സർഗ്ഗം
രാവണൻ മാരീചനോടു സഹായം യാചിക്കുന്നു
ജനസ്ഥാനവധത്തിന്റെ വിവരണം, രാമനിന്ദ, മായാമൃഗമെന്ന ഉപായം, മാരീചന്റെ ഭയം
കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ മാരീചൻ ‘എന്തു കാര്യത്തിനാണ് ഇവിടെ വന്നത്?’ എന്നു ചോദിച്ചു. ഈ സർഗത്തിൽ രാവണൻ അതിനുള്ള മറുപടി ആരംഭിക്കുന്നു: ‘താതാ മാരീചാ, ഞാൻ പറയുന്നതു കേൾക്കുക. ഞാൻ ദുഃഖിതനാണ്; ദുഃഖിതനായ എനിക്ക് അങ്ങുതന്നെയാണ് പരമമായ ആശ്രയം.’ ഇങ്ങനെ ആദ്യംതന്നെ അവൻ തന്നെത്തന്നെ ദീനനായി കാണിക്കുകയും മാരീചനെ ആശ്രയസ്ഥാനത്തു നിർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. പിന്നെ അവൻ ജനസ്ഥാനത്തെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു: ‘അവിടെ എന്റെ സഹോദരൻ ഖരനും മഹാബാഹുവായ ദൂഷണനും എന്റെ സഹോദരി ശൂർപ്പണഖയും മാംസഭോജിയും മഹാബാഹുവുമായ രാക്ഷസൻ ത്രിശിരസ്സും ലക്ഷ്യം തെറ്റാത്ത ശൂരന്മാരായ മറ്റനേകം നിശാചരന്മാരും വസിക്കുന്നു. എന്റെ നിയോഗമനുസരിച്ചാണ് അവർ അവിടെ താമസമാക്കി മഹാരണ്യത്തിൽ ധർമചാരികളായ മുനിമാരെ ഉപദ്രവിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നത്.’ ഇങ്ങനെ അവൻ തന്റെ ആജ്ഞതന്നെയാണ് അവരുടെ പ്രവൃത്തിയുടെ മൂലമെന്നു പറയുന്നു. ‘താതാ’ എന്ന സംബോധന സ്നേഹസൂചകമാണ്; രാവണൻ മാരീചനെ മൂത്തവനായി കരുതുന്നു, കാരണം അവൻ അമ്മാവനാണ്. ‘പരമമായ ആശ്രയം’ എന്ന രണ്ടു പദങ്ങളാകട്ടെ അതിരുകടന്ന വിനയമുള്ളതാണ് — മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും ജയിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഒരു തപസ്വിയോടു ശരണം യാചിക്കുന്നതുപോലെ. എന്നാൽ ഈ വിനയം കാര്യസാധ്യത്തിനുവേണ്ടിയുള്ളതാണ്, ഹൃദയത്തിൽനിന്നുള്ളതല്ല. ജനസ്ഥാനത്തെ വർണിക്കുമ്പോൾ അവൻ തന്റെ ബന്ധുക്കളുടെ പേരുകൾതന്നെ എണ്ണിപ്പറയുന്നു — സഹോദരൻ, സഹോദരി, ബന്ധുക്കൾ; ഇതിലൂടെ തന്റെ നഷ്ടം ഒരു കുടുംബനഷ്ടംപോലെ അവൻ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.
‘അവിടെ ഭയങ്കരകർമികളായ പതിനാലായിരം രാക്ഷസന്മാരുണ്ടായിരുന്നു — ശൂരന്മാർ, ലക്ഷ്യം തെറ്റാത്തവർ, ഖരന്റെ ഇച്ഛ അനുസരിക്കുന്നവർ. ജനസ്ഥാനത്തു വസിച്ചിരുന്ന മഹാബലരും സന്നദ്ധരും അത്യന്തം ജാഗരൂകരുമായ അവരെല്ലാം ഇപ്പോൾ യുദ്ധത്തിൽ രാമനെ നേരിട്ടു. ഖരന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ആ രാക്ഷസന്മാർ പലവിധ ആയുധങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കുന്നവരായിരുന്നു; കോപം ജനിച്ച രാമനാകട്ടെ രണാഗ്രത്തിൽ ഒരു പരുഷവാക്കുപോലും പറയാതെ ശരങ്ങൾകൊണ്ടു മാത്രം വില്ലു പ്രവർത്തിപ്പിച്ചു.’ ഇങ്ങനെ ശൂർപ്പണഖ പറഞ്ഞ അതേ ആശ്ചര്യംതന്നെ രാവണനും പറയുന്നു — രാമൻ ഗർജിക്കുന്നില്ല, ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്നില്ല; വില്ലാണ് അവന്റെ വാക്ക്. ‘ഉഗ്രതേജസ്സുള്ള പതിനാലായിരം രാക്ഷസന്മാരെ കാൽനടക്കാരനായ ഒരു മനുഷ്യൻ ജ്വലിക്കുന്ന ശരങ്ങളാൽ കൊന്നു; ഖരൻ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു, ദൂഷണൻ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു, ത്രിശിരസ്സും വധിക്കപ്പെട്ടു; ഇങ്ങനെ ദണ്ഡകങ്ങൾ നിർഭയമാക്കപ്പെട്ടു.’ ഇവിടെ രാവണന്റെ വാക്ക് ഏറെക്കുറെ ശൂർപ്പണഖയുടെ വാക്കിന്റെ പ്രതിധ്വനിയാണ്; അവൾ പറഞ്ഞ അതേ സംഖ്യതന്നെ അവൻ ആവർത്തിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഒരു വ്യത്യാസം വ്യക്തമാണ് — അവൾ രാമനെ പ്രശംസിച്ചുകൊണ്ടാണു വർണിച്ചത്, ഇവനാകട്ടെ അവനെ നിന്ദിക്കാനാണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. എങ്കിലും വസ്തുതകൾ മാറ്റാനാവില്ല; അതിനാൽ നിന്ദയ്ക്കിടയിലും രാമന്റെ മാഹാത്മ്യംതന്നെ തെളിയുന്നു. ‘ഒരു പരുഷവാക്കുപോലും പറയാതെ’ (അനുക്ത്വാ പരുഷം കിഞ്ചിത്) എന്ന പദങ്ങൾ പ്രത്യേകം ഓർമിക്കേണ്ടതാണ് — വീരന്റെ ലക്ഷണം മൗനമാണ്, ഗർജനമല്ല; അതു രാവണന്റെ സ്വഭാവത്തിനു നേർവിപരീതവുമാണ്.
പിന്നെ രാവണൻ രാമനെ നിന്ദിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു: ‘ക്രുദ്ധനായ പിതാവ് ഭാര്യയോടൊപ്പം പുറത്താക്കിയവനും ആയുസ്സൊടുങ്ങാറായവനും ക്ഷത്രിയകുലത്തിനു കളങ്കമായവനുമായ ആ രാമനാണ് ആ സൈന്യത്തെ നശിപ്പിച്ചത്. അവൻ ശീലമില്ലാത്തവനും പരുഷനും തീക്ഷ്ണനും മൂഢനും ലുബ്ധനും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിക്കാത്തവനും ധർമം ഉപേക്ഷിച്ചവനും അധർമാത്മാവും സർവഭൂതങ്ങളുടെയും അഹിതത്തിൽ നിരതനുമാണ്.’ ഈ നിന്ദ തീർത്തും അസത്യമാണ്; കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ശൂർപ്പണഖയുടെ വർണനതന്നെ അതിനെ ഖണ്ഡിക്കുന്നു; എന്നാൽ മനസ്സുകൊണ്ട് അപഹരണം നിശ്ചയിച്ചുകഴിഞ്ഞവൻ ശത്രുവിനെ ദുഷിക്കുകതന്നെ ചെയ്യും. ‘ഒരു വൈരവുമില്ലാതെ, കാട്ടിൽ ബലത്തെ മാത്രം ആശ്രയിച്ച്, കാതും മൂക്കും മുറിച്ച് എന്റെ സഹോദരിയെ വിരൂപയാക്കിയവന്റെ ഭാര്യയായ, ദേവകന്യകയെപ്പോലുള്ള സീതയെ ഞാൻ ജനസ്ഥാനത്തുനിന്നു കൊണ്ടുവരും.’ ഈ നിന്ദ വാസ്തവത്തിൽ രാവണന്റെതന്നെ ചിത്രമാണ് — അവൻ രാമനിൽ ആരോപിക്കുന്ന ദോഷങ്ങളെല്ലാം അവനിൽത്തന്നെയുള്ളവയാണ്. ‘ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിക്കാത്തവൻ’, ‘ലുബ്ധൻ’, ‘ധർമം ഉപേക്ഷിച്ചവൻ’ എന്നീ പദങ്ങൾ ശ്രോതാവിന്റെ മനസ്സിൽ രാവണനെത്തന്നെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ഈ ഉപായത്തിലൂടെ കവി കഥാപാത്രത്തിന്റെ ആത്മവഞ്ചന കാണിക്കുന്നു. ‘ഒരു വൈരവുമില്ലാതെ’ എന്നതും തീർത്തും മിഥ്യയാണ്, കാരണം ശൂർപ്പണഖതന്നെയാണ് ആദ്യം രാമനെയും സീതയെയും ഉപദ്രവിച്ചത്.
‘പരാക്രമത്തോടെ ഞാൻ അവളെ കൊണ്ടുവരും; അതിൽ നീ എനിക്കു സഹായിയായിരിക്കുക. മഹാബലാ, നീ അരികിൽ സഹായിയായും സഹോദരന്മാർ കൂടെയും ഉള്ളപ്പോൾ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും ഞാൻ ഇക്കാര്യത്തിൽ കണക്കാക്കുന്നില്ല. അതിനാൽ എനിക്കു സഹായിയായിരിക്കുക; രാക്ഷസാ, നീതന്നെയാണു സമർഥൻ. വീര്യത്തിലും യുദ്ധത്തിലും ദർപ്പത്തിലും നിനക്കു തുല്യനായി ആരുമില്ല; ഉപായം പറയുന്നതിൽ നീ മഹാശൂരനാണ്, മഹാമായകളിൽ വിദഗ്ധനുമാണ്.’ ഇങ്ങനെ അവൻ മാരീചനെ സ്തുതിക്കുന്നു; സ്തുതിയാണ് യാചനയുടെ വഴി. ‘നിശാചരാ, ഇതിനുവേണ്ടിത്തന്നെയാണ് ഞാൻ നിന്റെ അടുത്തു വന്നത്. സഹായമായി എന്റെ വാക്കനുസരിച്ച് നീ ചെയ്യേണ്ട കർമം കേൾക്കുക’ — ഇങ്ങനെ അവൻ ഉപായം പറയാൻ തുടങ്ങുന്നു. സ്തുതിയുടെ ക്രമവും മനനം ചെയ്യേണ്ടതാണ് — ആദ്യം അവൻ മാരീചനെ ബലത്തിൽ സഹായിയായി ആഗ്രഹിക്കുന്നു, പിന്നെ അവന്റെ മായാകൗശലം പ്രശംസിക്കുന്നു. വാസ്തവത്തിൽ അവന്റെ ആവശ്യം രണ്ടാമത്തേതാണ്; ആദ്യത്തെ സ്തുതി വെറും ആമുഖം മാത്രം. ‘നീതന്നെയാണു സമർഥൻ’ എന്ന വാക്യത്തിൽ ആജ്ഞയുടെ നിഴലുമുണ്ട് — ‘ഇല്ല’ എന്ന മറുപടി സഹിക്കാത്തതാണ് ഈ യാചന.
‘നീ വെള്ളിപ്പുള്ളികളാൽ വിചിത്രമായ ഒരു സ്വർണമാനായി മാറി ആ രാമന്റെ ആശ്രമത്തിൽ സീതയുടെ മുന്നിൽ സഞ്ചരിക്കുക. മാനിന്റെ രൂപത്തിലുള്ള നിന്നെ കണ്ട് സീത സംശയമില്ലാതെ ഭർത്താവിനോടും ലക്ഷ്മണനോടും ‘ഇതിനെ പിടിക്കൂ’ എന്നു പറയും. പിന്നെ അവർ രണ്ടുപേരും അകന്നുപോകുമ്പോൾ, ശൂന്യമായ ആശ്രമത്തിൽനിന്ന് തടസ്സമൊന്നുമില്ലാതെ, രാഹു ചന്ദ്രന്റെ പ്രഭയെ എന്നപോലെ, ഞാൻ സീതയെ സുഖമായി അപഹരിക്കും. അതിനുശേഷം ഭാര്യാപഹരണത്താൽ തളർന്ന രാമനെ, കാര്യം സാധിച്ച മനസ്സോടെ സുഖമായും നിർഭയമായും ഞാൻ പ്രഹരിക്കും.’ പദ്ധതി മൂന്ന് അംഗങ്ങളിൽ ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു — മായാമൃഗത്തിലൂടെ ആകർഷിക്കൽ, രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ അകറ്റൽ, പിന്നെ അപഹരണവും ആക്രമണവും. ഇതെല്ലാം അവൻ ഒരു കുലുക്കവുമില്ലാതെ പറയുന്നു. ഈ പദ്ധതിയാണ് സമഗ്ര രാമായണത്തിന്റെയും സന്ധിസ്ഥാനം; ഇതിൽനിന്നുതന്നെയാണ് സീതാപഹരണവും, പിന്നെ ബാലിവധവും ലങ്കായുദ്ധവും ആരംഭിക്കുന്നത്. ‘രാഹു ചന്ദ്രപ്രഭയെ എന്നപോലെ’ എന്ന ഉപമ അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമാണ് — രാഹു ചന്ദ്രനെ കൊല്ലുന്നില്ല, അതിന്റെ പ്രഭയെ അല്പനേരം വിഴുങ്ങുന്നതേയുള്ളൂ; അതുപോലെ സീതയും വധിക്കപ്പെടുന്നില്ല, അപഹരിക്കപ്പെടുന്നതേയുള്ളൂ, വീണ്ടും വീണ്ടെടുക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യും.
എന്നാൽ മഹാത്മാവായ മാരീചന്റെ മുഖം രാമന്റെ കഥ കേട്ട മാത്രയിൽത്തന്നെ വരണ്ടുപോയി; അവൻ അത്യന്തം ഭയചകിതനായി. വരണ്ട ചുണ്ടുകൾ നക്കിക്കൊണ്ട്, ഇമവെട്ടാത്തതുപോലുള്ള കണ്ണുകളോടെ, ദുഃഖിതനായി, മരിച്ചവനെപ്പോലെ അവൻ രാവണനെ ഉറ്റുനോക്കി. അവസാനശ്ലോകം ഉപജാതിവൃത്തത്തിൽ ഉപസംഹരിക്കുന്നു — മഹാവനത്തിൽ രാമന്റെ പരാക്രമം അറിഞ്ഞിരുന്ന അവൻ ഭയവും വിഷാദവും നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ കൈകൂപ്പി, ആ രാവണനും തനിക്കും ഹിതകരമായ സത്യവാക്കു പറഞ്ഞു. ഇങ്ങനെ ഭയത്തിന്റെ ചിത്രത്തോടെ സർഗം അവസാനിക്കുന്നു; അടുത്ത സർഗത്തിൽ മാരീചന്റെ ദീർഘമായ വിലക്കു കേൾക്കാം. മാരീചന്റെ ഭയം ശാരീരികലക്ഷണങ്ങളിലൂടെത്തന്നെ വർണിക്കപ്പെടുന്നു — വരണ്ട മുഖം, വരണ്ട ചുണ്ടുകൾ, ഇമവെട്ടാത്ത കണ്ണുകൾ, മരിച്ചവനെപ്പോലുള്ള അവസ്ഥ. ഈ വർണനരീതി വാല്മീകിയുടെ സവിശേഷതയാണ്; അദ്ദേഹം ഭാവം പറയുന്നില്ല, അതിന്റെ ബാഹ്യലക്ഷണം കാണിച്ചുതരുന്നതേയുള്ളൂ. ‘രാമപരാക്രമജ്ഞൻ’ (രാമന്റെ പരാക്രമം അറിയുന്നവൻ) എന്ന ഒറ്റ പദത്തിലൂടെ അവന്റെ ഭയത്തിന്റെ കാരണവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — അറിയുന്നവനാണു ഭയപ്പെടുന്നത്.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे षट्त्रिंशः सर्गः॥ ३६॥