ഗന്ധം, സ്വർണത്തിന്റെയും വെള്ളിയുടെയും വർണം, നീരുറവകളുടെ തണുപ്പ്. ഇതിലൂടെ വർണന സജീവമാകുന്നു. ഇത്രയും വർണനയിലൂടെ കവി വഴിയുടെ ദൈർഘ്യവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ലങ്കയിൽനിന്നു സമുദ്രത്തിനക്കരെവരെ എത്ര യോജന എന്നു പറഞ്ഞിട്ടില്ല, എന്നാൽ ദൃശ്യങ്ങളുടെ ബാഹുല്യംകൊണ്ടുതന്നെ അത് അറിയാം.
പിന്നെ സിന്ധുരാജന്റെ തീരപ്രദേശത്ത്, എല്ലായിടത്തും നിരപ്പായതും സ്നിഗ്ധവും മൃദുസ്പർശമുള്ള കാറ്റു വീശുന്നതും സ്വർഗതുല്യവുമായ ഒരു സ്ഥലം അവൻ കണ്ടു. അവിടെ മേഘംപോലെ വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന, മുനിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഒരു ന്യഗ്രോധം — പേരാൽ — അവൻ കണ്ടു; അതിന്റെ ശാഖകൾ ചുറ്റും നൂറു യോജന നീണ്ടുകിടക്കുന്നു. മഹാബലനായ ഗരുഡൻ ഭക്ഷിക്കാനായി ഭീമാകാരനായ ആനയെയും ആമയെയും കൊത്തിയെടുത്ത് ശാഖയിൽ ഇരിക്കാൻ വന്നത് ഈ വൃക്ഷത്തിലേക്കാണ്. ആ വടവൃക്ഷത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യം വെളിപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു കഥ കവി ഇവിടെ ആരംഭിക്കുന്നു — അതിന്റെ പേര് ‘സുഭദ്രം’ ആയതിന്റെ കാരണം. രാവണന്റെ പാപയാത്രയുടെ നടുവിൽ ഈ പുണ്യകഥ വിരോധത്താൽത്തന്നെ ശോഭിക്കുന്നു. ‘ത്രിദിവോപമം’ (സ്വർഗതുല്യം) എന്ന വിശേഷണത്തിലൂടെ കവി ആ സ്ഥലം സ്വർഗതുല്യമെന്നു പറയുന്നു; അവിടെയാണ് നൂറു യോജന നീണ്ട ശാഖകളുള്ള ആ വടവൃക്ഷം. ഇത്തരം അളവുകൾ പുരാണകഥകളുടെ രീതിയാണ്; അതു കേൾക്കുമ്പോൾത്തന്നെ ശ്രോതാവ് കഥയുടെ പ്രാധാന്യം അറിയുന്നു. വൃക്ഷം കണ്ടപ്പോൾ കവി അതിന്റെ ഇതിഹാസംതന്നെ പറയാൻ തുടങ്ങുന്നു — ഇതു വാല്മീകിയുടെ പ്രിയപ്പെട്ട രചനാരീതിയാണ്. വടവൃക്ഷത്തിന്റെ പേരാകട്ടെ മുപ്പത്താറാം ശ്ലോകത്തിൽ മാത്രമാണു പറയുന്നത്; ഇവിടെ അതിന്റെ വിസ്താരവും കഥയും മാത്രം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ വൈകിപ്പിച്ചുള്ള കഥനരീതി ശ്രോതാവിന്റെ കൗതുകം വർധിപ്പിക്കുന്നു.
പക്ഷിശ്രേഷ്ഠനായ സുപർണൻ ആ വടവൃക്ഷത്തിന്റെ ഇലനിറഞ്ഞ ശാഖ തന്റെ ഭാരംകൊണ്ടു പെട്ടെന്ന് ഒടിച്ചു. ആ ശാഖയുടെ ചുവട്ടിൽ വൈഖാനസരും മാഷന്മാരും ബാലഖില്യരും മരീചിപരും ആജരും ധൂമ്രരുമായ മഹർഷിമാർ ഒത്തുകൂടിയിരുന്നു. അവരോടുള്ള ദയനിമിത്തം ഗരുഡൻ, ഒടിഞ്ഞ നൂറു യോജന നീളമുള്ള ആ ശാഖയെയും ആനയെയും ആമയെയും രണ്ടിനെയും വേഗത്തിൽ എടുത്ത് ഒരൊറ്റ കാൽകൊണ്ടു പിടിച്ചു. ധർമാത്മാവായ അവൻ ആ മാംസം ഭക്ഷിച്ച്, ആ ശാഖകൊണ്ട് നിഷാദദേശം നശിപ്പിച്ച്, മഹാമുനിമാരെ രക്ഷിച്ച് അതുല്യമായ ആനന്ദം നേടി. ആ ആനന്ദത്താൽ ഇരട്ടിച്ച വിക്രമത്തോടെ ബുദ്ധിമാനായ അവൻ അമൃതം കൊണ്ടുവരാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഇരുമ്പുവലകൾ തകർത്ത്, ശ്രേഷ്ഠമായ രത്നഗൃഹം ഭേദിച്ച്, മഹേന്ദ്രഭവനത്തിൽ ഒളിച്ചുവച്ചിരുന്ന അമൃതം അവൻ അപഹരിച്ചു. ഈ കഥ വടവൃക്ഷത്തിന്റെ പേരിന്റെ നിരുക്തിതന്നെയാണ്. ഗരുഡന്റെ ഈ കഥ മഹാഭാരതത്തിൽ വിസ്തരിച്ചു വർണിച്ചിട്ടുണ്ട് — ഇവിടെയാകട്ടെ വടവൃക്ഷത്തിന്റെ പേരിന്റെ നിരുക്തിക്കുവേണ്ടി മാത്രം ചുരുക്കിയിരിക്കുന്നു. ‘അവരോടുള്ള ദയനിമിത്തം’ എന്ന രണ്ടു പദങ്ങളാണ് കഥയുടെ ഹൃദയം — ഗരുഡൻ തന്റെ വിശപ്പ് ആ നിമിഷം രണ്ടാമതാക്കി ഋഷിമാരുടെ രക്ഷതന്നെ ആദ്യം ചെയ്യുന്നു. അവന്റെ പരാക്രമം ദയകൊണ്ടുതന്നെ ശോഭിക്കുന്നു; അവന്റെ ആനന്ദം ശത്രുവധത്തിൽനിന്നല്ല, മുനിമാരെ രക്ഷിച്ചതിൽനിന്നാണ് ഉണ്ടായത്. ഇതിലൂടെ കവി രാവണനുമുന്നിൽ ഒരു പ്രതിബിംബംതന്നെ സ്ഥാപിക്കുന്നു — ഇരുവരും മഹാബലന്മാർ; എന്നാൽ ഒരുവൻ പരഹിതത്തിനായി ബലം പ്രയോഗിക്കുന്നു, മറ്റവൻ പരന്റെ മുതൽ അപഹരിക്കാനായി. ‘സുഭദ്രം’ എന്ന വടവൃക്ഷത്തിന്റെ പേരും അതുതന്നെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ‘ഒരൊറ്റ കാൽകൊണ്ട്’ എന്ന പദത്തിലൂടെ അവന്റെ അതുല്യമായ ബലം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ഒരു കാൽകൊണ്ടുതന്നെ ശാഖയും ആനയും ആമയും അവൻ പിടിച്ചു.
മഹർഷിഗണങ്ങൾ സേവിക്കുന്നതും സുപർണൻ അടയാളം പതിപ്പിച്ചതും ‘സുഭദ്രം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധവുമായ ആ ന്യഗ്രോധം ധനദാനുജൻ കണ്ടു. പിന്നെ സമുദ്രത്തിന്റെ മറുകരയിലെത്തി, ഏകാന്തവും പുണ്യവും രമണീയവുമായ ഒരു വനമധ്യത്തിൽ അവൻ ഒരു ആശ്രമം കണ്ടു. അവിടെ കറുത്ത മാൻതോൽ ധരിച്ചവനും ജടാമണ്ഡലം ധരിച്ചവനും നിയതാഹാരനുമായ മാരീചൻ എന്ന രാക്ഷസനെ അവൻ കണ്ടു. ഒത്തുചേർന്നപ്പോൾ മാരീചൻ ആ രാവണനെ അമാനുഷമായ സകല കാമ്യവസ്തുക്കളുംകൊണ്ടു വിധിപ്രകാരം സത്കരിച്ചു. മാരീചൻ സ്വയംതന്നെ ഭക്ഷണവും ജലവുംകൊണ്ട് അവനെ പൂജിച്ചിട്ട് അർഥഗർഭമായ വാക്കുകളിൽ പറഞ്ഞു: ‘രാജാവേ, രാക്ഷസേശ്വരാ, ലങ്കയിൽ അങ്ങേക്കു ക്ഷേമംതന്നെയല്ലേ? പിന്നെ എന്തു കാര്യത്തിനാണ് അങ്ങ് ഇത്ര വേഗം വീണ്ടും ഇവിടെ വന്നത്?’ ഇങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ മഹാതേജസ്വിയും വാക്ചതുരനുമായ രാവണൻ തുടർന്ന് ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു — ഇതോടെ സർഗം അവസാനിക്കുന്നു; ആ വാക്ക് അടുത്ത സർഗത്തിൽ കേൾക്കാം. മാരീചന്റെ വർണന ഒരു തപസ്വിയുടെതന്നെ വർണനയാണ് — കറുത്ത മാൻതോൽ, ജടാമണ്ഡലം, നിയതാഹാരം. മുൻപ് രാമന്റെ ശരത്താൽ ദൂരേക്കു തെറിപ്പിക്കപ്പെട്ടവൻ ഇപ്പോൾ ഏകാന്തത്തിൽ തപസ്സിൽ കഴിയുന്നു. അവന്റെ സത്കാരവും വിധിപ്രകാരംതന്നെ — അമാനുഷമായ സകല കാമ്യവസ്തുക്കൾകൊണ്ടും ഭക്ഷണവും ജലവുംകൊണ്ടും. ‘അർഥഗർഭമായ വാക്കുകളിൽ’ എന്ന പദത്തിലൂടെ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — മാരീചൻ വെറും ക്ഷേമാന്വേഷണമല്ല നടത്തുന്നത്, വരവിന്റെ ഉദ്ദേശ്യംതന്നെ അന്വേഷിക്കുകയാണ്; അവന്റെ മനസ്സിൽ ശങ്ക ജനിച്ചുകഴിഞ്ഞു. ‘ഇത്ര വേഗം’ എന്ന പദത്തിൽ ഭയവും ധ്വനിക്കുന്നു — വീണ്ടും വീണ്ടും വേഗത്തിൽ വരുന്നവൻ എന്തെങ്കിലും ദുഷ്കരമായതു യാചിക്കും എന്ന്. സർഗാന്ത്യത്തിൽ രാവണന്റെ വാക്ക് ആരംഭിക്കുന്നതേയുള്ളൂ, പറഞ്ഞുകഴിയുന്നില്ല — ഇതിലൂടെ കവി ശ്രോതാവിന്റെ കൗതുകം അടുത്ത സർഗത്തിനായി സൂക്ഷിക്കുന്നു. ‘കണ്ടു’ എന്ന ക്രിയ ഈ സർഗത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നു — രാവണൻ എല്ലാം കാണുന്നു, എന്നാൽ ഒന്നും കേൾക്കുന്നില്ല; ഇതാണ് അവന്റെ അവസ്ഥ.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे पञ्चत्रिंशः सर्गः॥ ३५॥